મહાભારત · અધ્યાય 5.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.191.1
ततः शिखण्डिनो माता यथातत्त्वं नराधिप ।
आचचक्षे महाबाहो भर्त्र कन्यां शिखण्डिनीम् ॥ ५.१९१.१ ॥
હે નરાધિપ, ત્યારે શિખંડીની માતાએ યથાર્થ રીતે, હે મહાબાહો, પોતાના પતિને કન્યા શિખંડિનીની વાત કરી.
5.191.2
अपुत्रया मया राजन्सपत्नीनां भयादिदम् ।
कन्या शिखण्डिनी जाता पुरुषो वै निवेदिता ॥ ५.१९१.२ ॥
હે રાજન, પુત્રહીન હોવાથી મેં શોક્યોના ભયથી આ કર્યું. કન્યા શિખંડિની જન્મી, પણ તેને પુરુષ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.
5.191.3
त्वया चैव नरश्रेष्ठ तन्मे प्रीत्याऽनुमोदितम् ।
पुत्रकर्म कृतं चैव कन्यायाः पार्थिवर्षभ ॥ ५.१९१.३ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, તમે પણ આનંદથી તેને સંમતિ આપી. હે પાર્થિવર્ષભ, કન્યા માટે પુત્રનું કર્મ પણ કરવામાં આવ્યું.
5.191.4
भार्या चोढा त्वया राजन्दशार्णाधिपतेः सुता ।
मया च प्रत्यभिहितं देववाक्यार्थदर्शनात्।
कन्या भूत्वा पुमान्भावीत्येवं चैतदुपेक्षितम् ॥ ५.१९१.४ ॥
હે રાજન, તમે દશાર્ણાધિપતિની પુત્રીને પત્ની તરીકે સ્વીકારી. દેવવાણીનો અર્થ જોઈને મેં પણ સંમતિ આપી કે કન્યા હોવા છતાં તે પુરુષ થશે; તેથી આ વાત અવગણાઈ.
5.191.5
एतच्छ्रुत्वा द्रुपदो यज्ञसेनः ।
सर्वं तत्त्वं मन्त्रविद्भ्यो निवेद्य।
मन्त्रं राजा मन्त्रयामास राजन् ।
यथायुक्तं रक्षणे वै प्रजानाम् ॥ ५.१९१.५ ॥
આ સાંભળીને યજ્ઞસેન દ્રુપદે મંત્રજ્ઞોને બધું સત્ય જણાવીને, હે રાજન, પ્રજાની રક્ષા માટે યોગ્ય મંત્રણા કરી.
5.191.6
संबन्धकं चैव समर्थ्य तस्मिन् ।
दाशार्णके वै नृपतौ नरेन्द्र।
स्वयं कृत्वा विप्रलम्भं यथाव-
न्मन्त्र्यैकाग्रो निश्चयं वै जगाम ॥ ५.१९१.६ ॥
તેમાં સંબંધ દૃઢ કરીને, હે નરેન્દ્ર, દશાર્ણ રાજા સાથે પોતે છળ રચીને, યથાયોગ્ય મંત્રણા કરીને, એકાગ્રતાથી નિશ્ચય પર આવ્યો.
5.191.7
स्वभावगुप्तं नगरमापत्काले तु भारत ।
गोपयामास राजेन्द्र सर्वतः समलङ्कृतम् ॥ ५.१९१.७ ॥
હે ભારત, આપત્તિકાળમાં સ્વભાવથી જ સુરક્ષિત, ચારે બાજુથી સુશોભિત એ નગરનું, હે રાજેન્દ્ર, તેણે રક્ષણ કર્યું.
5.191.8
आर्तिं च परमां राजा जगाम सह भार्यया ।
दशार्णपतिना सार्धं विरोधे भरतर्षभ ॥ ५.१९१.८ ॥
રાજા પોતાની પત્ની સાથે અતિ દુઃખમાં પડ્યો, હે ભરતર્ષભ, દશાર્ણ રાજા સાથેના વિરોધને કારણે.
5.191.9
कथं संबन्धिना सार्धं न मे स्याद्विग्रहो महान् ।
इति संचिन्त्य मनसा देवतामर्चयत्तदा ॥ ५.१९१.९ ॥
"સંબંધી સાથે મારો મોટો વિરોધ કેવી રીતે ન થાય?" એમ મનમાં વિચારીને ત્યારે તેણે દેવતાની પૂજા કરી.
5.191.10
तं तु दृष्ट्वा तदा राजन्देवी देवपरं तदा ।
अर्चां प्रयुञ्जानमथो भार्या वचनमब्रवीत् ॥ ५.१९१.१० ॥
હે રાજન્, તેને ત્યારે દેવપૂજામાં લાગેલો જોઈને, દેવોમાં અત્યંત ભક્તિ ધરાવતી દેવીએ ત્યારે તેને આ વચન કહ્યું.
5.191.11
देवानां प्रतिपत्तिश्च सत्यं साधुमता सताम् ।
किमु दुःस्वार्णवं प्राप्य तस्मादर्चयतां गुरून् ॥ ५.१९१.११ ॥
દેવોનું સન્માન સત્ય છે અને સજ્જનો દ્વારા માન્ય છે. દુઃખસાગરમાં પડ્યા છતાં, તો પછી ગુરુજનોની પૂજા કરનારાઓને શું ભય?
5.191.12
दैवतानि च सर्वाणि पूज्यनां भूरिदक्षिणम् ।
अग्नयश्चापि हृयन्तां दाशार्णप्रतिषेधने ॥ ५.१९१.१२ ॥
બધા દેવોની ભરપૂર દક્ષિણા સાથે પૂજા થાય; દાશાર્ણોનો પ્રતિકાર કરવા માટે અગ્નિઓમાં પણ આહુતિ આપવી.
5.191.13
अयुद्धेन निवृत्तिं च मनसा चिन्तय प्रभो ।
देवतानां प्रसादेन सर्वमेतद्भविष्यति ॥ ५.१९१.१३ ॥
હે પ્રભુ, યુદ્ધ વિના પાછા ફરવાનો વિચાર મનમાં કર; દેવોની કૃપાથી આ બધું થશે.
5.191.14
मन्त्रिभिर्मन्त्रितं सार्धं त्वया पृथुललोचन ।
पुरस्यास्याविनाशाय यच्च राजंस्तथा कुरु ॥ ५.१९१.१४ ॥
હે વિશાળ નયન, મંત્રીઓ સાથે તેં જે વિચાર્યું છે, અને હે રાજન, આ નગરના રક્ષણ માટે જે યોગ્ય હોય તે કર.
5.191.15
दैवं हि मानुषोपेतं भृशं सिद्ध्यति पार्थिव ।
परम्परविरोधाद्धि सिद्धिरस्ति न चैतयोः ॥ ५.१९१.१५ ॥
હે પાર્થિવ, દૈવ માનવ પ્રયત્ન સાથે જોડાય ત્યારે જ તે ખૂબ સફળ થાય છે; આ બંને પરસ્પર વિરોધી નથી, આ બેમાંથી એક વિના સિદ્ધિ નથી.
5.191.16
तस्माद्विधाय नगरे विधानं सचिवैः सह ।
अर्चयस्व यथाकामं दैवतानि विशांपते ॥ ५.१९१.१६ ॥
તેથી, મંત્રીઓ સાથે નગરમાં વ્યવસ્થા કરીને, હે વિશાંપતે, જેમ ઇચ્છા હોય તેમ દેવોની પૂજા કર.
5.191.17
एवं संभाषमाणौ तु दृष्ट्वा शोकपरायणौ ।
शिखण्डिनी तदा कन्या व्रीडितेव तपस्विनी ॥ ५.१९१.१७ ॥
આ રીતે વાતચીત કરતા, શોકમાં ડૂબેલા તે બંનેને જોઈને, ત્યારે શિખંડિની નામની કન્યા લજ્જિત થયેલી જેવી, તપસ્વિની જેવી બની ગઈ.
5.191.18
ततः सा चिन्तयामास मन्कृते दुःखितावुभौ ।
इमाविति ततश्चक्रे मतिं प्राणविनाशने ॥ ५.१९१.१८ ॥
ત્યારે તે વિચારવા લાગી કે મારા કારણે આ બંને દુઃખી છે. પછી તેણે પ્રાણત્યાગનો નિશ્ચય કર્યો.
5.191.19
एवं सा निश्चयं कृत्वा भृशं शोकपरायणा ।
निर्जगाम गृहं त्यक्त्वा गहनं निर्जनं वनम् ॥ ५.१९१.१९ ॥
આ રીતે નિશ્ચય કરીને, અતિ શોકમાં ડૂબેલી તે ઘર છોડીને ગાઢ, નિર્જન વનમાં ચાલી ગઈ.
5.191.20
यक्षेणर्द्धिमता राजन्स्थूणाकर्णेन पालितम् ।
तद्भयादेव च जनो विसर्जयति तद्वनम् ॥ ५.१९१.२० ॥
હે રાજન! તે વનનું રક્ષણ સ્થૂણાકર્ણ નામનો શક્તિશાળી યક્ષ કરે છે; તેના ભયથી જ લોકો તે વનને છોડી દે છે.
5.191.21
तत्र च स्थूणभवनं सुधामृत्तिकलेपनम् ।
लाजोल्लापिकधूमाढ्यमुच्चप्राकारतोरणम् ॥ ५.१९१.२१ ॥
ત્યાં ચૂના અને માટીના લેપવાળું એક સ્થૂણભવન છે; શેકેલા અનાજના ધુમાડાથી ભરેલું, ઊંચી દિવાલો અને તોરણોવાળું.
5.191.22
तन्प्रविश्य शिखण्डी सा द्रुपदस्यात्मजा नृप ।
अनश्नाना बहुतिथं शरीरमुदशोपयत् ॥ ५.१९१.२२ ॥
હે રાજન! દ્રુપદની પુત્રી શિખંડિની ત્યાં પ્રવેશીને ઘણા દિવસો સુધી ભોજન વિના પોતાનું શરીર સુકવતી રહી.
5.191.23
दर्शयामास तां यक्षः स्थूणो मार्दवसंयुतः ।
किमर्थोऽयं तवारम्भः करिष्ये ब्रूहि माचिरम् ॥ ५.१९१.२३ ॥
કોમળ સ્વભાવનો સ્થૂણ યક્ષ તેને પ્રગટ થઈને બોલ્યો, "તારા આ પ્રયત્નનો હેતુ શું છે? કહે, હું તરત તે કરીશ."
5.191.24
अशक्ययिति सा यक्षं पुनः पुनरुवाच ह ।
करिष्यामीति वै क्षिप्रं प्रत्युवाचाथ गुह्यकः ॥ ५.१९१.२४ ॥
તે અશક્ય છે એમ તેણે યક્ષને વારંવાર કહ્યું. ત્યારે ગુહ્યકે ઝડપથી ઉત્તર આપ્યો કે હું કરીશ.
5.191.25
धनेश्वरस्यानुचरो वरदोऽस्मि नृपात्मजे ।
अदेयमपि दास्यादि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ॥ ५.१९१.२५ ॥
હું ધનેશ્વરનો અનુચર અને વરદાતા છું. હે રાજકુમારી, જે અદેય છે તે પણ આપીશ; તારે જે કહેવું હોય તે કહે.
5.191.26
ततः शिखण्डी तत्सर्वमखिलेन न्यवेदयत् ।
तस्मै यक्षप्रधानाय स्थूणाकर्णाय भारत ॥ ५.१९१.२६ ॥
પછી શિખંડીએ તે બધું સંપૂર્ણપણે યક્ષપ્રધાન સ્થૂણાકર્ણને જણાવ્યું, હે ભારત.
5.191.27
आपन्नो मे पिता यक्ष न चिरान्नाशमेष्यति ।
अभियास्यति सक्रोधो दशार्णाधिपतिर्हि तम् ॥ ५.१९१.२७ ॥
હે યક્ષ, મારા પિતા આપત્તિમાં છે; તેઓ થોડા સમયમાં નાશ પામશે. દશાર્ણના અધિપતિ ક્રોધે ભરાઈને તેમના પર હુમલો કરશે.
5.191.28
मन्निमित्तं महोत्साहः सहेमकवचो नृपः ।
तस्माद्रक्षस्व मां यक्ष मातरं पितरं च मे ॥ ५.१९१.२८ ॥
મારા કારણે તે મહોત્સાહી રાજા સુવર્ણ કવચ પહેરીને આવશે. તેથી હે યક્ષ, મારું, મારી માતા અને પિતાનું રક્ષણ કર.
5.191.29
प्रतिज्ञातो हि भवता दुःखप्रतिशमो मम ।
भवेयं पुरुषो यक्ष त्वत्प्रसादादनिन्दितः ॥ ५.१९१.२९ ॥
તેં મારું દુઃખ દૂર કરવાનું વચન આપ્યું છે. હે યક્ષ, તારી કૃપાથી હું નિર્દોષ પુરુષ બનું.
5.191.30
यावदेव स राजा वै नोपयाति पुरं मम ।
तावदेव महायक्ष प्रसादं कुरु गुह्यक ॥ ५.१९१.३० ॥
હે મહાયક્ષ, તે રાજા મારા નગરમાં આવે તે પહેલાં જ, હે ગુહ્યક, મારા પર કૃપા કરો.