महाभारत · अध्याय 5.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.191.1
ततः शिखण्डिनो माता यथातत्त्वं नराधिप ।
आचचक्षे महाबाहो भर्त्र कन्यां शिखण्डिनीम् ॥ ५.१९१.१ ॥
हे नराधिपा, तेव्हा शिखंडीची माता यथार्थपणे, हे महाबाहो, आपल्या पतीला कन्या शिखंडिनीविषयी सांगती झाली.
5.191.2
अपुत्रया मया राजन्सपत्नीनां भयादिदम् ।
कन्या शिखण्डिनी जाता पुरुषो वै निवेदिता ॥ ५.१९१.२ ॥
हे राजा, पुत्रहीन असल्यामुळे मी सवतींच्या भीतीने हे केले. कन्या शिखंडिनी जन्मली, पण तिला पुरुष म्हणून जाहीर केले गेले.
5.191.3
त्वया चैव नरश्रेष्ठ तन्मे प्रीत्याऽनुमोदितम् ।
पुत्रकर्म कृतं चैव कन्यायाः पार्थिवर्षभ ॥ ५.१९१.३ ॥
हे नरश्रेष्ठा, तूही आनंदाने त्याला मान्यता दिलीस. हे पार्थिवर्षभा, कन्येसाठी पुत्राचे कर्मही केले गेले.
5.191.4
भार्या चोढा त्वया राजन्दशार्णाधिपतेः सुता ।
मया च प्रत्यभिहितं देववाक्यार्थदर्शनात्।
कन्या भूत्वा पुमान्भावीत्येवं चैतदुपेक्षितम् ॥ ५.१९१.४ ॥
हे राजा, तू दशार्णाधिपतीच्या कन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारलेस. देववाक्याचा अर्थ पाहून मीही मान्य केले की ती कन्या असूनही पुरुष होईल; म्हणून हे दुर्लक्षित राहिले.
5.191.5
एतच्छ्रुत्वा द्रुपदो यज्ञसेनः ।
सर्वं तत्त्वं मन्त्रविद्भ्यो निवेद्य।
मन्त्रं राजा मन्त्रयामास राजन् ।
यथायुक्तं रक्षणे वै प्रजानाम् ॥ ५.१९१.५ ॥
हे ऐकून यज्ञसेन द्रुपदाने मंत्रज्ञांना सर्व सत्य सांगून, हे राजा, प्रजांच्या रक्षणासाठी योग्य मसलत केली.
5.191.6
संबन्धकं चैव समर्थ्य तस्मिन् ।
दाशार्णके वै नृपतौ नरेन्द्र।
स्वयं कृत्वा विप्रलम्भं यथाव-
न्मन्त्र्यैकाग्रो निश्चयं वै जगाम ॥ ५.१९१.६ ॥
त्यात संबंध दृढ करून, हे नरेंद्रा, दशार्ण राजाविषयी स्वतः फसवणूक करून, यथायोग्य मंत्रणा करून, एकाग्रतेने निश्चयाला आला.
5.191.7
स्वभावगुप्तं नगरमापत्काले तु भारत ।
गोपयामास राजेन्द्र सर्वतः समलङ्कृतम् ॥ ५.१९१.७ ॥
हे भारता, आपत्काळात स्वभावतःच सुरक्षित, सर्व बाजूंनी सुशोभित त्या नगराचे, हे राजेंद्रा, त्याने रक्षण केले.
5.191.8
आर्तिं च परमां राजा जगाम सह भार्यया ।
दशार्णपतिना सार्धं विरोधे भरतर्षभ ॥ ५.१९१.८ ॥
राजा आपल्या पत्नीसह अत्यंत दुःखात पडला, हे भरतर्षभा, दशार्ण राजाशी विरोधामुळे.
5.191.9
कथं संबन्धिना सार्धं न मे स्याद्विग्रहो महान् ।
इति संचिन्त्य मनसा देवतामर्चयत्तदा ॥ ५.१९१.९ ॥
"संबंधी व्यक्तीशी माझा मोठा विरोध कसा होऊ नये?" असा मनात विचार करून तेव्हा त्याने देवतेची पूजा केली.
5.191.10
तं तु दृष्ट्वा तदा राजन्देवी देवपरं तदा ।
अर्चां प्रयुञ्जानमथो भार्या वचनमब्रवीत् ॥ ५.१९१.१० ॥
हे राजा, त्याला त्या वेळी देवपूजेत गुंतलेला पाहून, देवतेविषयी अत्यंत भक्त असलेली देवी त्या वेळी त्याला हे वचन म्हणाली.
5.191.11
देवानां प्रतिपत्तिश्च सत्यं साधुमता सताम् ।
किमु दुःस्वार्णवं प्राप्य तस्मादर्चयतां गुरून् ॥ ५.१९१.११ ॥
देवांचा सन्मान हेच सत्य आहे आणि सज्जनांनी मान्य केलेले आहे. दुःखसागरात पडलो तरी, म्हणून गुरुजनांची पूजा करणाऱ्यांना काय भय?
5.191.12
दैवतानि च सर्वाणि पूज्यनां भूरिदक्षिणम् ।
अग्नयश्चापि हृयन्तां दाशार्णप्रतिषेधने ॥ ५.१९१.१२ ॥
सर्व देवतांची भरपूर दक्षिणा देऊन पूजा करावी; दाशार्णांचा प्रतिकार करण्यासाठी अग्नींमध्येही आहुती द्याव्यात.
5.191.13
अयुद्धेन निवृत्तिं च मनसा चिन्तय प्रभो ।
देवतानां प्रसादेन सर्वमेतद्भविष्यति ॥ ५.१९१.१३ ॥
हे प्रभो, युद्धाविना माघार घेण्याचा विचार मनात कर; देवतांच्या कृपेने हे सर्व घडेल.
5.191.14
मन्त्रिभिर्मन्त्रितं सार्धं त्वया पृथुललोचन ।
पुरस्यास्याविनाशाय यच्च राजंस्तथा कुरु ॥ ५.१९१.१४ ॥
हे विशालनेत्रा, मंत्र्यांसह तू जे ठरवले आहेस, आणि हे राजा, या नगराच्या रक्षणासाठी जे योग्य ते तसेच कर.
5.191.15
दैवं हि मानुषोपेतं भृशं सिद्ध्यति पार्थिव ।
परम्परविरोधाद्धि सिद्धिरस्ति न चैतयोः ॥ ५.१९१.१५ ॥
हे पार्थिवा, दैव मानवी प्रयत्नांनी युक्त असले तरच ते चांगले सिद्ध होते; हे दोन्ही एकमेकांच्या विरोधात नाहीत, आणि यांपैकी कोणत्याही एकाशिवाय सिद्धी नाही.
5.191.16
तस्माद्विधाय नगरे विधानं सचिवैः सह ।
अर्चयस्व यथाकामं दैवतानि विशांपते ॥ ५.१९१.१६ ॥
म्हणून, मंत्र्यांसह नगरात व्यवस्था करून, हे विशांपते, जशी इच्छा असेल तसे देवतांची पूजा कर.
5.191.17
एवं संभाषमाणौ तु दृष्ट्वा शोकपरायणौ ।
शिखण्डिनी तदा कन्या व्रीडितेव तपस्विनी ॥ ५.१९१.१७ ॥
असे बोलत असलेल्या, शोकात बुडालेल्या त्या दोघांना पाहून, तेव्हा शिखंडिनी नावाची कन्या लज्जित झाल्यासारखी, तपस्विनीसारखी झाली.
5.191.18
ततः सा चिन्तयामास मन्कृते दुःखितावुभौ ।
इमाविति ततश्चक्रे मतिं प्राणविनाशने ॥ ५.१९१.१८ ॥
तेव्हा ती विचार करू लागली की माझ्यामुळे हे दोघे दुःखी आहेत. मग तिने प्राण त्यागण्याचा निश्चय केला.
5.191.19
एवं सा निश्चयं कृत्वा भृशं शोकपरायणा ।
निर्जगाम गृहं त्यक्त्वा गहनं निर्जनं वनम् ॥ ५.१९१.१९ ॥
असा निश्चय करून, अत्यंत शोकात बुडालेली ती घर सोडून घनदाट, निर्जन अरण्यात निघून गेली.
5.191.20
यक्षेणर्द्धिमता राजन्स्थूणाकर्णेन पालितम् ।
तद्भयादेव च जनो विसर्जयति तद्वनम् ॥ ५.१९१.२० ॥
हे राजा! ते अरण्य स्थूणाकर्ण नावाच्या समर्थ यक्षाने राखलेले आहे; त्याच्या भीतीमुळेच लोक ते अरण्य टाळतात.
5.191.21
तत्र च स्थूणभवनं सुधामृत्तिकलेपनम् ।
लाजोल्लापिकधूमाढ्यमुच्चप्राकारतोरणम् ॥ ५.१९१.२१ ॥
तेथे चुना आणि मातीच्या लेपाने सजलेला एक स्थूणभवन आहे; भाजलेल्या धान्याच्या धुराने भरलेला, उंच प्राकार आणि तोरणांनी युक्त.
5.191.22
तन्प्रविश्य शिखण्डी सा द्रुपदस्यात्मजा नृप ।
अनश्नाना बहुतिथं शरीरमुदशोपयत् ॥ ५.१९१.२२ ॥
हे राजा! द्रुपदाची कन्या शिखंडिनी तेथे प्रवेश करून अनेक दिवस अन्नत्याग करून आपले शरीर झिजवत राहिली.
5.191.23
दर्शयामास तां यक्षः स्थूणो मार्दवसंयुतः ।
किमर्थोऽयं तवारम्भः करिष्ये ब्रूहि माचिरम् ॥ ५.१९१.२३ ॥
मृदू स्वभावाचा स्थूण यक्ष तिला प्रकट होऊन म्हणाला, "तुझ्या या प्रयत्नामागचे प्रयोजन काय? सांग, मी लगेच ते करीन."
5.191.24
अशक्ययिति सा यक्षं पुनः पुनरुवाच ह ।
करिष्यामीति वै क्षिप्रं प्रत्युवाचाथ गुह्यकः ॥ ५.१९१.२४ ॥
ते अशक्य आहे असे तिने यक्षाला पुन्हा पुन्हा सांगितले. तेव्हा गुह्यक लगेच म्हणाला, मी ते करीन.
5.191.25
धनेश्वरस्यानुचरो वरदोऽस्मि नृपात्मजे ।
अदेयमपि दास्यादि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ॥ ५.१९१.२५ ॥
मी धनेश्वराचा अनुचर आणि वरदाता आहे. हे राजकन्ये, जे अदेय आहे तेही मी देईन; तुला जे सांगायचे ते सांग.
5.191.26
ततः शिखण्डी तत्सर्वमखिलेन न्यवेदयत् ।
तस्मै यक्षप्रधानाय स्थूणाकर्णाय भारत ॥ ५.१९१.२६ ॥
मग शिखंडीने ते सर्व पूर्णपणे यक्षप्रमुख स्थूणाकर्णाला सांगितले, हे भारता.
5.191.27
आपन्नो मे पिता यक्ष न चिरान्नाशमेष्यति ।
अभियास्यति सक्रोधो दशार्णाधिपतिर्हि तम् ॥ ५.१९१.२७ ॥
हे यक्षा, माझे वडील संकटात आहेत; ते लवकरच नष्ट होतील. दशार्णाधिपती क्रोधाने त्यांच्यावर हल्ला करील.
5.191.28
मन्निमित्तं महोत्साहः सहेमकवचो नृपः ।
तस्माद्रक्षस्व मां यक्ष मातरं पितरं च मे ॥ ५.१९१.२८ ॥
माझ्यामुळे तो महोत्साही राजा सुवर्णकवच घालून येईल. म्हणून हे यक्षा, मला, माझ्या आईला आणि वडिलांना वाचव.
5.191.29
प्रतिज्ञातो हि भवता दुःखप्रतिशमो मम ।
भवेयं पुरुषो यक्ष त्वत्प्रसादादनिन्दितः ॥ ५.१९१.२९ ॥
माझे दुःख दूर करण्याचे तू वचन दिले आहेस. हे यक्षा, तुझ्या कृपेने मी निर्दोष पुरुष होईन.
5.191.30
यावदेव स राजा वै नोपयाति पुरं मम ।
तावदेव महायक्ष प्रसादं कुरु गुह्यक ॥ ५.१९१.३० ॥
हे महायक्षा, तो राजा माझ्या नगरात येण्यापूर्वीच, हे गुह्यका, माझ्यावर कृपा कर.