મહાભારત · અધ્યાય 5.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.192.1
शिखण्डिवाक्यं श्रुत्वाऽथ स यक्षो भरतर्षभ ।
प्रोवाच मनसा चिन्त्य दैवेनोपनिपीडितः ॥ ५.१९२.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શિખંડીનાં વચન સાંભળીને તે યક્ષ દૈવથી પીડિત થઈ મનમાં વિચારીને બોલ્યો.
5.192.2
भवितव्यं तथा तद्धि मम दुःखाय कौरव ।
भद्रे कामं करिष्यामि समयं तु निबोध मे ॥ ५.१९२.२ ॥
હે કૌરવ, તે ચોક્કસ મારા દુઃખ માટે થવાનું છે. હે ભદ્રે, તારી ઇચ્છા પ્રમાણે કરીશ; પણ મારી શરત સાંભળ.
5.192.3
स्वं ते पुंस्त्वं प्रदास्यामि स्त्रीत्वं धारयिताऽस्मि ते ।
किंचित्कालं तु ते दास्ये पुल्लिङ्गं स्वमिदं तव।
आगन्तव्यं त्वया काले सत्यं चैव वदस्व मे ॥ ५.१९२.३ ॥
તને તારું પુરુષત્વ હું આપીશ અને હું સ્ત્રીત્વ ધારણ કરીશ. થોડા સમય માટે તારું આ પુરુષરૂપ હું તને પાછું આપીશ. તારે સમયસર પાછા આવવું પડશે; મારી સાથે સત્ય બોલ.
5.192.4
प्रभुः संकल्पसिद्धोऽस्मि कामचारी विहंगमः ।
मत्प्रसादात्पुरं चैव त्राहि बन्धूंश्च केवलम् ॥ ५.१९२.४ ॥
હું સમર્થ છું, સંકલ્પસિદ્ધ છું, ઇચ્છા મુજબ વિહરતું પંખી છું. મારી કૃપાથી નગર અને બંધુઓનું જ રક્ષણ કર.
5.192.5
स्त्रीलिङ्गं धारयिष्यामि तवेदं पार्थिवात्मजे ।
सत्यं मे प्रतिजानीहि करिष्यामि प्रियं तव ॥ ५.१९२.५ ॥
હે રાજપુત્ર, તારા માટે હું આ સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીશ. મારી સાથે સત્યની પ્રતિજ્ઞા કર; તારું પ્રિય હું કરીશ.
5.192.6
प्रतिदास्यामि भगवन्पुलिङ्गं तव सुव्रत ।
किंचित्कालान्तरं स्त्रीत्वं धारयस्व निशाचर ॥ ५.१९२.६ ॥
હે ભગવન્, હે સુવ્રત, તારું પુરુષરૂપ હું પાછું આપીશ. હે નિશાચર, થોડા સમય પછી તું સ્ત્રીત્વ ધારણ કર.
5.192.7
प्रतियाते दशार्णे तु पार्थिवे हेमवर्मणि ।
कन्यैव हि भविष्यामि पुरुषस्त्वं भविष्यसि ॥ ५.१९२.७ ॥
સુવર્ણકવચધારી દશાર્ણના રાજા પાછા ગયા પછી હું કન્યા જ થઈશ અને તું પુરુષ થઈશ.
5.192.8
इत्युक्त्वा समयं तत्र चक्राते तावुभौ नृप ।
अन्योन्यस्यानभिद्रोहे तौ संक्रामयतां ततः ॥ ५.१९२.८ ॥
એમ કહીને, હે રાજન, ત્યાં તે બંનેએ કરાર કર્યો; એકબીજાને છેતરશે નહીં એ શરતે પછી તે બંનેએ રૂપની અદલાબદલી કરી.
5.192.9
स्त्रीलिङ्गं धारयामास स्थूणो यक्षोऽथ भारत ।
यक्षरूपं च तद्दीप्तं शिखण्डी प्रत्यपद्यत ॥ ५.१९२.९ ॥
પછી સ્થૂણ નામના યક્ષે સ્ત્રીલિંગ ધારણ કર્યું, હે ભારત; અને તે તેજસ્વી યક્ષરૂપ શિખંડીએ પ્રાપ્ત કર્યું.
5.192.10
ततः शिखण्डी पाञ्चाल्यः पुंस्त्वमासाद्य पार्थिव ।
विवेश नगरं हृष्टः पितरं च समासदत् ॥ ५.१९२.१० ॥
પછી પાંચાલ્ય શિખંડીએ પુરુષત્વ પ્રાપ્ત કર્યું, હે રાજન; આનંદથી નગરમાં પ્રવેશીને તે પિતા પાસે પહોંચ્યો.
5.192.11
यथावृत्तं तु तत्सर्वमाचख्यौ द्रुपदस्य तत् ।
मातुश्च रहिते राजन्प्रसादं यक्षजं तदा।
द्रुपदस्तस्य तच्छ्रुत्वा हर्षमाहारयत्परम् ॥ ५.१९२.११ ॥
જે જે બન્યું હતું તે બધું તેણે દ્રુપદને કહ્યું; હે રાજન, માતા સાથે એકાંતમાં યક્ષ તરફથી મળેલી કૃપા વિશે પણ તેણે ત્યારે કહ્યું. દ્રુપદે તે સાંભળીને અત્યંત હર્ષ પામ્યો.
5.192.12
सभार्यस्तच्च सस्मार महेश्वरवचस्तदा ।
ततः संप्रेषयामास दशार्णाधिपतेर्नृपः ॥ ५.१९२.१२ ॥
પત્ની સાથે તેણે ત્યારે મહેશ્વરનું તે વચન સ્મર્યું; પછી તે રાજાએ દશાર્ણાધિપતિ પાસે દૂત મોકલ્યો.
5.192.13
पुरुषोऽयं मम सुतः श्रद्धत्तां मे भवानिति ।
अथ दाशार्णको राजा सहसाभ्यागमत्तदा ॥ ५.१९२.१३ ॥
"આ પુરુષ મારો પુત્ર છે, તમે મારા પર શ્રદ્ધા રાખો" એમ કહીને ત્યારે દશાર્ણનો રાજા અચાનક આવ્યો.
5.192.14
पाञ्चालराजं द्रुपदं दुःखशोकसमन्वितः ।
ततः काम्पिल्यमासाद्य दशार्णाधिपतिस्ततः ॥ ५.१९२.१४ ॥
પાંચાલરાજ દ્રુપદ દુઃખ અને શોકથી ભરેલા હતા; પછી દશાર્ણાધિપતિ કાંપિલ્ય પહોંચીને (દૂત મોકલ્યો).
5.192.15
प्रेषयामास सत्कृत्य दूतं ब्रह्मविदां वरम् ।
ब्रूहि मद्वचनाद्दूत पाञ्चाल्यं तं नृपाधमम् ॥ ५.१९२.१५ ॥
બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ એક દૂતને સત્કારપૂર્વક મોકલ્યો; "હે દૂત, મારા વચનથી તે અધમ રાજા પાંચાલ્યને કહે—
5.192.16
यन्मे कन्यां स्वकन्यार्थे वृतवानसि दुर्मते ।
फलं तस्यावलेपस्य द्रक्ष्यस्यद्य न संशयः ॥ ५.१९२.१६ ॥
"મારી કન્યાને તેં તારી કન્યા માટે પસંદ કરી છે, હે દુર્મતિ; તે અહંકારનું ફળ તું આજે જ જોઈશ, એમાં શંકા નથી.
5.192.17
एवमुक्तश्च तेनासौ ब्राह्मणो राजसत्तम ।
दूतः प्रयातो नगरं दाशार्णनृपचोदितः ॥ ५.१९२.१७ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, તેણે એમ કહ્યા પછી તે બ્રાહ્મણ દૂત દશાર્ણ રાજાની પ્રેરણાથી નગર તરફ ચાલ્યો.
5.192.18
ततः आसादयामास पुरोधा द्रुपदं पुरे ।
तस्मै पाञ्चालको राजा गामर्घ्यं च सुसत्कृतम् ॥ ५.१९२.१८ ॥
પછી તે પુરોહિત નગરમાં દ્રુપદ પાસે પહોંચ્યો. પાંચાલ રાજાએ તેને ગાય અને અર્ઘ્ય આપીને સારો સત્કાર કર્યો.
5.192.19
प्रापयामास राजेन्द्र सह तेन शिखण्डिना । ॥ ५.१९२.१९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તેણે તેમને શિખંડી સાથે (ત્યાં) મોકલ્યા.
5.192.20
यदुक्तं तेन वीरेण राज्ञा काञ्चनवर्मणा ।
यत्तेऽहमधमाचार दुहित्राऽस्म्यभिवञ्चितः ॥ ५.१९२.२० ॥
તે વીર રાજા કાંચનવર્મને જે કહ્યું હતું: હે અધમ આચરણવાળા, તારી પુત્રીએ મને છેતર્યો છે.
5.192.21
तस्य पापस्य करणात्फलं प्राप्नुहि दुर्मते ।
देहि युद्धं नरपते ममाद्य रणमूर्धनि ॥ ५.१९२.२१ ॥
તે પાપકર્મનું ફળ તું મેળવ, હે દુર્મતિ. હે નરપતિ, આજે રણભૂમિના અગ્રભાગમાં મારી સાથે યુદ્ધ કર.
5.192.22
उद्धरिष्यामि ते सद्यः सामात्यसुतबान्धवम् ।
तदुपालम्भसंयुक्तं श्रावितः किल पार्थिवः ॥ ५.१९२.२२ ॥
મંત્રીઓ, પુત્રો અને બાંધવો સહિત હું તને તત્કાળ ઉખેડી નાખીશ. તે નિંદા સહિતનું વચન તે રાજાને ખરેખર સંભળાવાયું હતું.
5.192.23
दशार्णपतिना चोक्तो मन्त्रिमध्ये पुरोधसा ।
अभवद्भरतश्रेष्ठ द्रुपदः प्रणयानतः ॥ ५.१९२.२३ ॥
દશાર્ણપતિ અને પુરોહિતે મંત્રીઓની મધ્યે કહ્યું ત્યારે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દ્રુપદ આદરથી નમ્ર બન્યો.
5.192.24
यदाह मां भवान्ब्रह्मन्संबन्धिवचनाद्वचः ।
अस्योत्तरं प्रतिवचो दूतो राज्ञे वदिष्यति ॥ ५.१९२.२४ ॥
હે બ્રાહ્મણ, સંબંધીના વચનથી તમે મને જે કહ્યું, તેનો ઉત્તર દૂત રાજાને કહેશે.
5.192.25
ततः संप्रेषयामास द्रुपदोऽपि महात्मने ।
हिरण्यवर्मणे दूतं ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ ५.१९२.२५ ॥
પછી દ્રુપદે પણ એ મહાત્મા હિરણ્યવર્મા પાસે વેદપારંગત એક બ્રાહ્મણ દૂત મોકલ્યો.
5.192.26
तमागम्य तु राजानं दशार्णाधिपतिं तदा ।
तद्वाक्यमाददे राजन्यदुक्तं द्रुपदेन ह ॥ ५.१९२.२६ ॥
તે દશાર્ણાધિપતિ રાજા પાસે પહોંચીને, હે રાજન, દ્રુપદે કહેલો એ સંદેશ તેણે કહ્યો.
5.192.27
आगमः क्रियतां व्यक्तः कुमारोऽयं सुतो मम ।
मिथ्यैतदुक्तं केनापि तदश्रद्धेयमित्युत ॥ ५.१९२.२७ ॥
સ્પષ્ટ રીતે આગમન થાય — આ કુમાર મારો પુત્ર છે. કોઈએ આ ખોટું કહ્યું છે, તે અવિશ્વસનીય છે એમ પણ કહેવાયું.
5.192.28
ततः स राजा द्रुपदस्य श्रुत्वा ।
विमर्शयुक्तो युवतीर्वरिष्ठाः।
संप्रेषयामास सुचारुरूपाः ।
शिखण्डिनं स्त्रीपुमान्वेति वेत्तुम् ॥ ५.१९२.२८ ॥
પછી એ રાજાએ દ્રુપદની વાત સાંભળી વિચારમાં પડીને, શિખંડી સ્ત્રી છે કે પુરુષ એ જાણવા સુંદર રૂપવાળી શ્રેષ્ઠ યુવતીઓ મોકલી.
5.192.29
तां पूजां नाभ्यनन्दत्स वाक्यं चेदमुवाच ह ।
ताः प्रेषितास्तत्त्वभावं विदित्वा
प्रीत्या राज्ञे तच्छशंसुर्हि सर्वम् ।
शिखण्डिनं पुरुषं कौरवेन्द्र
दाशार्णराजाय महानुभावम् ॥ ५.१९२.२९ ॥
એ આદરથી તે પ્રસન્ન ન થયો; અને આ વાત કહી. મોકલાયેલી એ યુવતીઓએ વાસ્તવિક સ્થિતિ જાણી પ્રેમથી રાજાને બધું કહ્યું — હે કૌરવેન્દ્ર, શિખંડી મહાપ્રભાવી પુરુષ છે, એમ દશાર્ણરાજને કહેવાયું.
5.192.30
ततः कृत्वा तु राजा स आगमं प्रीतिमानथ ।
संबन्धिना समागम्य हृष्टो वासमुवास ह ॥ ५.१९२.३० ॥
પછી એ રાજા પ્રેમથી આગમનની વ્યવસ્થા કરીને, સંબંધી સાથે મળીને આનંદિત થઈ ત્યાં જ રહ્યો.
5.192.31
शिखण्डिने च मुदितः प्रादाद्वित्तं जनेश्वरः ।
हस्तिनोऽश्वांश्च गाश्चैव दासीर्बहुशतास्तथा ।
पूजितश्च प्रतिययौ निर्भर्त्स्य तनयां किल ॥ ५.१९२.३१ ॥
પ્રસન્ન થયેલા તે રાજાએ શિખંડીને ધન આપ્યું — હાથી, ઘોડા, ગાયો અને સેંકડો દાસીઓ. સન્માનિત થઈને, પુત્રીને ઠપકો આપીને તે પાછો ગયો.
5.192.32
विनीतकिल्विषे प्रीते हेमवर्मणि पार्थिवे ।
प्रतियाते दशार्णे तु हृष्टरूपा शिखण्डिनी ॥ ५.१९२.३२ ॥
દોષ દૂર થયા પછી, પ્રસન્ન સુવર્ણકવચધારી રાજા દશાર્ણ પાછા ગયા ત્યારે, હર્ષિત મુખવાળી શિખંડિની (ત્યાં રહી).
5.192.33
कस्यचित्त्वथ कालस्य कुबेरो नरवाहनः ।
लोकयात्रां प्रकुर्वाणः स्थूणस्यागान्निवेशनम् ॥ ५.१९२.३३ ॥
થોડા સમય પછી, નરવાહન કુબેર લોકયાત્રા કરતા સ્થૂણના નિવાસસ્થાને આવ્યા.
5.192.34
स नद्गृहस्योपरि वतमान ।
आलोकयामास धनाधिगोप्ता।
स्थूणस्य यक्षस्य विवेश वेश्म ।
स्वलंकृतं माल्यगुणैर्विचित्रैः ॥ ५.१९२.३४ ॥
તે નદ-ગૃહની ઉપર ઊભા રહીને જોવા લાગ્યા; ધનના રક્ષક તે યક્ષ સ્થૂણના ઘરમાં પ્રવેશ્યા — જે વિચિત્ર માળાઓથી સુંદર રીતે શણગારેલું હતું.
5.192.35
लाचैश्च गन्धैश्च तथा वितानै-
रभ्यर्चितं धृनधृपितं च।
ध्वजैः पताकाभिरलंकृतं च ।
भक्ष्यान्नपेयामिपदत्तमोदम् ॥ ५.१९२.३५ ॥
લાજા, ગંધ અને વિતાનોથી પૂજિત, ધૂપથી સુગંધિત, ધ્વજ અને પતાકાઓથી શણગારેલું, ભક્ષ્ય, અન્ન, પેય અને માંસના અર્પણથી આનંદદાયક.
5.192.36
तत्स्थानं तस्य दृष्ट्वा तु सर्वतः समलंकृतम् ।
मणिरत्नसुवर्णानां मालाभिः परिपूरितम् ॥ ५.१९२.३६ ॥
તેનું તે સ્થાન સર્વત્ર સુંદર રીતે શણગારેલું જોઈને — મણિ, રત્નો અને સુવર્ણની માળાઓથી ભરેલું.
5.192.37
नानाकुसूमगन्धाढ्यं सिक्तसंमृष्टशोभितम् ।
अथाब्रवीद्यक्षपतिस्तान्यक्षाननुगांस्तदा ॥ ५.१९२.३७ ॥
વિવિધ ફૂલોની સુગંધથી ભરેલા, છાંટેલા, સાફ કરેલા અને શોભાયમાન એ ભવનમાં ત્યારે યક્ષપતિએ પોતાના અનુચર યક્ષોને કહ્યું.
5.192.38
स्वलंकृतमिदं वेश्म स्थूणस्यामितविक्रमाः ।
नोपसर्पति मां चैव कस्मादद्य स मन्दधीः ॥ ५.१९२.३८ ॥
આ ભવન સારી રીતે શણગારેલું છે. હે અમિત પરાક્રમી યક્ષો, સ્થૂણ આજે મારી પાસે કેમ નથી આવતો? તે મન્દબુદ્ધિ કેમ નથી આવતો?
5.192.39
यस्माज्जानन्स मन्दात्मा मामसौ नोपसर्पति ।
तस्मात्तस्मै महादण्डो धार्यः स्यादिति मे मतिः ॥ ५.१९२.३९ ॥
જાણવા છતાં તે મન્દાત્મા મારી પાસે નથી આવતો, તેથી તેને મોટી સજા કરવી જોઈએ એવો મારો મત છે.
5.192.40
द्रुपदस्य सुता राजन्राज्ञो जाता शिखण्डिनी ।
तस्या निमित्ते कस्मिंश्चित्प्रादात्पुरुषलक्षणम् ॥ ५.१९२.४० ॥
હે રાજન્, રાજા દ્રુપદની પુત્રી શિખંડિની જન્મી હતી. તેના માટે કોઈએ પુરુષલક્ષણ આપ્યું હતું.
5.192.41
अग्रहील्लक्षणं स्त्रीणां स्त्रीभूता तिष्ठते गृहे ।
नोपसर्पति तेनासौ सव्रीडः स्त्रीसरूपवान् ॥ ५.१९२.४१ ॥
તેણે સ્ત્રીલક્ષણ ગ્રહણ કર્યું છે; સ્ત્રી બનીને તે ઘરમાં રહે છે. લજ્જિત અને સ્ત્રીરૂપવાળી હોવાથી તે મારી પાસે નથી આવતી.
5.192.42
एतस्मात्कारणाद्राजन्स्थूणो न त्वाऽद्य सर्पति ।
श्रुत्वा कुरु यथान्यायं विमानमिह तिष्ठताम् ॥ ५.१९२.४२ ॥
આ જ કારણથી, હે રાજન્, સ્થૂણ આજે નથી આવતો. સાંભળીને ન્યાયાનુસાર કરો, અહીં રહેનારાઓના વિમાન વિષે.
5.192.43
आनीयतां स्थूण इति ततो यक्षाधिपोऽब्रवीत् ।
कर्तास्मि निग्रहं तस्य प्रत्युवाच पुनः पुनः ॥ ५.१९२.४३ ॥
"સ્થૂણને લાવો" એમ ત્યારે યક્ષાધિપતિએ કહ્યું. "હું તેને સજા કરીશ" એમ તે વારંવાર ઉત્તર આપતો રહ્યો.
5.192.44
सोऽभ्यगच्छत यक्षेन्द्रमाहूतः पृथिवीपते ।
स्त्रीमरूपो महाराज तस्थौ व्रीडासमन्वितः ॥ ५.१९२.४४ ॥
બોલાવાયેલો તે યક્ષેન્દ્ર પાસે ગયો, હે પૃથ્વીપતિ. હે મહારાજ, સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને લજ્જિત થઈ તે ઊભો રહ્યો.
5.192.45
तं शशापाथ संक्रुद्धो धनदः कुरूनन्दन ।
एवमेव भवत्वद्य स्त्रीत्वं पापस्य गुह्यकाः ॥ ५.१९२.४५ ॥
ત્યારે ક્રોધિત ધનદે તેને શાપ આપ્યો. હે કુરુનંદન. "એમ જ થાઓ, આજે જ આ પાપીને સ્ત્રીત્વ થાઓ, હે ગુહ્યકો."
5.192.46
ततोऽब्रवीद्यक्षपतिर्महात्मा ।
यस्माददास्त्ववमन्येह यक्षान्।
शिखण्डिनो लक्षणं पापबुद्धे ।
स्त्रीलक्षणं चाग्रहीः पापकर्मन् ॥ ५.१९२.४६ ॥
ત્યારે મહાત્મા યક્ષપતિએ કહ્યું — "કારણ કે તેં અહીં યક્ષોનો અનાદર કર્યો, હે પાપબુદ્ધિ, શિખંડીનું લક્ષણ અને સ્ત્રીલક્ષણ તેં ગ્રહણ કર્યું, હે પાપકર્મા."
5.192.47
अप्रवृत्तं सुदुर्बुद्धे यस्मादेतत्त्वया कृतम् ।
तस्मादद्य प्रभृत्येव स्त्री त्वं सा पुरुषस्तथा ॥ ५.१९२.४७ ॥
"હે અતિદુર્બુદ્ધિ, જે હજી શરૂ પણ થયું નહોતું તે તેં કર્યું, તેથી આજથી જ તું સ્ત્રી છે, અને તે પુરુષ."
5.192.48
ततः प्रसादयामासुर्यक्षा वैश्रवणं किल ।
स्थूणस्यार्थे कुरुष्वान्तं शापस्येति पुनः पुनः ॥ ५.१९२.४८ ॥
ત્યારે યક્ષોએ વૈશ્રવણને પ્રસન્ન કર્યા. "સ્થૂણ માટે શાપનો અંત કરો" એમ તેઓ વારંવાર બોલ્યા.
5.192.49
ततो महात्मा यक्षेन्द्रः प्रत्युवाचानुगामिनः ।
सर्वान्यक्षगणांस्तात शापस्यान्तचिकीर्षया ॥ ५.१९२.४९ ॥
ત્યારે મહાત્મા યક્ષરાજે પોતાના અનુયાયી સર્વ યક્ષગણોને ઉત્તર આપ્યો, હે તાત, શાપનો અંત લાવવાની ઇચ્છાથી.
5.192.50
शिखण्डिनि हते यक्षाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यते ।
स्थूणो यक्षो निरुद्वेगो भवत्विति महामनाः ॥ ५.१९२.५० ॥
હે યક્ષો, શિખંડી હણાતાં તે પોતાનું મૂળ રૂપ ફરી પામશે. યક્ષ સ્થૂણ ચિંતારહિત થાઓ, એમ મહામનાએ કહ્યું.
5.192.51
इत्युक्त्वा भगवान्देवो यक्षराजः सुपूजितः ।
प्रययौ सहितः सर्वैर्निमेषान्तरचारिभिः ॥ ५.१९२.५१ ॥
એમ કહીને, સારી રીતે પૂજિત ભગવાન દેવ યક્ષરાજ, પલકારામાં સંચરતા સર્વ સાથે ચાલ્યા ગયા.
5.192.52
स्थूणस्तु शापं संप्राप्य तत्रैव न्यवसत्तदा ।
समये चागमूत्तूर्णं शिखण्डी तं क्षपाचरम् ॥ ५.१९२.५२ ॥
પરંતુ સ્થૂણ શાપ પામીને ત્યાં જ રહ્યો. યોગ્ય સમયે શિખંડી ઝડપથી તે રાત્રિચર પાસે આવ્યો.
5.192.53
सोऽभिगम्याब्रवीद्वाक्यं प्राप्तोऽस्मि भगवन्निति ।
तमब्रवीत्ततः स्थूणः प्रीतोऽस्मीति पुनः पुनः ॥ ५.१९२.५३ ॥
તે પાસે જઈને બોલ્યો, "ભગવન્, હું આવી ગયો છું." ત્યારે સ્થૂણે તેને વારંવાર કહ્યું, "હું પ્રસન્ન છું."
5.192.54
आर्जवेनागतं दृष्ट्वा राजपुत्रं शिखण्डिनम् ।
सर्वमेव यथावृत्तमाचचक्षे शिखण्डिने ॥ ५.१९२.५४ ॥
સરળતાથી આવેલા રાજપુત્ર શિખંડીને જોઈને, જે બન્યું હતું તે સર્વ શિખંડીને યથાવત્ કહ્યું.
5.192.55
शप्तो वैश्रवणेनाहं त्वत्कृते पार्थिवात्मज ।
गच्छेदानीं यथाकामं चर लोकान्यथासुखम् ॥ ५.१९२.५५ ॥
હે રાજપુત્ર, તારા કારણે હું વૈશ્રવણ (કુબેર) દ્વારા શાપિત થયો છું. હવે જા, જેમ ઇચ્છે તેમ કર અને સુખપૂર્વક લોકોમાં વિચર.
5.192.56
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये न शक्यमतिवर्तितुम् ।
गमनं तव चेतो हि पौलस्त्यस्य च दर्शनम् ॥ ५.१९२.५६ ॥
મને લાગે છે કે આ પહેલેથી નિયત હતું અને તેને ટાળી શકાય નહીં. તારું જવું અને પૌલસ્ત્ય (કુબેર)ને મળવું, એ જ તારા મનની ઇચ્છા છે.
5.192.57
एवमुक्तः शिखण्डी तु स्थूणयक्षेण भारत ।
प्रत्याजगाम नगरं हर्वेण महतावृतः ॥ ५.१९२.५७ ॥
સ્થૂણ યક્ષે આમ કહ્યા પછી, હે ભારત, શિખંડી મહાન હર્ષથી ઘેરાઈને નગર તરફ પાછો ફર્યો.
5.192.58
पूजयामास विविधैर्गन्धमाल्यैर्महाधनैः ।
द्विजातीन्देवताश्चैव चैत्यानथ चतुष्पथान् ॥ ५.१९२.५८ ॥
તેણે વિવિધ સુગંધી માળાઓ અને મહાધન વસ્તુઓથી દ્વિજો, દેવતાઓ, ચૈત્યો અને ચોકડાની પૂજા કરી.
5.192.59
द्रुपदः सह पुत्रेण सिद्धार्थेन शिखण्डिना ।
मुदं च परमां लेभे पाञ्चाल्यः सह बान्धवैः ॥ ५.१९२.५९ ॥
સિદ્ધાર્થ પુત્ર શિખંડી સહિત પાંચાલ્ય દ્રુપદે પોતાના બંધુઓ સાથે પરમ હર્ષ મેળવ્યો.
5.192.60
शिष्यार्थं प्रददौ चाथ द्रोणाय कुरुपुङ्गव ।
शिखण्डिनं महाराज पुत्रं स्त्रीपूर्विणं तथा ॥ ५.१९२.६० ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પછી શિષ્ય માટે તેણે દ્રોણને શિખંડી આપ્યો; હે મહારાજ, પહેલાં સ્ત્રી હતો એ પુત્રને પણ.
5.192.61
प्रतिपेदे चतुष्पादं धनुर्वेदं नृपात्मजः ।
शिखण्डी सह युष्माभिर्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ५.१९२.६१ ॥
રાજકુમાર શિખંડીએ ચતુષ્પાદ ધનુર્વેદ શીખ્યો, તમારી સાથે અને પાર્ષત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે.
5.192.62
मम त्वेतच्चरास्तात यथावत्प्रत्यवेदयन् ।
जडान्धबधिराकारा ये मुक्ता द्रपदे मया ॥ ५.१९२.६२ ॥
હે પ્રિય, દ્રુપદના રાજ્યમાં જડ, આંધળા અને બહેરા જેવો વેશ ધારણ કરી મેં મોકલેલા મારા ગુપ્તચરોએ આ બધું યથાવત્ મને જણાવ્યું.
5.192.63
एवमेष महाराज स्त्री पुमान्द्रुपदात्मजः ।
स संभूतः कुरुश्रेष्ठ शिखण्डी रथसत्तमः ॥ ५.१९२.६३ ॥
આ રીતે, મહારાજ, દ્રુપદનો આ પુત્ર શિખંડી, જે પહેલાં સ્ત્રી હતો અને પછી પુરુષ બન્યો, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ રથી તરીકે જન્મ્યો છે.
5.192.64
ज्येष्ठा काशिपतेः कन्या अम्बा नामेति विश्रुता ।
द्रुपदस्य कुले जाता शिखण्डी भरतर्षभ ॥ ५.१९२.६४ ॥
કાશીરાજની જ્યેષ્ઠ પુત્રી અંબા નામે વિખ્યાત હતી. હે ભરતર્ષભ, દ્રુપદના કુળમાં તે જ શિખંડી રૂપે જન્મી.
5.192.65
नाहमेनं धनुष्पाणिं युयुत्सुं समुपस्थितम् ।
मुहूर्तमपि पश्येयं प्रहरेयं न चाप्युत ॥ ५.१९२.६५ ॥
ધનુષ્ય હાથમાં લઈ, યુદ્ધની ઇચ્છાથી સામે આવેલા આને હું ક્ષણભર પણ જોઈશ નહીં, કે પ્રહાર પણ નહીં કરું.
5.192.66
व्रतमेतन्मम सदा पृथिव्यामपि विश्रुतम् ।
स्त्रियां स्त्रीपूर्वके चैव स्त्रीनाम्नि स्त्रीसरूपिणि ॥ ५.१९२.६६ ॥
આ મારું વ્રત છે, જે પૃથ્વી પર સદા પ્રસિદ્ધ છે: સ્ત્રી પ્રત્યે, જે પૂર્વે સ્ત્રી હતી તેના પ્રત્યે, સ્ત્રીનું નામ ધરાવનાર અને સ્ત્રીરૂપ ધરાવનાર પ્રત્યે (હું શસ્ત્ર ઉઠાવીશ નહીં).
5.192.67
न मुञ्चेयमहं बाणमिति कौरवनन्दन ।
न हन्यामहमेतेन कारणेन शिखण्डिनम् ॥ ५.१९२.६७ ॥
હે કૌરવનંદન, હું બાણ નહીં છોડું; આ કારણથી હું શિખંડીને નહીં મારું.
5.192.68
एतत्तत्त्वमहं वेद जन्म तात शिखण्डिनः ।
ततो नैनं हनिष्यामि समरेष्वाततायिनम् ॥ ५.१९२.६८ ॥
હે તાત, શિખંડીના જન્મનું આ સત્ય હું જાણું છું; તેથી યુદ્ધોમાં આક્રમણ કરનાર હોવા છતાં હું તેને નહીં મારું.
5.192.69
यदि भीष्मः स्त्रियं हन्यात्सन्तः कुर्युर्विगर्हणम् ।
नैनं तस्माद्धनिष्यामि दृष्ट्वापि समरे स्थितम् ॥ ५.१९२.६९ ॥
જો ભીષ્મ કોઈ સ્ત્રીને મારે તો સજ્જનો તેની નિંદા કરશે; તેથી યુદ્ધમાં ઊભેલો જોઈને પણ હું તેને નહીં મારું.
5.192.70
एतच्छ्रुत्वा तु करव्यो राजा दुर्योधनस्तदा ।
मुहूर्तमिव स ध्यात्वा भीष्मे युक्तममन्यत ॥ ५.१९२.७० ॥
આ સાંભળીને રાજા દુર્યોધને ત્યારે થોડીક ક્ષણ વિચારીને ભીષ્મની વાત યોગ્ય માની.