महाभारत · अध्याय 5.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.192.1
शिखण्डिवाक्यं श्रुत्वाऽथ स यक्षो भरतर्षभ ।
प्रोवाच मनसा चिन्त्य दैवेनोपनिपीडितः ॥ ५.१९२.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, शिखंडीचे शब्द ऐकून तो यक्ष दैवाने पीडित होऊन मनात विचार करून बोलला.
5.192.2
भवितव्यं तथा तद्धि मम दुःखाय कौरव ।
भद्रे कामं करिष्यामि समयं तु निबोध मे ॥ ५.१९२.२ ॥
हे कौरवा, ते निश्चित माझ्या दुःखासाठी घडणार आहे. हे भद्रे, तुझ्या इच्छेप्रमाणे करीन; पण माझी अट ऐक.
5.192.3
स्वं ते पुंस्त्वं प्रदास्यामि स्त्रीत्वं धारयिताऽस्मि ते ।
किंचित्कालं तु ते दास्ये पुल्लिङ्गं स्वमिदं तव।
आगन्तव्यं त्वया काले सत्यं चैव वदस्व मे ॥ ५.१९२.३ ॥
तुला तुझे पुरुषत्व मी देईन आणि मी स्त्रीत्व धारण करीन. काही काळासाठी तुझे हे पुरुषरूप मी तुला परत देईन. तू योग्य वेळी परत यायला हवेस; माझ्याशी सत्य बोल.
5.192.4
प्रभुः संकल्पसिद्धोऽस्मि कामचारी विहंगमः ।
मत्प्रसादात्पुरं चैव त्राहि बन्धूंश्च केवलम् ॥ ५.१९२.४ ॥
मी समर्थ आहे, संकल्पसिद्ध आहे, इच्छेनुसार विहार करणारा पक्षी आहे. माझ्या कृपेने नगराचे आणि बंधूंचेच रक्षण कर.
5.192.5
स्त्रीलिङ्गं धारयिष्यामि तवेदं पार्थिवात्मजे ।
सत्यं मे प्रतिजानीहि करिष्यामि प्रियं तव ॥ ५.१९२.५ ॥
हे राजपुत्रा, तुझ्यासाठी मी हे स्त्रीरूप धारण करीन. माझ्याशी सत्याची प्रतिज्ञा कर; तुझे प्रिय मी करीन.
5.192.6
प्रतिदास्यामि भगवन्पुलिङ्गं तव सुव्रत ।
किंचित्कालान्तरं स्त्रीत्वं धारयस्व निशाचर ॥ ५.१९२.६ ॥
हे भगवन्, हे सुव्रता, तुझे पुरुषरूप मी परत देईन. हे निशाचरा, काही काळानंतर तू स्त्रीत्व धारण कर.
5.192.7
प्रतियाते दशार्णे तु पार्थिवे हेमवर्मणि ।
कन्यैव हि भविष्यामि पुरुषस्त्वं भविष्यसि ॥ ५.१९२.७ ॥
सुवर्णकवच घातलेला दशार्णाचा राजा परत गेल्यावर मी कन्याच होईन आणि तू पुरुष होशील.
5.192.8
इत्युक्त्वा समयं तत्र चक्राते तावुभौ नृप ।
अन्योन्यस्यानभिद्रोहे तौ संक्रामयतां ततः ॥ ५.१९२.८ ॥
असे बोलून, हे राजा, तेथे त्या दोघांनी करार केला; एकमेकांची फसवणूक न करण्याच्या अटीवर मग त्या दोघांनी रूपांची अदलाबदल केली.
5.192.9
स्त्रीलिङ्गं धारयामास स्थूणो यक्षोऽथ भारत ।
यक्षरूपं च तद्दीप्तं शिखण्डी प्रत्यपद्यत ॥ ५.१९२.९ ॥
मग स्थूण नावाच्या यक्षाने स्त्रीलिंग धारण केले, हे भारता; आणि तो तेजस्वी यक्षरूप शिखंडीने प्राप्त केले.
5.192.10
ततः शिखण्डी पाञ्चाल्यः पुंस्त्वमासाद्य पार्थिव ।
विवेश नगरं हृष्टः पितरं च समासदत् ॥ ५.१९२.१० ॥
मग पांचाल्य शिखंडीने पुरुषत्व प्राप्त केले, हे राजा; आनंदाने नगरात प्रवेश करून तो वडिलांजवळ गेला.
5.192.11
यथावृत्तं तु तत्सर्वमाचख्यौ द्रुपदस्य तत् ।
मातुश्च रहिते राजन्प्रसादं यक्षजं तदा।
द्रुपदस्तस्य तच्छ्रुत्वा हर्षमाहारयत्परम् ॥ ५.१९२.११ ॥
जे जे घडले ते सर्व त्याने द्रुपदाला सांगितले; हे राजा, मातेसह एकांतात यक्षाकडून मिळालेल्या कृपेबद्दलही तेव्हा सांगितले. द्रुपदाने ते ऐकून अत्यंत आनंद मिळवला.
5.192.12
सभार्यस्तच्च सस्मार महेश्वरवचस्तदा ।
ततः संप्रेषयामास दशार्णाधिपतेर्नृपः ॥ ५.१९२.१२ ॥
पत्नीसह त्याने तेव्हा महेश्वराचे ते वचन स्मरले; मग त्या राजाने दशार्णाधिपतीकडे दूत पाठवला.
5.192.13
पुरुषोऽयं मम सुतः श्रद्धत्तां मे भवानिति ।
अथ दाशार्णको राजा सहसाभ्यागमत्तदा ॥ ५.१९२.१३ ॥
"हा पुरुष माझा पुत्र आहे, तुम्ही माझ्यावर विश्वास ठेवा" असे म्हणून तेव्हा दशार्णाचा राजा अचानक तेथे आला.
5.192.14
पाञ्चालराजं द्रुपदं दुःखशोकसमन्वितः ।
ततः काम्पिल्यमासाद्य दशार्णाधिपतिस्ततः ॥ ५.१९२.१४ ॥
पांचालराज द्रुपद दुःख आणि शोकाने भरलेला होता; नंतर दशार्णाधिपती काम्पिल्य येथे पोहोचून (दूत पाठवला).
5.192.15
प्रेषयामास सत्कृत्य दूतं ब्रह्मविदां वरम् ।
ब्रूहि मद्वचनाद्दूत पाञ्चाल्यं तं नृपाधमम् ॥ ५.१९२.१५ ॥
ब्रह्मज्ञानी लोकांत श्रेष्ठ असा एक दूत सन्मानाने पाठवला; "हे दूता, माझ्या वचनाने त्या नीच राजा पांचाल्याला सांग—
5.192.16
यन्मे कन्यां स्वकन्यार्थे वृतवानसि दुर्मते ।
फलं तस्यावलेपस्य द्रक्ष्यस्यद्य न संशयः ॥ ५.१९२.१६ ॥
"माझी कन्या तू आपल्या कन्येसाठी निवडलीस, हे दुर्मती; त्या गर्वाचे फळ आजच तू पाहशील, यात शंका नाही.
5.192.17
एवमुक्तश्च तेनासौ ब्राह्मणो राजसत्तम ।
दूतः प्रयातो नगरं दाशार्णनृपचोदितः ॥ ५.१९२.१७ ॥
हे राजश्रेष्ठा, त्याने असे सांगितल्यावर तो ब्राह्मण दूत दशार्ण राजाच्या प्रेरणेने नगराकडे निघाला.
5.192.18
ततः आसादयामास पुरोधा द्रुपदं पुरे ।
तस्मै पाञ्चालको राजा गामर्घ्यं च सुसत्कृतम् ॥ ५.१९२.१८ ॥
नंतर तो पुरोहित नगरात द्रुपदाजवळ पोहोचला. पांचाल राजाने त्याला गाय आणि अर्घ्य देऊन उत्तम सत्कार केला.
5.192.19
प्रापयामास राजेन्द्र सह तेन शिखण्डिना । ॥ ५.१९२.१९ ॥
हे राजेंद्रा, त्याने त्यांना शिखंडीसह (तेथे) पाठवले.
5.192.20
यदुक्तं तेन वीरेण राज्ञा काञ्चनवर्मणा ।
यत्तेऽहमधमाचार दुहित्राऽस्म्यभिवञ्चितः ॥ ५.१९२.२० ॥
त्या वीर राजा काञ्चनवर्म्याने जे सांगितले: हे अधम आचरणा, तुझ्या कन्येने मला फसवले आहे.
5.192.21
तस्य पापस्य करणात्फलं प्राप्नुहि दुर्मते ।
देहि युद्धं नरपते ममाद्य रणमूर्धनि ॥ ५.१९२.२१ ॥
त्या पापकर्माचे फळ तू भोग, हे दुर्मती. हे नरपती, आज रणभूमीच्या अग्रभागी माझ्याशी युद्ध कर.
5.192.22
उद्धरिष्यामि ते सद्यः सामात्यसुतबान्धवम् ।
तदुपालम्भसंयुक्तं श्रावितः किल पार्थिवः ॥ ५.१९२.२२ ॥
मंत्री, पुत्र आणि बांधवांसह मी तुला लगेच उपटून टाकीन. त्या निंदेने युक्त असे ते वचन त्या राजाला खरोखरच ऐकवले गेले होते.
5.192.23
दशार्णपतिना चोक्तो मन्त्रिमध्ये पुरोधसा ।
अभवद्भरतश्रेष्ठ द्रुपदः प्रणयानतः ॥ ५.१९२.२३ ॥
दशार्णाधिपती आणि पुरोहित यांनी मंत्र्यांमध्ये सांगितल्यावर, हे भरतश्रेष्ठा, द्रुपद आदराने नम्र झाला.
5.192.24
यदाह मां भवान्ब्रह्मन्संबन्धिवचनाद्वचः ।
अस्योत्तरं प्रतिवचो दूतो राज्ञे वदिष्यति ॥ ५.१९२.२४ ॥
हे ब्राह्मणा, संबंधिकाच्या बोलण्यावरून तुम्ही मला जे सांगितले, त्याचे उत्तर दूत राजाला सांगेल.
5.192.25
ततः संप्रेषयामास द्रुपदोऽपि महात्मने ।
हिरण्यवर्मणे दूतं ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ ५.१९२.२५ ॥
नंतर द्रुपदानेही त्या महात्म्या हिरण्यवर्म्याकडे वेदपारंगत अशा ब्राह्मण दूताला पाठवले.
5.192.26
तमागम्य तु राजानं दशार्णाधिपतिं तदा ।
तद्वाक्यमाददे राजन्यदुक्तं द्रुपदेन ह ॥ ५.१९२.२६ ॥
त्या दशार्णाधिपती राजाजवळ जाऊन, हे राजा, द्रुपदाने सांगितलेला तो निरोप त्याने सांगितला.
5.192.27
आगमः क्रियतां व्यक्तः कुमारोऽयं सुतो मम ।
मिथ्यैतदुक्तं केनापि तदश्रद्धेयमित्युत ॥ ५.१९२.२७ ॥
स्पष्टपणे आगमन व्हावे — हा कुमार माझा पुत्र आहे. कोणीतरी खोटे सांगितले, त्यावर विश्वास ठेवू नये असेही म्हटले गेले.
5.192.28
ततः स राजा द्रुपदस्य श्रुत्वा ।
विमर्शयुक्तो युवतीर्वरिष्ठाः।
संप्रेषयामास सुचारुरूपाः ।
शिखण्डिनं स्त्रीपुमान्वेति वेत्तुम् ॥ ५.१९२.२८ ॥
नंतर त्या राजाने द्रुपदाचे बोलणे ऐकून विचार केला आणि शिखंडी स्त्री की पुरुष हे जाणण्यासाठी सुंदर रूपाच्या श्रेष्ठ तरुणींना पाठवले.
5.192.29
तां पूजां नाभ्यनन्दत्स वाक्यं चेदमुवाच ह ।
ताः प्रेषितास्तत्त्वभावं विदित्वा
प्रीत्या राज्ञे तच्छशंसुर्हि सर्वम् ।
शिखण्डिनं पुरुषं कौरवेन्द्र
दाशार्णराजाय महानुभावम् ॥ ५.१९२.२९ ॥
त्या सन्मानाने तो आनंदित झाला नाही आणि हे बोलला. पाठवलेल्या त्या तरुणींनी खरी स्थिती जाणून प्रेमाने राजाला सर्व सांगितले — हे कौरवेंद्रा, शिखंडी हा महाप्रभावी पुरुष आहे, असे दशार्णराजाला कळवण्यात आले.
5.192.30
ततः कृत्वा तु राजा स आगमं प्रीतिमानथ ।
संबन्धिना समागम्य हृष्टो वासमुवास ह ॥ ५.१९२.३० ॥
नंतर तो राजा प्रेमाने आगमनाची व्यवस्था करून, नातेवाईकाला भेटून आनंदाने तेथेच राहिला.
5.192.31
शिखण्डिने च मुदितः प्रादाद्वित्तं जनेश्वरः ।
हस्तिनोऽश्वांश्च गाश्चैव दासीर्बहुशतास्तथा ।
पूजितश्च प्रतिययौ निर्भर्त्स्य तनयां किल ॥ ५.१९२.३१ ॥
प्रसन्न झालेल्या त्या राजाने शिखंडीला धन दिले — हत्ती, घोडे, गायी आणि शेकडो दासी. सन्मानित होऊन, कन्येला फटकारून तो परत गेला.
5.192.32
विनीतकिल्विषे प्रीते हेमवर्मणि पार्थिवे ।
प्रतियाते दशार्णे तु हृष्टरूपा शिखण्डिनी ॥ ५.१९२.३२ ॥
अपराध निवारण झाल्यावर, प्रसन्न सुवर्णकवचधारी राजा दशार्णाकडे परत गेल्यानंतर, आनंदी चेहऱ्याची शिखंडिनी (तेथेच राहिली).
5.192.33
कस्यचित्त्वथ कालस्य कुबेरो नरवाहनः ।
लोकयात्रां प्रकुर्वाणः स्थूणस्यागान्निवेशनम् ॥ ५.१९२.३३ ॥
काही काळानंतर, नरवाहन कुबेर लोकयात्रा करीत स्थूणाच्या निवासस्थानी आला.
5.192.34
स नद्गृहस्योपरि वतमान ।
आलोकयामास धनाधिगोप्ता।
स्थूणस्य यक्षस्य विवेश वेश्म ।
स्वलंकृतं माल्यगुणैर्विचित्रैः ॥ ५.१९२.३४ ॥
तो नदगृहाच्या वर उभा राहून पाहू लागला; धनाचा रक्षक तो यक्ष स्थूणाच्या घरात शिरला — जे विचित्र माळांनी सुशोभित होते.
5.192.35
लाचैश्च गन्धैश्च तथा वितानै-
रभ्यर्चितं धृनधृपितं च।
ध्वजैः पताकाभिरलंकृतं च ।
भक्ष्यान्नपेयामिपदत्तमोदम् ॥ ५.१९२.३५ ॥
लाह्या, गंध व वितानांनी पूजित, धूपाने सुगंधित, ध्वज व पताकांनी शोभित, भक्ष्य, अन्न, पेय व मांसाच्या अर्पणाने आनंददायक.
5.192.36
तत्स्थानं तस्य दृष्ट्वा तु सर्वतः समलंकृतम् ।
मणिरत्नसुवर्णानां मालाभिः परिपूरितम् ॥ ५.१९२.३६ ॥
त्याचे ते स्थान सर्वत्र सुशोभित पाहून — मणी, रत्ने व सुवर्णाच्या माळांनी परिपूर्ण.
5.192.37
नानाकुसूमगन्धाढ्यं सिक्तसंमृष्टशोभितम् ।
अथाब्रवीद्यक्षपतिस्तान्यक्षाननुगांस्तदा ॥ ५.१९२.३७ ॥
विविध फुलांच्या सुगंधाने भरलेले, शिंपडलेले, स्वच्छ आणि सुशोभित ते गृह होते. तेव्हा यक्षपती आपल्या अनुचर यक्षांना म्हणाला.
5.192.38
स्वलंकृतमिदं वेश्म स्थूणस्यामितविक्रमाः ।
नोपसर्पति मां चैव कस्मादद्य स मन्दधीः ॥ ५.१९२.३८ ॥
हे गृह उत्तम सजवलेले आहे. हे अमित पराक्रमी यक्षांनो, स्थूण आज माझ्याकडे का येत नाही? तो मन्दबुद्धी का येत नाही?
5.192.39
यस्माज्जानन्स मन्दात्मा मामसौ नोपसर्पति ।
तस्मात्तस्मै महादण्डो धार्यः स्यादिति मे मतिः ॥ ५.१९२.३९ ॥
जाणूनबुजून तो मन्दात्मा माझ्याकडे येत नाही, म्हणून त्याला मोठी शिक्षा द्यावी असे माझे मत आहे.
5.192.40
द्रुपदस्य सुता राजन्राज्ञो जाता शिखण्डिनी ।
तस्या निमित्ते कस्मिंश्चित्प्रादात्पुरुषलक्षणम् ॥ ५.१९२.४० ॥
हे राजा, राजा द्रुपदाची कन्या शिखंडिनी जन्मली. तिच्यासाठी कोणाने तरी पुरुषलक्षण दिले.
5.192.41
अग्रहील्लक्षणं स्त्रीणां स्त्रीभूता तिष्ठते गृहे ।
नोपसर्पति तेनासौ सव्रीडः स्त्रीसरूपवान् ॥ ५.१९२.४१ ॥
तिने स्त्रीलक्षण घेतले; स्त्री होऊन ती घरात राहते. लज्जित आणि स्त्रीरूप असल्यामुळे ती माझ्याकडे येत नाही.
5.192.42
एतस्मात्कारणाद्राजन्स्थूणो न त्वाऽद्य सर्पति ।
श्रुत्वा कुरु यथान्यायं विमानमिह तिष्ठताम् ॥ ५.१९२.४२ ॥
याच कारणामुळे, हे राजा, स्थूण आज येत नाही. ऐकून न्यायानुसार कर, येथे राहणाऱ्यांच्या विमानाविषयी.
5.192.43
आनीयतां स्थूण इति ततो यक्षाधिपोऽब्रवीत् ।
कर्तास्मि निग्रहं तस्य प्रत्युवाच पुनः पुनः ॥ ५.१९२.४३ ॥
"स्थूणाला आणा" असे तेव्हा यक्षाधिपती म्हणाला. "मी त्याला शिक्षा करीन" असे तो वारंवार उत्तरला.
5.192.44
सोऽभ्यगच्छत यक्षेन्द्रमाहूतः पृथिवीपते ।
स्त्रीमरूपो महाराज तस्थौ व्रीडासमन्वितः ॥ ५.१९२.४४ ॥
बोलावलेला तो यक्षेंद्राकडे गेला, हे पृथ्वीपते. हे महाराजा, स्त्रीरूप धारण करून लज्जेने युक्त होऊन तो उभा राहिला.
5.192.45
तं शशापाथ संक्रुद्धो धनदः कुरूनन्दन ।
एवमेव भवत्वद्य स्त्रीत्वं पापस्य गुह्यकाः ॥ ५.१९२.४५ ॥
तेव्हा संतप्त झालेल्या धनदाने त्याला शाप दिला. हे कुरुनंदना. "असेच होवो, आजच या पाप्याला स्त्रीत्व प्राप्त होवो, हे गुह्यकांनो."
5.192.46
ततोऽब्रवीद्यक्षपतिर्महात्मा ।
यस्माददास्त्ववमन्येह यक्षान्।
शिखण्डिनो लक्षणं पापबुद्धे ।
स्त्रीलक्षणं चाग्रहीः पापकर्मन् ॥ ५.१९२.४६ ॥
तेव्हा महात्मा यक्षपती म्हणाला — "कारण तू येथे यक्षांचा अवमान केलास, हे पापबुद्धे, शिखंडीचे लक्षण आणि स्त्रीलक्षण तू धारण केलेस, हे पापकर्म्या."
5.192.47
अप्रवृत्तं सुदुर्बुद्धे यस्मादेतत्त्वया कृतम् ।
तस्मादद्य प्रभृत्येव स्त्री त्वं सा पुरुषस्तथा ॥ ५.१९२.४७ ॥
"हे अतिदुर्बुद्धे, जे अजून सुरूही झाले नव्हते ते तू केलेस, म्हणून आजपासूनच तू स्त्री आहेस आणि तो पुरुष."
5.192.48
ततः प्रसादयामासुर्यक्षा वैश्रवणं किल ।
स्थूणस्यार्थे कुरुष्वान्तं शापस्येति पुनः पुनः ॥ ५.१९२.४८ ॥
तेव्हा यक्षांनी वैश्रवणाला प्रसन्न केले. "स्थूणासाठी शापाचा अंत करा" असे ते वारंवार म्हणाले.
5.192.49
ततो महात्मा यक्षेन्द्रः प्रत्युवाचानुगामिनः ।
सर्वान्यक्षगणांस्तात शापस्यान्तचिकीर्षया ॥ ५.१९२.४९ ॥
तेव्हा महात्मा यक्षराज आपल्या अनुयायी सर्व यक्षगणांना म्हणाला, हे वत्सांनो, शापाचा अंत करण्याच्या इच्छेने.
5.192.50
शिखण्डिनि हते यक्षाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यते ।
स्थूणो यक्षो निरुद्वेगो भवत्विति महामनाः ॥ ५.१९२.५० ॥
हे यक्षांनो, शिखंडी मारला गेल्यावर तो आपले मूळ रूप पुन्हा प्राप्त करील. यक्ष स्थूण निश्चिंत होवो, असे महामनाने म्हटले.
5.192.51
इत्युक्त्वा भगवान्देवो यक्षराजः सुपूजितः ।
प्रययौ सहितः सर्वैर्निमेषान्तरचारिभिः ॥ ५.१९२.५१ ॥
असे बोलून, उत्तम पूजित भगवान देव यक्षराज, निमिषभरात संचार करणाऱ्या सर्वांसह निघून गेला.
5.192.52
स्थूणस्तु शापं संप्राप्य तत्रैव न्यवसत्तदा ।
समये चागमूत्तूर्णं शिखण्डी तं क्षपाचरम् ॥ ५.१९२.५२ ॥
परंतु स्थूण शाप मिळाल्यावर तेथेच राहिला. योग्य वेळी शिखंडी त्वरेने त्या रात्रिचराकडे आला.
5.192.53
सोऽभिगम्याब्रवीद्वाक्यं प्राप्तोऽस्मि भगवन्निति ।
तमब्रवीत्ततः स्थूणः प्रीतोऽस्मीति पुनः पुनः ॥ ५.१९२.५३ ॥
तो जवळ जाऊन म्हणाला, "भगवन्, मी आलो आहे." तेव्हा स्थूणाने त्याला पुन्हा पुन्हा म्हटले, "मी प्रसन्न आहे."
5.192.54
आर्जवेनागतं दृष्ट्वा राजपुत्रं शिखण्डिनम् ।
सर्वमेव यथावृत्तमाचचक्षे शिखण्डिने ॥ ५.१९२.५४ ॥
प्रामाणिकपणे आलेल्या राजपुत्र शिखंडीला पाहून, जे घडले होते ते सर्व शिखंडीला जसेच्या तसे सांगितले.
5.192.55
शप्तो वैश्रवणेनाहं त्वत्कृते पार्थिवात्मज ।
गच्छेदानीं यथाकामं चर लोकान्यथासुखम् ॥ ५.१९२.५५ ॥
हे राजपुत्रा, तुझ्यामुळे मला वैश्रवणाने शाप दिला आहे. आता जा, जसे इच्छिशील तसे कर आणि सुखाने लोकांमध्ये संचार कर.
5.192.56
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये न शक्यमतिवर्तितुम् ।
गमनं तव चेतो हि पौलस्त्यस्य च दर्शनम् ॥ ५.१९२.५६ ॥
हे पूर्वीच नियत केलेले होते असे मला वाटते; याला टाळता येणार नाही. तुझे जाणे आणि पौलस्त्य (कुबेर)ची भेट हीच तुझ्या मनाची इच्छा आहे.
5.192.57
एवमुक्तः शिखण्डी तु स्थूणयक्षेण भारत ।
प्रत्याजगाम नगरं हर्वेण महतावृतः ॥ ५.१९२.५७ ॥
स्थूण यक्षाने असे सांगितल्यावर, हे भारता, शिखंडी मोठ्या आनंदाने वेढलेला नगराकडे परतला.
5.192.58
पूजयामास विविधैर्गन्धमाल्यैर्महाधनैः ।
द्विजातीन्देवताश्चैव चैत्यानथ चतुष्पथान् ॥ ५.१९२.५८ ॥
त्याने विविध सुगंधी माळा व मौल्यवान वस्तूंनी द्विज, देवता, चैत्ये आणि चौरस्ते यांची पूजा केली.
5.192.59
द्रुपदः सह पुत्रेण सिद्धार्थेन शिखण्डिना ।
मुदं च परमां लेभे पाञ्चाल्यः सह बान्धवैः ॥ ५.१९२.५९ ॥
सिद्धार्थ पुत्र शिखंडीसह पाञ्चाल्य द्रुपद आपल्या बांधवांसह परम आनंद पावला.
5.192.60
शिष्यार्थं प्रददौ चाथ द्रोणाय कुरुपुङ्गव ।
शिखण्डिनं महाराज पुत्रं स्त्रीपूर्विणं तथा ॥ ५.१९२.६० ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, नंतर शिष्यासाठी द्रोणाला शिखंडी दिला; हे महाराजा, पूर्वी स्त्री असलेला तो पुत्रही.
5.192.61
प्रतिपेदे चतुष्पादं धनुर्वेदं नृपात्मजः ।
शिखण्डी सह युष्माभिर्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ५.१९२.६१ ॥
राजपुत्र शिखंडीने चतुष्पाद धनुर्वेद शिकला, तुमच्यासह आणि पार्षत धृष्टद्युम्नासह.
5.192.62
मम त्वेतच्चरास्तात यथावत्प्रत्यवेदयन् ।
जडान्धबधिराकारा ये मुक्ता द्रपदे मया ॥ ५.१९२.६२ ॥
वत्सा, द्रुपदाच्या राज्यात जडमूढ, आंधळे आणि बहिरे असे सोंग घेऊन मी पाठवलेल्या माझ्या हेरांनी हे सर्व जसेच्या तसे मला सांगितले.
5.192.63
एवमेष महाराज स्त्री पुमान्द्रुपदात्मजः ।
स संभूतः कुरुश्रेष्ठ शिखण्डी रथसत्तमः ॥ ५.१९२.६३ ॥
असा, महाराजा, द्रुपदाचा हा पुत्र शिखंडी, जो आधी स्त्री होता व नंतर पुरुष झाला, हे कुरुश्रेष्ठा, श्रेष्ठ रथी म्हणून जन्मला आहे.
5.192.64
ज्येष्ठा काशिपतेः कन्या अम्बा नामेति विश्रुता ।
द्रुपदस्य कुले जाता शिखण्डी भरतर्षभ ॥ ५.१९२.६४ ॥
काशीच्या राजाची ज्येष्ठ कन्या अंबा नावाने प्रसिद्ध होती. हे भरतर्षभा, द्रुपदाच्या कुलात तीच शिखंडी म्हणून जन्मली.
5.192.65
नाहमेनं धनुष्पाणिं युयुत्सुं समुपस्थितम् ।
मुहूर्तमपि पश्येयं प्रहरेयं न चाप्युत ॥ ५.१९२.६५ ॥
धनुष्य हाती धरून, युद्धाच्या इच्छेने समोर आलेल्या याला मी क्षणभरही पाहणार नाही, आणि प्रहारही करणार नाही.
5.192.66
व्रतमेतन्मम सदा पृथिव्यामपि विश्रुतम् ।
स्त्रियां स्त्रीपूर्वके चैव स्त्रीनाम्नि स्त्रीसरूपिणि ॥ ५.१९२.६६ ॥
हे माझे व्रत आहे, जे पृथ्वीवर नेहमी प्रसिद्ध आहे: स्त्रीवर, पूर्वी स्त्री असलेल्यावर, स्त्रीचे नाव असलेल्यावर आणि स्त्रीरूप असलेल्यावर (मी शस्त्र उचलणार नाही).
5.192.67
न मुञ्चेयमहं बाणमिति कौरवनन्दन ।
न हन्यामहमेतेन कारणेन शिखण्डिनम् ॥ ५.१९२.६७ ॥
हे कौरवनंदना, मी बाण सोडणार नाही; या कारणास्तव मी शिखंडीला मारणार नाही.
5.192.68
एतत्तत्त्वमहं वेद जन्म तात शिखण्डिनः ।
ततो नैनं हनिष्यामि समरेष्वाततायिनम् ॥ ५.१९२.६८ ॥
हे तात, शिखंडीच्या जन्माचे हे सत्य मला ठाऊक आहे; म्हणून युद्धात आक्रमण करणाऱ्या त्याला मी मारणार नाही.
5.192.69
यदि भीष्मः स्त्रियं हन्यात्सन्तः कुर्युर्विगर्हणम् ।
नैनं तस्माद्धनिष्यामि दृष्ट्वापि समरे स्थितम् ॥ ५.१९२.६९ ॥
भीष्माने एका स्त्रीला मारले तर सज्जन त्याची निंदा करतील; म्हणून युद्धात उभा असलेला पाहूनही मी त्याला मारणार नाही.
5.192.70
एतच्छ्रुत्वा तु करव्यो राजा दुर्योधनस्तदा ।
मुहूर्तमिव स ध्यात्वा भीष्मे युक्तममन्यत ॥ ५.१९२.७० ॥
हे ऐकून राजा दुर्योधनाने तेव्हा क्षणभर विचार करून भीष्माचे म्हणणे योग्य मानले.