महाभारत · अध्याय 5.196
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.196.1
तथैव राजा कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
धृष्टद्युम्नमुखान्वीरांश्चोदयामास भारत ॥ ५.१९६.१ ॥
त्याच प्रकारे कुंतीपुत्र धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर याने धृष्टद्युम्नाला पुढे ठेवून वीरांना प्रोत्साहित केले, हे भारता.
5.196.2
चेदिकाशिकरूशानां नेतारं दृढविक्रमम् ।
सेनापतिममित्रघ्नं धृष्टकेतुमथादिशत् ॥ ५.१९६.२ ॥
चेदी, काशी व कुरूंचा नेता, दृढ पराक्रमी, शत्रुघ्न धृष्टकेतूला त्याने सेनापती नेमले.
5.196.3
विराटं द्रुपदं चैव युयुधानं शिखण्डिनम् ।
पाञ्चाल्यौ च महेष्वासौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ ५.१९६.३ ॥
विराट, द्रुपद, युयुधान, शिखंडी आणि दोन महान धनुर्धर पांचाल, युधामन्यू व उत्तमौजा.
5.196.4
ते शूराश्चित्रवर्माणस्तप्तकुण्डलधारिणः ।
आज्यावसिक्ता ज्वलिता धिष्ण्येष्विव हुताशनाः ॥ ५.१९६.४ ॥
ते शूर, विचित्र कवचधारी, तप्त सुवर्णाची कुंडले धारण केलेले, तुपाने अभिषिक्त होऊन यज्ञवेदीवरील प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होते.
5.196.5
अशोभन्त महेष्वासा ग्रहाः प्रज्वलिता इव ।
अथ सैन्यं यथायोगं पूजयित्वा नरर्षभः ॥ ५.१९६.५ ॥
महान धनुर्धर जळत्या ग्रहांप्रमाणे शोभले. मग त्या नरश्रेष्ठाने यथायोग्य रीतीने सैन्याचा सन्मान करून—
5.196.6
दिदेश तान्यनीकानि प्रयाणाय महीपतिः ।
तेषां युधिष्ठिरो राजा ससैन्यानां महात्मनाम् ॥ ५.१९६.६ ॥
त्या सेनादलांना प्रयाणासाठी महीपतीने आज्ञा दिली. त्या महात्म्यांचा व त्यांच्या सैन्यांचा नेता राजा युधिष्ठिर होता.
5.196.7
व्यादिदेश सबाह्यानां भक्ष्यभोज्यमनुत्तमम् ।
स गजाश्वमनुष्याणां ये च शिल्पोपजीविनः ॥ ५.१९६.७ ॥
बाहेर असलेल्यांसाठी उत्तम भक्ष्य-भोज्य पदार्थांची आज्ञा त्याने दिली; हत्ती, घोडे, माणसे आणि कारागिरीवर जगणारे यांच्यासाठीही.
5.196.8
अभिमन्युं बृहन्तं च द्रौपदेयांश्च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नमुखानेतान्प्राहिणोत्पाण्डुनन्दनः ॥ ५.१९६.८ ॥
पांडुपुत्राने अभिमन्यू, बृहन्त, द्रौपदीचे सर्व पुत्र आणि धृष्टद्युम्न ज्यांच्यात प्रमुख आहे अशा या सर्वांना पाठवले.
5.196.9
भीमं च युयुधानं च पाण्डवं च धनंजयम् ।
द्वितीयं प्रेषयामास बलस्कन्धं युधिष्टिरः ॥ ५.१९६.९ ॥
भीम, युयुधान आणि पांडव धनंजय यांना युधिष्ठिराने सैन्याचा दुसरा भाग म्हणून पाठवले.
5.196.10
भाण्डं समारोपयतां चरतां संप्रधावताम् ।
हृष्टानां तत्र योधानां शब्दो दिवमिवास्पशत् ॥ ५.१९६.१० ॥
तेथे सामान चढवणाऱ्या, फिरणाऱ्या, धावणाऱ्या आनंदित योद्ध्यांचा आवाज जणू आकाशाला स्पर्श करत होता.
5.196.11
स्वयमेव ततः पश्चाद्विराटद्रपदान्वितः ।
अथापरैर्महीपालैः सह प्रायान्महीपतिः ॥ ५.१९६.११ ॥
नंतर स्वतः मागून विराट आणि द्रुपदासह, इतर राजांसह महीपती निघाला.
5.196.12
भीमधन्वायती सेना धृष्टद्युम्नेन पालिता ।
गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्यन्दमाना व्यदृश्यत ॥ ५.१९६.१२ ॥
भीमाच्या धनुष्याने विस्तारलेली, धृष्टद्युम्नाने रक्षिलेली ती सेना भरलेल्या, शांत व वाहणाऱ्या गंगेसारखी दिसली.
5.196.13
ततः पुनरनीकानि न्ययोजयत बुद्धिमान् ।
मोहयन्धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां बुद्धिनिश्चयम् ॥ ५.१९६.१३ ॥
नंतर बुद्धिमान (युधिष्ठिराने) पुन्हा सैन्य व्यूहात उभे केले; धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचा निश्चय त्यामुळे गोंधळला.
5.196.14
द्रौपदेयान्महेष्वासानभिमन्युं च पाण्डवः ।
नकुलं सहदेवं च सर्वांश्चैव प्रभद्रकान् ॥ ५.१९६.१४ ॥
पाण्डवाने द्रौपदीचे महाधनुर्धर पुत्र, अभिमन्यू, नकुल, सहदेव आणि सर्व प्रभद्रक यांना (नेमले).
5.196.15
दश चाश्वसहस्राणि द्विसहस्त्राणि दन्तिनाम् ।
अयुतं च पदातीनां रथाः पञ्चशतं तथा ॥ ५.१९६.१५ ॥
दहा हजार घोडे, दोन हजार हत्ती, दहा हजार पायदळ आणि पाचशे रथ (त्याने नेमले).
5.196.16
भीमसेनस्य दुर्धर्षं प्रथमं प्रादिशद्बलम् ।
मध्यमे च विराटं च जयत्सेनं च पाण्डवः ॥ ५.१९६.१६ ॥
पाण्डवाने प्रथम भीमसेनाचे दुर्धर्ष सैन्य नेमले; मध्यभागी विराट आणि जयत्सेनाला ठेवले.
5.196.17
महारथौ च पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ ।
वीर्यवन्तौ महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ ५.१९६.१७ ॥
महारथी, पराक्रमी, महात्मे असे दोन पाञ्चाल वीर युधामन्यू आणि उत्तमौजस.
5.196.18
अन्वयातां तदा मध्ये वासुदेवधनञ्जयौ ।
तौ दृष्ट्वा पृथिवीपाला नष्टमित्येव मेनिरे।
अन्तरिक्षगताः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥ ५.१९६.१८ ॥
तेव्हा मध्यभागी वासुदेव आणि धनंजय अनुसरले. त्यांना पाहून भूपाल सर्व नष्ट झाले असे मानू लागले; इंद्रासह आकाशात असलेल्या देवांनीही तसेच मानले.
5.196.19
बभूवुरतिसंरब्धाः कृतप्रहरणा नराः ।
तेषां विंशतिसाहस्रा हयाः शूरैरधिष्ठिताः ।
पञ्च नागसहस्राणि रथवंशाश्च सर्वशः ॥ ५.१९६.१९ ॥
ते सर्व अत्यंत संतप्त झाले आणि शस्त्रे धारण केलेले योद्धे बनले. त्यांच्यात वीसहजार घोडे होते, ज्यांवर शूर बसलेले होते; पाचहजार हत्ती होते आणि सर्वत्र रथांच्या रांगा होत्या.
5.196.20
पदातयश्च ये शूराः कार्मुकासिगदाधराः ।
सहस्रशोऽन्वयुः पश्चादग्रतश्च सहस्रशः ॥ ५.१९६.२० ॥
धनुष्य, तलवार, गदा धारण केलेले जे शूर पायदळ होते, ते हजारोंच्या संख्येने मागे चालले आणि हजारोंच्या संख्येने पुढेही गेले.
5.196.21
युधिष्ठिरो यत्र सैन्ये स्वयमेव बलार्णवे ।
तत्र ते पृथिवीपाला भूयिष्ठं पर्यवस्थिताः ॥ ५.१९६.२१ ॥
युधिष्ठिर स्वतः सैन्यसागरात जिथे होता, तिथेच ते राजे मोठ्या संख्येने सभोवती उभे राहिले.
5.196.22
तत्र नागसहस्राणि हयानामयुतानि च ।
तथा रथसहस्राणि पदातीनां च भारत ॥ ५.१९६.२२ ॥
तेथे हजारो हत्ती, अयुतावधी घोडे, हजारो रथ आणि पायदळही होते, हे भारता.
5.196.23
चेकितानः स्वसैन्येन महता पार्थिवर्षभ ।
धृष्टकेतुश्च चेदीनां प्रणेता पार्थिवो ययौ ॥ ५.१९६.२३ ॥
हे राजश्रेष्ठा, आपल्या मोठ्या सैन्यासह चेकितान गेला; चेदींचा नेता राजा धृष्टकेतुही गेला.
5.196.24
सात्यकिश्च महेष्वासो वृष्णीनां प्रवरो रथः ।
वृतः शतसहस्रेण रथानां प्रमुदन्बली ॥ ५.१९६.२४ ॥
महाधनुर्धर आणि वृष्णींमधील श्रेष्ठ रथी सात्यकी, एक लाख रथांनी वेढलेला, आनंदित होऊन बलवान होऊन गेला.
5.196.25
क्षत्रदेवब्रह्मदेवौ रथस्थौ पुरुषर्षभौ ।
जघनं पालयन्तौ च पृष्ठतोऽनुप्रजग्मतुः ॥ ५.१९६.२५ ॥
रथात उभे असलेले पुरुषश्रेष्ठ क्षत्रदेव आणि ब्रह्मदेव सैन्याच्या मागील भागाचे रक्षण करत मागून निघाले.
5.196.26
शकटापणवेशाश्च यानं युग्यं च सर्वशः ।
तत्र नागसहस्राणि हयानामयुतानि च ।
फल्गु सर्वं कलत्रं च यत्किंचित्कृशदुर्बलम् ॥ ५.१९६.२६ ॥
गाड्या, बाजारपेठा आणि सेवक, सर्व प्रकारची वाहने व ओझे वाहणारी जनावरे; तेथे हजारो हत्ती आणि दहा हजार घोडे होते; सर्व क्षुल्लक वस्तू, पत्नी आणि जे काही कृश व दुर्बल होते ते सर्व होते.
5.196.27
कोशसञ्चयवाहांश्च कोष्ठागारं तथैव च ।
गजानीकेन संगृह्य शनैः प्रायाद्युधिष्ठिरः ॥ ५.१९६.२७ ॥
खजिना आणि साठा वाहून नेणारे, तसेच धान्यकोठार हत्तींच्या सैन्याने वेढून संरक्षित करत युधिष्ठिर हळूहळू पुढे गेला.
5.196.28
तमन्वयात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः ।
श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य वा विभुः ॥ ५.१९६.२८ ॥
त्यांच्या मागोमाग सत्यधृती, युद्धमदाने उन्मत्त सौचित्ती, श्रेणिमान, वसुदान किंवा काशीराजाचा पराक्रमी पुत्र चालले.
5.196.29
रथा विंशतिसाहस्रा ये तेषामनुयायिनः ।
हयानां दश कोट्यश्च महतां किंकिणीकिनाम् ॥ ५.१९६.२९ ॥
वीस हजार रथ होते, जे त्यांचे अनुयायी होते; लहान घंटांनी सजलेले महान घोडे दहा कोटी होते.
5.196.30
गजा विंशतिसाहस्रा ईषादन्ताः प्रहारिणः ।
कुलीना भिन्नकरटा मेघा इव विसर्पिणः ॥ ५.१९६.३० ॥
वीस हजार हत्ती होते; नांगराच्या दांड्यासारखे सुळे असलेले, प्रहार करणारे; कुलीन, गंडस्थळातून मद वाहणारे, मेघांसारखे पुढे सरकणारे.
5.196.31
षष्टिर्नागसहस्राणि दशान्यानि च भारत ।
युधिष्ठिरस्य यान्यासन्युधि सेना महात्मनः ॥ ५.१९६.३१ ॥
हे भारता, महात्मा युधिष्ठिराच्या युद्धात जे हत्ती होते ते साठ हजार आणि आणखी दहा (हजार) होते.
5.196.32
क्षरन्त इव जीमूताः प्रभिन्नकरटामुखाः ।
राजानमन्वयुः पश्चाच्चलन्त इव पर्वताः ॥ ५.१९६.३२ ॥
मद गाळणाऱ्या ढगांसारखे, मदजलाने ओले मुख असलेले ते राजाच्या मागून निघाले, जणू चालणारे पर्वत.
5.196.33
एवं तस्य बलं भीमं कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ।
यदाश्रित्याथ युयुधे धार्तराष्ट्रं सुयोधनम् ॥ ५.१९६.३३ ॥
अशा प्रकारे बुद्धिमान कुंतीपुत्राच्या त्या भयंकर सैन्याचा आश्रय घेऊन तो धृतराष्ट्राचा पुत्र सुयोधन याच्याशी लढला.
5.196.34
ततोऽन्ये शतशः पश्चात्सहस्रायुतशो नराः ।
नर्दन्तः प्रययुस्तेषाणनीकानि सहस्रशः ॥ ५.१९६.३४ ॥
मग मागून शेकड्यांनी, हजारांनी, दहा हजारांनी इतर माणसे गर्जना करत त्यांच्या हजारो सैन्यतुकड्यांसह पुढे सरकली.
5.196.35
तत्र भेरीसहस्राणि शङ्खानामयुतानि च ।
न्यवादयन्त संहृष्टाः सहस्रायुतशो नराः ॥ ५.१९६.३५ ॥
तेथे हर्षाने हजारो, दहा हजारो माणसांनी हजारो भेरी आणि दहा हजारो शंख वाजवले.