महाभारत · अध्याय 5.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.2.1
श्रुतं भवद्भिर्गदपूर्वजस्य ।
वाक्यं यथा धर्मवदर्थवच्च।
अजातशत्रोश्च हितं च युक्तं ।
दुर्योधनस्यापि तथैव राज्ञः ॥ ५.२.१ ॥
गदाच्या थोरल्या भावाचे वचन तुम्ही ऐकले आहे; ते धर्मसंमत आणि अर्थपूर्ण आहे. अजातशत्रू (युधिष्ठिर) आणि राजा दुर्योधन यांचे वचनही तसेच हितकारक व योग्य आहे.
5.2.2
अर्धं हि राज्यस्य विसृज्य वीराः ।
कुन्तीसुतास्तस्य कृते यतन्ते।
प्रदाय चार्धं धृतराष्ट्रपुत्रः ।
सुखी सहास्माभिरतीव मोदेत् ॥ ५.२.२ ॥
वीर कुंतीपुत्र राज्याचा अर्धा भाग सोडून त्याच्यासाठीच प्रयत्न करत आहेत. धृतराष्ट्राचा पुत्र अर्धा भाग मिळवून आमच्यासह अत्यंत सुखी होऊन आनंदित होवो.
5.2.3
लब्ध्वा हि राज्यं पूरुषप्रवीराः ।
सम्यक्प्रवृत्तेषु परेषु चैव ।
ध्रुवं प्रशान्ताः सुखमाविशेयु-
स्तेषां प्रशान्तिश्च हितं प्रजानाम् ॥ ५.२.३ ॥
राज्य मिळवून पुरुषश्रेष्ठ वीर, इतरांनीही नीट वागल्यास, निश्चितच शांत होऊन सुखात प्रवेश करतील; त्यांची शांती प्रजेसाठी हितकारक आहे.
5.2.4
दुर्योधनस्यापि मतं च वेत्तुं ।
वक्तुं च वाक्यानि युधिष्ठिरस्य।
प्रियं च मे स्याद्यदि तत्र कश्चि-
द्व्रजेच्छमार्थं कुरुपाण्डवानाम् ॥ ५.२.४ ॥
दुर्योधनाचे मत जाणून घेण्यासाठी आणि युधिष्ठिराचे वचन सांगण्यासाठी, कौरव-पांडवांच्या शांतीसाठी कोणी तिथे गेला तर ते मला प्रिय होईल.
5.2.5
स भीष्ममामन्त्र्य कुरुप्रवीरं ।
वैचित्रवीर्यं च महानुभावम् ।
द्रोणं सपुत्रं विदुरं कृपं च ।
गान्धारराजं च समूतपुत्रम् ॥ ५.२.५ ॥
त्याने भीष्माला, कुरुश्रेष्ठ वीराला, वैचित्रवीर्याला आणि महानुभावाला संबोधून, पुत्रासह द्रोणाला, विदुराला, कृपाला, गांधारराजाला आणि सूतपुत्राला (कर्णाला) देखील (संबोधून).
5.2.6
सवे च येऽन्ये धृतराष्ट्रपुत्रा ।
बलप्रधाना निगमप्रधानाः ।
स्थिताश्च धर्मेषु यथा स्वकेषु ।
लोकप्रवीराः श्रुतशीलवृद्धाः ॥ ५.२.६ ॥
आणि धृतराष्ट्राचे इतर पुत्र, जे बलात प्रमुख, मसलतीत प्रमुख, आपापल्या धर्मात स्थित, जगातील वीर आणि शास्त्र व शीलात वृद्ध आहेत, त्या सर्वांना (संबोधून).
5.2.7
एतेषु सर्वेषु समागतेषु ।
पौरेषु वृद्धेषु च संगतेषु।
ब्रवीतु वाक्यं प्रणिपातयुक्तं ।
कुन्तीसुतस्यार्थकरं यथा स्यात् ॥ ५.२.७ ॥
हे सर्व, नागरिक आणि वृद्ध एकत्र जमले असता, त्याने नम्रतेने युक्त असे बोलावे, जे कुंतीपुत्राच्या हिताचे होईल.
5.2.8
सर्वास्ववस्थासु च ते न कोप्या ।
ग्रस्तो हि सोऽर्थो बलमाश्रितैस्तैः।
प्रियाभ्युपेतस्य युधिष्ठिरस्य ।
द्यूते प्रसक्तस्य हृतं च राज्यम् ॥ ५.२.८ ॥
सर्व परिस्थितीत तू कोपू नये; ते धन बळाचा आश्रय घेणाऱ्यांनी ग्रासले आहे. द्यूतात आसक्त झालेल्या प्रिय युधिष्ठिराचे राज्य हरण केले गेले.
5.2.9
निवार्यमाणश्च कुरुप्रवीरः ।
सर्वैः सुहृद्भिर्ह्यमप्यतञ्झः।
स दीव्यमानः प्रतिदीव्य चैनं ।
गान्धारराजस्य सुतं मताक्षम् ॥ ५.२.९ ॥
कुरुवीर सर्व हितचिंतकांनी अडवला गेला असतानाही तो अनिर्बंध राहिला. तो खेळत, प्रतिदाव लावत, गांधारराजाच्या पुत्र मताक्षाबरोबर खेळला.
5.2.10
हित्वा हि कर्णं च सुयोधनं च ।
समाह्वयद्देवितुमाजमीढः।
दुरोदरास्तत्र सहस्रशोऽन्ये ।
युधिष्ठिरो यान्विषहेत जेतुम् ॥ ५.२.१० ॥
कर्ण आणि सुयोधनाला सोडून अजमीढवंशीयाने द्यूत खेळण्यासाठी आव्हान दिले. तेथे हजारो इतर द्यूतखेळी होते, ज्यांना युधिष्ठिर जिंकू शकत होता.
5.2.11
उत्सृज्य तान्सौबलमेव चायं ।
समाह्वयत्तेन जितोऽक्षवत्याम्।
स दीव्यमानः प्रतिदेवनेन ।
अक्षेषु नित्यं स्वपराङ्भुखेषु ॥ ५.२.११ ॥
त्यांना सोडून हा सौबलालाच आव्हान देऊ लागला. अक्षवतीत त्याच्याकडून पराभूत झाला. प्रत्युत्तराच्या खेळात फासे नेहमी त्याच्याविरुद्ध पडत राहिले…
5.2.12
संरम्भमाणो विजितः प्रसह्य ।
तत्रापराधः शकुनेर्न कश्चित्।
तस्मात्प्रणम्यैव वचो ब्रवीतु ।
वैचित्रवीर्यं बहुसामयुक्तम् ॥ ५.२.१२ ॥
संतापाने बलपूर्वक पराभूत झाला; त्यात शकुनीचा काही दोष नव्हता. म्हणून नमन करूनच विचित्रवीर्याच्या पुत्राला सामोपचाराचे वचन बोलावे.
5.2.13
तथा हि शक्यो धृतराष्ट्रपुत्रः ।
स्वार्थें नियोक्तुं पुरुषेण तेन।
अयुद्धमाकाङ्क्षत कौरवाणां ।
साम्नैव दुर्योधनमाश्वसध्वम् ॥ ५.२.१३ ॥
याचप्रमाणे धृतराष्ट्राच्या पुत्राला स्वहितासाठी त्या पुरुषाकडून राजी करता येईल. कौरवांसाठी त्याला युद्धरहित शांती हवी आहे. सामनीतीनेच दुर्योधनाला आश्वस्त करा.
5.2.14
साम्ना जितोऽर्थोऽर्थकरो भवेत ।
युद्धेऽनयो भविता नेह सोऽर्थः ॥ ५.२.१४ ॥
सामनीतीने मिळवलेला लाभच फलदायी ठरेल. युद्धात मात्र विनाश होईल; तेथे ते हित राहणार नाही.
5.2.15
एवं ध्रुवत्येव मधुप्रवीरे ।
शिनिप्रवीरः सहसोत्पपात
तच्चापि वाक्यं परिनिन्द्य तस्य ।
समाददे वाक्यमिदं समुन्युः ॥ ५.२.१५ ॥
मधुवीर (कृष्ण) असे बोलत असतानाच शिनिवीर (सात्यकी) अचानक उठला. त्याच्या त्या वचनाची निंदा करून तो क्रोधाने हे वचन बोलला.