Mahābhārata · Adhyāya 5.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.23.1
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रस्य सञ्जयः ।
उपप्लाव्यं ययौ द्रष्टुं पाण्डवानमितौजसः ॥ ५.२३.१ ॥
Having heard the king Dhṛtarāṣṭra's words, Sañjaya went to Upaplavya to see the Pāṇḍavas of boundless might.
5.23.2
स तु राजानमासाद्य कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अभिवाद्य ततः पूर्वं सूतपुत्रोऽभ्यभाषत ॥ ५.२३.२ ॥
He approached the king, Yudhiṣṭhira son of Kuntī, first greeted him respectfully, and then spoke, the charioteer's son.
5.23.3
गवल्गणिः सञ्जयः सूतसूनु-
रजातशत्रुमवदत्प्रतीतः।
दिष्ट्या राजंस्त्वामरोगं प्रपश्ये ।
सहायवन्तं च महेन्द्रकल्पम् ॥ ५.२३.३ ॥
Gavalgaṇi's son, the charioteer's son Sañjaya, pleased, spoke to Ajātaśatru Yudhiṣṭhira: "O king, by good fortune I see you healthy, with allies, like Indra."
5.23.4
अनामयं पृच्छति त्वाम्बिकेयो ।
वृद्धो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
कच्चिद्भीमः कुशली पाण्डवाग्र्यो ।
धनञ्जयस्तौ च माद्रीतनूजौ ॥ ५.२३.४ ॥
The aged, wise king Dhṛtarāṣṭra, son of Ambikā, asks after your well-being. Is Bhīma, foremost of the Pāṇḍavas, well? And Dhanañjaya and the two sons of Mādrī?
5.23.5
कच्चित्कृष्णा द्रौपदी राजपुत्री ।
सत्यव्रता वीरपत्नी सुपुत्रा।
मनस्विनी यत्र च वाञ्छसि त्व-
मिष्टान्कामान्भारत स्वस्तिकामः ॥ ५.२३.५ ॥
Is Kṛṣṇā Draupadī, princess, keeper of vows, wife of heroes, mother of good sons, high-minded, well? O Bhārata, may all the desired pleasures you wish for be fulfilled together with her, who wishes you well-being.
5.23.6
गावल्गणे सञ्जय स्वागतं ते ।
प्रीतात्माऽहं त्वाऽभिनन्दामि सूत।
अनामयं प्रतिमाने तवाहं ।
सहानुजैः कुशली चास्मि विद्वन् ॥ ५.२३.६ ॥
Welcome to you, Sañjaya, son of Gavalgaṇa. With a gladdened heart I greet you, charioteer. I take it that you are unharmed; I too am well, together with my younger brothers, O learned one.
5.23.7
चिरादिदं कुशलं भारतस्य ।
श्रुत्वा राज्ञः कुरुवृद्धस्य सूत।
मन्ये साक्षाद्दृष्टमहं नरेन्द्रं ।
दृष्ट्वैव त्वां सञ्जय प्रीतियोगात् ॥ ५.२३.७ ॥
Having heard, after a long time, this news of welfare concerning the king of the Bharatas and the elder of the Kurus, I feel as though I have seen that lord of men face to face, charioteer. Seeing you, Sañjaya, through the bond of affection, I feel it so.
5.23.8
पितामहो नः स्थविरो मनस्वी ।
महाप्राज्ञः सर्वधर्मोपपन्नः।
सकौरव्यः कुशली तात भीष्मो ।
यथापूर्वं वृत्तिरस्त्यस्य कच्चित् ॥ ५.२३.८ ॥
Our grandsire Bhīṣma — aged, high-minded, of great wisdom, endowed with all duties — dear one, is he well, together with the Kauravas? Is his way of life still as it was before?
5.23.9
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
वैचित्रवीर्यः कुशली महात्मा।
महाराजो बाह्लिकः प्रातिपेयः ।
कच्चिद्विद्वान्कुशली सूतपुत्र ॥ ५.२३.९ ॥
Is King Dhṛtarāṣṭra well, together with his sons? Is the great-souled son of Vicitravīrya well? Is the great king Bāhlīka, son of Pratīpa, well? O son of the charioteer, is the learned one well?
5.23.10
स सोमदत्तः कुशली तात कच्चि-
द्भूरिश्रवाः सत्यसन्धः शलश्च।
द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च विप्रो ।
महेष्वासाः कच्चिदेतेऽप्यरोगाः ॥ ५.२३.१० ॥
Dear friend, is Somadatta well? Are Bhūriśravas, true to his vow, and Śalya, Droṇa with his son, the brahmin Kṛpa, these great archers, free from sickness?
5.23.11
सर्वे कुरुभ्यः स्पृहयन्ति सञ्जय ।
धनुर्धरा ये पृथिव्यां प्रधानाः ।
महाप्रज्ञाः सर्वशास्त्रावदाता ।
धनुर्भृतां मुख्यतमाः पृथिव्याम् ॥ ५.२३.११ ॥
Sañjaya, all the foremost bowmen on earth long for the Kurus. They are of great wisdom, purified in all the sciences; among the bearers of the bow on earth they are the most excellent.
5.23.12
कच्चिन्मानं तात लभन्त एते ।
धनुर्भृतः कचिदेतेऽप्यरोगाः।
येषां राष्ट्रे निवसति दर्शनीयो ।
महेष्वासः शीलवान्द्रोणपुत्रः ॥ ५.२३.१२ ॥
Dear friend, do these bearers of the bow obtain honor? Are they, too, free from illness, in whose realm dwells the comely, virtuous, great archer, the son of Droṇa?
5.23.13
वैश्यापुत्रः कुशली तात कच्चित् ।
महाप्राज्ञो राजपुत्रो युयुत्सुः ।
कर्णो मानी कुशली तात कच्चित् ।
सुयोधनो यस्य मन्दो विधेयः ॥ ५.२३.१३ ॥
Dear friend, is the son of a vaiśya woman well? And the very wise king's son Yuyutsu? Dear friend, is the proud Karṇa well? And Suyodhana, foolish, the one to be governed by others?
5.23.14
स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो ।
महादास्यो दासभार्याश्च सूत।
वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो ।
दौहित्रा वा कच्चिदप्यव्यलीकाः ॥ ५.२३.१४ ॥
O charioteer, are the aged women of the Bharatas, the mothers, the great female servants and the wives of servants, the daughters-in-law, the sons, the sisters' sons, the sisters, and the daughters' sons all free from harm?
5.23.15
कच्चिद्राजा ब्राह्मणानां यथावत् ।
प्रवर्तते पूर्ववत्तात वृत्तिम्।
कच्चिद्दायान्मामकान्धार्तराष्ट्रो ।
द्विजातीनां सञ्जय नोपहन्ति ॥ ५.२३.१५ ॥
Dear friend, does the king conduct himself toward the brahmins properly, as before? Sañjaya, does the son of Dhṛtarāṣṭra not seize the gifts of my people and the livelihood of the twice-born?
5.23.16
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र ।
उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान्वै।
स्वर्गस्य कच्चिन्न तथा वर्त्मभूता-
मुपेक्षते तेषु सदैव वृत्तिम् ॥ ५.२३.१६ ॥
Does King Dhṛtarāṣṭra, together with his sons, overlook the transgressions against the brahmins? Toward them, who are the very path to heaven, does he not always conduct himself with that same neglect?
5.23.17
एतञ्ज्योतिश्चोत्तमं जीवलोके ।
शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा।
ते चेद्दोषं न नियच्छन्ति मन्दाः ।
कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम् ॥ ५.२३.१७ ॥
This supreme and pure light, ordained by the Creator for the people in the world of the living, if those foolish men do not restrain the fault, the total destruction of the Kauravas will come.
5.23.18
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
बुभूषते वृत्तिममात्यवर्गे।
कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति ।
मुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमत्यात् ॥ ५.२३.१८ ॥
Does King Dhṛtarāṣṭra, together with his sons, wish to maintain the livelihood of the body of ministers? Do the ill-disposed ones in the form of friends wish to live in one accord, without division?
5.23.19
कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात ।
ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव।
द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च वीरो ।
नास्मासु पापानि वदन्ति कच्चित् ॥ ५.२३.१९ ॥
Dear one, do not all the Kurus speak no evil of the Pāṇḍavas? Do Droṇa with his son, and the hero Kṛpa, not speak evil words against us?
5.23.20
कच्चिद्राज्ये धृतराष्ट्रं सपुत्रं ।
समेत्याहुः कुरवः सर्व एव।
कच्चिद्दृष्ट्वा दस्युसङ्घान्समेता-
न्स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः ॥ ५.२३.२० ॥
Do all the Kurus, gathered in the kingdom, speak of Dhṛtarāṣṭra together with his sons? Seeing the gathered hordes of robbers, do they remember Pārtha, the leader of battles?
5.23.21
मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्स्म तात ।
दोधूयमानेन धनुर्धरेण।
गाण्डीवनुन्नांस्तनयित्नुघोषा-
नजिह्मगान्कच्चिदनुस्मरन्ति ॥ ५.२३.२१ ॥
Dear one, do they remember the arrows sent forth from the tips of the arms with the bowstring, driven by the bowman as he shook his bow, propelled by the Gāṇḍīva, thundering like clouds, unswerving?
5.23.22
न चापश्यं कंचिदहं पृथिव्यां ।
योधं समं वाऽधिकमर्जुनेन।
यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः ।
सुवाससः समंतो हस्तवापः ॥ ५.२३.२२ ॥
I have not seen on earth any warrior equal to or greater than Arjuna, whose sixty-one sharp, keen-edged arrows, well-feathered, were loosed by the hand all around.
5.23.23
गदापाणिर्भीमसेनस्तरस्वी ।
प्रवेपयञ्छत्रुसङ्घाननीके।
नागः प्रभिन्न इव नङ्घलेषु ।
चंक्रम्यते कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२३ ॥
Bhīmasena, swift and mace in hand, who made the hosts of enemies tremble in the ranks of the army, roams like a frenzied elephant among the reeds — do people still remember him?
5.23.24
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान् ।
समागतानजयद्दन्तकूरे।
वामेनास्यन्दक्षिणेनैव यो वै ।
महाबलं कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२४ ॥
Sahadeva, son of Mādrī, who conquered the Kaliṅgas assembled at Dantakūra, shooting arrows with both left and right hands — do people still remember that mighty one?
5.23.25
पुरा जेतुं नकुलः प्रेषितोऽयं ।
शिबींस्त्रिगर्तान्सञ्जय पश्यतस्ते।
दिशं प्रतीचीं वशमानयन्मे ।
माद्रीसुतं कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२५ ॥
Formerly Nakula was sent out to conquer; O Sañjaya, while you looked on, he brought the Śibis, the Trigartas and the western quarter under my sway — do people still remember Mādrī's son?
5.23.26
पराभवो द्वैतवने य आसी-
द्दुर्मन्विते घोपयात्रागतानाम् ।
यत्र मन्दाञ्छत्रुवशं प्रयाता-
नमोचयद्भीमसेनो जयश्च ॥ ५.२३.२६ ॥
The defeat in the Dvaita forest, where, through ill counsel, we who had gone on the cattle-inspection tour fell into the enemy's power — there Bhīmasena freed us fools, and won the victory.
5.23.27
अहं पश्चादर्जुनमभ्यरक्षं ।
माद्रीपुत्रौ भीमसेनोऽप्यरक्षत्।
गाण्डीवधन्वा शत्रुसङ्घानुदस्य ।
स्वस्त्यागमत्कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२७ ॥
I protected Arjuna from behind, and Bhīmasena protected the two sons of Mādrī; the wielder of Gāṇḍīva drove back the hosts of enemies and returned in safety — do people still remember him?
5.23.28
न कर्मणा साधुनैकेन नूनं ।
सुखं शक्यं वै भवतीह सञ्जय ।
सर्वात्मना परिजेतुं वयं चे-
न्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम् ॥ ५.२३.२८ ॥
O Sañjaya, surely happiness cannot be won here by a single good deed, if we are not able to conquer the son of Dhṛtarāṣṭra with all our strength.