महाभारत · अध्याय 5.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.23.1
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रस्य सञ्जयः ।
उपप्लाव्यं ययौ द्रष्टुं पाण्डवानमितौजसः ॥ ५.२३.१ ॥
राजा धृतराष्ट्राचे वचन ऐकून संजय अमित तेजस्वी पांडवांना पाहण्यासाठी उपप्लाव्य नगराकडे गेला.
5.23.2
स तु राजानमासाद्य कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
अभिवाद्य ततः पूर्वं सूतपुत्रोऽभ्यभाषत ॥ ५.२३.२ ॥
तो राजा कुंतीपुत्र युधिष्ठिराजवळ जाऊन प्रथम वंदन करून मग बोलला.
5.23.3
गवल्गणिः सञ्जयः सूतसूनु-
रजातशत्रुमवदत्प्रतीतः।
दिष्ट्या राजंस्त्वामरोगं प्रपश्ये ।
सहायवन्तं च महेन्द्रकल्पम् ॥ ५.२३.३ ॥
गवल्गणीचा पुत्र, सूतपुत्र संजय संतुष्ट होऊन अजातशत्रू युधिष्ठिराला म्हणाला: "हे राजा, सुदैवाने मी तुम्हाला निरोगी आणि सहाय्यकांसह इंद्रासारखे पाहत आहे."
5.23.4
अनामयं पृच्छति त्वाम्बिकेयो ।
वृद्धो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
कच्चिद्भीमः कुशली पाण्डवाग्र्यो ।
धनञ्जयस्तौ च माद्रीतनूजौ ॥ ५.२३.४ ॥
अंबिकेचा पुत्र, वृद्ध आणि ज्ञानी राजा धृतराष्ट्र तुमची खुशाली विचारतो. पांडवांमध्ये श्रेष्ठ भीम कुशल आहे का? धनंजय आणि माद्रीचे दोन्ही पुत्र कुशल आहेत का?
5.23.5
कच्चित्कृष्णा द्रौपदी राजपुत्री ।
सत्यव्रता वीरपत्नी सुपुत्रा।
मनस्विनी यत्र च वाञ्छसि त्व-
मिष्टान्कामान्भारत स्वस्तिकामः ॥ ५.२३.५ ॥
राजकन्या, सत्यव्रता, वीरांची पत्नी, उत्तम पुत्रांची माता आणि मनस्विनी कृष्णा द्रौपदी कुशल आहे का? हे भारता, तुम्ही इच्छिलेले सर्व इष्ट कामना तुमच्या कल्याणाची इच्छा करणाऱ्या तिच्यासह पूर्ण होवोत.
5.23.6
गावल्गणे सञ्जय स्वागतं ते ।
प्रीतात्माऽहं त्वाऽभिनन्दामि सूत।
अनामयं प्रतिमाने तवाहं ।
सहानुजैः कुशली चास्मि विद्वन् ॥ ५.२३.६ ॥
गावल्गणाचा पुत्र सञ्जया, तुझे स्वागत आहे. मनापासून आनंदाने तुझे अभिनंदन करतो, हे सूता. तू कुशल आहेस असे मी मानतो; माझे धाकटे बंधू आणि मी कुशल आहोत, हे विद्वाना.
5.23.7
चिरादिदं कुशलं भारतस्य ।
श्रुत्वा राज्ञः कुरुवृद्धस्य सूत।
मन्ये साक्षाद्दृष्टमहं नरेन्द्रं ।
दृष्ट्वैव त्वां सञ्जय प्रीतियोगात् ॥ ५.२३.७ ॥
दीर्घकाळानंतर भरतवंशाचा राजा आणि कुरुवृद्ध यांची कुशलवार्ता ऐकून, हे सूता, मी मानतो की त्या नरेंद्रालाच प्रत्यक्ष पाहिले. हे सञ्जया, तुला पाहूनच प्रेमाच्या बंधनाने मला तसे वाटते.
5.23.8
पितामहो नः स्थविरो मनस्वी ।
महाप्राज्ञः सर्वधर्मोपपन्नः।
सकौरव्यः कुशली तात भीष्मो ।
यथापूर्वं वृत्तिरस्त्यस्य कच्चित् ॥ ५.२३.८ ॥
आमचे पितामह, वृद्ध, मनस्वी, महाप्राज्ञ, सर्व धर्मांनी युक्त भीष्म — हे तात, कौरवांसह ते कुशल आहेत काय? त्यांची वृत्ती पूर्वीप्रमाणेच आहे काय?
5.23.9
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
वैचित्रवीर्यः कुशली महात्मा।
महाराजो बाह्लिकः प्रातिपेयः ।
कच्चिद्विद्वान्कुशली सूतपुत्र ॥ ५.२३.९ ॥
राजा धृतराष्ट्र पुत्रांसह कुशल आहे काय? विचित्रवीर्याचा महात्मा पुत्र कुशल आहे काय? प्रतीपाचा पुत्र महाराज बाह्लीक कुशल आहेत काय? हे सूतपुत्रा, विद्वान कुशल आहेत काय?
5.23.10
स सोमदत्तः कुशली तात कच्चि-
द्भूरिश्रवाः सत्यसन्धः शलश्च।
द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च विप्रो ।
महेष्वासाः कच्चिदेतेऽप्यरोगाः ॥ ५.२३.१० ॥
प्रिय तात, सोमदत्त कुशल आहे ना? सत्यसंध भूरिश्रवा आणि शल्य, पुत्रासह द्रोण, ब्राह्मण कृप, हे महान धनुर्धर निरोगी आहेत ना?
5.23.11
सर्वे कुरुभ्यः स्पृहयन्ति सञ्जय ।
धनुर्धरा ये पृथिव्यां प्रधानाः ।
महाप्रज्ञाः सर्वशास्त्रावदाता ।
धनुर्भृतां मुख्यतमाः पृथिव्याम् ॥ ५.२३.११ ॥
हे सञ्जया, पृथ्वीवरील प्रमुख धनुर्धर सर्वजण कुरूंविषयी आसक्त आहेत. ते महाप्रज्ञ असून सर्व शास्त्रांत निष्णात आहेत; पृथ्वीवरील धनुर्धरांत ते श्रेष्ठतम आहेत.
5.23.12
कच्चिन्मानं तात लभन्त एते ।
धनुर्भृतः कचिदेतेऽप्यरोगाः।
येषां राष्ट्रे निवसति दर्शनीयो ।
महेष्वासः शीलवान्द्रोणपुत्रः ॥ ५.२३.१२ ॥
हे तात, हे धनुर्धर सन्मान मिळवत आहेत ना? हेही निरोगी आहेत ना? ज्यांच्या राज्यात दर्शनीय, शीलवान, महान धनुर्धर द्रोणपुत्र राहतो ते.
5.23.13
वैश्यापुत्रः कुशली तात कच्चित् ।
महाप्राज्ञो राजपुत्रो युयुत्सुः ।
कर्णो मानी कुशली तात कच्चित् ।
सुयोधनो यस्य मन्दो विधेयः ॥ ५.२३.१३ ॥
हे तात, वैश्यपुत्र कुशल आहे ना? महाप्राज्ञ राजपुत्र युयुत्सु? हे तात, मानी कर्ण कुशल आहे ना? ज्याचा मूर्खपणा आज्ञापालन करणारा आहे तो सुयोधन?
5.23.14
स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो ।
महादास्यो दासभार्याश्च सूत।
वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो ।
दौहित्रा वा कच्चिदप्यव्यलीकाः ॥ ५.२३.१४ ॥
हे सूता, भरतवंशातील वृद्ध स्त्रिया, माता, मोठ्या दासी, दासांच्या पत्नी, सुना, पुत्र, भाचे, बहिणी आणि दौहित्र यांना काही इजा झालेली नाही ना?
5.23.15
कच्चिद्राजा ब्राह्मणानां यथावत् ।
प्रवर्तते पूर्ववत्तात वृत्तिम्।
कच्चिद्दायान्मामकान्धार्तराष्ट्रो ।
द्विजातीनां सञ्जय नोपहन्ति ॥ ५.२३.१५ ॥
हे तात, राजा ब्राह्मणांशी पूर्वीसारखाच योग्य वर्तन करतो का? हे सञ्जया, धृतराष्ट्राचा पुत्र माझ्या लोकांची दाने आणि द्विजांची उपजीविका हिरावून घेत नाही ना?
5.23.16
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र ।
उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान्वै।
स्वर्गस्य कच्चिन्न तथा वर्त्मभूता-
मुपेक्षते तेषु सदैव वृत्तिम् ॥ ५.२३.१६ ॥
राजा धृतराष्ट्र आपल्या पुत्रांसह ब्राह्मणांवरील अतिक्रमणांकडे दुर्लक्ष करतो का? स्वर्गाचा मार्ग असलेल्या त्यांच्याशी तो नेहमी तसाच दुर्लक्षाने वागत नाही ना?
5.23.17
एतञ्ज्योतिश्चोत्तमं जीवलोके ।
शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा।
ते चेद्दोषं न नियच्छन्ति मन्दाः ।
कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम् ॥ ५.२३.१७ ॥
जीवलोकात विधात्याने प्रजांसाठी नेमलेला हा उत्तम, शुभ्र प्रकाश; तो मूर्ख लोकांनी दोष रोखला नाही तर कौरवांचा संपूर्ण नाश होईल.
5.23.18
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
बुभूषते वृत्तिममात्यवर्गे।
कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति ।
मुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमत्यात् ॥ ५.२३.१८ ॥
राजा धृतराष्ट्र आपल्या पुत्रांसह अमात्यवर्गाची उपजीविका राखू इच्छितो का? मित्ररूपी दुष्ट फूट न पाडता एकमताने जगू इच्छितात का?
5.23.19
कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात ।
ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव।
द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च वीरो ।
नास्मासु पापानि वदन्ति कच्चित् ॥ ५.२३.१९ ॥
प्रिय तात, कुरुवंशीय सर्वजण पांडवांविषयी काही वाईट बोलत नाहीत ना? पुत्रासह द्रोण आणि वीर कृप आमच्याविषयी पापवचने बोलत नाहीत ना?
5.23.20
कच्चिद्राज्ये धृतराष्ट्रं सपुत्रं ।
समेत्याहुः कुरवः सर्व एव।
कच्चिद्दृष्ट्वा दस्युसङ्घान्समेता-
न्स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः ॥ ५.२३.२० ॥
राज्यात एकत्र येऊन कुरू सर्वजण पुत्रांसह धृतराष्ट्राविषयी बोलतात ना? एकत्र आलेल्या दस्युसमूहांना पाहून युद्धांचा नेता पार्थ याची ते आठवण काढतात ना?
5.23.21
मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्स्म तात ।
दोधूयमानेन धनुर्धरेण।
गाण्डीवनुन्नांस्तनयित्नुघोषा-
नजिह्मगान्कच्चिदनुस्मरन्ति ॥ ५.२३.२१ ॥
प्रिय तात, प्रत्यंचा असलेल्या बाहूंच्या टोकांनी सोडलेले, धनुर्धराच्या हालचालीने प्रेरित, गाण्डीवाने चालवलेले, मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे, सरळ गेलेले बाण ते आठवतात ना?
5.23.22
न चापश्यं कंचिदहं पृथिव्यां ।
योधं समं वाऽधिकमर्जुनेन।
यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः ।
सुवाससः समंतो हस्तवापः ॥ ५.२३.२२ ॥
पृथ्वीवर अर्जुनाच्या बरोबरीचा किंवा त्याहून श्रेष्ठ असा कोणताही योद्धा मी पाहिला नाही; ज्याचे तीक्ष्ण धारांचे, धारदार, सुंदर पिसांचे एकसष्ट बाण सर्वत्र हाताने सोडले जात.
5.23.23
गदापाणिर्भीमसेनस्तरस्वी ।
प्रवेपयञ्छत्रुसङ्घाननीके।
नागः प्रभिन्न इव नङ्घलेषु ।
चंक्रम्यते कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२३ ॥
गदा हाती घेतलेला, वेगवान भीमसेन, जो सेनेच्या रांगांमध्ये शत्रुसमूहांना कंपित करी; मदोन्मत्त हत्ती नरकटांमध्ये फिरावा तसा तो फिरे — लोक अजूनही त्याचे स्मरण करतात का?
5.23.24
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान् ।
समागतानजयद्दन्तकूरे।
वामेनास्यन्दक्षिणेनैव यो वै ।
महाबलं कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२४ ॥
माद्रीचा पुत्र सहदेव, ज्याने दन्तकूर येथे जमलेल्या कलिंगांना जिंकले, डाव्या आणि उजव्या दोन्ही हातांनी बाण सोडणारा — लोक त्या महाबलीचे अजूनही स्मरण करतात का?
5.23.25
पुरा जेतुं नकुलः प्रेषितोऽयं ।
शिबींस्त्रिगर्तान्सञ्जय पश्यतस्ते।
दिशं प्रतीचीं वशमानयन्मे ।
माद्रीसुतं कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२५ ॥
पूर्वी जिंकण्यासाठी नकुलाला पाठविले होते; संजया, तू पाहत असताना त्याने शिबी, त्रिगर्त आणि पश्चिम दिशा माझ्या स्वाधीन केली — लोक माद्रीच्या त्या पुत्राचे अजूनही स्मरण करतात का?
5.23.26
पराभवो द्वैतवने य आसी-
द्दुर्मन्विते घोपयात्रागतानाम् ।
यत्र मन्दाञ्छत्रुवशं प्रयाता-
नमोचयद्भीमसेनो जयश्च ॥ ५.२३.२६ ॥
द्वैतवनात जो पराभव झाला — दुष्ट मंत्रणेमुळे घोषयात्रेस गेलेले शत्रूच्या स्वाधीन झाले, तेथे मूर्ख अशा आम्हाला भीमसेनाने सोडवले आणि जय मिळवला.
5.23.27
अहं पश्चादर्जुनमभ्यरक्षं ।
माद्रीपुत्रौ भीमसेनोऽप्यरक्षत्।
गाण्डीवधन्वा शत्रुसङ्घानुदस्य ।
स्वस्त्यागमत्कच्चिदेनं स्मरन्ति ॥ ५.२३.२७ ॥
मी मागून अर्जुनाचे रक्षण केले; भीमसेनाने माद्रीच्या दोन्ही पुत्रांचे रक्षण केले; गांडीवधारी शत्रुसमूहांना हटवून सुखरूप परत आला — लोक त्याचे अजूनही स्मरण करतात का?
5.23.28
न कर्मणा साधुनैकेन नूनं ।
सुखं शक्यं वै भवतीह सञ्जय ।
सर्वात्मना परिजेतुं वयं चे-
न्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम् ॥ ५.२३.२८ ॥
हे सञ्जया, येथे केवळ एका चांगल्या कर्माने निश्चितच सुख मिळत नाही; आम्ही सर्वप्रकारे प्रयत्न करूनही धृतराष्ट्राच्या पुत्राला जिंकू शकत नसलो तर.