મહાભારત · અધ્યાય 5.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.26.1
कां नु वाचं सञ्जय मे शृणोषि ।
युद्धैषिणीं येन युद्धाद्बिभेषि ।
अयुद्धं वै तात युद्धाद्गरीयः ।
कस्तल्लब्ध्वा जातु युद्ध्येत सूत ॥ ५.२६.१ ॥
સંજય, યુદ્ધની ઇચ્છા રાખતી કઈ વાણી તું મને સંભળાવે છે? કયા કારણે તું યુદ્ધથી ભયભીત છે? હે તાત, યુદ્ધ કરતાં અયુદ્ધ (શાંતિ) શ્રેષ્ઠ છે. હે સૂત, તે મેળવીને કોણ ક્યારેય યુદ્ધ કરે?
5.26.2
अकुर्वतश्चेत्पुरुषस्य सञ्जय ।
सिद्ध्येत्सङ्कल्पो मनसा यं यमिच्छेत्।
न कर्म कुर्याद्विदितं ममैत-
दन्यत्र युद्धाद्बहु यल्लघीयः ॥ ५.२६.२ ॥
સંજય, જે માણસ કોઈ કર્મ ન કરે તેનો સંકલ્પ મનથી જ સિદ્ધ થતો હોય, તે જે ઇચ્છે તે સિદ્ધ થતું હોય, તો તેણે કોઈ કર્મ કરવું ન પડે, એ મને જાણીતું છે. યુદ્ધ સિવાય ઘણાં હળવાં કર્મો છે.
5.26.3
कुतो युद्धं जातु नरोऽवगच्छे-
त्को देवशप्तो हि वृणीत युद्धम्।
सुखैषिणः कर्म कुर्वन्ति पार्था ।
धर्मादहीनं यच्च लोकस्य पथ्यम् ॥ ५.२६.३ ॥
મનુષ્ય યુદ્ધને કેવી રીતે ક્યારેય સમજશે? દેવોના શાપથી ગ્રસ્ત કોણ યુદ્ધ પસંદ કરશે? સુખની ઇચ્છા રાખતા પાર્થો ધર્મથી ન ચ્યુત થયેલું અને લોકને હિતકારક કર્મ કરે છે.
5.26.4
धर्मोदयं सुखमाशंसमानाः ।
कृच्छ्रोपायं तत्त्वतः कर्म दुःखम्।
सुखं प्रेप्सुर्विजिघांसुश्च दुःखं ।
कर्मारभेद्यच्च धर्मानपेतम् ॥ ५.२६.४ ॥
ધર્મોદય અને સુખની આશા રાખનારા, ખરેખર મુશ્કેલ ઉપાયવાળું કર્મ દુઃખ છે એમ જાણે છે. સુખ મેળવવા ઇચ્છનાર અને દુઃખ જીતવા ઇચ્છનાર ધર્મથી ન ચ્યુત એવું કર્મ આરંભે.
5.26.5
क इन्द्रियाणां प्रीतिवशानुरानां ।
कर्माभिज्ञः स्वशरीरं दुनोति।
यया प्रमुक्तो न करोति दुःखं ।
तृष्णां त्यजेत्सर्वधर्मादपेताम् ॥ ५.२६.५ ॥
ઇન્દ્રિયોની પ્રીતિને વશ થઈ ચાલનાર, કર્મ જાણનાર હોય તોપણ પોતાના શરીરને પીડે છે. જેનાથી મુક્ત થઈને તે દુઃખ કરતો નથી, તે તૃષ્ણાને સર્વ ધર્મોથી દૂર રહીને ત્યજવી જોઈએ.
5.26.6
सहास्माभिर्धृतराष्ट्रस्य राज्ञः ॥ ५.२६.६ ॥
અમારી સાથે, રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના (રાજ્યમાં).
5.26.7
कथं त्वस्मान्संप्रणुदेत्कुरुभ्यः ॥ ५.२६.७ ॥
તો તે અમને કુરુઓમાંથી કેવી રીતે કાઢી મૂકી શકે?
5.26.8
अत्रैव स्यादवुधस्यैव कामः ।
प्रायः शरीरे हृदयं दुनोति ॥ ५.२६.८ ॥
અહીં જ મૂર્ખની કામના હશે. પ્રાયઃ શરીરમાં હૃદયને તે પીડે છે.
5.26.9
स्वयं राजा विषमस्थः परेषु ।
सामर्थ्यमन्विच्छति तन्न साधु।
यथाऽऽत्मनः पश्यति वृत्तमेव ।
तथा परेतामपि सोऽभ्युपैति ॥ ५.२६.९ ॥
રાજા પોતે બીજાઓ પ્રત્યે અન્યાયી સ્થિતિમાં ઊભો રહીને સામર્થ્ય ઇચ્છે છે; તે સારું નથી. જેમ તે પોતાનું આચરણ જુએ છે, તેમ જ બીજાઓનું આચરણ પણ તેની સામે આવે છે.
5.26.10
आसन्नमग्निं तु निदाघकाले ।
गम्भीरकक्षे गहने विसृज्य।
यथा विवृद्धं वायुवशेन शोचे-
त्क्षेमं मुमुक्षुः शिशिरव्यपाये ॥ ५.२६.१० ॥
ઉનાળામાં ઊંડા ઝાડીવાળા ગાઢ જંગલમાં નજીકની આગ છોડીને, પવનના વશથી વધેલી આગ વિશે કોઈ શોક કરે તેમ, શિશિર વીત્યા પછી કલ્યાણ ઇચ્છનાર (વ્યર્થ શોક કરે છે).
5.26.11
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोऽद्य राजा ।
लालप्यते सञ्जय कस्य हेतोः ।
प्रगृह्य दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं ।
पुत्रं मन्दं मूढममन्त्रिणं तु ॥ ५.२६.११ ॥
સંજય, આજે ઐશ્વર્ય પામેલો રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર શા કારણે વિલાપ કરે છે? કુટિલતામાં રમતા, દુર્બુદ્ધિ, મંદ, મૂઢ અને મંત્રી વિનાના પુત્રને પકડીને તે કેમ રડે છે?
5.26.12
अनाप्तवच्चाप्ततमस्य वाचः ।
सुयोधनो विदुरस्यावमत्य।
सुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी ।
संबुध्यमानो विशतेऽधर्ममेव ॥ ५.२६.१२ ॥
અત્યંત વિશ્વાસુ વિદુરના વચનોને અવિશ્વસનીય માની, સુયોધનનું અપમાન કરીને, પુત્રનું પ્રિય ઇચ્છતા રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર ચેતવણી અપાયા છતાં અધર્મમાં જ પ્રવેશે છે.
5.26.13
मेधाविनं ह्यर्थकामं कुरूणां ।
बहुश्रुतं वाग्मिनं शीलवन्तम् ।
स तं राजा धृतराष्ट्रः कुरुभ्यो ।
न सस्मार विदुरं पुत्रकाम्यात् ॥ ५.२६.१३ ॥
બુદ્ધિમાન, કુરુઓના હિતને ઇચ્છતા, બહુશ્રુત, વક્તા અને શીલવાન વિદુરને પુત્રની કામનાને કારણે રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે કુરુઓ સમક્ષ યાદ પણ ન કર્યા.
5.26.14
मानघ्नस्यासौ मानकामस्य चेर्षोः ।
संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्य।
दुर्भाषिणो मन्युवशानुगस्य ।
कामात्मनो दौर्हृदैर्भावितस्य ॥ ५.२६.१४ ॥
તે માનનો નાશ કરનાર છે અને માન ઇચ્છનાર પણ છે; ઈર્ષ્યાળુ, ક્રોધી, અર્થ અને ધર્મનું ઉલ્લંઘન કરનાર, કટુ બોલનાર, ક્રોધને વશ થઈને ચાલનાર, કામ જ જેનો આત્મા છે તે, દુષ્ટ વિચારોથી પ્રભાવિત.
5.26.15
अनेयस्याश्रेयसो दीर्घमन्यो-
र्मित्रद्रुहः सञ्जय पापबुद्धेः।
सुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी ।
प्रपश्यमानः प्राजहाद्धर्मकामौ ॥ ५.२६.१५ ॥
હે સંજય, અનિયંત્રિત, શ્રેયને ન ઇચ્છનાર, લાંબો સમય ક્રોધ રાખનાર, મિત્રદ્રોહી અને દુર્બુદ્ધિ પુત્રનું પ્રિય ઇચ્છતા રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે બધું જોતાં છતાં ધર્મ અને કલ્યાણની કામના છોડી દીધી.
5.26.16
तदैव मे सञ्जय दीव्यतोऽभू-
न्मतिः कुरूणामागतः स्यादभावः ।
काव्यां वाचं विदुरो भाषमाणो ।
न विन्दते यद्धार्तराष्ट्रात्प्रशंसाम् ॥ ५.२६.१६ ॥
હે સંજય, હું જુગાર રમતો હતો ત્યારે જ કૌરવોને વિનાશની બુદ્ધિ આવી; વિદુર સમજણભરી વાણી બોલ્યા છતાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર પાસેથી પ્રશંસા ન પામ્યા.
5.26.17
क्षत्तुर्यदा नान्ववर्तन्त बुद्धिं ।
कृच्छ्रं कुरून्सूत तदाऽभ्याजगाम।
यावत्प्रज्ञामन्ववर्तन्त तस्य ।
तावत्तेषां राष्ट्रवृद्धिर्बभूव ॥ ५.२६.१७ ॥
હે સૂત, કૌરવોએ જ્યારે વિદુરની બુદ્ધિને અનુસરી નહીં ત્યારે તેઓ સંકટમાં પડ્યા; જ્યાં સુધી તેઓ તેની પ્રજ્ઞાને અનુસર્યા ત્યાં સુધી તેમના રાજ્યની વૃદ્ધિ થઈ.
5.26.18
तदर्थलुब्धस्य निबोध मेऽद्य ।
ये मन्त्रिणो धार्तराष्ट्रस्य सूत।
दुःशासनः शकुनिः सूतपुत्रो ।
गावल्गणे पश्य संमोहमस्य ॥ ५.२६.१८ ॥
હે સૂત, હવે મારી પાસેથી સાંભળ: એ ધનલોભી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના મંત્રીઓ કોણ હતા — દુઃશાસન, શકુનિ, સૂતપુત્ર (કર્ણ); હે ગાવલ્ગણિ, તેનો આ મોહ જો.
5.26.19
सोऽहं न पश्यामि परीक्षमाणः ।
कथं स्वस्ति स्यात्कुरुसृञ्जयानाम् ।
आत्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रः परेभ्यः ।
प्रव्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टौ ॥ ५.२६.१९ ॥
હું વિચારીને પણ જોતો નથી કે કુરુઓ અને સૃંજયોનું કલ્યાણ કેવી રીતે થશે, જ્યારે બીજાઓ પાસેથી રાજ્ય લઈ લેનાર ધૃતરાષ્ટ્રે દૂરદર્શી વિદુરને દેશનિકાલ કર્યો છે.
5.26.20
आशंसते वै धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
महाराज्यमसपत्नं पृथिव्याम्।
तस्मिञ्शमः केवलं नोपलभ्यः ।
सर्वं स्वकं मद्गते मन्यतेऽर्थम् ॥ ५.२६.२० ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર પોતાના પુત્રો સાથે પૃથ્વી પર નિષ્કંટક મહારાજ્યની આશા રાખે છે; તેનામાં કેવળ શાંતિ જોવા મળતી નથી; મારું જે કંઈ છે તે બધું તે પોતાનું માને છે.
5.26.21
यत्तत्कर्णो मन्यते पारणीयं ।
युद्धे गृहीतायुधमर्जुनं वै ।
आसंश्च युद्धानि पुरा महान्ति ।
कथं कर्णो नाभवद्द्वीप एषाम् ॥ ५.२६.२१ ॥
યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ઉઠાવેલા અર્જુનને જીતી શકાય એમ કર્ણ માને છે; પહેલાં તેમની વચ્ચે મહાન યુદ્ધો થયાં હતાં, છતાં કર્ણ તેમનો આશરો કેમ ન બન્યો?
5.26.22
कर्णश्च जानाति सुयोधनश्च ।
द्रोणश्च जानाति पितामहश्च।
अन्ये च ये कुग्वस्तत्र सन्ति ।
यथाऽर्जुनान्नाम्त्यपरो धनुर्धरः ॥ ५.२६.२२ ॥
કર્ણ જાણે છે, દુર્યોધન જાણે છે, દ્રોણ જાણે છે, પિતામહ પણ જાણે છે; ત્યાં જે બીજા છે તેઓ પણ જાણે છે—અર્જુનથી બીજો કોઈ ધનુર્ધર નથી.
5.26.23
जानन्त्येतन्कुरवः सर्व एव ।
ये चाप्यन्ये भूमिपालाः समेताः।
दुर्योधने राज्यमिहाभवद्यथा ।
अरिन्दमे फाल्गुनेऽविद्यमाने ॥ ५.२६.२३ ॥
બધા કુરુઓ આ જાણે છે, અહીં ભેગા થયેલા બીજા ભૂપાલો પણ જાણે છે—શત્રુદમન ફાલ્ગુન (અર્જુન) ન હોય ત્યારે અહીંનું રાજ્ય દુર્યોધનનું થશે.
5.26.24
तेनानुबन्धं मन्यते धार्तराष्ट्रः ।
शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वम् ।
किरीटिना तालमात्रायुधेन ।
तद्वेदिना संयुगं तत्र गत्वा ॥ ५.२६.२४ ॥
તેથી ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર પાંડવોની માલિકી છીનવી શકાય એમ માને છે. તાડવૃક્ષ જેટલા આયુધવાળા કિરીટી સાથે, એ જાણનારો ત્યાં યુદ્ધમાં જઈને.
5.26.25
गाण्डीवविष्फारितशब्दमात्रं ।
श्रुत्वैव ते धार्तराष्ट्रा म्रियन्ते।
क्रुद्धं न चेदीक्षते भीमसेनं ।
सुयोधनो मन्यते सिद्धमर्थम् ॥ ५.२६.२५ ॥
ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચાતા થતા અવાજ માત્રથી સાંભળીને જ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો મરી જાય છે. ક્રોધિત ભીમસેન તરફ તેઓ જોતા નથી, છતાં સુયોધન માને છે કે તેનો હેતુ સિદ્ધ થયો છે.
5.26.26
इन्द्रोऽप्येतन्नोत्सहेत्तात हर्तु-
मैश्वर्यं नो जीवति भीमसेने।
धनञ्जये नकुले चैव सूत ।
तथा वीरे सहदेवेऽसहिष्णौ ॥ ५.२६.२६ ॥
હે તાત, ભીમસેન જીવિત છે ત્યાં સુધી ઇન્દ્ર પણ આપણું ઐશ્વર્ય છીનવવાની હિંમત નહીં કરે. ધનંજય, નકુલ અને વીર સહદેવ અસહિષ્ણુ હોય ત્યારે.
5.26.27
सचेदेतां प्रतिपद्येत बुद्धिं ।
वृद्धो राजा सह पुत्रेण सूत।
एवं रणे पाण्डवकोपदग्धा ।
न नश्येयुः सञ्जय धार्तराष्ट्राः ॥ ५.२६.२७ ॥
વૃદ્ધ રાજા પોતાના પુત્ર સાથે આ બુદ્ધિ અપનાવી લેત, તો હે સંજય, પાંડવોના ક્રોધથી બળેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો યુદ્ધમાં આમ નષ્ટ ન થાત.
5.26.28
जानामि त्वं क्लेशमस्मासु वृत्तं ।
त्वां पूजयन्मञ्जयाहं क्षमेयम्।
वच्चास्माकं कौरवैर्भृतपूर्वं ।
या नो वृत्तिधार्तराष्ट्रे तदाऽऽसीत् ॥ ५.२६.२८ ॥
સંજય, અમારા પર આવેલું કષ્ટ હું જાણું છું. તને માન આપીને હું ક્ષમા કરી શકું. કૌરવોએ પહેલાં અમારી સાથે જે વર્તન કર્યું હતું, અને ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પ્રત્યે અમારું જે વર્તન હતું, તે પણ.
5.26.29
अद्यापि सा तत्र तथैव वर्ततां ।
यान्ति गमिष्यामि यथा न्वमात्थ ।
द्वन्द्राप्रव्ये भवतु ममैव राज्यं ।
सूयोधनो यच्छतु भाग्नाग्र्यः ॥ ५.२६.२९ ॥
આજે પણ ત્યાં એવું જ ચાલે. તેં કહ્યું તેમ હું જઈશ. જુગારમાં ન હારાયેલું રાજ્ય મારું જ હો; શ્રેષ્ઠ સુયોધન પોતાનો ભાગ આપે.