महाभारत · अध्याय 5.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.28.1
असंशयं सञ्जय सत्यमेत-
द्धर्मो वरः कर्मणां यत्त्वमात्थ ।
ज्ञात्वा तु मां सञ्जय गर्हयेस्त्वं ।
यदि धर्मं यद्यधर्मं चरामि ॥ ५.२८.१ ॥
संजया, तू जे म्हणालास ते निःसंशय खरे आहे; कर्मांमध्ये धर्मच श्रेष्ठ आहे. पण हे जाणूनही, हे संजया, मी धर्म करतो की अधर्म करतो हे पाहून तू मला निंदू शकतोस.
5.28.2
यत्राधर्मो धर्मरूपाणि धत्ते ।
धर्मः कृत्स्नो दृश्यतोऽधर्मरूपः।
बिभ्रद्धर्मो धर्मरूपं तथा च ।
विद्वांसस्तं संप्रपश्यन्ति बुद्ध्या ॥ ५.२८.२ ॥
जिथे अधर्म धर्माची रूपे धारण करतो, आणि संपूर्ण धर्म अधर्माच्या रूपात दिसतो, तसेच धर्म धर्माचे रूप धारण करतो, तेथे विद्वान बुद्धीने त्याला स्पष्ट पाहतात.
5.28.3
एवं तथैवापदि लिङ्गमेत-
द्धर्माधर्मौ नित्यवृत्ती भजेताम्।
आद्यं लिङ्गं यस्य तस्य प्रमाण-
मापद्धर्मं सञ्जय तं निबोध ॥ ५.२८.३ ॥
असेच, आपत्तीतही हे लक्षण आहे: धर्म आणि अधर्म आपले नित्य आचरण स्वीकारतात. ज्याचे पहिले लक्षण आहे, त्याला आपद्धर्म हेच प्रमाण आहे; संजया, ते जाण.
5.28.4
लुप्तायां तु प्रकृतौ येन कर्म ।
निष्पादयेत्तत्परीप्सेद्विहीनः।
प्रकृतिस्थश्चापदि वर्तमान ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ॥ ५.२८.४ ॥
परंतु स्वाभाविक मार्ग लुप्त झाल्यास, ज्याने कर्म सिद्ध करता येईल ते हीन पुरुषाने शोधावे; आपल्या प्रकृतीत स्थिर राहूनही आपत्तीत वागणारा, हे संजया, हे दोघेही निंदनीय आहेत.
5.28.5
अविनाशमिच्छतां ब्राह्मणानां ।
प्रायश्चित्तं विहितं यद्विधात्रा।
संपश्येथाः कर्मसु वर्तमानान् ।
विकर्मस्थान्सञ्जय गर्हयेस्त्वम् ॥ ५.२८.५ ॥
अविनाश इच्छिणाऱ्या ब्राह्मणांसाठी विधात्याने जे प्रायश्चित्त विहित केले आहे, ते कर्मात गुंतलेल्यांमध्ये तू नीट पाहा. हे सञ्जया, विकर्मात असलेल्यांची तू निंदा कर.
5.28.6
मनीषिणां सत्त्विच्छेदनाय ।
विधियते सत्सु वृत्तिः सदैव।
अब्राह्मणाः सन्ति तु ये न वैद्याः ।
सर्वोत्सङ्गं साधु मन्येत तेभ्यः ॥ ५.२८.६ ॥
ज्ञानी लोकांसाठी सत्त्वाचा उच्छेद टाळण्यासाठी सज्जनांमध्येच वृत्ती (जीविका) सदैव विहित आहे. जे ब्राह्मण नाहीत आणि जे विद्वान नाहीत, त्यांना आपले सर्वस्व चांगले मानावे.
5.28.7
तदध्वानः पितरो ये च पूर्वे ।
पितामहा ये च तेभ्यः परेऽन्ये।
यज्ञैषिणो ये च हि कर्म कुर्यु-
र्नान्यं ततो नास्तिकोऽस्मीति मन्ये ॥ ५.२८.७ ॥
त्या मार्गावर चालणारे पितर, पूर्वीचे आजोबा, त्यांच्यानंतरचे इतर, आणि यज्ञ इच्छून कर्म करणारे — त्यांच्याशिवाय दुसरा कोणी नाही; म्हणून मी नास्तिक नाही असे मी मानतो.
5.28.8
यत्किंचनेदं वित्तमस्यां पृथिव्यां ।
यद्देवानां त्रिदशानां परं यत्।
प्राजापत्यं त्रिदिवं ब्रह्मलोकं ।
नाधर्मतः सञ्जय कामयेयम् ॥ ५.२८.८ ॥
या पृथ्वीवर जे काही धन आहे, आणि देव व त्रिदशांचे जे परम (ऐश्वर्य) आहे, प्राजापत्य लोक, त्रिदिव आणि ब्रह्मलोक — हे सञ्जया, अधर्माने मी हे इच्छिणार नाही.
5.28.9
धर्मेश्वरः कुशलो नीतिमांश्चा-
प्युपासिता ब्राह्मणानां मनीषी।
नानाविधांश्चैव महाबलांश्च ।
राजन्यभोजाननुशास्ति कृष्णः ॥ ५.२८.९ ॥
धर्माचा स्वामी, कुशल आणि नीतिमान, ब्राह्मणांनी उपासलेला, मनीषी कृष्ण अनेक प्रकारच्या महाबलवान राजन्य आणि भोजांवर शासन करतो.
5.28.10
यदि ह्यहं विसृजत्साम गर्ह्यो ।
नियुध्यमानो यदि जह्यां स्वधर्मम् ।
महायशाः केशवस्तद्ब्रवीतु ।
वासुदेवस्तूभयोरर्थकामः ॥ ५.२८.१० ॥
मी जर सामनीती सोडून निंदनीय झालो, किंवा युद्ध करताना स्वधर्म सोडला, तर ते महायशस्वी केशवांनी सांगावे; वासुदेव तर दोघांच्या हिताची इच्छा करणारा आहे.
5.28.11
शैनेयोऽयं चेदयश्चान्धकाश्च ।
वार्ष्णेयभोजाः कुकुराः सृञ्जयाश्च ।
उपासीना वासुदेवस्य बुद्धिं ।
निगृह्य शत्रून्सुहृदो नन्दयन्ति ॥ ५.२८.११ ॥
शैनेय, अय, अंधक, वार्ष्णेय-भोज, कुकुर आणि सृंजय हे वासुदेवांच्या बुद्धीची उपासना करून शत्रूंना वश करून मित्रांना आनंदित करतात.
5.28.12
वृष्ण्यन्धका ह्युग्रसेनादयो वै ।
कृष्णप्रणीताः सर्व एवेन्द्रकल्पाः ।
मनस्विनः सत्यपरायणाश्च ।
महाबला यादवा भोगवन्तः ॥ ५.२८.१२ ॥
वृष्णी आणि अंधक, उग्रसेन आदी — कृष्णाने मार्गदर्शन केलेले, सर्व इंद्रासारखे; मनस्वी, सत्यपरायण आणि महाबलवान यादव समृद्ध आहेत.
5.28.13
काश्यो बभ्रुः श्रियमुत्तमां गतो ।
लब्ध्वा कृष्णं भ्रातरमीशितारम् ।
यस्मै कामान्वर्षति वासुदेवो ।
ग्रीष्मात्यये मेघ इव प्रजाऽभ्यः ॥ ५.२८.१३ ॥
काशीचा बभ्रू कृष्णाला भाऊ आणि स्वामी म्हणून मिळवून उत्तम समृद्धी पावला आहे; ग्रीष्मांती मेघ प्रजेवर पाऊस पाडतो तसे वासुदेव त्याच्या इच्छा वर्षावतात.
5.28.14
ईदृशोऽयं केशवस्तात विद्वान् ।
विद्धि ह्येनं कर्मणां निश्चयज्ञम्।
प्रियश्च नः साधुतमश्च कृष्णो ।
नातिक्रामे वचनं केशवस्य ॥ ५.२८.१४ ॥
तात, हा केशव असा विद्वान आहे. कर्मांचा निश्चय जाणणारा म्हणून याला जाण. कृष्ण आमचा प्रिय आणि अत्यंत साधू आहे; मी केशवाच्या वचनाचे उल्लंघन करणार नाही.