Mahābhārata · Adhyāya 5.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.29.1
अविनाशं सञ्जय पाण्डवाना-
मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च।
तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत ।
समाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥ ५.२९.१ ॥
Oh Sañjaya, deseo para los Pāṇḍavas la no destrucción, su prosperidad y su bienestar; asimismo, espero el crecimiento del rey Dhṛtarāṣṭra, padre de muchos hijos.
5.29.2
कामो हि मे सञ्जय नित्यमेव ।
नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति।
राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि ।
मन्ये चैतत्पाण्डवानां समक्षम् ॥ ५.२९.२ ॥
Oh Sañjaya, este ha sido siempre mi deseo; no les diría a ellos otra cosa que «que haya paz». Oigo que esto también es grato al rey, y pienso que es lo correcto ante los Pāṇḍavas.
5.29.3
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नूनं ।
प्रदर्शितः सञ्जय पाण्डवेन।
यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
कस्मादेषां कलहो नावमूर्च्छेत् ॥ ५.२९.३ ॥
Oh Sañjaya, allí la paz es en verdad muy difícil; sin duda el Pāṇḍava la ha mostrado. Siendo Dhṛtarāṣṭra, con sus hijos, codicioso en ello, ¿por qué no se apacigua su disputa?
5.29.4
न त्वं धर्मं विचरं सञ्जयेह ।
मत्तश्च जानामि युधिष्ठिराच्च
अथो कस्मात्सज्जय पाण्डवस्य ।
उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म ॥ ५.२९.४ ॥
Oh Sañjaya, tú aquí no reflexionas sobre el dharma; esto lo sé por ti y también por Yudhiṣṭhira. Entonces, Oh Sañjaya, ¿por qué hablas así del Pāṇḍava, que con diligencia cumple su propio deber?
5.29.5
यथाख्यातमावमतः कुटुम्बे ।
पुरा कस्मान्साधुविलोपमात्थ।
अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव-
दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.५ ॥
Como se ha declarado, siendo despreciado en la familia, ¿por qué hablas antes de la ruina de los buenos? Mientras esta norma rija, las opiniones de los brahmanes son debidamente diversas, altas y bajas.
5.29.6
कर्मणाऽऽहुः सिद्धिमेके परत्र ।
हिन्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके।
नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये-
द्विद्वानपीह विहितं ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.६ ॥
Algunos dicen que el éxito en el otro mundo se alcanza por la acción, y otros, abandonando la acción, lo alcanzan por el conocimiento. Pero incluso el sabio aquí no se sacia sin comer alimentos que deben comerse y disfrutarse; esto está prescrito para los brahmanes.
5.29.7
या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म ।
तासां फलं विद्यते नेतरासाम्।
तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म ।
पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयाऽऽर्तः ॥ ५.२९.७ ॥
Aquellos conocimientos que aquí se alcanzan mediante la acción tienen fruto; los demás no lo tienen. Aquí el fruto de la acción es visible, como el atormentado por la sed se calma al beber agua.
5.29.8
सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव ।
संवर्तते सञ्जय तत्र कर्म।
तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये-
न्मोघं तस्यालपितं दुर्बलस्य ॥ ५.२९.८ ॥
Esta regla está prescrita solo por la acción, oh Sañjaya; allí se desarrolla la acción. Las palabras de aquel débil que cree que algo distinto de la acción es mejor son en vano.
5.29.9
कर्मणाऽमी भान्ति देवाः परत्र ।
कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा।
अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव ।
अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥ ५.२९.९ ॥
Por la acción estos dioses brillan en el otro mundo; por la acción sopla aquí el viento. Haciendo el día y la noche solo por la acción, el sol incansable sale constantemente.
5.29.10
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा-
नतन्द्रितश्चन्द्रमाश्चाभ्युपैति।
अतन्द्रितो दहते जातवेदाः ।
समिद्ध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥ ५.२९.१० ॥
La luna incansable se acerca a los meses, quincenas y conjunciones de las mansiones lunares. El fuego incansable Jātavedas arde, encendido y realizando su obra para las criaturas.
5.29.11
अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं ।
बिभर्ति देवी पृथिवी वलेन।
अतन्द्रिताः शीघ्रसपो वहन्ति ।
सन्तर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥ ५.२९.११ ॥
Sin fatiga, la diosa Tierra sostiene con su fuerza esta gran carga; los ríos veloces, incansables, corren satisfaciendo a todos los seres.
5.29.12
अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः ।
सन्नादयन्नन्तरिक्षं दिशश्च।
अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार ।
श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥ ५.२९.१२ ॥
Incansable, de gran esplendor, hace llover y llena el cielo y las direcciones de estruendo; sin descanso practicó la disciplina de castidad, deseando la supremacía entre los dioses, él, destructor de Bala (Indra).
5.29.13
हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि ।
तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप।
सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो ।
दमं तितिक्षां समतां प्रियं च ॥ ५.२९.१३ ॥
Habiendo abandonado el placer y las cosas queridas de la mente, por esa acción Śakra alcanzó la supremacía; guardando la verdad y el dharma, vigilante, practicando el dominio de sí, la paciencia, la ecuanimidad y la benevolencia.
5.29.14
एतानि सर्वाण्युपसेवमानो ।
यो देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम्।
बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार ।
समीहितः संशिमात्मा यथावत् ॥ ५.२९.१४ ॥
Practicando todas estas cosas, Maghavan (Indra) obtuvo la soberanía principal de los dioses; Bṛhaspati practicó la disciplina de castidad, resuelto y con el alma disciplinada, como corresponde.
5.29.15
हित्वा सुख प्रतिरुध्येन्द्रियाणि ।
तेन देवानामगमद्गौरवं सः।
तथा नक्षत्राणि कर्मणाऽमुत्र भान्ति ।
रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे ॥ ५.२९.१५ ॥
Habiendo abandonado el placer y refrenado los sentidos, por esa acción alcanzó el honor de los dioses; así brillan en el otro mundo las constelaciones por sus obras, como los Rudras, los Ādityas, los Vasus y también los Viśvadevas.
5.29.16
यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो ।
गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च सूत।
ब्रह्मविद्यां ब्रह्मचर्यं क्रियां च ।
निपेवमाणा ऋषयोऽमुत्र भान्ति ॥ ५.२९.१६ ॥
El rey Yama, Vaiśravaṇa Kubera, los gandharvas, yakṣas y apsarasas, y, oh auriga, los sabios que se dedican al conocimiento de Brahman, la castidad y los ritos sagrados brillan en el otro mundo.
5.29.17
जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं ।
विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्सन् ।
व्यायच्छसेक सञ्जय कौरवार्थे ॥ ५.२९.१७ ॥
Conociendo este dharma de todos los mundos y el dharma de los mejores brahmanes, de los kṣatriyas y de los vaiśyas, ¿por qué, oh Sañjaya, siendo sabio entre los sabios, te esfuerzas por los Kauravas?
5.29.18
आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य ।
तथाऽश्वमेधे राजसूये च विद्धि।
संयुज्यते धनुपा वर्मणा च ।
हस्त्यश्वाद्यै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥ ५.२९.१८ ॥
En las tradiciones védicas tiene una conexión constante; sabe que así ocurre también en el sacrificio del caballo y en la consagración real. Vuelve a unirse con el arco y la armadura, con elefantes, caballos y demás, y con carros y armas.
5.29.19
ते चेदिमे कौरवाणाम्रुपाय-
मवगच्छेयुवधेनैव पार्थाः।
धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या-
दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥ ५.२९.१९ ॥
Si estos hijos de Pṛthā comprendieran el medio de los Kauravas solo mediante la matanza, sería para ellos una acción meritoria de protección del dharma, al contener a Bhīmasena en la conducta noble.
5.29.20
ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना ।
आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम्।
यथाशक्त्यापूरयन्तः स्वकर्म ।
तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥ ५.२९.२० ॥
Si ellos, dedicados al rito ancestral, encuentran la muerte por el poder del destino, cumpliendo su propio deber según sus fuerzas, entonces incluso esa muerte suya sería digna de alabanza.
5.29.21
उताहो त्वं मन्यसे शाम्यमेव ।
राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम्।
अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं ।
तथैव ते वाचमिमां श्रृणोमि ॥ ५.२९.२१ ॥
¿O acaso crees que solo la paz es buena? Para los reyes, el orden del dharma rige en la guerra, y el orden del dharma rige también cuando no hay guerra. Así escucho tus palabras.
5.29.22
चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं संविभाग-
मवेक्ष्य त्वं सञ्जय स्वं च कर्म।
निशम्याथो पाण्डवानां च कर्म ।
प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥ ५.२९.२२ ॥
Oh Sañjaya, habiendo considerado la primera división de los cuatro órdenes y tu propio deber, y habiendo oído las acciones de los Pāṇḍavas, alaba o censura según sea tu opinión.
5.29.23
अधीयीत ब्राह्मणो वै यजेत ।
दद्यादीयात्तीर्थमुख्यानि चैव।
अध्याप्रयेद्याजयेच्चापि याज्यान् ।
प्रतिग्रहान्वा विहितान्प्रतीच्छेत् ॥ ५.२९.२३ ॥
El brahmán debe estudiar y sacrificar; debe dar dones e ir a los principales lugares sagrados. Debe enseñar, hacer que otros sacrifiquen y aceptar los dones prescritos.
5.29.24
अधीयीत क्षत्रियोऽथो यजेत ।
दद्याद्धनं न तु याचेत किंचित्।
न याजयेन्न तु चाध्यापयीत ।
एवं स्मृतः क्षत्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२४ ॥
El kshatriya debe estudiar y sacrificar; debe dar riquezas, pero no pedir nada. No debe hacer que otros sacrifiquen, ni enseñar. Así se ha declarado el antiguo deber del kṣatriya.
5.29.25
तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां ।
कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा।
यज्ञैदिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य ।
दारान्कृवा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥ ५.२९.२५ ॥
Asimismo, el rey, habiendo protegido a sus súbditos, vigilante en el dharma, habiendo dado dones, habiendo honrado con sacrificios, habiendo estudiado todos los Vedas, habiendo tomado esposas, siendo hacedor de méritos, debe morar en su casa.
5.29.26
स धर्मात्मा धर्ममधीत्य पुण्यं ।
यदृच्छया व्रजति ब्रह्मलोकम्।
वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै-
र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः ॥ ५.२९.२६ ॥
Aquel de alma recta, habiendo estudiado el dharma, va a voluntad por el mérito al mundo de Brahmā. El comerciante, habiendo estudiado, debe acumular riqueza mediante la agricultura, la cría de ganado y el comercio, y protegerla con vigilancia.
5.29.27
देवं स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२७ ॥
El servicio a los dioses es declarado el antiguo dharma del śūdra.
5.29.28
एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो ।
नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे।
अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु ।
नाधार्मिकाननुरुध्येत कामात् ॥ ५.२९.२८ ॥
El rey, protegiendo vigilantemente a estas clases, asignando a todas las clases a sus deberes propios, con el ánimo sin deseo y trato igual hacia los súbditos, no debe favorecer a los impíos por deseo.
5.29.29
श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि-
दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः ।
स तं द्रष्टुमनुशिष्यन्प्रजानां ।
न चैतद्बुध्येदिति तस्मिन्नसाधुः ॥ ५.२९.२९ ॥
Por tanto, si existe alguien conocido y dotado de todo el dharma, es preferible. El rey debe buscarlo e instruir a los súbditos; si no lo comprende, obra mal.
5.29.30
उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥ ५.२९.३० ॥
Se fabricaron la armadura, el arma y el arco.
5.29.31
तत्र पुण्यं दस्युवधेन लभ्यते ।
सोऽयं दोषः कुरुभिस्तीव्ररूपः ।
अधर्मज्ञैर्धर्ममबुध्यमानैः ।
प्रादुर्भूतः सञ्जय साधु तन्न ॥ ५.२९.३१ ॥
Allí el mérito se obtiene matando a los bandidos. Esta grave falta ha surgido de los Kurus, que ignoran el dharma y no lo comprenden. Sañjaya, eso no es bueno.
5.29.32
तत्र राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
धर्म्यं हरेत्पाण्डवानामकस्मात्।
नावेक्षन्ते राजधर्मं पुराणं ।
तदन्वयाः कुरवः सर्व एव ॥ ५.२९.३२ ॥
Allí el rey Dhṛtarāṣṭra, con sus hijos, arrebataría de pronto la parte legítima de los Pāṇḍavas. Todos los Kurus de ese linaje no atienden al antiguo deber de los reyes.
5.29.33
स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः ।
प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ।
किं वै पृथत्कं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे ॥ ५.२९.३३ ॥
Cuando un ladrón toma la riqueza sin ser visto, o cuando la toma abiertamente por la fuerza, ambos son censurables, Sañjaya. ¿Qué diferencia hay entre ellos en el hijo de Dhṛtarāṣṭra?
5.29.34
सोऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं ।
यमिच्छति क्रोधवशानुगामी।
भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट-
स्तं नः कस्मादाददीरन्परे वै ॥ ५.२९.३४ ॥
Por codicia considera dharma aquello que desea, siguiendo el dominio de la ira. La parte de los Pāṇḍavas ha sido asentada de nuevo; ¿por qué habrían otros de tomar esa parte de nosotros?
5.29.35
अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि ।
श्लाघ्यः पित्र्यं पपराज्याद्विशिष्टम्।
एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा-
नाचक्षीथाः सञ्जय राजमध्ये ॥ ५.२९.३५ ॥
En esta situación, incluso la muerte es digna de alabanza para los que luchamos, superior a la derrota de nuestros antepasados. Sañjaya, en medio de los reyes, explica estos antiguos dharmas de los Kauravas.
5.29.36
एते मदान्मृत्युवशाभिपन्नाः ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः।
इदं पुनः कर्म पापीय एव ।
सभामध्ये पश्य वत्तं कुरूणाम् ॥ ५.२९.३६ ॥
Estos necios, embriagados y caídos bajo el poder de la muerte, han sido traídos aquí por el hijo de Dhṛtarāṣṭra. Y este acto es el más pecaminoso. Mira la conducta de los Kurus en medio de la sala de la asamblea.
5.29.37
प्रियं भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां ।
यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम्।
यदुपैक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः ।
कामानिगेनोपरुद्धां व्रजन्तीम् ॥ ५.२९.३७ ॥
Cuando la amada esposa de los Pāṇḍavas, la gloriosa Draupadī, dotada de buen carácter y conducta, era apresada y arrastrada por uno impulsado por la lujuria, los Kurus encabezados por Bhīṣma miraron con indiferencia.
5.29.38
तां चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा ।
अवारयिष्यन्कुरवः समेताः ।
मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्यत् ।
पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥ ५.२९.३८ ॥
Si entonces los Kurus, jóvenes y ancianos juntos, se hubieran reunido y la hubieran detenido, Dhṛtarāṣṭra habría hecho lo que me es grato, y también habría resultado bien para sus hijos.
5.29.39
दुःशासनः प्रतिलोम्यान्निनाय ।
सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम्।
सा तत्र नीता करुणं व्यपेक्ष्य ।
नान्यं क्षत्तुर्नाथमवाप किंचित् ॥ ५.२९.३९ ॥
Duḥśāsana la llevó indecorosamente al centro de la sala de la asamblea, ante los suegros, a Kṛṣṇā. Mirando a su alrededor con piedad, no encontró protector alguno salvo el auriga Vidura.
5.29.40
कार्पण्यादेव सहितास्तत्र भूपा ।
नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम्।
एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो ।
धर्मबुद्ध्या प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥ ५.२९.४० ॥
Por pura cobardía, los reyes allí reunidos no pudieron responder en la asamblea. Solo Kṣattā (Vidura), hablando lo justo, respondió con mente puesta en el dharma a aquel de escaso entendimiento.
5.29.41
अबुद्ध्वा त्वं धर्ममेतं सभाया-
अथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् ।
कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं ।
सुदुष्करं तत्र सभां समेत्य ॥ ५.२९.४१ ॥
No comprendes el dharma de esta asamblea y, sin embargo, deseas instruir al Pāṇḍava. Pero Kṛṣṇā, al entrar en la asamblea, realizó esta acción pura y sumamente difícil.
5.29.42
येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार ।
तथाऽऽत्मानं नौरिव सागरौघात्।
यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां ।
कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे ॥ ५.२९.४२ ॥
Mediante aquel acto rescató a los Pāṇḍava de la aflicción, y así como un barco se salva de la corriente del océano, también se salvó a sí misma, allí donde el hijo del auriga habló a Kṛṣṇā, que estaba de pie en la asamblea junto a sus suegros.
5.29.43
न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि ।
प्रपद्येथा धार्तराष्ट्रस्य वेश्म।
पराजितास्ते पतयो न सन्ति ।
पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥ ५.२९.४३ ॥
No tienes refugio, oh hija de Yājñasena. Ve a la casa del hijo de Dhṛtarāṣṭra. Tus esposos han sido derrotados; ya no existen. Oh radiante, elige otro esposo.
5.29.44
यो बीभत्सोर्हृदये प्रोत आसी-
दस्थि छिन्दन्मर्मघाती सुघोरः ।
कर्णाच्छरो वाङ्भयस्तिग्मतेजाः ।
प्रतिष्ठितो हृदये फाल्गुनस्य ॥ ५.२९.४४ ॥
Aquello que estaba clavado en el corazón de Bībhatsu, cortando los huesos, hiriendo los puntos vitales, sumamente terrible: la flecha de palabra, aguda y ardiente, que vino del oído, se alojó en el corazón de Phālguna.
5.29.45
कृष्णाजिनानि परिधित्समानान् ।
दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत्।
एते सर्वे षण्डतिला विनष्टाः ।
क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥ ५.२९.४५ ॥
A quienes vestían pieles negras de antílope, Duḥśāsana les dirigió palabras duras: 'Todos estos sésamos eunucos han sido destruidos, han caído en la ruina y han ido al infierno por mucho tiempo.'
5.29.46
द्यूते वाक्यं गर्ह्यमेवं यथोक्तम् ॥ ५.२९.४६ ॥
En el juego de dados, se pronunciaron palabras reprochables tal como se ha dicho.
5.29.47
स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं ।
समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ।
जानासि त्वं धार्तराष्ट्रस्य मोहं ।
दुरात्मनः पापवशानुगस्य ॥ ५.२९.४७ ॥
Yo mismo deseo ir allí para arreglar este asunto arruinado. Tú conoces la obcecación del hijo de Dhṛtarāṣṭra, de aquel de mente malvada que sigue el dominio del pecado.
5.29.48
अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं ।
शमं कुरूणामपि चेच्छकेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं ।
मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.२९.४८ ॥
Si, sin descuidar la causa de los Pāṇḍavas, pudiera establecer la paz incluso entre los Kurus, esa acción mía sería meritoria y traería gran fruto, y los Kurus serían liberados del lazo de la muerte.
5.29.49
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् ।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.२९.४९ ॥
Si yo pronuncio este discurso sabio, un jardín del dharma, lleno de propósito y no violento, ¿lo atenderán los hijos de Dhṛtarāṣṭra en mi presencia, y me honrarán los Kurus cuando haya llegado?
5.29.50
अतोऽन्यथा रथिना फाल्गुनेन ।
भीमेन चैवाहवदंशितेन।
बलोत्सिक्तान्धार्तराष्ट्रांश्च विद्धि ।
प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन पापान् ॥ ५.२९.५० ॥
De lo contrario, sabe que los hijos pecadores de Dhṛtarāṣṭra, hinchados por el orgullo de la fuerza, arden por sus propias acciones, a manos del auriga Phālguna y de Bhīma, dispuesto para la batalla.
5.29.51
पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो ।
रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्रः ।
गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो ।
दुर्योधनं स्मारयिता हि काले ॥ ५.२९.५१ ॥
Sobre los hijos de Pāṇḍu derrotados, el hijo de Dhṛtarāṣṭra pronuncia palabras feroces y duras; pero Bhīmasena, con la maza en la mano y alerta, en su momento recordará a Duryodhana esas palabras.
5.29.52
सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः ।
दुःशासनः पुष्कफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥ ५.२९.५२ ॥
Duryodhana es un gran árbol hecho de ira; Karṇa es su tronco, Śakuni sus ramas, Duḥśāsana sus frutos y flores abundantes, y el rey Dhṛtarāṣṭra, el insensato, es su raíz.
5.29.53
युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः ।
माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ ५.२९.५३ ॥
Yudhiṣṭhira es un gran árbol hecho de dharma. Arjuna es su tronco, Bhīmasena sus ramas. Los dos hijos de Mādrī son sus flores y frutos abundantes. Pero su raíz soy yo, el conocimiento sagrado y los brāhmaṇas.
5.29.54
वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
सिंहा वने सञ्जय पाण्डवेयाः।
सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् ।
सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्तः ॥ ५.२९.५४ ॥
El rey Dhṛtarāṣṭra con sus hijos es un bosque. Oh Sañjaya, los hijos de Pāṇḍu son los leones de ese bosque. Un bosque protegido por leones no perece, y un león protegido por el bosque no perece.
5.29.55
निर्वनो वध्यते सिंहो निःसिंहं वध्यते वनम् ।
तस्मात्सिंहो वनं रक्षेद्वनं सिंहं च पालयेत् ॥ ५.२९.५५ ॥
Un león sin bosque es abatido, y un bosque sin leones es destruido. Por tanto, el león debe proteger el bosque, y el bosque debe cuidar al león.
5.29.56
वनं राजा धृतराष्ट्रः वने व्याघ्राश्च पाण्डवाः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं व्याघ्रा नेशुर्वनं विना ॥ ५.२९.५६ ॥
El rey Dhṛtarāṣṭra es el bosque, y en ese bosque los Pāṇḍavas son los tigres. No talen el bosque con sus tigres; sin el bosque, los tigres perecerían.
5.29.57
निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् ।
तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वयं व्याघ्रं च पालयेत् ॥ ५.२९.५७ ॥
Un tigre sin bosque es abatido, y un bosque sin tigres es talado. Por tanto, el tigre debe proteger el bosque, y nosotros debemos cuidar al tigre.
5.29.58
लताधर्मा धार्तराष्ट्राः सालाः सञ्जय पाण्डवाः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.२९.५८ ॥
Oh Sañjaya, los hijos de Dhṛtarāṣṭra son como enredaderas, y los Pāṇḍavas son como árboles sāla. Una enredadera nunca crece sin apoyarse en un gran árbol.
5.29.59
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः ।
यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥ ५.२९.५९ ॥
Los Pārtha, domadores de enemigos, están dispuestos tanto a servir como a combatir. Que el señor de los hombres haga lo que corresponde a Dhṛtarāṣṭra.
5.29.60
स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
योधाः समर्थास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥ ५.२९.६० ॥
Los Pāṇḍava, magnánimos y observantes del dharma, permanecen firmes en la paz, pero también son guerreros capaces. Oh sabio, no lo describas tal como es.