มหาภารตะ · อัธยายะ 5.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.29.1
अविनाशं सञ्जय पाण्डवाना-
मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च।
तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत ।
समाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥ ५.२९.१ ॥
สัญชัย ข้าพเจ้าปรารถนาให้บรรดาปาณฑพไม่มีความพินาศ และมีความเจริญรุ่งเรืองกับความเป็นสุขเช่นกัน ข้าพเจ้าก็หวังความเจริญของพระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้มีโอรสมากเช่นกัน
5.29.2
कामो हि मे सञ्जय नित्यमेव ।
नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति।
राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि ।
मन्ये चैतत्पाण्डवानां समक्षम् ॥ ५.२९.२ ॥
สัญชัย นี่คือความปรารถนาของข้าพเจ้าเสมอมา ข้าพเจ้าไม่อยากกล่าวสิ่งใดแก่พวกเขานอกจากให้มีความสงบ ข้าพเจ้าได้ยินว่านี่ก็เป็นที่รักของพระราชาเช่นกัน และข้าพเจ้าเห็นว่านี่ถูกต้องต่อหน้าปาณฑพเช่นกัน
5.29.3
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नूनं ।
प्रदर्शितः सञ्जय पाण्डवेन।
यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
कस्मादेषां कलहो नावमूर्च्छेत् ॥ ५.२९.३ ॥
สัญชัย ความสงบที่นั่นย่อมยากยิ่งแน่นอน ปาณฑพผู้นั้นได้แสดงให้เห็นแล้วแน่นอน สัญชัย ในเมื่อพระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้มีโอรสโลภมาก ความขัดแย้งของพวกเขาเหตุใดจึงไม่สงบลง
5.29.4
न त्वं धर्मं विचरं सञ्जयेह ।
मत्तश्च जानामि युधिष्ठिराच्च
अथो कस्मात्सज्जय पाण्डवस्य ।
उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म ॥ ५.२९.४ ॥
สัญชัย ท่านไม่ได้ใคร่ครวญถึงธรรมในที่นี้ ข้าพเจ้ารู้เรื่องนี้จากท่านและจากยุธิษฐิระเช่นกัน สัญชัย เหตุใดท่านจึงกล่าวถึงปาณฑพผู้ขะมักเขม้นทำหน้าที่ของตนเช่นนั้นเล่า
5.29.5
यथाख्यातमावमतः कुटुम्बे ।
पुरा कस्मान्साधुविलोपमात्थ।
अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव-
दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.५ ॥
ดังที่กล่าวไว้ ผู้ถูกดูหมิ่นในวงศ์ตระกูล เหตุใดท่านจึงกล่าวถึงความพินาศของผู้ดีในกาลก่อนเล่า ในขณะที่กฎนี้ยังดำรงอยู่ ความเห็นของพราหมณ์ย่อมแตกต่างกันอย่างถูกต้อง ทั้งสูงและต่ำ
5.29.6
कर्मणाऽऽहुः सिद्धिमेके परत्र ।
हिन्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके।
नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये-
द्विद्वानपीह विहितं ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.६ ॥
บางพวกกล่าวว่าความสำเร็จในโลกหน้าเกิดจากการกระทำ และบางพวกละการกระทำแล้วบรรลุความสำเร็จด้วยความรู้ แต่แม้ผู้รอบรู้ในโลกนี้ก็ไม่อิ่มเอมหากไม่ได้กินอาหารที่ควรกินและควรฉัน นี่คือสิ่งที่กำหนดไว้สำหรับพราหมณ์
5.29.7
या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म ।
तासां फलं विद्यते नेतरासाम्।
तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म ।
पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयाऽऽर्तः ॥ ५.२९.७ ॥
ความรู้ที่บรรลุได้ในโลกนี้ด้วยการกระทำย่อมมีผล ส่วนความรู้อื่นไม่มีผล ในที่นี้ ผลของการกระทำเห็นได้ชัด เหมือนผู้ที่ถูกความกระหายเบียดเบียนย่อมดับกระหายเมื่อได้ดื่มน้ำ
5.29.8
सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव ।
संवर्तते सञ्जय तत्र कर्म।
तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये-
न्मोघं तस्यालपितं दुर्बलस्य ॥ ५.२९.८ ॥
กฎนี้ถูกกำหนดไว้ด้วยการกระทำเท่านั้น สัญชัย ที่นั่นการกระทำย่อมดำเนินไป ถ้อยคำของคนอ่อนแอผู้นั้นที่คิดว่าสิ่งอื่นดีกว่าการกระทำ ย่อมไร้ผล
5.29.9
कर्मणाऽमी भान्ति देवाः परत्र ।
कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा।
अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव ।
अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥ ५.२९.९ ॥
ด้วยการกระทำ เหล่าเทพเหล่านี้ย่อมรุ่งเรืองในโลกหน้า ด้วยการกระทำเท่านั้นลมจึงพัดในโลกนี้ พระอาทิตย์ผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยย่อมขึ้นทุกวัน กำหนดกลางวันและกลางคืนด้วยการกระทำเท่านั้น
5.29.10
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा-
नतन्द्रितश्चन्द्रमाश्चाभ्युपैति।
अतन्द्रितो दहते जातवेदाः ।
समिद्ध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥ ५.२९.१० ॥
พระจันทร์ผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยย่อมโคจรไปตามเดือน ครึ่งเดือน และการประชุมของดาวนักษัตร ไฟชาตเวทัสผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยย่อมลุกโชน เมื่อถูกจุดขึ้นและทำหน้าที่เพื่อสรรพสัตว์
5.29.11
अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं ।
बिभर्ति देवी पृथिवी वलेन।
अतन्द्रिताः शीघ्रसपो वहन्ति ।
सन्तर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥ ५.२९.११ ॥
แผ่นดินผู้เป็นเทวี ผู้ไม่เหน็ดเหนื่อย ย่อมแบกภาระอันใหญ่หลวงนี้ไว้ด้วยกำลังของตน แม่น้ำทั้งหลายผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยและไหลเร็วย่อมพาไป ให้ความชุ่มชื่นแก่สรรพสัตว์ทั้งปวง
5.29.12
अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः ।
सन्नादयन्नन्तरिक्षं दिशश्च।
अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार ।
श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥ ५.२९.१२ ॥
ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ไม่เหน็ดเหนื่อย ย่อมให้ฝนตก ทำให้อากาศและทิศทั้งหลายกึกก้องด้วยเสียงฟ้าร้อง ผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยประพฤติพรหมจรรย์ ปรารถนาความเป็นเลิศในหมู่เทพ คือพระผู้ทำลายพละอสูร (พระอินทร์)
5.29.13
हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि ।
तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप।
सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो ।
दमं तितिक्षां समतां प्रियं च ॥ ५.२९.१३ ॥
เมื่อละความสุขและสิ่งที่ใจรักแล้ว ศักระได้บรรลุความเป็นเลิศด้วยการกระทำนั้น โดยรักษาสัจจะและธรรม ไม่ประมาท ฝึกการข่มใจ ความอดทน ความเสมอภาค และความเมตตา
5.29.14
एतानि सर्वाण्युपसेवमानो ।
यो देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम्।
बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार ।
समीहितः संशिमात्मा यथावत् ॥ ५.२९.१४ ॥
เมื่อปฏิบัติสิ่งเหล่านี้ทั้งหมด มฆวานผู้ได้ความเป็นกษัตริย์แห่งเทพอันสูงสุด พระพฤหัสปติประพฤติพรหมจรรย์ มีความมุ่งมั่น และมีตนที่ฝึกแล้ว ตามที่ควรเป็น
5.29.15
हित्वा सुख प्रतिरुध्येन्द्रियाणि ।
तेन देवानामगमद्गौरवं सः।
तथा नक्षत्राणि कर्मणाऽमुत्र भान्ति ।
रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे ॥ ५.२९.१५ ॥
เมื่อละความสุขและข่มอินทรีย์ไว้ได้ เขาจึงได้รับเกียรติจากเหล่าเทพด้วยการกระทำนั้น ดาวนักษัตรทั้งหลายย่อมรุ่งเรืองในโลกอื่นด้วยการกระทำของตน เช่นเดียวกับรุทร อาทิตย์ วสุ และวิศเวเทพด้วย
5.29.16
यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो ।
गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च सूत।
ब्रह्मविद्यां ब्रह्मचर्यं क्रियां च ।
निपेवमाणा ऋषयोऽमुत्र भान्ति ॥ ५.२९.१६ ॥
พระยมราช ท้าววิศรวณะ กุเวร คนธรรพ์ ยักษ์ และอัปสร และสูตผู้เป็นสารถี บรรดาฤๅษีผู้อุทิศตนต่อพรหมวิทยา พรหมจรรย์ และพิธีกรรม ย่อมรุ่งเรืองในโลกอื่น
5.29.17
जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं ।
विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्सन् ।
व्यायच्छसेक सञ्जय कौरवार्थे ॥ ५.२९.१७ ॥
ท่านรู้ธรรมของโลกทั้งปวงนี้ และธรรมของพราหมณ์ผู้เลิศ กษัตริย์ และแพศย์ เหตุใดท่านจึงซึ่งเป็นผู้มีปัญญาในหมู่ผู้รู้ สัญชัย จึงขวนขวายเพื่อประโยชน์ของเการพเล่า
5.29.18
आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य ।
तथाऽश्वमेधे राजसूये च विद्धि।
संयुज्यते धनुपा वर्मणा च ।
हस्त्यश्वाद्यै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥ ५.२९.१८ ॥
ในคัมภีร์พระเวท มันมีความเกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง จงรู้ว่าเป็นเช่นนั้นในอัศวเมธและราชสูยะด้วย มันถูกผูกเข้ากับธนูและเกราะ กับช้าง ม้า และสิ่งอื่นๆ และกับรถรบและอาวุธอีกด้วย
5.29.19
ते चेदिमे कौरवाणाम्रुपाय-
मवगच्छेयुवधेनैव पार्थाः।
धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या-
दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥ ५.२९.१९ ॥
หากบุตรแห่งปฤถาเหล่านี้จะเข้าใจอุบายของเการพได้ก็ด้วยการสังหารเท่านั้น การปกป้องธรรมนั้นจะเป็นกุศลกรรมของพวกเขา เมื่อควบคุมภีมเสนไว้ในการประพฤติอันสูงส่ง
5.29.20
ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना ।
आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम्।
यथाशक्त्यापूरयन्तः स्वकर्म ।
तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥ ५.२९.२० ॥
หากพวกเขาเมื่อกระทำพิธีเกี่ยวกับบรรพบุรุษ พบความตายด้วยอำนาจของโชคชะตา และได้ทำหน้าที่ของตนตามกำลังของตน แม้ความตายนั้นของพวกเขาก็จะเป็นที่สรรเสริญ
5.29.21
उताहो त्वं मन्यसे शाम्यमेव ।
राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम्।
अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं ।
तथैव ते वाचमिमां श्रृणोमि ॥ ५.२९.२१ ॥
หรือท่านคิดว่าสันติเท่านั้นดีหรือ สำหรับกษัตริย์ ธรรมตันตระย่อมดำรงอยู่ในสงคราม และธรรมตันตระย่อมดำรงอยู่แม้ไม่มีสงคราม ข้าพเจ้าได้ยินถ้อยคำของท่านดังนี้
5.29.22
चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं संविभाग-
मवेक्ष्य त्वं सञ्जय स्वं च कर्म।
निशम्याथो पाण्डवानां च कर्म ।
प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥ ५.२९.२२ ॥
ข้าแต่สัญชัย เมื่อพิจารณาการแบ่งวรรณะทั้งสี่เป็นประการแรก และหน้าที่ของท่านเอง และเมื่อได้ฟังการกระทำของปาณฑพแล้ว จะสรรเสริญหรือตำหนิก็ตามความเห็นของท่าน
5.29.23
अधीयीत ब्राह्मणो वै यजेत ।
दद्यादीयात्तीर्थमुख्यानि चैव।
अध्याप्रयेद्याजयेच्चापि याज्यान् ।
प्रतिग्रहान्वा विहितान्प्रतीच्छेत् ॥ ५.२९.२३ ॥
พราหมณ์พึงศึกษาและประกอบยัญ พึงให้ทาน และไปยังสถานศักดิ์สิทธิ์อันเป็นประธาน พึงสอน ให้ผู้อื่นประกอบยัญ และพึงรับทานตามที่กำหนดไว้
5.29.24
अधीयीत क्षत्रियोऽथो यजेत ।
दद्याद्धनं न तु याचेत किंचित्।
न याजयेन्न तु चाध्यापयीत ।
एवं स्मृतः क्षत्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२४ ॥
กษัตริย์พึงศึกษาและประกอบยัญ พึงให้ทรัพย์ แต่ไม่พึงขอสิ่งใด พึงไม่ให้ผู้อื่นประกอบยัญ และไม่พึงสอน ดังนี้หน้าที่ของกษัตริย์แต่โบราณได้ถูกกล่าวไว้
5.29.25
तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां ।
कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा।
यज्ञैदिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य ।
दारान्कृवा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥ ५.२९.२५ ॥
ในทำนองเดียวกัน กษัตริย์ผู้คุ้มครองประชาราษฎร์ ดำรงมั่นในธรรมโดยไม่ประมาท ให้ทาน บูชาด้วยยัญ ศึกษาพระเวททั้งหมด มีภรรยา ทำบุญกุศล พึงอยู่ในเรือนของตน
5.29.26
स धर्मात्मा धर्ममधीत्य पुण्यं ।
यदृच्छया व्रजति ब्रह्मलोकम्।
वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै-
र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः ॥ ५.२९.२६ ॥
ผู้มีธรรมนั้น เมื่อศึกษาธรรมและบุญแล้ว ย่อมไปสู่พรหมโลกตามปรารถนาด้วยบุญ ส่วนแพศย์เมื่อศึกษาแล้ว พึงสะสมทรัพย์ด้วยการเกษตร การเลี้ยงโค และการค้า และพึงรักษาทรัพย์นั้นด้วยความไม่ประมาท
5.29.27
देवं स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२७ ॥
การรับใช้เทพเจ้าได้ถูกกล่าวไว้ว่าเป็นธรรมโบราณของศูทร
5.29.28
एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो ।
नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे।
अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु ।
नाधार्मिकाननुरुध्येत कामात् ॥ ५.२९.२८ ॥
กษัตริย์ผู้คุ้มครองวรรณะเหล่านี้โดยไม่ประมาท มอบหมายให้ทุกวรรณะปฏิบัติตามหน้าที่ของตน มีจิตไม่ปรารถนา มีความประพฤติเสมอกันต่อประชาราษฎร์ ไม่พึงเอาใจผู้อธรรมด้วยกิเลส
5.29.29
श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि-
दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः ।
स तं द्रष्टुमनुशिष्यन्प्रजानां ।
न चैतद्बुध्येदिति तस्मिन्नसाधुः ॥ ५.२९.२९ ॥
ดังนั้น หากมีบุคคลผู้มีชื่อเสียงซึ่งประกอบด้วยธรรมทั้งปวง ผู้นั้นย่อมประเสริฐกว่า กษัตริย์พึงแสวงหาเขาและแนะนำประชาราษฎร์ หากกษัตริย์ไม่เข้าใจข้อนี้ นั่นเป็นความผิดของเขาเอง
5.29.30
उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥ ५.२९.३० ॥
เกราะ อาวุธ และธนูได้ถูกสร้างขึ้น
5.29.31
तत्र पुण्यं दस्युवधेन लभ्यते ।
सोऽयं दोषः कुरुभिस्तीव्ररूपः ।
अधर्मज्ञैर्धर्ममबुध्यमानैः ।
प्रादुर्भूतः सञ्जय साधु तन्न ॥ ५.२९.३१ ॥
ในเรื่องนั้น บุญย่อมได้มาด้วยการฆ่าโจร ความผิดร้ายแรงนี้ได้เกิดขึ้นจากชาวกุรุ ผู้ไม่รู้ธรรมและไม่เข้าใจธรรม ข้าแต่สัญชัย เรื่องนั้นไม่ดีเลย
5.29.32
तत्र राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
धर्म्यं हरेत्पाण्डवानामकस्मात्।
नावेक्षन्ते राजधर्मं पुराणं ।
तदन्वयाः कुरवः सर्व एव ॥ ५.२९.३२ ॥
ในที่นั้น พระเจ้าธฤตราษฎร์พร้อมด้วยโอรสจะฉวยเอาส่วนอันชอบธรรมของปาณฑพโดยไม่ทันตั้งตัว ชาวกุรุทั้งหมดในสายสกุลนั้นไม่เอาใจใส่ต่อหน้าที่ของกษัตริย์แต่โบราณ
5.29.33
स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः ।
प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ।
किं वै पृथत्कं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे ॥ ५.२९.३३ ॥
ที่ซึ่งโจรลักเอาทรัพย์ที่ไม่มีใครเห็น หรือที่ซึ่งผู้หนึ่งแย่งเอาต่อหน้าต่อตาด้วยกำลัง ข้าแต่สัญชัย ทั้งสองอย่างนี้ล้วนน่าตำหนิ เหตุใดในโอรสของธฤตราษฎร์จึงมีความแตกต่างกัน
5.29.34
सोऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं ।
यमिच्छति क्रोधवशानुगामी।
भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट-
स्तं नः कस्मादाददीरन्परे वै ॥ ५.२९.३४ ॥
ด้วยความโลภ เขาจึงถือเอาสิ่งที่ตนปรารถนาเป็นธรรม ตามอำนาจแห่งความโกรธ ส่วนของปาณฑพได้ถูกกำหนดไว้แล้ว เหตุใดผู้อื่นจึงควรมาเอาส่วนนั้นไปจากเรา
5.29.35
अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि ।
श्लाघ्यः पित्र्यं पपराज्याद्विशिष्टम्।
एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा-
नाचक्षीथाः सञ्जय राजमध्ये ॥ ५.२९.३५ ॥
ในสถานการณ์นี้ แม้ความตายของพวกเราผู้ต่อสู้ก็น่าสรรเสริญ ดีกว่าการพ่ายแพ้ของบรรพบุรุษ ข้าแต่สัญชัย ขอท่านจงอธิบายธรรมโบราณเหล่านี้ของชาวกุรุให้แก่บรรดากษัตริย์ในท่ามกลางที่ประชุม
5.29.36
एते मदान्मृत्युवशाभिपन्नाः ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः।
इदं पुनः कर्म पापीय एव ।
सभामध्ये पश्य वत्तं कुरूणाम् ॥ ५.२९.३६ ॥
คนโง่เขลาเหล่านี้ เพราะความมัวเมา ตกอยู่ในอำนาจของความตาย ถูกโอรสของธฤตราษฎร์นำมาที่นี่ และการกระทำนี้ช่างชั่วร้ายยิ่งนัก จงดูการประพฤติของชาวกุรุกลางท้องพระโรงเถิด
5.29.37
प्रियं भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां ।
यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम्।
यदुपैक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः ।
कामानिगेनोपरुद्धां व्रजन्तीम् ॥ ५.२९.३७ ॥
พระชายาที่รักของปาณฑพ คือเทราปทีผู้มีชื่อเสียง ประกอบด้วยความประพฤติและจริยธรรมอันงดงาม ถูกคนที่ถูกกามตัณหาครอบงำฉุดลากไป ชาวกุรุที่มีภีษมะเป็นประธานกลับนิ่งดูเฉย
5.29.38
तां चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा ।
अवारयिष्यन्कुरवः समेताः ।
मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्यत् ।
पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥ ५.२९.३८ ॥
หากชาวกุรุทั้งผู้เยาว์และผู้เฒ่าที่ประชุมกันในเวลานั้นได้ห้ามนางไว้ พระเจ้าธฤตราษฎร์ย่อมทำสิ่งที่เป็นที่รักของข้าพเจ้า และเรื่องนั้นก็จะเป็นผลดีแก่โอรสทั้งหลายของท่านด้วย
5.29.39
दुःशासनः प्रतिलोम्यान्निनाय ।
सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम्।
सा तत्र नीता करुणं व्यपेक्ष्य ।
नान्यं क्षत्तुर्नाथमवाप किंचित् ॥ ५.२९.३९ ॥
ทุรศาสนะลากนางไปอย่างไม่ชอบธรรมสู่กลางท้องพระโรง ต่อหน้าบรรดาพ่อสามี คือกฤษณา นางมองไปรอบด้วยความทุกข์ระทม แต่ไม่พบที่พึ่งใดเลย เว้นแต่วิทุระบุตรของสารถี
5.29.40
कार्पण्यादेव सहितास्तत्र भूपा ।
नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम्।
एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो ।
धर्मबुद्ध्या प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥ ५.२९.४० ॥
เพราะความขลาดกลัวล้วน ๆ บรรดากษัตริย์ที่รวมตัวกันอยู่ที่นั่นไม่อาจโต้ตอบในที่ประชุมได้ มีเพียงวิทุระผู้จัดการพระราชวังคนเดียว กล่าวสิ่งที่ชอบธรรม ด้วยจิตที่มั่นในธรรม ตอบบุรุษผู้มีปัญญาน้อยคนนั้น
5.29.41
अबुद्ध्वा त्वं धर्ममेतं सभाया-
अथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् ।
कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं ।
सुदुष्करं तत्र सभां समेत्य ॥ ५.२९.४१ ॥
เจ้าไม่เข้าใจธรรมของที่ประชุมนี้ แต่กลับปรารถนาจะสั่งสอนปาณฑพ แต่พระกฤษณาเมื่อเข้าไปในที่ประชุมนั้น ได้กระทำการอันบริสุทธิ์นี้ ซึ่งยากยิ่งที่จะทำได้
5.29.42
येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार ।
तथाऽऽत्मानं नौरिव सागरौघात्।
यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां ।
कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे ॥ ५.२९.४२ ॥
ด้วยการกระทำนั้น นางได้ช่วยปาณฑพให้พ้นจากความทุกข์ และเหมือนเรือที่พ้นจากกระแสคลื่นมหาสมุทร นางก็ช่วยตนเองให้พ้นไปด้วย ณ ที่ซึ่งบุตรของสารถีกล่าววาจากับพระกฤษณาที่ยืนอยู่ในที่ประชุมใกล้ๆ บรรดาพ่อสามี
5.29.43
न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि ।
प्रपद्येथा धार्तराष्ट्रस्य वेश्म।
पराजितास्ते पतयो न सन्ति ।
पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥ ५.२९.४३ ॥
ท่านไม่มีที่พึ่งเลย ผู้เป็นธิดาของยาชญเสนะ จงไปยังเรือนของบุตรแห่งธฤตราษฎร์เถิด สามีของเจ้าพ่ายแพ้แล้ว บัดนี้ไม่มีอีกต่อไป ผู้เจิดจ้าเอ๋ย จงเลือกสามีคนอื่นเถิด
5.29.44
यो बीभत्सोर्हृदये प्रोत आसी-
दस्थि छिन्दन्मर्मघाती सुघोरः ।
कर्णाच्छरो वाङ्भयस्तिग्मतेजाः ।
प्रतिष्ठितो हृदये फाल्गुनस्य ॥ ५.२९.४४ ॥
ลูกศรที่ฝังอยู่ในหทัยของบีภัตสุ ตัดกระดูกและทำลายจุดสำคัญ น่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก เป็นลูกศรที่ทำด้วยถ้อยคำ แหลมคมและลุกโชน พุ่งมาจากหู บัดนี้ได้ฝังแน่นอยู่ในหทัยของฟัลคุนะแล้ว
5.29.45
कृष्णाजिनानि परिधित्समानान् ।
दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत्।
एते सर्वे षण्डतिला विनष्टाः ।
क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥ ५.२९.४५ ॥
ทุศาสนะได้กล่าวถ้อยคำหยาบคายต่อบรรดาผู้นุ่งห่มหนังกวางดำ ว่า "บรรดาผู้เป็นเหมือนงาต้นเหล่านี้ทั้งหมดถูกทำลายแล้ว ตกไปสู่ความพินาศ และจะต้องตกนรกเป็นเวลานาน"
5.29.46
द्यूते वाक्यं गर्ह्यमेवं यथोक्तम् ॥ ५.२९.४६ ॥
ในการเล่นสกา ถ้อยคำที่น่าตำหนิได้ถูกกล่าวออกมาดังที่ได้กล่าวไปแล้ว
5.29.47
स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं ।
समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ।
जानासि त्वं धार्तराष्ट्रस्य मोहं ।
दुरात्मनः पापवशानुगस्य ॥ ५.२९.४७ ॥
ตัวข้าพเจ้าเองปรารถนาจะไปยังที่นั้น เพื่อจัดการให้เรื่องที่ล่มจมนี้กลับคืนดี ท่านรู้ความหลงของบุตรแห่งธฤตราษฎร์ ผู้มีจิตชั่วร้ายและตกอยู่ในอำนาจของบาป
5.29.48
अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं ।
शमं कुरूणामपि चेच्छकेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं ।
मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.२९.४८ ॥
หากข้าพเจ้าสามารถสร้างสันติแม้แก่เหล่ากุรุ โดยไม่ละเลยประโยชน์ของปาณฑพได้ การกระทำของข้าพเจ้านั้นจะเป็นบุญและให้ผลอันยิ่งใหญ่ และเหล่ากุรุจะพ้นจากบ่วงแห่งความตาย
5.29.49
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् ।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.२९.४९ ॥
หากข้าพเจ้ากล่าววาจาอันชาญฉลาดนี้ ซึ่งเป็นสวนแห่งธรรม เต็มไปด้วยเป้าหมายและปราศจากการเบียดเบียน บุตรแห่งธฤตราษฎร์จะรับฟังต่อหน้าข้าพเจ้าหรือไม่ และเหล่ากุรุจะให้เกียรติข้าพเจ้าเมื่อข้าพเจ้ามาถึงหรือไม่
5.29.50
अतोऽन्यथा रथिना फाल्गुनेन ।
भीमेन चैवाहवदंशितेन।
बलोत्सिक्तान्धार्तराष्ट्रांश्च विद्धि ।
प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन पापान् ॥ ५.२९.५० ॥
มิฉะนั้น จงรู้ไว้เถิดว่าบุตรแห่งธฤตราษฎร์ผู้บาป ซึ่งเมาด้วยความทะนงในกำลัง กำลังถูกเผาไหม้ด้วยการกระทำของตนเอง โดยฟัลคุนะผู้เป็นนักรบบนรถศึก และโดยภีมะผู้สวมเกราะพร้อมรบ
5.29.51
पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो ।
रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्रः ।
गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो ।
दुर्योधनं स्मारयिता हि काले ॥ ५.२९.५१ ॥
ต่อบรรดาบุตรของปาณฑุที่พ่ายแพ้แล้ว บุตรแห่งธฤตราษฎร์กล่าววาจาดุร้ายและหยาบคาย แต่ภีมเสนะ ถือกระบองไว้ในมือและไม่ประมาท จะเตือนทุรโยธน์ถึงเรื่องนี้ในเวลาอันควร
5.29.52
सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः ।
दुःशासनः पुष्कफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥ ५.२९.५२ ॥
สุโยธนะเปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ที่สร้างจากความโกรธ กรรณะเป็นลำต้น ศกุนีเป็นกิ่งก้าน ทุศาสนะเป็นผลและดอกที่สมบูรณ์ และพระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้ไร้ปัญญาคือราก
5.29.53
युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः ।
माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ ५.२९.५३ ॥
ยุธิษฐิระเปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ที่สร้างจากธรรม อรชุนเป็นลำต้น ภีมเสนะเป็นกิ่งก้าน บุตรทั้งสองของมาทรีเป็นดอกและผลที่อุดมสมบูรณ์ ส่วนรากคือข้าพเจ้า พรหมัน และพราหมณ์ทั้งหลาย
5.29.54
वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
सिंहा वने सञ्जय पाण्डवेयाः।
सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् ।
सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्तः ॥ ५.२९.५४ ॥
พระเจ้าธฤตราษฎร์พร้อมด้วยบุตรเปรียบเสมือนป่า สัญชัย บรรดาบุตรของปาณฑุคือราชสีห์ในป่านั้น ป่าที่ราชสีห์คุ้มครองย่อมไม่พินาศ และราชสีห์ที่ป่าคุ้มครองย่อมไม่สูญสิ้น
5.29.55
निर्वनो वध्यते सिंहो निःसिंहं वध्यते वनम् ।
तस्मात्सिंहो वनं रक्षेद्वनं सिंहं च पालयेत् ॥ ५.२९.५५ ॥
ราชสีห์ที่ปราศจากป่าย่อมถูกฆ่า และป่าที่ปราศจากราชสีห์ย่อมถูกทำลาย เพราะฉะนั้น ราชสีห์ควรปกป้องป่า และป่าควรคุ้มครองราชสีห์
5.29.56
वनं राजा धृतराष्ट्रः वने व्याघ्राश्च पाण्डवाः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं व्याघ्रा नेशुर्वनं विना ॥ ५.२९.५६ ॥
พระเจ้าธฤตราษฎร์เป็นป่า และในป่านั้นบรรดาปาณฑพเป็นเสือ อย่าตัดป่าพร้อมทั้งเสือ เพราะเสือจะพินาศหากไม่มีป่า
5.29.57
निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् ।
तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वयं व्याघ्रं च पालयेत् ॥ ५.२९.५७ ॥
เสือที่ปราศจากป่าย่อมถูกฆ่า และป่าที่ปราศจากเสือย่อมถูกตัด เพราะฉะนั้น เสือควรปกป้องป่า และเราทั้งหลายควรคุ้มครองเสือ
5.29.58
लताधर्मा धार्तराष्ट्राः सालाः सञ्जय पाण्डवाः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.२९.५८ ॥
ผู้เป็นสัญชัย บุตรแห่งธฤตราษฎร์เปรียบเหมือนเถาวัลย์ และปาณฑพเปรียบเหมือนต้นสาละ เถาวัลย์ย่อมไม่เจริญเติบโตเลย หากมิได้เกาะอาศัยต้นไม้ใหญ่
5.29.59
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः ।
यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥ ५.२९.५९ ॥
บรรดาปารถะผู้ปราบศัตรูยืนพร้อมจะรับใช้และพร้อมจะรบ ขอให้เจ้าผู้ปกครองมนุษย์ทำหน้าที่ใดที่เป็นของพระเจ้าธฤตราษฎร์เถิด
5.29.60
स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
योधाः समर्थास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥ ५.२९.६० ॥
บรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจสูงส่ง ผู้ประพฤติตามธรรม ยืนหยัดอยู่ในสันติ และเป็นนักรบที่สามารถด้วย ผู้รอบรู้เอ๋ย ขออย่าได้บรรยายให้ผิดไปจากความจริงเลย