ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.29.1
अविनाशं सञ्जय पाण्डवाना-
मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च।
तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत ।
समाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥ ५.२९.१ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅବିନାଶ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରେ। ସେହିପରି ବହୁପୁତ୍ରବାନ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବୃଦ୍ଧିର ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଶା କରେ।
5.29.2
कामो हि मे सञ्जय नित्यमेव ।
नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति।
राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि ।
मन्ये चैतत्पाण्डवानां समक्षम् ॥ ५.२९.२ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଏହା ହିଁ ମୋର ସର୍ବଦା ଇଚ୍ଛା; 'ଶାନ୍ତି ହେଉ' ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବି ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉଚିତ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।
5.29.3
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नूनं ।
प्रदर्शितः सञ्जय पाण्डवेन।
यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
कस्मादेषां कलहो नावमूर्च्छेत् ॥ ५.२९.३ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର; ପାଣ୍ଡବ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଲୋଭୀ ଥିବାବେଳେ ଏମାନଙ୍କର ଏହି କଳହ କାହିଁକି ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ?
5.29.4
न त्वं धर्मं विचरं सञ्जयेह ।
मत्तश्च जानामि युधिष्ठिराच्च
अथो कस्मात्सज्जय पाण्डवस्य ।
उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म ॥ ५.२९.४ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଧର୍ମର ବିଚାର କରୁନାହଁ; ଏହା ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ପୁଣି, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଉତ୍ସାହରେ ନିଜ କର୍ମ ପୂରଣ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିଷୟରେ କାହିଁକି (ଏପରି) କହୁଛ?
5.29.5
यथाख्यातमावमतः कुटुम्बे ।
पुरा कस्मान्साधुविलोपमात्थ।
अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव-
दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.५ ॥
କହିଥିବା ପରି, ପରିବାରରେ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ବିନାଶ କାହିଁକି କହୁଛ? ଏହି ବିଧାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମତ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ପ୍ରକାରର ହୁଏ।
5.29.6
कर्मणाऽऽहुः सिद्धिमेके परत्र ।
हिन्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके।
नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये-
द्विद्वानपीह विहितं ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.६ ॥
କେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ପରଲୋକରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; କେହି କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିଦ୍ବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଭୋଜନ ନ କରି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିହିତ।
5.29.7
या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म ।
तासां फलं विद्यते नेतरासाम्।
तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म ।
पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयाऽऽर्तः ॥ ५.२९.७ ॥
ଏଠାରେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହେଉଥିବା ବିଦ୍ୟାମାନଙ୍କର ହିଁ ଫଳ ଅଛି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ନାହିଁ। ଏଠାରେ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ; ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଳ ପାନ କରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
5.29.8
सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव ।
संवर्तते सञ्जय तत्र कर्म।
तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये-
न्मोघं तस्यालपितं दुर्बलस्य ॥ ५.२९.८ ॥
ଏହି ବିଧି କର୍ମଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିହିତ, ହେ ସଞ୍ଜୟ; ସେଠାରେ କର୍ମ ହିଁ ଚାଲେ। କର୍ମଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରୁଥିବା ସେହି ଦୁର୍ବଳର କଥା ବ୍ୟର୍ଥ।
5.29.9
कर्मणाऽमी भान्ति देवाः परत्र ।
कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा।
अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव ।
अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥ ५.२९.९ ॥
କର୍ମଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ଦେବତାମାନେ ପରଲୋକରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମନ୍ତ; କର୍ମଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏଠାରେ ବାୟୁ ବହେ। ଦିନ ରାତି କର୍ମଦ୍ୱାରା ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଏ।
5.29.10
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा-
नतन्द्रितश्चन्द्रमाश्चाभ्युपैति।
अतन्द्रितो दहते जातवेदाः ।
समिद्ध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥ ५.२९.१० ॥
ମାସ, ପକ୍ଷ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗ ନିକଟକୁ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଯାଆନ୍ତି। ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି ଦହନ କରେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ କରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ।
5.29.11
अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं ।
बिभर्ति देवी पृथिवी वलेन।
अतन्द्रिताः शीघ्रसपो वहन्ति ।
सन्तर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥ ५.२९.११ ॥
ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ଏହି ମହାନ ଭାରକୁ ଦେବୀ ପୃଥିବୀ ନିଜ ବଳରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ନଦୀସମୂହ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି ବହନ୍ତି।
5.29.12
अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः ।
सन्नादयन्नन्तरिक्षं दिशश्च।
अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार ।
श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥ ५.२९.१२ ॥
ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ସେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ଆକାଶ ଓ ଦିଗସମୂହକୁ ଗର୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଇଚ୍ଛୁକ ବଳଭିତ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର)।
5.29.13
हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि ।
तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप।
सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो ।
दमं तितिक्षां समतां प्रियं च ॥ ५.२९.१३ ॥
ମନର ସୁଖ ଓ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେହି କର୍ମରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ କଲେ। ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଅପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇ, ଦମ, ତିତିକ୍ଷା, ସମତା ଓ ପ୍ରିୟତା (ଧାରଣ କରି)।
5.29.14
एतानि सर्वाण्युपसेवमानो ।
यो देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम्।
बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार ।
समीहितः संशिमात्मा यथावत् ॥ ५.२९.१४ ॥
ଏହିସବୁ ସେବନ କରି ଯେ ମଘବାନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦେବରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କଲେ; ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କଲେ; ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ସଂଯତ ଆତ୍ମାରେ, ଯଥାବିଧି।
5.29.15
हित्वा सुख प्रतिरुध्येन्द्रियाणि ।
तेन देवानामगमद्गौरवं सः।
तथा नक्षत्राणि कर्मणाऽमुत्र भान्ति ।
रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे ॥ ५.२९.१५ ॥
ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମୂହ ନିରୋଧ କରି, ସେହି କର୍ମରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ସେହିପରି ନକ୍ଷତ୍ରସମୂହ ନିଜ କର୍ମରେ ପରଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ।
5.29.16
यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो ।
गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च सूत।
ब्रह्मविद्यां ब्रह्मचर्यं क्रियां च ।
निपेवमाणा ऋषयोऽमुत्र भान्ति ॥ ५.२९.१६ ॥
ଯମ ରାଜା, ବୈଶ୍ରବଣ କୁବେର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ହେ ସୂତ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରିୟା ସେବନ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ପରଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
5.29.17
जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं ।
विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्सन् ।
व्यायच्छसेक सञ्जय कौरवार्थे ॥ ५.२९.१७ ॥
ସର୍ବଲୋକର ଏହି ଧର୍ମ ଜାଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଧର୍ମ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନବାନ ହୋଇ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, କୌରବଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
5.29.18
आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य ।
तथाऽश्वमेधे राजसूये च विद्धि।
संयुज्यते धनुपा वर्मणा च ।
हस्त्यश्वाद्यै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥ ५.२९.१८ ॥
ବେଦରେ ଏହାର ନିତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଛି; ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ରାଜସୂୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜାଣ। ଧନୁ, କବଚ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଆଦି ଏବଂ ରଥ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ତାହା ପୁଣି ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
5.29.19
ते चेदिमे कौरवाणाम्रुपाय-
मवगच्छेयुवधेनैव पार्थाः।
धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या-
दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥ ५.२९.१९ ॥
ଏହି ପାର୍ଥମାନେ କୌରବଙ୍କ ଉପାୟକୁ ବଧ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବୁଝିଲେ, ତେବେ ତାହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମରକ୍ଷାର ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ହେବ; ଆର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ରୋକି।
5.29.20
ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना ।
आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम्।
यथाशक्त्यापूरयन्तः स्वकर्म ।
तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥ ५.२९.२० ॥
ସେମାନେ ପିତୃକର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ଥାଇ ଦୈବବଶରେ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସ୍ୱକର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସେହି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ହେବ।
5.29.21
उताहो त्वं मन्यसे शाम्यमेव ।
राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम्।
अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं ।
तथैव ते वाचमिमां श्रृणोमि ॥ ५.२९.२१ ॥
ଅଥବା ତୁମେ କି ଶାନ୍ତିକୁ ହିଁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରୁଛ? ରାଜାମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର ରହେ; ଯୁଦ୍ଧ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର ରହେ। ସେହିପରି ମୁଁ ତୁମର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣୁଛି।
5.29.22
चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं संविभाग-
मवेक्ष्य त्वं सञ्जय स्वं च कर्म।
निशम्याथो पाण्डवानां च कर्म ।
प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥ ५.२९.२२ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ପ୍ରଥମ ବିଭାଗ ଓ ନିଜ କର୍ମ ବିଚାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ କର୍ମ ଶୁଣି, ତୁମ ମତ ଯେପରି ସେପରି ପ୍ରଶଂସା କର ବା ନିନ୍ଦା କର।
5.29.23
अधीयीत ब्राह्मणो वै यजेत ।
दद्यादीयात्तीर्थमुख्यानि चैव।
अध्याप्रयेद्याजयेच्चापि याज्यान् ।
प्रतिग्रहान्वा विहितान्प्रतीच्छेत् ॥ ५.२९.२३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ, ଯଜ୍ଞ କରିବ; ଦାନ ଦେବ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବ। ସେ ଶିକ୍ଷା ଦେବ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଇବ, ଏବଂ ବିହିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବ।
5.29.24
अधीयीत क्षत्रियोऽथो यजेत ।
दद्याद्धनं न तु याचेत किंचित्।
न याजयेन्न तु चाध्यापयीत ।
एवं स्मृतः क्षत्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२४ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ, ଯଜ୍ଞ କରିବ; ଧନ ଦେବ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଯାଚିବ ନାହିଁ। ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଇବ ନାହିଁ, ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଦେବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ପୁରାତନ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି।
5.29.25
तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां ।
कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा।
यज्ञैदिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य ।
दारान्कृवा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥ ५.२९.२५ ॥
ସେହିପରି ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଧର୍ମରେ ସତର୍କ ରହି, ଦାନ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ହୋଇ ଗୃହରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
5.29.26
स धर्मात्मा धर्ममधीत्य पुण्यं ।
यदृच्छया व्रजति ब्रह्मलोकम्।
वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै-
र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः ॥ ५.२९.२६ ॥
ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ। ବୈଶ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରି କୃଷି, ଗୋରକ୍ଷା ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରି ସତର୍କତାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
5.29.27
देवं स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२७ ॥
ଦେବସେବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।
5.29.28
एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो ।
नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे।
अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु ।
नाधार्मिकाननुरुध्येत कामात् ॥ ५.२९.२८ ॥
ରାଜା ଏହି ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସତର୍କତାରେ ରକ୍ଷା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ନିଷ୍କାମ ମନରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ; କାମନାବଶରେ ଅଧାର୍ମିକମାନଙ୍କର ପକ୍ଷ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.29.29
श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि-
दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः ।
स तं द्रष्टुमनुशिष्यन्प्रजानां ।
न चैतद्बुध्येदिति तस्मिन्नसाधुः ॥ ५.२९.२९ ॥
ତେଣୁ ସର୍ବଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କେହି ଥିଲେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ; ସେ ଯଦି ଏହା ନ ବୁଝେ, ତେବେ ତାହା ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅନ୍ୟାୟ ହେବ।
5.29.30
उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥ ५.२९.३० ॥
କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା।
5.29.31
तत्र पुण्यं दस्युवधेन लभ्यते ।
सोऽयं दोषः कुरुभिस्तीव्ररूपः ।
अधर्मज्ञैर्धर्ममबुध्यमानैः ।
प्रादुर्भूतः सञ्जय साधु तन्न ॥ ५.२९.३१ ॥
ସେଠାରେ ଦସ୍ୟୁବଧରେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଧର୍ମ ନ ବୁଝୁଥିବା, ଅଧର୍ମଜ୍ଞ କୌରବମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ତୀବ୍ର ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତାହା ଭଲ ନୁହେଁ।
5.29.32
तत्र राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
धर्म्यं हरेत्पाण्डवानामकस्मात्।
नावेक्षन्ते राजधर्मं पुराणं ।
तदन्वयाः कुरवः सर्व एव ॥ ५.२९.३२ ॥
ସେଠାରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନ୍ୟାୟ୍ୟ ଅଂଶ ହଠାତ୍ ହରଣ କରିବେ। ସେହି ବଂଶର ସମସ୍ତ କୌରବ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜଧର୍ମ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
5.29.33
स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः ।
प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ।
किं वै पृथत्कं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे ॥ ५.२९.३३ ॥
ଚୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି ଧନ ହରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ବଳପୂର୍ବକ ଦେଖାଯାଇ ହରଣ କଲେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ନିନ୍ଦନୀୟ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରରେ ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କ'ଣ ଭିନ୍ନ?
5.29.34
सोऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं ।
यमिच्छति क्रोधवशानुगामी।
भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट-
स्तं नः कस्मादाददीरन्परे वै ॥ ५.२९.३४ ॥
ସେ ଲୋଭବଶତଃ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହାକୁ ହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି ମନେ କରେ; କ୍ରୋଧର ବଶରେ ଚାଲେ। ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅଂଶ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି। ସେହି ଅଂଶ ଆମଠାରୁ ଅନ୍ୟମାନେ କାହିଁକି ନେବେ?
5.29.35
अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि ।
श्लाघ्यः पित्र्यं पपराज्याद्विशिष्टम्।
एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा-
नाचक्षीथाः सञ्जय राजमध्ये ॥ ५.२९.३५ ॥
ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପରାଜୟଠାରୁ ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ରାଜସଭାରେ କୌରବଙ୍କର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
5.29.36
एते मदान्मृत्युवशाभिपन्नाः ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः।
इदं पुनः कर्म पापीय एव ।
सभामध्ये पश्य वत्तं कुरूणाम् ॥ ५.२९.३६ ॥
ମଦରେ ମୃତ୍ୟୁବଶରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ମୂର୍ଖମାନଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ପାପମୟ। ସଭାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖ।
5.29.37
प्रियं भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां ।
यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम्।
यदुपैक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः ।
कामानिगेनोपरुद्धां व्रजन्तीम् ॥ ५.२९.३७ ॥
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଶୀଳ ଓ ଆଚରଣରେ ଭୂଷିତା ଦ୍ରୌପଦୀକୁ କାମରେ ପ୍ରେରିତ ଜଣେ ଟାଣି ନେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମପ୍ରମୁଖ କୁରୁମାନେ ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ଚାହିଁଥିଲେ।
5.29.38
तां चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा ।
अवारयिष्यन्कुरवः समेताः ।
मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्यत् ।
पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥ ५.२९.३८ ॥
ସେତେବେଳେ ଯଦି ସେହି କୁରୁମାନେ, ଯୁବକ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମିଳିତ ହୋଇ ତାକୁ ରୋକିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କରିଥାନ୍ତେ; ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ହୋଇଥାନ୍ତା।
5.29.39
दुःशासनः प्रतिलोम्यान्निनाय ।
सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम्।
सा तत्र नीता करुणं व्यपेक्ष्य ।
नान्यं क्षत्तुर्नाथमवाप किंचित् ॥ ५.२९.३९ ॥
ଦୁଃଶାସନ ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ତାକୁ ସଭାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ, ଶ୍ୱଶୁରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ କୃଷ୍ଣାକୁ ଆଣିଲା। ସେଠାରେ କରୁଣ ଭାବରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଚାହିଁଲାବେଳେ କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର) ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ସେ ପାଇଲା ନାହିଁ।
5.29.40
कार्पण्यादेव सहितास्तत्र भूपा ।
नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम्।
एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो ।
धर्मबुद्ध्या प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥ ५.२९.४० ॥
କାପୁରୁଷତା ଯୋଗୁଁ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ ସଭାରେ ଉତ୍ତର ଦେଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। କେବଳ କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର) ଧର୍ମ୍ୟ କଥା କହି ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିରେ ସେହି ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
5.29.41
अबुद्ध्वा त्वं धर्ममेतं सभाया-
अथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् ।
कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं ।
सुदुष्करं तत्र सभां समेत्य ॥ ५.२९.४१ ॥
ତୁମେ ଏହି ସଭାର ଧର୍ମ ନ ବୁଝି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣା ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି କଠିନ କର୍ମ କରିଥିଲେ।
5.29.42
येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार ।
तथाऽऽत्मानं नौरिव सागरौघात्।
यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां ।
कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे ॥ ५.२९.४२ ॥
ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ; ସମୁଦ୍ରର ଢେଉ ପ୍ରବାହରୁ ନୌକା ଯେପରି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେହିପରି ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କଲେ। ସଭାରେ ଶ୍ୱଶୁରମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସୂତପୁତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ କହିଥିଲେ।
5.29.43
न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि ।
प्रपद्येथा धार्तराष्ट्रस्य वेश्म।
पराजितास्ते पतयो न सन्ति ।
पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥ ५.२९.४३ ॥
ତୁମର କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ହେ ଯାଜ୍ଞସେନୀ! ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ। ତୁମର ସ୍ୱାମୀମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଆଉ ନାହାନ୍ତି। ହେ ଭାମିନୀ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସ୍ୱାମୀ ବାଛ।
5.29.44
यो बीभत्सोर्हृदये प्रोत आसी-
दस्थि छिन्दन्मर्मघाती सुघोरः ।
कर्णाच्छरो वाङ्भयस्तिग्मतेजाः ।
प्रतिष्ठितो हृदये फाल्गुनस्य ॥ ५.२९.४४ ॥
ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯାହା ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଥିଲା, ଅସ୍ଥି ଛେଦନ କରି ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଅତି ଭୟଙ୍କର ସେ ବାଣ; କାନରୁ ଆସିଥିବା ବାକ୍ୟମୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜର ଶର ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
5.29.45
कृष्णाजिनानि परिधित्समानान् ।
दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत्।
एते सर्वे षण्डतिला विनष्टाः ।
क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥ ५.२९.४५ ॥
କୃଷ୍ଣାଜିନ ପରିଧାନ କରିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଶାସନ କଟୁ କଥା କହିଲା। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଷଣ୍ଡତିଳ (ନପୁଂସକ ତିଳ), ବିନଷ୍ଟ, କ୍ଷୟ ପ୍ରାପ୍ତ, ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ନରକକୁ ଗଲେ।
5.29.46
द्यूते वाक्यं गर्ह्यमेवं यथोक्तम् ॥ ५.२९.४६ ॥
ଦ୍ୟୂତରେ ଏହିପରି, ଯେପରି କଥିତ ହୋଇଥିଲା, ନିନ୍ଦନୀୟ ବାକ୍ୟ କୁହାଯାଇଥିଲା।
5.29.47
स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं ।
समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ।
जानासि त्वं धार्तराष्ट्रस्य मोहं ।
दुरात्मनः पापवशानुगस्य ॥ ५.२९.४७ ॥
ମୁଁ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଏହି ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ। ତୁମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ମୋହ ଜାଣ, ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା, ପାପବଶାନୁଗର ମୋହ।
5.29.48
अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं ।
शमं कुरूणामपि चेच्छकेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं ।
मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.२९.४८ ॥
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ହିତ ଛାଡ଼ିନଦେଇ, ଯଦି କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିପାରେ, ତେବେ ତାହା ମୋ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ହୋଇ ମହାଫଳ ଦେବ; କୁରୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
5.29.49
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् ।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.२९.४९ ॥
ମୁଁ ଧର୍ମର ଉଦ୍ୟାନ ପରି, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅହିଂସ ଏ ବାଣୀ କହିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହା ଶୁଣିବେ କି? ମୁଁ ଆସିଲେ କୁରୁମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେବେ କି?
5.29.50
अतोऽन्यथा रथिना फाल्गुनेन ।
भीमेन चैवाहवदंशितेन।
बलोत्सिक्तान्धार्तराष्ट्रांश्च विद्धि ।
प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन पापान् ॥ ५.२९.५० ॥
ନଚେତ୍ ଜାଣ ଯେ, ରଥୀ ଫାଲ୍ଗୁନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବଳ-ଦର୍ପରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାପୀ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ହିଁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି।
5.29.51
पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो ।
रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्रः ।
गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो ।
दुर्योधनं स्मारयिता हि काले ॥ ५.२९.५१ ॥
ପରାଜିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହୁଛି; କିନ୍ତୁ ଗଦା ହାତରେ ସଚେତନ ଭୀମସେନ ଯଥାସମୟରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ତାହା ସ୍ମରଣ କରାଇବେ।
5.29.52
सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः ।
दुःशासनः पुष्कफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥ ५.२९.५२ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କ୍ରୋଧରେ ଗଠିତ ଏକ ମହାନ୍ ବୃକ୍ଷ; କର୍ଣ୍ଣ ତାହାର କାଣ୍ଡ, ଶକୁନି ତାହାର ଶାଖା, ଦୁଃଶାସନ ସମୃଦ୍ଧ ଫୁଲ-ଫଳର ଅଧିକାରୀ, ଆଉ ଅବିବେକୀ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାହାର ମୂଳ।
5.29.53
युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः ।
माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ ५.२९.५३ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମମୟ ମହାବୃକ୍ଷ। ଅର୍ଜୁନ ତାହାର ସ୍କନ୍ଧ, ଭୀମସେନ ତାହାର ଶାଖା। ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ। କିନ୍ତୁ ତାହାର ମୂଳ ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
5.29.54
वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
सिंहा वने सञ्जय पाण्डवेयाः।
सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् ।
सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्तः ॥ ५.२९.५४ ॥
ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବନ। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେହି ବନର ସିଂହ। ସିଂହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ବନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ବନ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.29.55
निर्वनो वध्यते सिंहो निःसिंहं वध्यते वनम् ।
तस्मात्सिंहो वनं रक्षेद्वनं सिंहं च पालयेत् ॥ ५.२९.५५ ॥
ବନ ବିନା ସିଂହ ବଧ ହୁଏ, ସିଂହ ବିନା ବନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଅତଏବ ସିଂହ ବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁ, ବନ ସିଂହକୁ ପାଳନ କରୁ।
5.29.56
वनं राजा धृतराष्ट्रः वने व्याघ्राश्च पाण्डवाः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं व्याघ्रा नेशुर्वनं विना ॥ ५.२९.५६ ॥
ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବନ, ସେହି ବନରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବାଘ। ବାଘ ସହିତ ବନକୁ କାଟନ୍ତୁ ନାହିଁ। ବନ ବିନା ବାଘମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ।
5.29.57
निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् ।
तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वयं व्याघ्रं च पालयेत् ॥ ५.२९.५७ ॥
ବନ ବିନା ବାଘ ବଧ ହୁଏ, ବାଘ ବିନା ବନ କଟାଯାଏ। ଅତଏବ ବାଘ ବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁ, ଆମେ ବାଘକୁ ପାଳନ କରିବା।
5.29.58
लताधर्मा धार्तराष्ट्राः सालाः सञ्जय पाण्डवाः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.२९.५८ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଲତା ପରି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସାଲ ବୃକ୍ଷ ପରି। ମହାବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ ନ ନେଲେ ଲତା କଦାପି ବଢ଼େ ନାହିଁ।
5.29.59
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः ।
यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥ ५.२९.५९ ॥
ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ପାର୍ଥମାନେ ସେବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଉଭୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସେ ରାଜା ତାହା କରନ୍ତୁ।
5.29.60
स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
योधाः समर्थास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥ ५.२९.६० ॥
ମହାତ୍ମା ଓ ଧର୍ମାଚାରୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯୋଦ୍ଧା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ। ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଏହା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହନା।