マハーバーラタ · 章 5.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.29.1
अविनाशं सञ्जय पाण्डवाना-
मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च।
तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत ।
समाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥ ५.२९.१ ॥
サンジャヤよ、私はパーンドゥの子らの不滅と繁栄と幸福を願う。同様に、多くの息子を持つ王ドリタラーシュトラの隆盛も願っている。
5.29.2
कामो हि मे सञ्जय नित्यमेव ।
नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति।
राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि ।
मन्ये चैतत्पाण्डवानां समक्षम् ॥ ५.२९.२ ॥
サンジャヤよ、これは常に私の願いである。『平和あれ』という言葉以外、私は彼らに何も言うまい。王もこれを喜ばれると聞いており、パーンドゥの子らの前でもこれが正しいと思う。
5.29.3
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नूनं ।
प्रदर्शितः सञ्जय पाण्डवेन।
यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
कस्मादेषां कलहो नावमूर्च्छेत् ॥ ५.२९.३ ॥
サンジャヤよ、そこでの和平は実に困難である。パーンドゥの子は確かにそれを示した。息子たちと共にドリタラーシュトラが貪っているのに、どうして彼らの争いは収まらないのか。
5.29.4
न त्वं धर्मं विचरं सञ्जयेह ।
मत्तश्च जानामि युधिष्ठिराच्च
अथो कस्मात्सज्जय पाण्डवस्य ।
उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म ॥ ५.२९.४ ॥
サンジャヤよ、お前はここでダルマを思慮していない。これはお前からも、ユディシュティラからも私は知っている。では、サンジャヤよ、自らの務めを熱心に果たすパーンドゥの子について、なぜそのように言うのか。
5.29.5
यथाख्यातमावमतः कुटुम्बे ।
पुरा कस्मान्साधुविलोपमात्थ।
अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव-
दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.५ ॥
述べられたように、家族の中で軽んじられて、なぜ以前に善人の破滅を語るのか。この定めが行われている間は、バラモンたちの意見も相応に高いものと低いものとがある。
5.29.6
कर्मणाऽऽहुः सिद्धिमेके परत्र ।
हिन्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके।
नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये-
द्विद्वानपीह विहितं ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.६ ॥
ある者は行為によって来世での成就が得られると言い、ある者は行為を捨てて知識によって成就を得ると言う。しかし賢者であっても、ここで食べるべき食物を食べなければ満足しない。これはバラモンに定められたことである。
5.29.7
या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म ।
तासां फलं विद्यते नेतरासाम्।
तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म ।
पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयाऽऽर्तः ॥ ५.२९.७ ॥
ここで行為によって成し遂げられる学問には果報があるが、他のものにはない。ここでは行為の果報は目に見える。喉の渇きに苦しむ者が水を飲んで落ち着くように。
5.29.8
सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव ।
संवर्तते सञ्जय तत्र कर्म।
तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये-
न्मोघं तस्यालपितं दुर्बलस्य ॥ ५.२९.८ ॥
この規範はただ行為によって定められている、サンジャヤよ。そこでは行為が展開する。行為以外に何かより善いものがあると考える、あの弱い者の言葉は空しい。
5.29.9
कर्मणाऽमी भान्ति देवाः परत्र ।
कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा।
अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव ।
अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥ ५.२९.९ ॥
行為によってこれらの神々は来世で輝き、行為によってここで風が吹く。行為によってのみ昼と夜を作り出しながら、倦むことのない太陽は絶えず昇る。
5.29.10
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा-
नतन्द्रितश्चन्द्रमाश्चाभ्युपैति।
अतन्द्रितो दहते जातवेदाः ।
समिद्ध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥ ५.२९.१० ॥
倦むことのない月は、月や半月、そして月宿の会合へと近づく。倦むことのない火神ジャータヴェーダは燃え、点火されて生き物のために働く。
5.29.11
अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं ।
बिभर्ति देवी पृथिवी वलेन।
अतन्द्रिताः शीघ्रसपो वहन्ति ।
सन्तर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥ ५.२९.११ ॥
女神大地は疲れることなく、この大いなる重荷を己の力で担い、速く流れる川は休むことなく、あらゆる生き物を潤している。
5.29.12
अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः ।
सन्नादयन्नन्तरिक्षं दिशश्च।
अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार ।
श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥ ५.२९.१२ ॥
疲れを知らず、大いなる輝きをもつ彼は雨を降らせ、空と四方を雷鳴で満たす。彼は疲れることなく梵行を修め、神々の中で至高の地位を望んだ、ヴァラを滅ぼす者インドラである。
5.29.13
हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि ।
तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप।
सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो ।
दमं तितिक्षां समतां प्रियं च ॥ ५.२९.१३ ॥
心の快楽と愛着するものを捨て、その行いによってシャクラ（インドラ）は至高の地位を得た。真実と法を守り、怠らず、自制、忍耐、平等、慈愛を実践して。
5.29.14
एतानि सर्वाण्युपसेवमानो ।
यो देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम्।
बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार ।
समीहितः संशिमात्मा यथावत् ॥ ५.२९.१४ ॥
これらすべてを修めたことで、マガヴァン（インドラ）は神々の主要な王権を得た。ブリハスパティもまた梵行を修め、堅固な意志と律せられた心で正しく行った。
5.29.15
हित्वा सुख प्रतिरुध्येन्द्रियाणि ।
तेन देवानामगमद्गौरवं सः।
तथा नक्षत्राणि कर्मणाऽमुत्र भान्ति ।
रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे ॥ ५.२९.१५ ॥
快楽を捨て、感官を制御したことにより、彼は神々の尊敬を得た。同様に、星宿は行いによって彼方の世界で輝き、ルドラ、アーディティヤ、ヴァスu、そしてヴィシュヴァデーヴァもまた然りである。
5.29.16
यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो ।
गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च सूत।
ब्रह्मविद्यां ब्रह्मचर्यं क्रियां च ।
निपेवमाणा ऋषयोऽमुत्र भान्ति ॥ ५.२९.१६ ॥
ヤマ王、ヴァイシュラヴァナのクベーラ、ガンダルヴァ、ヤクシャ、アプサラスたち、そして御者よ、ブラフマンの知、梵行、祭儀に身を捧げる聖者たちは、来世で輝く。
5.29.17
जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं ।
विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्सन् ।
व्यायच्छसेक सञ्जय कौरवार्थे ॥ ५.२९.१७ ॥
全世界のこの法、最上のバラモン、クシャトリヤ、ヴァイシャの法を知りながら、智者であり、知者たちの中にありながら、サンジャヤよ、なぜおまえはクル族のために奮闘するのか。
5.29.18
आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य ।
तथाऽश्वमेधे राजसूये च विद्धि।
संयुज्यते धनुपा वर्मणा च ।
हस्त्यश्वाद्यै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥ ५.२९.१८ ॥
ヴェーダの伝承において、これには恒常的な結びつきがある。馬祠祭と王の灌頂においても同様であると知れ。それは再び弓と鎧、象や馬などと、また戦車と武器と結びつく。
5.29.19
ते चेदिमे कौरवाणाम्रुपाय-
मवगच्छेयुवधेनैव पार्थाः।
धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या-
दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥ ५.२९.१९ ॥
もしプリター の子らが、クル族の策略を殺戮によってのみ理解するならば、それは彼らにとって法を守る功徳ある行いとなる。高貴な振る舞いにおいてビーマセーナを抑えて。
5.29.20
ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना ।
आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम्।
यथाशक्त्यापूरयन्तः स्वकर्म ।
तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥ ५.२९.२० ॥
もし彼らが祖霊祭に従事しながら、運命の力によって死に遭い、自らの力に応じて自らの務めを果たしていたなら、その死もまた称賛に値するであろう。
5.29.21
उताहो त्वं मन्यसे शाम्यमेव ।
राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम्।
अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं ।
तथैव ते वाचमिमां श्रृणोमि ॥ ५.२९.२१ ॥
それとも、お前はただ平和だけが善いと考えているのか。王たちにとっては、戦いにおいてもダルマの体系が働き、戦いがなくてもダルマの体系は働く。そのようにお前の言葉を私は聞いている。
5.29.22
चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं संविभाग-
मवेक्ष्य त्वं सञ्जय स्वं च कर्म।
निशम्याथो पाण्डवानां च कर्म ।
प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥ ५.२९.२२ ॥
サンジャヤよ、四つのヴァルナの第一の区分と己の務めを考え、パーンダヴァの行いを聞いたうえで、お前の考えのままに称賛するか非難するかせよ。
5.29.23
अधीयीत ब्राह्मणो वै यजेत ।
दद्यादीयात्तीर्थमुख्यानि चैव।
अध्याप्रयेद्याजयेच्चापि याज्यान् ।
प्रतिग्रहान्वा विहितान्प्रतीच्छेत् ॥ ५.२९.२३ ॥
バラモンは学び、供犠を行うべきである。布施をし、主要な聖地へ赴くべきである。教え、他の者に供犠をさせ、定められた布施を受けるべきである。
5.29.24
अधीयीत क्षत्रियोऽथो यजेत ।
दद्याद्धनं न तु याचेत किंचित्।
न याजयेन्न तु चाध्यापयीत ।
एवं स्मृतः क्षत्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२४ ॥
クシャトリヤは学び、供犠を行うべきである。財を施すが、何も乞うてはならない。他の者に供犠をさせることも、教えることもしてはならない。このように古の王族の法が説かれている。
5.29.25
तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां ।
कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा।
यज्ञैदिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य ।
दारान्कृवा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥ ५.२९.२५ ॥
同様に、王は臣民を守り、法において怠らず、布施し、祭祀によって供養し、すべてのヴェーダを学び、妻を娶り、功徳を積む者として家に住むべきである。
5.29.26
स धर्मात्मा धर्ममधीत्य पुण्यं ।
यदृच्छया व्रजति ब्रह्मलोकम्।
वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै-
र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः ॥ ५.२९.२६ ॥
その義人は法を学び、功徳によって思いのままにブラフマーの世界へ行く。ヴァイシャは学んだのち、農耕・牧畜・商売によって富を集め、怠らずにそれを守るべきである。
5.29.27
देवं स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२७ ॥
神々への奉仕こそ首陀羅の古来の法であると伝えられている。
5.29.28
एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो ।
नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे।
अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु ।
नाधार्मिकाननुरुध्येत कामात् ॥ ५.२९.२८ ॥
王はこれらの階層を怠らず守り、すべての階層をそれぞれの義務に就かせ、無欲の心で臣民に平等に接し、欲にかられて不義の者に与してはならない。
5.29.29
श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि-
दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः ।
स तं द्रष्टुमनुशिष्यन्प्रजानां ।
न चैतद्बुध्येदिति तस्मिन्नसाधुः ॥ ५.२९.२९ ॥
ゆえに、あらゆる法を備えた、名高い人がいれば、その人こそ優れている。王はその人を見出して臣民に教えるべきである。もしそれを理解しなければ、王の過ちとなる。
5.29.30
उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥ ५.२९.३० ॥
鎧と武器と弓が作られた。
5.29.31
तत्र पुण्यं दस्युवधेन लभ्यते ।
सोऽयं दोषः कुरुभिस्तीव्ररूपः ।
अधर्मज्ञैर्धर्ममबुध्यमानैः ।
प्रादुर्भूतः सञ्जय साधु तन्न ॥ ५.२९.३१ ॥
そこでは盗賊を殺すことによって功徳が得られる。この激しい過失は、ダルマを知らず、ダルマを理解しないクル族の者たちから生じた。サンジャヤよ、それは良くない。
5.29.32
तत्र राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
धर्म्यं हरेत्पाण्डवानामकस्मात्।
नावेक्षन्ते राजधर्मं पुराणं ।
तदन्वयाः कुरवः सर्व एव ॥ ५.२९.३२ ॥
そこでは王ドリタラーシュトラが息子たちとともに、パーンドゥの子らの正当な分け前を突然奪うであろう。その家系のクル族はみな、古き王の義務に目を向けない。
5.29.33
स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः ।
प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ।
किं वै पृथत्कं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे ॥ ५.२९.३३ ॥
盗人が人知れず財を奪う場合も、白昼に力ずくで奪う場合も、サンジャヤよ、どちらも非難すべきである。ドリタラーシュトラの息子において、その二つに何の違いがあろうか。
5.29.34
सोऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं ।
यमिच्छति क्रोधवशानुगामी।
भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट-
स्तं नः कस्मादाददीरन्परे वै ॥ ५.२९.३४ ॥
彼は貪欲から、自分の望むものをダルマと見なし、怒りの支配に従って行動する。パーンドゥの子らの分け前は再び定められている。その分け前を、なぜ他の者が我々から奪うのか。
5.29.35
अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि ।
श्लाघ्यः पित्र्यं पपराज्याद्विशिष्टम्।
एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा-
नाचक्षीथाः सञ्जय राजमध्ये ॥ ५.२९.३५ ॥
この状況では、戦う我らにとって死すら称賛に値する。先祖の敗北よりも優れている。サンジャヤよ、王たちの集いの中で、クル族のこの古きダルマを説き明かせ。
5.29.36
एते मदान्मृत्युवशाभिपन्नाः ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः।
इदं पुनः कर्म पापीय एव ।
सभामध्ये पश्य वत्तं कुरूणाम् ॥ ५.२९.३६ ॥
慢心によって死の支配下に落ちた愚か者たちは、ドリタラーシュトラの息子によってここへ連れて来られた。しかもこの行為は最も罪深い。集会堂の真ん中でのクル族の振る舞いを見よ。
5.29.37
प्रियं भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां ।
यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम्।
यदुपैक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः ।
कामानिगेनोपरुद्धां व्रजन्तीम् ॥ ५.२९.३७ ॥
パーンダヴァの愛しい妻、栄光あるドラウパディーが、徳と品行を備えた彼女が、欲望に駆られた男に捕らえられ引きずられていったとき、ビーシュマを筆頭とするクル族は無関心に見ていた。
5.29.38
तां चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा ।
अवारयिष्यन्कुरवः समेताः ।
मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्यत् ।
पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥ ५.२९.३८ ॥
もしその時、クル族の若者も老人も共に集まって彼女を止めていたなら、ドリタラーシュトラは私の喜ぶことをしたことになり、その息子たちにとってもよいことになったであろう。
5.29.39
दुःशासनः प्रतिलोम्यान्निनाय ।
सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम्।
सा तत्र नीता करुणं व्यपेक्ष्य ।
नान्यं क्षत्तुर्नाथमवाप किंचित् ॥ ५.२९.३९ ॥
ドゥッシャーサナは、不当にも彼女を集会堂の真ん中へ、義父たちの前へとクリシュナーを引きずり出した。そこで哀れに周囲を見渡したが、御者の子ヴィドゥラ以外に守ってくれる者を見出せなかった。
5.29.40
कार्पण्यादेव सहितास्तत्र भूपा ।
नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम्।
एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो ।
धर्मबुद्ध्या प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥ ५.२९.४० ॥
ただ臆病さのために、そこに集まった王たちは集会で答えることができなかった。正しい言葉を述べた唯一の管理人（ヴィドゥラ）だけが、法の心をもって、その愚かな者に答えた。
5.29.41
अबुद्ध्वा त्वं धर्ममेतं सभाया-
अथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् ।
कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं ।
सुदुष्करं तत्र सभां समेत्य ॥ ५.२९.४१ ॥
お前はこの集会の法を理解しないまま、パーンドゥの子に教えようと望んでいる。しかしクリシュナーは集会に入り、この清らかで極めて困難な行為を成し遂げたのだ。
5.29.42
येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार ।
तथाऽऽत्मानं नौरिव सागरौघात्।
यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां ।
कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे ॥ ५.२९.४२ ॥
その行為によって彼女はパーンダヴァたちを苦難から救い、海の波の激流から舟が自らを守るように、自分自身をも救った。集会で舅たちの近くに立つクリシュナーに、御者の子が語りかけた、その場で。
5.29.43
न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि ।
प्रपद्येथा धार्तराष्ट्रस्य वेश्म।
पराजितास्ते पतयो न सन्ति ।
पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥ ५.२९.४३ ॥
お前には頼るべき所はない、ヤージュニャセーニーよ。ドリタラーシュトラの息子の館へ行け。お前の夫たちは敗れた；もはや彼らは存在しない。輝ける女よ、別の夫を選ぶがよい。
5.29.44
यो बीभत्सोर्हृदये प्रोत आसी-
दस्थि छिन्दन्मर्मघाती सुघोरः ।
कर्णाच्छरो वाङ्भयस्तिग्मतेजाः ।
प्रतिष्ठितो हृदये फाल्गुनस्य ॥ ५.२९.४४ ॥
ビーバトゥスの心に突き刺さっていた、骨を断ち急所を打つ極めて恐ろしいもの、耳から来た言葉でできた鋭く輝く矢が、パールグナの心に留まった。
5.29.45
कृष्णाजिनानि परिधित्समानान् ।
दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत्।
एते सर्वे षण्डतिला विनष्टाः ।
क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥ ५.२९.४५ ॥
黒い鹿皮をまとった者たちに、ドゥフシャーサナは辛辣な言葉を投げかけた。「これら宦官の胡麻どもは皆滅び、破滅に向かい、長い間地獄へ行った」と。
5.29.46
द्यूते वाक्यं गर्ह्यमेवं यथोक्तम् ॥ ५.२९.४६ ॥
賭博の中で、先に述べられたとおり、非難されるべき言葉が語られた。
5.29.47
स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं ।
समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ।
जानासि त्वं धार्तराष्ट्रस्य मोहं ।
दुरात्मनः पापवशानुगस्य ॥ ५.२९.४७ ॥
私自身がそこへ行き、この壊れた事を収めることを望む。おまえはドリタラーシュトラの子の迷妄を知っている、あの邪悪な心の者、罪の支配に従う者の迷妄を。
5.29.48
अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं ।
शमं कुरूणामपि चेच्छकेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं ।
मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.२९.४८ ॥
パーンダヴァの利益を損なうことなく、クル族の間にも平和をもたらすことができれば、それは私の功徳となり大きな果報をもたらし、クル族は死の綱から解放されるだろう。
5.29.49
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् ।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.२९.४९ ॥
私が法の園のような、意味に満ち非暴力のこの言葉を語るならば、ドリタラーシュトラの子らは私の前でそれに耳を傾けるだろうか。私が来たとき、クル族は私を敬うだろうか。
5.29.50
अतोऽन्यथा रथिना फाल्गुनेन ।
भीमेन चैवाहवदंशितेन।
बलोत्सिक्तान्धार्तराष्ट्रांश्च विद्धि ।
प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन पापान् ॥ ५.२९.५० ॥
さもなくば知れ、力の驕りに膨れ上がったドリタラーシュトラの罪深き子らは、御者のパールグナ（アルジュナ）と戦いに備えたビーマによって、自らの行いのゆえに焼かれているのだと。
5.29.51
पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो ।
रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्रः ।
गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो ।
दुर्योधनं स्मारयिता हि काले ॥ ५.२९.५१ ॥
敗れたパーンドゥの子らについて、ドリタラーシュトラの子は荒々しく厳しい言葉を吐く。しかし棍棒を手に油断のないビーマセーナが、しかるべき時にドゥルヨーダナにそれを思い出させるであろう。
5.29.52
सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः ।
दुःशासनः पुष्कफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥ ५.२९.५२ ॥
ドゥルヨーダナは怒りから生じた大樹である。カルナがその幹、シャクニがその枝、ドゥッシャーサナが花と実の豊かな実りであり、愚かなる王ドリタラーシュトラがその根である。
5.29.53
युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः ।
माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ ५.२९.५३ ॥
ユディシュティラは法からなる大樹である。アルジュナはその幹、ビーマセーナはその枝である。マードリーの二人の息子は花と実に富んでいる。だがその根は私、梵と婆羅門である。
5.29.54
वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
सिंहा वने सञ्जय पाण्डवेयाः।
सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् ।
सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्तः ॥ ५.२९.५४ ॥
王ドリタラーシュトラは息子たちとともに一つの森である。サンジャヤよ、パーンドゥの息子たちはその森の獅子である。獅子に守られた森は滅びず、森に守られた獅子も滅びない。
5.29.55
निर्वनो वध्यते सिंहो निःसिंहं वध्यते वनम् ।
तस्मात्सिंहो वनं रक्षेद्वनं सिंहं च पालयेत् ॥ ५.२९.५५ ॥
森のない獅子は殺され、獅子のいない森は滅ぼされる。ゆえに獅子は森を守り、森は獅子を養うべきである。
5.29.56
वनं राजा धृतराष्ट्रः वने व्याघ्राश्च पाण्डवाः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं व्याघ्रा नेशुर्वनं विना ॥ ५.२९.५६ ॥
王ドリタラーシュトラは森であり、その森で般度の子らは虎である。虎もろとも森を切るな。森なくして虎は滅びるであろう。
5.29.57
निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् ।
तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वयं व्याघ्रं च पालयेत् ॥ ५.२९.५७ ॥
森のない虎は殺され、虎のいない森は切り倒される。ゆえに虎は森を守り、我らは虎を守るべきである。
5.29.58
लताधर्मा धार्तराष्ट्राः सालाः सञ्जय पाण्डवाः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.२९.५८ ॥
サンジャヤよ、ドリタラーシュトラの子らは蔓草のようであり、パーンダヴァらは沙羅樹のようである。大樹に寄らずして蔓草は決して育たない。
5.29.59
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः ।
यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥ ५.२९.५९ ॥
敵を制する者たち、プリターの子らは、仕えるためにも戦うためにも備えて立っている。ドリタラーシュトラの務めが何であれ、その王がそれを果たすがよい。
5.29.60
स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
योधाः समर्थास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥ ५.२९.६० ॥
偉大な魂を持ち、法に従うパーンダヴァらは平和に堅固に留まっているが、彼らは有能な戦士でもある。学者よ、ありのままに語ってはならない。