మహాభారతం · అధ్యాయం 5.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.29.1
अविनाशं सञ्जय पाण्डवाना-
मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च।
तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत ।
समाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥ ५.२९.१ ॥
ఓ సంజయా, పాండవులకు నాశనం లేకుండా, వారి శుభసమృద్ధిని నేను కోరుతున్నాను. అలాగే రాజు ధృతరాష్ట్రునికి, బహుపుత్రుడైన అతనికి, అభివృద్ధిని కూడా ఆశిస్తున్నాను.
5.29.2
कामो हि मे सञ्जय नित्यमेव ।
नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति।
राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि ।
मन्ये चैतत्पाण्डवानां समक्षम् ॥ ५.२९.२ ॥
ఓ సంజయా, ఇదే ఎల్లప్పుడూ నా కోరిక; 'శాంతి కలుగుగాక' అనే మాటే తప్ప వారితో నేను ఇంకేమీ చెప్పను. రాజుకు కూడా ఇదే ప్రియమని వింటున్నాను; పాండవుల సమక్షంలో కూడా ఇదే సరైనదని భావిస్తున్నాను.
5.29.3
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नूनं ।
प्रदर्शितः सञ्जय पाण्डवेन।
यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
कस्मादेषां कलहो नावमूर्च्छेत् ॥ ५.२९.३ ॥
ఓ సంజయా, అక్కడ శాంతి అత్యంత కష్టం; పాండవుడు నిజంగా దాన్ని చూపించాడు. పుత్రులతో కూడిన ధృతరాష్ట్రుడు ఆశతో ఉన్నప్పుడు, వీరి ఈ కలహం ఎందుకు శాంతించదు?
5.29.4
न त्वं धर्मं विचरं सञ्जयेह ।
मत्तश्च जानामि युधिष्ठिराच्च
अथो कस्मात्सज्जय पाण्डवस्य ।
उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म ॥ ५.२९.४ ॥
ఓ సంజయా, ఇక్కడ నీవు ధర్మాన్ని ఆలోచించడం లేదు; ఇది నీవు నాకు చెప్పినదాన్నుండి, యుధిష్ఠిరుని నుండి కూడా నేను తెలుసుకున్నాను. మరి ఓ సంజయా, ఉత్సాహంగా తన కర్మను నెరవేర్చే పాండవుని గురించి ఎందుకు (అలా) అంటావు?
5.29.5
यथाख्यातमावमतः कुटुम्बे ।
पुरा कस्मान्साधुविलोपमात्थ।
अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव-
दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.५ ॥
చెప్పినట్లు, కుటుంబంలో అవమానింపబడినవాడివై, పూర్వం నీవు సాధువుల వినాశాన్ని ఎందుకు చెబుతున్నావు? ఈ విధానం కొనసాగుతున్నప్పుడు, బ్రాహ్మణుల అభిప్రాయాలు యథావిధిగా ఉన్నతమూ హీనమూ అయినవే.
5.29.6
कर्मणाऽऽहुः सिद्धिमेके परत्र ।
हिन्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके।
नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये-
द्विद्वानपीह विहितं ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.६ ॥
కొందరు కర్మ ద్వారా పరలోకంలో సిద్ధి లభిస్తుందని అంటారు; మరికొందరు కర్మను విడిచి విద్య ద్వారా సిద్ధి పొందుతారు. కానీ విద్వాంసుడు కూడా ఇక్కడ తినదగిన ఆహారాన్ని తినకుండా తృప్తి చెందడు; ఇది బ్రాహ్మణులకు విధించబడింది.
5.29.7
या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म ।
तासां फलं विद्यते नेतरासाम्।
तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म ।
पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयाऽऽर्तः ॥ ५.२९.७ ॥
ఇక్కడ కర్మ ద్వారా సాధించబడే విద్యలకే ఫలం ఉంటుంది; ఇతరులకు కాదు. ఇక్కడ కర్మ ఫలం ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది; దాహంతో బాధపడిన వాడు నీరు తాగి శాంతిపొందినట్లు.
5.29.8
सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव ।
संवर्तते सञ्जय तत्र कर्म।
तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये-
न्मोघं तस्यालपितं दुर्बलस्य ॥ ५.२९.८ ॥
ఈ విధి కర్మ ద్వారానే విధించబడింది; సంజయా, అక్కడ కర్మయే జరుగుతుంది. కర్మకంటె మరొకటి మంచిదని భావించే ఆ బలహీనుని మాట వ్యర్థమే.
5.29.9
कर्मणाऽमी भान्ति देवाः परत्र ।
कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा।
अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव ।
अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥ ५.२९.९ ॥
కర్మ ద్వారానే ఈ దేవతలు పరలోకంలో ప్రకాశిస్తారు; కర్మ ద్వారానే ఇక్కడ వాయువు వీస్తుంది. పగలు రాత్రులను కర్మ ద్వారానే చేస్తూ, అలసట లేని సూర్యుడు నిత్యం ఉదయిస్తాడు.
5.29.10
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा-
नतन्द्रितश्चन्द्रमाश्चाभ्युपैति।
अतन्द्रितो दहते जातवेदाः ।
समिद्ध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥ ५.२९.१० ॥
నెలలను, పక్షాలను, నక్షత్ర సంయోగాలను అలసటలేని చంద్రుడు సమీపిస్తాడు. అలసటలేని జాతవేదుడైన అగ్ని దహిస్తాడు; ప్రజల కోసం కర్మ చేస్తూ ప్రజ్వలించినవాడై.
5.29.11
अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं ।
बिभर्ति देवी पृथिवी वलेन।
अतन्द्रिताः शीघ्रसपो वहन्ति ।
सन्तर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥ ५.२९.११ ॥
అలసట లేకుండా ఈ మహా భారాన్ని దేవి భూమి తన బలంతో భరిస్తోంది. అలసట లేకుండా, వేగంగా ప్రవహించే నదులు సమస్త ప్రాణులను తృప్తిపరుస్తూ పారుతున్నాయి.
5.29.12
अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः ।
सन्नादयन्नन्तरिक्षं दिशश्च।
अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार ।
श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥ ५.२९.१२ ॥
అలసట లేకుండా, అపార తేజస్వి వర్షిస్తున్నాడు; ఆకాశాన్ని, దిక్కులను గర్జనతో నింపుతున్నాడు. అలసట లేకుండా అతడు బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించాడు; దేవతలలో శ్రేష్ఠత్వాన్ని కోరిన బలభిత్ (ఇంద్రుడు).
5.29.13
हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि ।
तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप।
सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो ।
दमं तितिक्षां समतां प्रियं च ॥ ५.२९.१३ ॥
మనసుకు సుఖాన్ని, ప్రియమైన వాటిని విడిచిపెట్టి, ఆ కర్మ ద్వారా శక్రుడు (ఇంద్రుడు) శ్రేష్ఠత్వాన్ని పొందాడు. సత్యధర్మాలను పాటిస్తూ, అప్రమత్తుడై, దమము, తితిక్ష, సమత, ప్రియాన్ని (పాటిస్తూ).
5.29.14
एतानि सर्वाण्युपसेवमानो ।
यो देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम्।
बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार ।
समीहितः संशिमात्मा यथावत् ॥ ५.२९.१४ ॥
ఇవన్నింటినీ సేవిస్తూ దేవరాజ్యాన్ని ప్రధానంగా పొందిన మఘవానుడు (ఇంద్రుడు); బృహస్పతి బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించాడు; దృఢ సంకల్పంతో, నిగ్రహించిన ఆత్మతో, యథావిధిగా.
5.29.15
हित्वा सुख प्रतिरुध्येन्द्रियाणि ।
तेन देवानामगमद्गौरवं सः।
तथा नक्षत्राणि कर्मणाऽमुत्र भान्ति ।
रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे ॥ ५.२९.१५ ॥
సుఖాన్ని విడిచి, ఇంద్రియాలను నిరోధించి, ఆ కర్మ ద్వారా అతడు దేవతల గౌరవాన్ని పొందాడు. అలాగే నక్షత్రాలు తమ కర్మలతో పరలోకంలో ప్రకాశిస్తాయి; రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, విశ్వదేవులు కూడా.
5.29.16
यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो ।
गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च सूत।
ब्रह्मविद्यां ब्रह्मचर्यं क्रियां च ।
निपेवमाणा ऋषयोऽमुत्र भान्ति ॥ ५.२९.१६ ॥
యముడు రాజు, వైశ్రవణుడు కుబేరుడు, గంధర్వులు, యక్షులు, అప్సరసలు, ఓ సూతా, బ్రహ్మవిద్య, బ్రహ్మచర్యం, క్రియను సేవించే ఋషులు పరలోకంలో ప్రకాశిస్తారు.
5.29.17
जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं ।
विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्सन् ।
व्यायच्छसेक सञ्जय कौरवार्थे ॥ ५.२९.१७ ॥
ఈ సర్వలోక ధర్మాన్ని, బ్రాహ్మణోత్తములు, క్షత్రియులు, వైశ్యుల ధర్మాన్ని తెలిసి కూడా, జ్ఞానివై ఉండి, ఓ సంజయా, కౌరవుల కోసం ఎందుకు ప్రయత్నిస్తున్నావు?
5.29.18
आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य ।
तथाऽश्वमेधे राजसूये च विद्धि।
संयुज्यते धनुपा वर्मणा च ।
हस्त्यश्वाद्यै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥ ५.२९.१८ ॥
వేదాలలో దీనికి నిత్య సంబంధం ఉంది; అశ్వమేధంలోనూ రాజసూయంలోనూ కూడా అలాగే తెలుసుకో. ధనుస్సు, కవచం, ఏనుగులు, గుర్రాలు మొదలైన వాటితో, రథాలతో, ఆయుధాలతో అది మళ్ళీ కలుస్తుంది.
5.29.19
ते चेदिमे कौरवाणाम्रुपाय-
मवगच्छेयुवधेनैव पार्थाः।
धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या-
दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥ ५.२९.१९ ॥
ఈ పార్థులు కౌరవుల ఉపాయాన్ని వధ ద్వారానే గ్రహిస్తే, అది వారికి ధర్మరక్షణ అనే పుణ్యకార్యమవుతుంది; ఆర్య ప్రవర్తనలో భీమసేనుని నిగ్రహించి.
5.29.20
ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना ।
आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम्।
यथाशक्त्यापूरयन्तः स्वकर्म ।
तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥ ५.२९.२० ॥
వారు పితృకర్మలో నిమగ్నులై, దైవవశాత్తు మరణాన్ని ఎదుర్కొంటే, తమ శక్తి మేరకు స్వకర్మను పూర్తి చేస్తూ ఉంటే, వారి మరణం కూడా ప్రశంసనీయమే.
5.29.21
उताहो त्वं मन्यसे शाम्यमेव ।
राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम्।
अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं ।
तथैव ते वाचमिमां श्रृणोमि ॥ ५.२९.२१ ॥
లేదా నువ్వు శాంతినే కోరుతున్నావా? రాజులకు యుద్ధంలోనూ ధర్మతంత్రం ఉంటుంది; యుద్ధం లేకపోయినా ధర్మతంత్రం ఉంటుంది. అలాగే నీ ఈ మాటను నేను వింటున్నాను.
5.29.22
चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं संविभाग-
मवेक्ष्य त्वं सञ्जय स्वं च कर्म।
निशम्याथो पाण्डवानां च कर्म ।
प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥ ५.२९.२२ ॥
ఓ సంజయా, నాలుగు వర్ణాల ప్రాథమిక విభాగాన్ని, నీ స్వధర్మాన్ని చూసి, పాండవుల కర్మలను విని, నీ అభిప్రాయం ఏదో దాని ప్రకారం ప్రశంసించు లేదా నిందించు.
5.29.23
अधीयीत ब्राह्मणो वै यजेत ।
दद्यादीयात्तीर्थमुख्यानि चैव।
अध्याप्रयेद्याजयेच्चापि याज्यान् ।
प्रतिग्रहान्वा विहितान्प्रतीच्छेत् ॥ ५.२९.२३ ॥
బ్రాహ్మణుడు అధ్యయనం చేయాలి, యజ్ఞం చేయాలి; దానం ఇవ్వాలి, ముఖ్యమైన తీర్థాలకు వెళ్లాలి. అతడు బోధించాలి, ఇతరులచే యజ్ఞం చేయించాలి, విధించిన దానాలను స్వీకరించాలి.
5.29.24
अधीयीत क्षत्रियोऽथो यजेत ।
दद्याद्धनं न तु याचेत किंचित्।
न याजयेन्न तु चाध्यापयीत ।
एवं स्मृतः क्षत्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२४ ॥
క్షత్రియుడు అధ్యయనం చేయాలి, యజ్ఞం చేయాలి; ధనం ఇవ్వాలి, కానీ ఏదీ యాచించకూడదు. అతడు ఇతరులచే యజ్ఞం చేయించకూడదు, బోధించకూడదు. ఈ విధంగా పురాతన క్షత్రియ ధర్మం చెప్పబడింది.
5.29.25
तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां ।
कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा।
यज्ञैदिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य ।
दारान्कृवा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥ ५.२९.२५ ॥
అలాగే రాజు ప్రజలను రక్షిస్తూ, ధర్మంలో అప్రమత్తుడై, దానం చేసి, యజ్ఞాలతో పూజించి, సర్వ వేదాలను అధ్యయనం చేసి, భార్యలను స్వీకరించి, పుణ్యకర్మ చేసేవాడై గృహాలలో నివసించాలి.
5.29.26
स धर्मात्मा धर्ममधीत्य पुण्यं ।
यदृच्छया व्रजति ब्रह्मलोकम्।
वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै-
र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः ॥ ५.२९.२६ ॥
ఆ ధర్మాత్ముడు ధర్మాన్ని అధ్యయనం చేసి పుణ్యం వల్ల ఇష్టానుసారం బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు. వైశ్యుడు అధ్యయనం చేసి వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వ్యాపారాల ద్వారా ధనాన్ని సమకూర్చి అప్రమత్తంగా రక్షించాలి.
5.29.27
देवं स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२७ ॥
దేవతలకు సేవ చేయడం శూద్రుని పురాతన ధర్మమని స్మృతి చెబుతోంది.
5.29.28
एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो ।
नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे।
अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु ।
नाधार्मिकाननुरुध्येत कामात् ॥ ५.२९.२८ ॥
రాజు ఈ వర్ణాలన్నింటినీ అప్రమత్తంగా రక్షిస్తూ, వారిని తమ తమ ధర్మంలో నియమిస్తూ, కామరహిత మనస్కుడై ప్రజల పట్ల సమభావంతో ఉండాలి; కామం వల్ల అధార్మికులను అనుసరించకూడదు.
5.29.29
श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि-
दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः ।
स तं द्रष्टुमनुशिष्यन्प्रजानां ।
न चैतद्बुध्येदिति तस्मिन्नसाधुः ॥ ५.२९.२९ ॥
అందువల్ల సర్వధర్మ సంపన్నుడైన, ప్రసిద్ధుడైన ఎవరైనా ఉంటే అతడు శ్రేష్ఠుడు. రాజు అతడిని చూచి ప్రజలకు బోధించాలి; అలా గ్రహించకపోతే అతనిలో అది అసాధుత్వం అవుతుంది.
5.29.30
उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥ ५.२९.३० ॥
కవచం, ఆయుధం, విల్లు తయారు చేయబడినవి.
5.29.31
तत्र पुण्यं दस्युवधेन लभ्यते ।
सोऽयं दोषः कुरुभिस्तीव्ररूपः ।
अधर्मज्ञैर्धर्ममबुध्यमानैः ।
प्रादुर्भूतः सञ्जय साधु तन्न ॥ ५.२९.३१ ॥
అక్కడ పుణ్యం దస్యువులను వధించడం ద్వారా లభిస్తుంది. ధర్మాన్ని గ్రహించని కురువులలో ఈ భయంకర దోషం పుట్టింది. సంజయా, అది మంచిది కాదు.
5.29.32
तत्र राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
धर्म्यं हरेत्पाण्डवानामकस्मात्।
नावेक्षन्ते राजधर्मं पुराणं ।
तदन्वयाः कुरवः सर्व एव ॥ ५.२९.३२ ॥
అక్కడ రాజు ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారులతో కలిసి పాండవుల ధర్మబద్ధమైన భాగాన్ని అకస్మాత్తుగా హరించాలనుకుంటాడు. ఆ వంశంలోని కురువులందరూ పురాతన రాజధర్మాన్ని పట్టించుకోరు.
5.29.33
स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः ।
प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ।
किं वै पृथत्कं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे ॥ ५.२९.३३ ॥
దొంగ కనబడకుండా ధనాన్ని హరించినా, లేదా బలవంతంగా బహిరంగంగా హరించినా, సంజయా, ఈ రెండూ నిందార్హమైనవి. ధృతరాష్ట్రుని కుమారునిలో ఇవి ఏ విధంగా భిన్నమవుతాయి?
5.29.34
सोऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं ।
यमिच्छति क्रोधवशानुगामी।
भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट-
स्तं नः कस्मादाददीरन्परे वै ॥ ५.२९.३४ ॥
ఇతడు లోభంవల్ల తాను కోరినదే ధర్మమని భావిస్తాడు; కోపవశంలో నడుస్తాడు. పాండవుల భాగం మళ్లీ స్థిరపడింది. మన ఆ భాగాన్ని ఇతరులు ఎందుకు తీసుకోవాలి?
5.29.35
अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि ।
श्लाघ्यः पित्र्यं पपराज्याद्विशिष्टम्।
एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा-
नाचक्षीथाः सञ्जय राजमध्ये ॥ ५.२९.३५ ॥
ఈ స్థితిలో యుద్ధం చేసేవారికి మరణం కూడా ప్రశంసనీయమే; పూర్వుల ఓటమికంటే అది శ్రేష్ఠం. సంజయా, రాజుల సభలో కౌరవుల ఈ పురాతన ధర్మాలను వివరించు.
5.29.36
एते मदान्मृत्युवशाभिपन्नाः ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः।
इदं पुनः कर्म पापीय एव ।
सभामध्ये पश्य वत्तं कुरूणाम् ॥ ५.२९.३६ ॥
మదంతో మృత్యువశమైన ఈ మూఢులను ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఇక్కడికి తెచ్చాడు. ఇది మరింత పాపకర్మ. సభ మధ్యలో కురువుల ప్రవర్తనను చూడు.
5.29.37
प्रियं भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां ।
यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम्।
यदुपैक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः ।
कामानिगेनोपरुद्धां व्रजन्तीम् ॥ ५.२९.३७ ॥
పాండవుల ప్రియ భార్య, యశస్విని, శీలవృత్తములు గలిగిన ద్రౌపదిని, కామంతో ప్రేరితుడైన వాడు ఈడ్చుకుపోతుండగా, భీష్ముడు ప్రముఖులైన కురువులు ఉపేక్షగా చూశారు.
5.29.38
तां चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा ।
अवारयिष्यन्कुरवः समेताः ।
मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्यत् ।
पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥ ५.२९.३८ ॥
అప్పుడు ఆ కురువులు, యువకులు వృద్ధులు కలిసి ఆమెను ఆపి ఉంటే, ధృతరాష్ట్రుడు నాకు ప్రియమైన పని చేసి ఉండేవాడు; అది కుమారులకూ మేలు చేసి ఉండేది.
5.29.39
दुःशासनः प्रतिलोम्यान्निनाय ।
सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम्।
सा तत्र नीता करुणं व्यपेक्ष्य ।
नान्यं क्षत्तुर्नाथमवाप किंचित् ॥ ५.२९.३९ ॥
దుశ్శాసనుడు ధర్మవిరుద్ధంగా ఆమెను సభ మధ్యకు, మామల ఎదుట కృష్ణను తీసుకువచ్చాడు. అక్కడ దీనంగా చుట్టూ చూసినప్పుడు క్షత్తను (విదురుడిని) తప్ప ఇంకెవరినీ రక్షకుడుగా ఆమె పొందలేదు.
5.29.40
कार्पण्यादेव सहितास्तत्र भूपा ।
नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम्।
एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो ।
धर्मबुद्ध्या प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥ ५.२९.४० ॥
పిరికితనం వల్లే అక్కడ సమావేశమైన రాజులు సభలో ప్రతిస్పందించలేకపోయారు. ధర్మసమ్మతమైన మాట పలికిన ఒక్కడే క్షత్త (విదురుడు) ధర్మబుద్ధితో ఆ అల్పబుద్ధికి సమాధానమిచ్చాడు.
5.29.41
अबुद्ध्वा त्वं धर्ममेतं सभाया-
अथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् ।
कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं ।
सुदुष्करं तत्र सभां समेत्य ॥ ५.२९.४१ ॥
నీవు ఈ సభ ధర్మాన్ని తెలియక పాండవునికి ఉపదేశించాలనుకుంటున్నావు. కానీ కృష్ణ సభలోకి వెళ్లి ఈ పవిత్రమైన, అత్యంత కష్టమైన కర్మను చేసింది.
5.29.42
येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार ।
तथाऽऽत्मानं नौरिव सागरौघात्।
यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां ।
कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे ॥ ५.२९.४२ ॥
ఆ కర్మ ద్వారా ఆమె పాండవులను కష్టం నుండి రక్షించింది; సముద్ర ప్రవాహం నుండి నావ తనను కాపాడుకున్నట్లు తనను కూడా కాపాడుకుంది. సభలో మామల సమీపంలో నిలబడిన కృష్ణతో సూతపుత్రుడు మాట్లాడిన చోట.
5.29.43
न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि ।
प्रपद्येथा धार्तराष्ट्रस्य वेश्म।
पराजितास्ते पतयो न सन्ति ।
पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥ ५.२९.४३ ॥
నీకు ఆశ్రయం లేదు, యాజ్ఞసేని! ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని ఇంటికి వెళ్ళు. నీ భర్తలు ఓడిపోయారు; వారు లేరు. ఓ భామినీ, మరొక భర్తను ఎన్నుకో.
5.29.44
यो बीभत्सोर्हृदये प्रोत आसी-
दस्थि छिन्दन्मर्मघाती सुघोरः ।
कर्णाच्छरो वाङ्भयस्तिग्मतेजाः ।
प्रतिष्ठितो हृदये फाल्गुनस्य ॥ ५.२९.४४ ॥
బీభత్సుని హృదయంలో గుచ్చుకుని ఉన్న అది, ఎముకలను కోస్తూ, మర్మస్థానాలను గాయపరిచే అత్యంత భయంకరమైనది; చెవి నుండి వచ్చిన వాక్కుతో చేసిన తీక్ష్ణ తేజస్సుగల బాణం ఫాల్గునుని హృదయంలో నిలిచిపోయింది.
5.29.45
कृष्णाजिनानि परिधित्समानान् ।
दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत्।
एते सर्वे षण्डतिला विनष्टाः ।
क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥ ५.२९.४५ ॥
నల్ల జింక చర్మాలు ధరించిన వారితో దుఃశాసనుడు కఠిన మాటలు పలికాడు. వీరంతా షండతిలులు (నపుంసక నువ్వులు వంటివారు), నశించారు, క్షయాన్ని పొందారు, చాలాకాలం నరకానికి వెళ్లారు.
5.29.46
द्यूते वाक्यं गर्ह्यमेवं यथोक्तम् ॥ ५.२९.४६ ॥
జూదంలో ఇలా, చెప్పినట్లుగానే, నిందార్హమైన మాటలు పలకబడ్డాయి.
5.29.47
स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं ।
समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ।
जानासि त्वं धार्तराष्ट्रस्य मोहं ।
दुरात्मनः पापवशानुगस्य ॥ ५.२९.४७ ॥
నేనే అక్కడికి వెళ్లాలని కోరుతున్నాను, ఈ చెడిపోయిన వ్యవహారాన్ని చక్కదిద్దడానికి. ధార్తరాష్ట్రుని మోహాన్ని నీవు తెలుసుకున్నావు, ఆ దుష్టాత్ముడు, పాపవశానుగుడి మోహాన్ని.
5.29.48
अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं ।
शमं कुरूणामपि चेच्छकेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं ।
मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.२९.४८ ॥
పాండవుల ప్రయోజనాన్ని విడువకుండా, కురువుల మధ్య కూడా శాంతిని స్థాపించగలిగితే, అది నా పుణ్యకార్యమై గొప్ప ఫలాన్నిస్తుంది; కురువులు మృత్యుపాశం నుండి విముక్తులవుతారు.
5.29.49
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् ।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.२९.४९ ॥
నేను ధర్మపు ఉద్యానవనంలాంటి, అర్థవంతమైన, అహింసాయుతమైన ఈ మాటలు చెప్పినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు నా ఎదుట వాటిని వింటారా? నేను వచ్చినప్పుడు కురువులు నన్ను గౌరవిస్తారా?
5.29.50
अतोऽन्यथा रथिना फाल्गुनेन ।
भीमेन चैवाहवदंशितेन।
बलोत्सिक्तान्धार्तराष्ट्रांश्च विद्धि ।
प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन पापान् ॥ ५.२९.५० ॥
లేకపోతే, రథికుడైన ఫల్గునుడు (అర్జునుడు), యుద్ధానికి సిద్ధమైన భీముడు ఇద్దరి చేత, బలగర్వంతో ఉన్న ధృతరాష్ట్ర పాపపు పుత్రులు తమ స్వకర్మలతోనే దహించబడుతున్నారని తెలుసుకో.
5.29.51
पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो ।
रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्रः ।
गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो ।
दुर्योधनं स्मारयिता हि काले ॥ ५.२९.५१ ॥
ఓడిపోయిన పాండవుల గురించి ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు క్రూరమైన, కఠినమైన మాటలు పలుకుతున్నాడు; కానీ గదను చేతబట్టిన అప్రమత్తుడైన భీమసేనుడు తగిన సమయంలో దుర్యోధనుడికి గుర్తు చేస్తాడు.
5.29.52
सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः ।
दुःशासनः पुष्कफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥ ५.२९.५२ ॥
దుర్యోధనుడు కోపంతో నిండిన మహావృక్షం; కర్ణుడు దాని కాండం, శకుని దాని కొమ్మలు, దుశ్శాసనుడు సమృద్ధమైన పూలు-పండ్లతో ఉన్నవాడు, అవివేకియైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు దాని వేరు.
5.29.53
युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः ।
माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ ५.२९.५३ ॥
యుధిష్ఠిరుడు ధర్మమయమైన మహావృక్షం. అర్జునుడు దాని కాండం, భీమసేనుడు దాని కొమ్మలు. మాద్రి కుమారులు పువ్వులు, ఫలాలతో సమృద్ధిగా ఉన్నారు. కానీ దాని వేరు నేను, బ్రహ్మము, బ్రాహ్మణులు.
5.29.54
वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
सिंहा वने सञ्जय पाण्डवेयाः।
सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् ।
सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्तः ॥ ५.२९.५४ ॥
రాజు ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారులతో కూడిన అడవి. సంజయా, పాండవులు ఆ అడవిలోని సింహాలు. సింహాలచే రక్షింపబడిన అడవి నశించదు, అడవిచే రక్షింపబడిన సింహం నశించదు.
5.29.55
निर्वनो वध्यते सिंहो निःसिंहं वध्यते वनम् ।
तस्मात्सिंहो वनं रक्षेद्वनं सिंहं च पालयेत् ॥ ५.२९.५५ ॥
అడవి లేని సింహం చంపబడుతుంది, సింహాలు లేని అడవి నాశనమవుతుంది. కాబట్టి సింహం అడవిని రక్షించాలి, అడవి సింహాన్ని కాపాడాలి.
5.29.56
वनं राजा धृतराष्ट्रः वने व्याघ्राश्च पाण्डवाः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं व्याघ्रा नेशुर्वनं विना ॥ ५.२९.५६ ॥
రాజు ధృతరాష్ట్రుడు అడవి, ఆ అడవిలో పాండవులు పులులు. పులులతో కూడిన అడవిని నరకకు. అడవి లేకుండా పులులు నశిస్తాయి.
5.29.57
निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् ।
तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वयं व्याघ्रं च पालयेत् ॥ ५.२९.५७ ॥
అడవి లేని పులి చంపబడుతుంది, పులులు లేని అడవి నరకబడుతుంది. కాబట్టి పులి అడవిని రక్షించాలి, మనం పులిని కాపాడాలి.
5.29.58
लताधर्मा धार्तराष्ट्राः सालाः सञ्जय पाण्डवाः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.२९.५८ ॥
సంజయా, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు తీగల వంటివారు; పాండవులు సాల వృక్షాల వంటివారు. పెద్ద వృక్షాన్ని ఆశ్రయించకుండా తీగ ఎప్పటికీ పెరగదు.
5.29.59
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः ।
यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥ ५.२९.५९ ॥
శత్రువులను అణచే పార్థులు సేవకూ యుద్ధానికీ సిద్ధంగా నిలిచి ఉన్నారు. ధృతరాష్ట్రుని కర్తవ్యం ఏదో, ఆ రాజు దానిని చేయాలి.
5.29.60
स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
योधाः समर्थास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥ ५.२९.६० ॥
మహాత్ములూ ధర్మాన్ని అనుసరించేవారూ అయిన పాండవులు శాంతియందు స్థిరంగా ఉన్నారు; వారు యోధులుగా సమర్థులూ కూడా. ఓ విద్వాంసుడా, దీనిని ఉన్నదున్నట్లుగా చెప్పకు.