ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.29.1
अविनाशं सञ्जय पाण्डवाना-
मिच्छाम्यहं भूतिमेषां प्रियं च।
तथा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सूत ।
समाशंसे बहुपुत्रस्य वृद्धिम् ॥ ५.२९.१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਦੀ ਵੀ ਮੈਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।
5.29.2
कामो हि मे सञ्जय नित्यमेव ।
नान्यद्ब्रूयां तान्प्रति शाम्यतेति।
राज्ञश्च हि प्रियमेतच्छृणोमि ।
मन्ये चैतत्पाण्डवानां समक्षम् ॥ ५.२९.२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ' ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਐਸਾ ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ ਐਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
5.29.3
सुदुष्करस्तत्र शमो हि नूनं ।
प्रदर्शितः सञ्जय पाण्डवेन।
यस्मिन्गृद्धो धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
कस्मादेषां कलहो नावमूर्च्छेत् ॥ ५.२९.३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਲੋਭੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਝਗੜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ?
5.29.4
न त्वं धर्मं विचरं सञ्जयेह ।
मत्तश्च जानामि युधिष्ठिराच्च
अथो कस्मात्सज्जय पाण्डवस्य ।
उत्साहिनः पूरयतः स्वकर्म ॥ ५.२९.४ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਪਾਂਡਵ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ (ਐਸਾ) ਆਖਦਾ ਹੈਂ?
5.29.5
यथाख्यातमावमतः कुटुम्बे ।
पुरा कस्मान्साधुविलोपमात्थ।
अस्मिन्विधौ वर्तमाने यथाव-
दुच्चावचा मतयो ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮਤ ਯਥਾਵਤ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.29.6
कर्मणाऽऽहुः सिद्धिमेके परत्र ।
हिन्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके।
नाभुञ्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्ये-
द्विद्वानपीह विहितं ब्राह्मणानाम् ॥ ५.२९.६ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਭੱਖਿਆ-ਭੋਜਨ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਿਹਿਤ ਹੈ।
5.29.7
या वै विद्याः साधयन्तीह कर्म ।
तासां फलं विद्यते नेतरासाम्।
तत्रेह वै दृष्टफलं तु कर्म ।
पीत्वोदकं शाम्यति तृष्णयाऽऽर्तः ॥ ५.२९.७ ॥
ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਾਧੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.29.8
सोऽयं विधिर्विहितः कर्मणैव ।
संवर्तते सञ्जय तत्र कर्म।
तत्र योऽन्यत्कर्मणः साधु मन्ये-
न्मोघं तस्यालपितं दुर्बलस्य ॥ ५.२९.८ ॥
ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਹਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਜਯ; ਉੱਥੇ ਕਰਮ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
5.29.9
कर्मणाऽमी भान्ति देवाः परत्र ।
कर्मणैवेह प्लवते मातरिश्वा।
अहोरात्रे विदधत्कर्मणैव ।
अतन्द्रितो नित्यमुदेति सूर्यः ॥ ५.२९.९ ॥
ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਅਣਥੱਕ ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.29.10
मासार्धमासानथ नक्षत्रयोगा-
नतन्द्रितश्चन्द्रमाश्चाभ्युपैति।
अतन्द्रितो दहते जातवेदाः ।
समिद्ध्यमानः कर्म कुर्वन्प्रजाभ्यः ॥ ५.२९.१० ॥
ਮਹੀਨਿਆਂ, ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨਛੱਤਰ-ਯੋਗਾਂ ਕੋਲ ਅਣਥੱਕ ਚੰਦਰਮਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਣਥੱਕ ਜਾਤਵੇਦ ਅਗਨੀ ਸਾੜਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ।
5.29.11
अतन्द्रिता भारमिमं महान्तं ।
बिभर्ति देवी पृथिवी वलेन।
अतन्द्रिताः शीघ्रसपो वहन्ति ।
सन्तर्पयन्त्यः सर्वभूतानि नद्यः ॥ ५.२९.११ ॥
ਥਕਾਵਟ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਾਰ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
5.29.12
अतन्द्रितो वर्षति भूरितेजाः ।
सन्नादयन्नन्तरिक्षं दिशश्च।
अतन्द्रितो ब्रह्मचर्यं चचार ।
श्रेष्ठत्वमिच्छन्बलभिद्देवतानाम् ॥ ५.२९.१२ ॥
ਥਕਾਵਟ ਬਿਨਾਂ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਉਹ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਬਿਨਾਂ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਪਾਲਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਬਲਭਿਤ (ਇੰਦਰ)।
5.29.13
हित्वा सुखं मनसश्च प्रियाणि ।
तेन शक्रः कर्मणा श्रैष्ठ्यमाप।
सत्यं धर्मं पालयन्नप्रमत्तो ।
दमं तितिक्षां समतां प्रियं च ॥ ५.२९.१३ ॥
ਮਨ ਦੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਦਮ, ਤਿਤਿਕਸ਼ਾ, ਸਮਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ (ਧਾਰਦੇ ਹੋਏ)।
5.29.14
एतानि सर्वाण्युपसेवमानो ।
यो देवराज्यं मघवान्प्राप मुख्यम्।
बृहस्पतिर्ब्रह्मचर्यं चचार ।
समीहितः संशिमात्मा यथावत् ॥ ५.२९.१४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿਸ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਦੇਵਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਦ ਪਾਇਆ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਪਾਲਿਆ; ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਯਥਾਵਤ।
5.29.15
हित्वा सुख प्रतिरुध्येन्द्रियाणि ।
तेन देवानामगमद्गौरवं सः।
तथा नक्षत्राणि कर्मणाऽमुत्र भान्ति ।
रुद्रादित्या वसवोऽथापि विश्वे ॥ ५.२९.१५ ॥
ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਪਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਛੱਤਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ, ਵਸੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਵੀ।
5.29.16
यमो राजा वैश्रवणः कुबेरो ।
गन्धर्वयक्षाप्सरसश्च सूत।
ब्रह्मविद्यां ब्रह्मचर्यं क्रियां च ।
निपेवमाणा ऋषयोऽमुत्र भान्ति ॥ ५.२९.१६ ॥
ਯਮ ਰਾਜਾ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਕੁਬੇਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਹੇ ਸੂਤ, ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
5.29.17
जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्मं ।
विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
स कस्मात्त्वं जानतां ज्ञानवान्सन् ।
व्यायच्छसेक सञ्जय कौरवार्थे ॥ ५.२९.१७ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਵੀ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਕੌਰਵਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
5.29.18
आम्नायेषु नित्यसंयोगमस्य ।
तथाऽश्वमेधे राजसूये च विद्धि।
संयुज्यते धनुपा वर्मणा च ।
हस्त्यश्वाद्यै रथशस्त्रैश्च भूयः ॥ ५.२९.१८ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਿੱਤ ਸੰਬੰਧ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ। ਧਨੁਸ਼, ਕਵਚ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਰੱਥ ਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਰ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
5.29.19
ते चेदिमे कौरवाणाम्रुपाय-
मवगच्छेयुवधेनैव पार्थाः।
धर्मत्राणं पुण्यमेषां कृतं स्या-
दार्ये वृत्ते भीमसेनं निगृह्य ॥ ५.२९.१९ ॥
ਜੇ ਇਹ ਪਾਰਥ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ ਨੂੰ ਵਧ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ; ਆਰਿਆ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ।
5.29.20
ते चेत्पित्र्ये कर्मणि वर्तमाना ।
आपद्येरन्दिष्टवशेन मृत्युम्।
यथाशक्त्यापूरयन्तः स्वकर्म ।
तदप्येषां निधनं स्यात्प्रशस्तम् ॥ ५.२९.२० ॥
ਜੇ ਉਹ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੈਵ ਦੇ ਵਸ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਮੌਤ ਵੀ ਸਰਾਹੁਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ।
5.29.21
उताहो त्वं मन्यसे शाम्यमेव ।
राज्ञां युद्धे वर्तते धर्मतन्त्रम्।
अयुद्धे वा वर्तते धर्मतन्त्रं ।
तथैव ते वाचमिमां श्रृणोमि ॥ ५.२९.२१ ॥
ਜਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ? ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਧਰਮਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਹ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
5.29.22
चातुर्वर्ण्यस्य प्रथमं संविभाग-
मवेक्ष्य त्वं सञ्जय स्वं च कर्म।
निशम्याथो पाण्डवानां च कर्म ।
प्रशंस वा निन्द वा या मतिस्ते ॥ ५.२९.२२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਤ ਹੋਵੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਕਰ।
5.29.23
अधीयीत ब्राह्मणो वै यजेत ।
दद्यादीयात्तीर्थमुख्यानि चैव।
अध्याप्रयेद्याजयेच्चापि याज्यान् ।
प्रतिग्रहान्वा विहितान्प्रतीच्छेत् ॥ ५.२९.२३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੜ੍ਹੇ, ਯੱਗ ਕਰੇ; ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਵੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਯੱਗ ਕਰਵਾਵੇ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਲਵੇ।
5.29.24
अधीयीत क्षत्रियोऽथो यजेत ।
दद्याद्धनं न तु याचेत किंचित्।
न याजयेन्न तु चाध्यापयीत ।
एवं स्मृतः क्षत्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२४ ॥
ਖੱਤਰੀ ਪੜ੍ਹੇ, ਯੱਗ ਕਰੇ; ਧਨ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮੰਗੇ ਨਾ। ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਯੱਗ ਨਾ ਕਰਵਾਵੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਖੱਤਰੀ-ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
5.29.25
तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां ।
कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तोऽथ दत्त्वा।
यज्ञैदिष्ट्वा सर्ववेदानधीत्य ।
दारान्कृवा पुण्यकृदावसेद्गृहान् ॥ ५.२९.२५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪਤਨੀਆਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ।
5.29.26
स धर्मात्मा धर्ममधीत्य पुण्यं ।
यदृच्छया व्रजति ब्रह्मलोकम्।
वैश्योऽधीत्य कृषिगोरक्षपण्यै-
र्वित्तं चिन्वन्पालयन्नप्रमत्तः ॥ ५.२९.२६ ॥
ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਖੇਤੀ, ਗੋਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
5.29.27
देवं स्मृतः शूद्रधर्मः पुराणः ॥ ५.२९.२७ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
5.29.28
एतान्राजा पालयन्नप्रमत्तो ।
नियोजयन्सर्ववर्णान्स्वधर्मे।
अकामात्मा समवृत्तिः प्रजासु ।
नाधार्मिकाननुरुध्येत कामात् ॥ ५.२९.२८ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸੁਚੇਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ ਕਰਕੇ ਅਧਰਮੀਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.29.29
श्रेयांस्तस्माद्यदि विद्येत कश्चि-
दभिज्ञातः सर्वधर्मोपपन्नः ।
स तं द्रष्टुमनुशिष्यन्प्रजानां ।
न चैतद्बुध्येदिति तस्मिन्नसाधुः ॥ ५.२९.२९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਸਰਬ-ਧਰਮ ਸੰਪੰਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝੇ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
5.29.30
उत्पादितं वर्म शस्त्रं धनुश्च ॥ ५.२९.३० ॥
ਕਵਚ, ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
5.29.31
तत्र पुण्यं दस्युवधेन लभ्यते ।
सोऽयं दोषः कुरुभिस्तीव्ररूपः ।
अधर्मज्ञैर्धर्ममबुध्यमानैः ।
प्रादुर्भूतः सञ्जय साधु तन्न ॥ ५.२९.३१ ॥
ਉਥੇ ਦਸਯੂਆਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕੌਰਵਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
5.29.32
तत्र राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो ।
धर्म्यं हरेत्पाण्डवानामकस्मात्।
नावेक्षन्ते राजधर्मं पुराणं ।
तदन्वयाः कुरवः सर्व एव ॥ ५.२९.३२ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਧਰਮਸੰਗਤ ਹਿੱਸਾ ਅਚਾਨਕ ਖੋਹ ਲਵੇਗਾ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਧਰਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
5.29.33
स्तेनो हरेद्यत्र धनं ह्यदृष्टः ।
प्रसह्य वा यत्र हरेत दृष्टः ।
उभौ गर्ह्यौ भवतः सञ्जयैतौ ।
किं वै पृथत्कं धृतराष्ट्रस्य पुत्रे ॥ ५.२९.३३ ॥
ਚੋਰ ਅਣਡਿੱਠ ਰਹਿ ਕੇ ਧਨ ਚੁਰਾਏ, ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਖੋਹ ਲਵੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?
5.29.34
सोऽयं लोभान्मन्यते धर्ममेतं ।
यमिच्छति क्रोधवशानुगामी।
भागः पुनः पाण्डवानां निविष्ट-
स्तं नः कस्मादाददीरन्परे वै ॥ ५.२९.३४ ॥
ਇਹ ਲੋਭ ਕਾਰਨ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਕਿਉਂ ਲੈਣ?
5.29.35
अस्मिन्पदे युध्यतां नो वधोऽपि ।
श्लाघ्यः पित्र्यं पपराज्याद्विशिष्टम्।
एतान्धर्मान्कौरवाणां पुराणा-
नाचक्षीथाः सञ्जय राजमध्ये ॥ ५.२९.३५ ॥
ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਵੀ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ; ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਜਯ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ ਦੱਸ।
5.29.36
एते मदान्मृत्युवशाभिपन्नाः ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण मूढाः।
इदं पुनः कर्म पापीय एव ।
सभामध्ये पश्य वत्तं कुरूणाम् ॥ ५.२९.३६ ॥
ਮਦ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਇਹਨਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਵੇਖੋ।
5.29.37
प्रियं भार्यां द्रौपदीं पाण्डवानां ।
यशस्विनीं शीलवृत्तोपपन्नाम्।
यदुपैक्षन्त कुरवो भीष्ममुख्याः ।
कामानिगेनोपरुद्धां व्रजन्तीम् ॥ ५.२९.३७ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੋਈ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿ ਕੁਰੂਆਂ ਨੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
5.29.38
तां चेत्तदा ते सकुमारवृद्धा ।
अवारयिष्यन्कुरवः समेताः ।
मम प्रियं धृतराष्ट्रोऽकरिष्यत् ।
पुत्राणां च कृतमस्याभविष्यत् ॥ ५.२९.३८ ॥
ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕੁਰੂ, ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ; ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ।
5.29.39
दुःशासनः प्रतिलोम्यान्निनाय ।
सभामध्ये श्वशुराणां च कृष्णाम्।
सा तत्र नीता करुणं व्यपेक्ष्य ।
नान्यं क्षत्तुर्नाथमवाप किंचित् ॥ ५.२९.३९ ॥
ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਬੇਮਰਿਆਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਹੁਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ। ਉੱਥੇ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
5.29.40
कार्पण्यादेव सहितास्तत्र भूपा ।
नाशक्नुवन्प्रतिवक्तुं सभायाम्।
एकः क्षत्ता धर्म्यमर्थं ब्रुवाणो ।
धर्मबुद्ध्या प्रत्युवाचाल्पबुद्धिम् ॥ ५.२९.४० ॥
ਕਾਇਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ। ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਇਕੱਲੇ ਕਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਨੇ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਅਲਪ-ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
5.29.41
अबुद्ध्वा त्वं धर्ममेतं सभाया-
अथेच्छसे पाण्डवस्योपदेष्टुम् ।
कृष्णा त्वेतत्कर्म चकार शुद्धं ।
सुदुष्करं तत्र सभां समेत्य ॥ ५.२९.४१ ॥
ਤੂੰ ਇਸ ਸਭਾ ਦਾ ਧਰਮ ਨਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
5.29.42
येन कृच्छ्रात्पाण्डवानुज्जहार ।
तथाऽऽत्मानं नौरिव सागरौघात्।
यत्राब्रवीत्सूतपुत्रः सभायां ।
कृष्णां स्थितां श्वशुराणां समीपे ॥ ५.२९.४२ ॥
ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਇਆ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਿਆ।
5.29.43
न ते गतिर्विद्यते याज्ञसेनि ।
प्रपद्येथा धार्तराष्ट्रस्य वेश्म।
पराजितास्ते पतयो न सन्ति ।
पतिं चान्यं भामिनि त्वं वृणीष्व ॥ ५.२९.४३ ॥
ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਯਾਜ੍ਞਸੇਨੀ! ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾ। ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈ।
5.29.44
यो बीभत्सोर्हृदये प्रोत आसी-
दस्थि छिन्दन्मर्मघाती सुघोरः ।
कर्णाच्छरो वाङ्भयस्तिग्मतेजाः ।
प्रतिष्ठितो हृदये फाल्गुनस्य ॥ ५.२९.४४ ॥
ਬੀਭਤਸੂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਕੱਟਦਾ, ਮਰਮ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਾ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਕੰਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਵਾਣੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਤਿੱਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।
5.29.45
कृष्णाजिनानि परिधित्समानान् ।
दुःशासनः कटुकान्यभ्यभाषत्।
एते सर्वे षण्डतिला विनष्टाः ।
क्षयं गता नरकं दीर्घकालम् ॥ ५.२९.४५ ॥
ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੌੜੇ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਡਤਿਲ (ਨਪੁੰਸਕ ਤਿਲ) ਨਾਸ਼ ਹੋਏ, ਕਸ਼ੈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਗਏ।
5.29.46
द्यूते वाक्यं गर्ह्यमेवं यथोक्तम् ॥ ५.२९.४६ ॥
ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਗਏ ਸਨ।
5.29.47
स्वयं त्वहं प्रार्थये तत्र गन्तुं ।
समाधातुं कार्यमेतद्विपन्नम् ।
जानासि त्वं धार्तराष्ट्रस्य मोहं ।
दुरात्मनः पापवशानुगस्य ॥ ५.२९.४७ ॥
ਮੈਂ ਆਪ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਗੜੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ। ਤੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੋਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਵਸ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮੋਹ।
5.29.48
अहापयित्वा यदि पाण्डवार्थं ।
शमं कुरूणामपि चेच्छकेयम्।
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महोदयं ।
मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात् ॥ ५.२९.४८ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ; ਕੁਰੂ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਗੇ।
5.29.49
अपि मे वाचं भाषमाणस्य काव्यां ।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम् ।
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समक्षं ।
मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः ॥ ५.२९.४९ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਰਗੀ, ਅਰਥਪੂਰਨ, ਅਹਿੰਸਕ ਇਹ ਬਾਣੀ ਬੋਲਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸੁਣਨਗੇ? ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੇ ਕੁਰੂ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰਨਗੇ?
5.29.50
अतोऽन्यथा रथिना फाल्गुनेन ।
भीमेन चैवाहवदंशितेन।
बलोत्सिक्तान्धार्तराष्ट्रांश्च विद्धि ।
प्रदह्यमानान्कर्मणा स्वेन पापान् ॥ ५.२९.५० ॥
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਰਥੀ ਫਾਲਗੁਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਭੀਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਬਲ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ।
5.29.51
पराजितान्पाण्डवेयांस्तु वाचो ।
रौद्रा रूक्षा भाषते धार्तराष्ट्रः ।
गदाहस्तो भीमसेनोऽप्रमत्तो ।
दुर्योधनं स्मारयिता हि काले ॥ ५.२९.५१ ॥
ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੁੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸੁਚੇਤ ਭੀਮਸੇਨ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏਗਾ।
5.29.52
सुयोधनो मन्युमयो महाद्रुमः ।
स्कन्धः कर्णः शकुनिस्तस्य शाखाः ।
दुःशासनः पुष्कफले समृद्धे ।
मूलं राजा धृतराष्ट्रोऽमनीषी ॥ ५.२९.५२ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ; ਕਰਨ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਭਰਪੂਰ ਫੁੱਲਾਂ-ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਣਸਿਆਣਾ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
5.29.53
युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः ।
स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शाखाः ।
माद्रीपुत्रौ पुष्पफले समृद्धे ।
मूलं त्वहं ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ ५.२९.५३ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਧਰਮਮਈ ਮਹਾਂਬ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਉਸਦਾ ਤਣਾ ਹੈ, ਭੀਮਸੇਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ। ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
5.29.54
वनं राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रः ।
सिंहा वने सञ्जय पाण्डवेयाः।
सिंहाभिगुप्तं न वनं विनश्येत् ।
सिंहो न नश्येत वनाभिगुप्तः ॥ ५.२९.५४ ॥
ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਬਨ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪਾਂਡਵ ਉਸ ਬਨ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਨ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਬਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ੇਰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.29.55
निर्वनो वध्यते सिंहो निःसिंहं वध्यते वनम् ।
तस्मात्सिंहो वनं रक्षेद्वनं सिंहं च पालयेत् ॥ ५.२९.५५ ॥
ਬਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਨ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਬਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਨ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
5.29.56
वनं राजा धृतराष्ट्रः वने व्याघ्राश्च पाण्डवाः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं व्याघ्रा नेशुर्वनं विना ॥ ५.२९.५६ ॥
ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕ ਬਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਬਾਘ ਹਨ। ਬਾਘਾਂ ਸਮੇਤ ਬਨ ਨੂੰ ਨਾ ਕੱਟ। ਬਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਘ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
5.29.57
निर्वनो वध्यते व्याघ्रो निर्व्याघ्रं छिद्यते वनम् ।
तस्माद्व्याघ्रो वनं रक्षेद्वयं व्याघ्रं च पालयेत् ॥ ५.२९.५७ ॥
ਬਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਘ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਘਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਨ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਘ ਬਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਸੀਂ ਬਾਘ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੀਏ।
5.29.58
लताधर्मा धार्तराष्ट्राः सालाः सञ्जय पाण्डवाः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.२९.५८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੇਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਪਾਂਡਵ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਵੇਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ।
5.29.59
स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः ।
यत्कृत्यं धृतराष्ट्रस्य तत्करोतु नराधिपः ॥ ५.२९.५९ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਰਥ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਜੋ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਰੇ।
5.29.60
स्थिताः शमे महात्मानः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
योधाः समर्थास्तद्विद्वन्नाचक्षीथा यथातथम् ॥ ५.२९.६० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ; ਉਹ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਹ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸੀਂ।