महाभारत · अध्याय 5.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.3.1
यादृशः पुरुषस्यात्मा तादृशं संप्रभाषते ।
यथारूपोऽन्तरात्मा ते तथारूपं प्रभाषते ॥ ५.३.१ ॥
पुरुषाचा आत्मा जसा असतो, तसेच तो बोलतो. तुझा अंतरात्मा जसा आहे, तसेच तू बोलत आहेस.
5.3.2
सन्ति वै पुरुषाः शूराः सन्ति कापुरुषास्तथा ।
उभावेतौ दृढौ पक्षौ दृश्येते पुरुषान्प्रति ॥ ५.३.२ ॥
पुरुषांमध्ये शूरही असतात आणि कापुरुषही असतात. हे दोन्ही पक्ष माणसांमध्ये दृढपणे दिसतात.
5.3.3
एकस्मिन्नेव जायेते कुले क्लीबमहाबलौ ।
फलाफलवती शाखे यथैकस्मिन्वनस्पतौ ॥ ५.३.३ ॥
एकाच कुलात दुर्बल आणि महाबलवान दोघेही जन्म घेतात, जसे एकाच वृक्षाला फळांनी भरलेल्या फांद्या असतात.
5.3.4
नाभ्यसूयामि ते वाक्यं ब्रुवतो लाङ्गलध्वज ।
ये तु शृण्वन्ति ते वाक्यं तानसूयामि माधव ॥ ५.३.४ ॥
हे लांगलध्वजा, तू बोलणाऱ्या शब्दांचा मी द्वेष करत नाही; पण हे माधवा, जे तुझे शब्द ऐकतात त्यांचा मी द्वेष करतो.
5.3.5
कथं हि धर्मराजस्य दोषमल्पमपि ब्रुवन् ।
लभते परिषन्मध्ये व्याहर्तुमकुतोभयः ॥ ५.३.५ ॥
धर्मराजाचा थोडासाही दोष सांगणारा सभेमध्ये निर्भयपणे कसा बोलू शकेल?
5.3.6
समाहूय महात्मानं जितवन्तोऽक्षकोविदाः ।
अनक्षज्ञं यथाऽश्रद्धं तेषु धर्मजयः कुतः। ॥ ५.३.६ ॥
फासे खेळण्यात निपुण असलेल्यांनी, फासे न जाणणाऱ्या महात्म्याला बोलावून जिंकले; श्रद्धाहीन त्यांच्यामध्ये धर्माचा विजय कुठून?
5.3.7
यदि कुन्तीसुतं गेहे क्रीडन्तं भ्रातृभिः सह ।
अभिगम्य जयेयुस्ते तत्तेषां धर्मतो भवेत् ॥ ५.३.७ ॥
कुंतीपुत्र घरी बंधूंसह खेळत असताना त्यांनी जवळ जाऊन त्याला जिंकले असते, तर ते त्यांच्यासाठी धर्मानुसार झाले असते.
5.3.8
समाहूय तु राजानं क्षत्रधर्मरतं सदा ।
निकृत्या जितवन्तस्ते किं नु तेषां परं शुभम् ॥ ५.३.८ ॥
सदैव क्षत्रधर्मात रमणाऱ्या राजाला बोलावून कपटाने त्यांनी त्याला जिंकले; त्यांच्यासाठी यापेक्षा मोठे शुभ काय असू शकेल?
5.3.9
कथं प्रणिपतेच्चायमिह कृत्वा पणं परम् ।
वनवासाद्विमुक्तरतु प्राप्तः पैतामहं पदम् ॥ ५.३.९ ॥
येथे हा मोठा पण लावून हा कसा नमस्कार करेल? वनवासातून मुक्त होऊन त्याने पितामहाचे पद मिळवले आहे.
5.3.10
यद्ययं परवित्तानि कामयेत युधिष्ठिरः ।
एवमप्ययमत्यन्तं परान्नार्हति याचितुम् ॥ ५.३.१० ॥
युधिष्ठिराने जरी दुसऱ्यांचे धन इच्छिले, तरी दुसऱ्याचे अन्न मागण्यास तो अजिबात योग्य नाही.
5.3.11
कथं च धर्मयुक्तास्ते न च राज्यं जिहीर्षवः ।
निवृत्तवनवासांस्तान्य आहुर्विदिता इति ॥ ५.३.११ ॥
ते धर्मयुक्त आहेत आणि राज्य हिरावून घेण्याची इच्छा नसलेले आहेत; वनवासातून परतलेल्या त्यांना लोक 'विदित' म्हणतात तरी कसे?
5.3.12
अनुनीता हि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
न व्यवस्यन्ति पाण्डूनां प्रदातुं पैतृकं वसु ॥ ५.३.१२ ॥
भीष्म, द्रोण आणि विदुर यांनी विनंती करूनही पांडवांना पैतृक धन देण्याचा निश्चय ते करत नाहीत.
5.3.13
अहं तु ताञ्छितैर्बाणैरनुनीय रणे बलात् ।
पादयोः पातयिष्यामि कौन्तेयस्य महात्मनः ॥ ५.३.१३ ॥
मी तीक्ष्ण बाणांनी रणांगणावर बलाने त्यांना नमवून महात्मा कौन्तेयाच्या पायांवर पाडीन.
5.3.14
अथ ते न व्यवस्यन्ति प्रणिपाताय धीमतः ।
गमिष्यन्ति सहामात्या यमस्य सदनं प्रति ॥ ५.३.१४ ॥
ते त्या बुद्धिमानाच्या चरणी नमन करण्याचा निश्चय करीत नसतील तर अमात्यांसह यमाच्या सदनाकडे जातील.
5.3.15
न हि ते युयुधानस्य संरब्धस्य युयुत्सतः ।
वेगं समर्थाः संसोद्धुं वज्रस्येव महीधराः ॥ ५.३.१५ ॥
संतप्त आणि युद्धेच्छु युयुधानाचा वेग त्यांना सहन होणार नाही, जसे पर्वत वज्राचा वेग सहन करू शकत नाहीत.
5.3.16
को हि गाण्डीवधन्वानं कश्च चक्रायुधं युधि ।
मां चापि विषहेत्क्रुद्धं कश्च भीमं दुरासदम् ॥ ५.३.१६ ॥
युद्धात गांडीवधारी अर्जुनाला कोण सहन करू शकेल? चक्रायुध कृष्णाला कोण? क्रुद्ध अशा मलाही कोण सहन करील? आणि दुर्धर्ष भीमाला कोण?
5.3.17
यमौ च दृढधन्वानौ यमकल्पौ महाद्युती ।
विराटद्रुपदौ वीरौ यमकालोपमद्युती ॥ ५.३.१७ ॥
दृढ धनुर्धर, यमासारखे, महातेजस्वी असे दोघे यमल बंधू; वीर विराट आणि द्रुपद, जे यम व कालासारखे तेजस्वी आहेत.
5.3.18
को जिजीविषुरासादेद्धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
पञ्चैतान्पाण्डवेयांस्तु द्रौपद्याः कीर्तिवर्धनान् ॥ ५.३.१८ ॥
जगण्याची इच्छा असलेला कोण पृषतपुत्र धृष्टद्युम्नाजवळ जाईल? आणि द्रौपदीची कीर्ती वाढवणाऱ्या या पाच पांडवपुत्रांजवळ कोण जाईल?
5.3.19
समप्रमाणान्पाण्डूनां समवीर्यान्मदोत्कटान् ।
सौभद्रं च महेष्वासममरैरपि दुःसहम् ॥ ५.३.१९ ॥
पांडव समान शरीरबल व समान पराक्रमी, मदोन्मत्त आहेत; आणि सुभद्रापुत्र महाधनुर्धर अभिमन्यू देवांनाही दुःसह आहे.
5.3.20
गदप्रद्युम्नसाम्बांश्च कालसूर्यानलोपमान् ।
ते वयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रं शकुनिना सह ॥ ५.३.२० ॥
काल, सूर्य आणि अग्नी यांच्यासारखे गद, प्रद्युम्न व साम्ब; आम्ही धृतराष्ट्राच्या पुत्राला शकुनीसह (संपवू).
5.3.21
कर्णं चैव निहत्याजावभिषेक्ष्याम पाण्डवम् ।
नाधर्मो विद्यते कश्चिच्छत्रून्हत्वाऽऽततायिनः ॥ ५.३.२१ ॥
युद्धात कर्णाला मारून पांडवाचा (युधिष्ठिराचा) राज्याभिषेक करू. आततायी शत्रूंना मारण्यात कोणतेही अधर्म नाही.
5.3.22
अधर्म्यमयशस्यं च शात्रवाणां प्रयाचनम् ।
हृद्भतस्तस्य यः कामस्तं कुरुध्वमतन्द्रिताः ॥ ५.३.२२ ॥
शत्रूंकडे याचना करणे अधर्म व अपकीर्ती देणारे आहे. त्यांच्या मनातील इच्छा आळस न करता पूर्ण करा.
5.3.23
धार्तराष्ट्रो ह्ययुद्धेन न राज्यं दातुमिच्छति ।
अद्य पाण्डुसुतो राज्यं लभतां वा युधिष्ठिरः।
निहता वा रणे सर्वे स्वप्स्यन्ति वसुधातले ॥ ५.३.२३ ॥
धृतराष्ट्राचा पुत्र युद्धाशिवाय राज्य देऊ इच्छित नाही. आज पांडुपुत्र युधिष्ठिराला राज्य मिळो; अथवा युद्धात सर्वजण मारले जाऊन पृथ्वीवर निजतील.