મહાભારત · અધ્યાય 5.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.30.1
आमन्त्रये त्वां नरदेवदेव ।
गच्छाम्यहं पाण्डव स्वस्ति तेऽस्तु।
कच्चिन्न वाचा वृजिनं हि किंचि-
दुच्चारितं मे मनसोऽभिषङ्गात् ॥ ५.३०.१ ॥
હે નરદેવોના દેવ, હું આપની પાસેથી વિદાય લઉં છું. હે પાંડવ, હું જાઉં છું; આપનું કલ્યાણ થાઓ. મનના આવેગથી મારા મુખમાંથી કંઈ અનુચિત વચન નીકળ્યું હોય તો…
5.30.2
जनार्दनं भीमसेनार्जुनौ च ।
माद्रीसुतौ सात्यकिं चेकितानम् ।
आमन्त्र्य गच्छामि शिवं सुखं वः ।
सौम्येन मां पश्यत चक्षुषा नृपाः ॥ ५.३०.२ ॥
જનાર્દન, ભીમસેન, અર્જુન, માદ્રીના બે પુત્રો, સાત્યકિ અને ચેકિતાન પાસેથી વિદાય લઈને હું જાઉં છું. તમારા સૌનું કલ્યાણ અને સુખ થાઓ. હે રાજાઓ, સૌમ્ય દૃષ્ટિથી મને જુઓ.
5.30.3
अनुज्ञातः सञ्जय स्वस्ति गच्छ ।
न नः स्मरस्यप्रियं जातु विद्वन्।
विद्मश्च त्वां ते च वयं च सर्वे ।
शुद्धात्मानं मध्यगतं सभास्थम् ॥ ५.३०.३ ॥
સંજય, તને વિદાય આપવામાં આવી છે; કલ્યાણપૂર્વક જા. હે વિદ્વાન, તું અમારા વિશે ક્યારેય અપ્રિય વાત યાદ નથી રાખતો. અમે તને જાણીએ છીએ, તું પણ અમને જાણે છે; અમે સૌ જાણીએ છીએ. શુદ્ધાત્મા, સભાની વચ્ચે ઊભેલા.
5.30.4
आप्तो दूतः सञ्जय सुप्रियोऽसि ।
कल्याणवाक् शीलवांस्तृप्तिमांश्च।
न मुह्येस्त्वं सञ्जय जातु मत्या ।
न च क्रुद्ध्येरुच्यमानोऽपि तत्त्वम् ॥ ५.३०.४ ॥
સંજય, તું વિશ્વાસુ દૂત છે અને અમને અતિ પ્રિય છે; તું કલ્યાણકારી વચન બોલનાર, સદાચારી અને સંતોષી છે. સંજય, તું ક્યારેય બુદ્ધિથી ભ્રમિત ન થા; સત્ય કહેવાય તો પણ ક્રોધ ન કર.
5.30.5
न मर्मगां जातु वक्ताऽसि रूक्षां ।
नोपश्रुतिं कटुकां नोति शुष्काम्।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्रा-
मेतां वाचं तव जानीम सूत ॥ ५.३०.५ ॥
તું ક્યારેય મર્મને સ્પર્શતી, કઠોર, નિંદાત્મક, કડવી કે સૂકી વાત કહેતો નથી. હે સૂત, તારી આ વાણી ધર્મોદ્યાન, અર્થપૂર્ણ અને અહિંસક છે એમ અમે જાણીએ છીએ.
5.30.6
त्वमेव नः प्रियतमोऽसि दूत ।
इहागच्छेद्विदुरो वा द्वितीयः।
अभीक्ष्णदृष्टोऽसि पुरातनस्त्वं ।
धनञ्जयस्यात्मसमः सखाऽसि ॥ ५.३०.६ ॥
હે દૂત, તું જ અમને સૌથી પ્રિય છે. અહીં બીજો કોઈ, વિદુર કે બીજો, આવે. તું વારંવાર દેખાયેલો, પુરાતન છે; ધનંજયનો આત્મા સમાન મિત્ર તું છે.
5.30.7
इतो गत्वा सञ्जय क्षिप्रमेव ।
उपातिष्ठेथा ब्राह्मणान्ये तदर्हाः।
विशुद्धवीर्याश्चरणोपपन्नाः ।
कुले जाताः सर्वधर्मापपन्नाः ॥ ५.३०.७ ॥
હે સંજય, અહીંથી જઈને તરત જ એ બ્રાહ્મણો પાસે જા, જેઓ તેના યોગ્ય છે — શુદ્ધ પરાક્રમવાળા, સદાચારયુક્ત, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા અને સર્વ ધર્મોથી સંપન્ન.
5.30.8
स्वाध्यायिनो ब्राह्मणा भिक्षवश्च ।
तपस्विनो ये च नित्या वनेषु ।
अभिवाद्य तान्मद्वचनेन वृद्धां-
स्तथैव तान्कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.८ ॥
જે વેદાધ્યયન કરનારા બ્રાહ્મણો, ભિક્ષુઓ અને જે તપસ્વીઓ વનમાં સદા રહે છે, તેમને મારા વતી પ્રણામ કરીને, હે તાત, એ વૃદ્ધજનોનાં પણ કુશળ-ક્ષેમ એ જ રીતે પૂછજે.
5.30.9
पुरोहितं धृतराष्ट्रस्य राज्ञ-
स्तथाचार्यानृत्विजो ये च तस्य।
तांश्चैवत्वं सहितान्वै यथावत् ।
सङ्गच्छेथाः कुशलेनैव सूत ॥ ५.३०.९ ॥
રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના પુરોહિતને, એ જ રીતે તેના આચાર્યો અને ઋત્વિજોને, જેઓ તેના છે, તે સૌને યથાવિધિ મળજે. હે સૂત, કુશળતાપૂર્વક જ મળજે.
5.30.10
अश्रोत्रिया ये च वसन्ति वृद्धा ।
मनस्विनः शीलबलोपपन्नाः ।
आशंसन्तोऽस्माकमनुस्मरन्तो ।
यथाशक्ति धर्ममात्रां चरन्तः ॥ ५.३०.१० ॥
વેદજ્ઞાન વિનાના હોવા છતાં ત્યાં રહેતા વૃદ્ધો મનસ્વી, શીલ અને બળથી યુક્ત છે; અમારી આશા રાખીને અને અમને સ્મરીને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ધર્મનું થોડુંક આચરણ કરે છે.
5.30.11
तेषां सर्वषां कुशलं स्म पृच्छेः ॥ ५.३०.११ ॥
તે સૌનાં કુશળ-ક્ષેમ અવશ્ય પૂછજો.
5.30.12
आचार्य इष्टो नयगो विधेयो ।
वेदानभीप्सन्ब्रह्मचर्यं चचार।
योऽस्त्रं चतुष्पात्पुनरेव चक्रे ।
द्रोणः प्रसन्नोऽभिवाद्यस्त्वयासौ ॥ ५.३०.१२ ॥
પ્રિય, નીતિજ્ઞ અને આજ્ઞાપાલન યોગ્ય એવા આચાર્ય; વેદની ઇચ્છાથી બ્રહ્મચર્ય પાળનાર; ચતુષ્પાદ અસ્ત્રવિદ્યા ફરી સિદ્ધ કરનાર — તે પ્રસન્ન દ્રોણને તમે અભિવાદન કરજો.
5.30.13
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो ।
योऽस्त्रं चतुष्पात्पुनरेव चक्रे।
गन्धर्वपुत्रप्रतिमं तरस्विनं ।
तमश्वत्थामानं कुशलं स्म पृच्छेः ॥ ५.३०.१३ ॥
વિદ્યા ભણીને, આચારસંપન્ન થઈને, ચતુષ્પાદ અસ્ત્રવિદ્યા ફરી સિદ્ધ કરનાર, ગંધર્વપુત્ર જેવા તેજસ્વી તે અશ્વત્થામાનાં કુશળ-ક્ષેમ અવશ્ય પૂછજો.
5.30.14
शारद्वतस्यावसथं स्म गत्वा ।
महारथस्यात्मविदां वरस्य।
त्वं मामभीक्ष्णं परिकीर्तयन्वै ।
कृपस्य पादौ सञ्जय पाणिना स्पृशेः ॥ ५.३०.१४ ॥
હે સંજય, શરદ્વાનના પુત્ર કૃપના નિવાસે જઈને, મહારથી અને આત્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેમની સાથે મારી વારંવાર ચર્ચા કરતાં, તમારા હાથે કૃપના ચરણ સ્પર્શજો.
5.30.15
यस्मिन्शौर्यमानृशंस्यं तपश्च ।
प्रज्ञा शीलं श्रुतरूपे धृतिश्च।
पादौ गृहीत्वा कुरुसत्तमस्य ।
भीष्मस्य मां तत्र निवेदयेथाः ॥ ५.३०.१५ ॥
જેનામાં શૌર્ય, અનૃશંસતા, તપ, પ્રજ્ઞા, શીલ, શ્રુત, રૂપ અને ધૃતિ છે, એ કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મના ચરણ પકડીને ત્યાં મારું નિવેદન કરજો.
5.30.16
प्रज्ञाचक्षुर्यः प्रणेता कुरूणां ।
बहुश्रुतो वृद्धसेवी मनीषी।
तस्मै राज्ञे स्थविरायाभिवाद्य ।
आचक्षीथाः सञ्जय मामरोगम् ॥ ५.३०.१६ ॥
પ્રજ્ઞાચક્ષુ, કુરુઓના નેતા, બહુશ્રુત, વૃદ્ધસેવી અને મનીષી એવા એ વૃદ્ધ રાજાને અભિવાદન કરીને, હે સંજય, હું નિરોગી છું એમ કહેજો.
5.30.17
ज्येष्ठः पुत्रो धृतराष्ट्रस्य मन्दो ।
मूर्खः शठः सञ्जय पापशीलः।
यस्यापवादः पृथिवीं याति सर्वां ।
सुयोधनं कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.१७ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર મંદ, મૂર્ખ, શઠ અને પાપશીલ છે; તેનો અપયશ આખી પૃથ્વી પર ફેલાયો છે. હે સંજય, એ સુયોધનની કુશળતા પૂછજો.
5.30.18
भ्राता कनीयानपि तस्य मन्द-
स्तथाशीलः सञ्जय सोपि शश्वत्।
महेष्वासः शूरतमः कुरूणां ।
दुःशासनः कुशलं तात वाच्यः ॥ ५.३०.१८ ॥
તેનો નાનો ભાઈ પણ મંદ અને એવા જ સ્વભાવનો છે. હે સંજય, તે પણ હંમેશાં કુરુઓમાં મહાધનુર્ધર અને સૌથી શૂર દુઃશાસન છે; હે તાત, તેને કુશળ કહેવું.
5.30.19
यस्य कामो वर्तते नित्यमेव ।
नान्यः शमाद्भारतानामिति स्म।
स बाह्लिकानामृषभो मनीषी ।
पुनर्यथा माऽभिवदेत्प्रसन्नः ॥ ५.३०.१९ ॥
ભારતોમાં શાંતિ સિવાય બીજું કંઈ ન હોય એવી જેની સદા ઇચ્છા છે, તે બાહ્લિકોમાં વૃષભ મનીષી — પ્રસન્ન થઈને ફરી જેમ મને અભિવાદન કરે.
5.30.20
भूरिश्रवास्तात निपातयोधी ।
महेष्वासो रथिनामुत्तमोऽग्र्यः ।
गत्वा स्म तं मद्वचनेन ब्रूयाः ।
शल्यं तथा मद्वचनात्प्रतीतः ॥ ५.३०.२० ॥
ભૂરિશ્રવા, હે તાત, નજીકથી લડનાર, મહાધનુર્ધર, રથીઓમાં ઉત્તમ અને શ્રેષ્ઠ, તેની પાસે જઈને મારા વચનથી કહેજે; અને એ જ રીતે મારા વચનથી પ્રસન્ન થયેલા શલ્યને પણ કહેજે.
5.30.21
स्तेषां सर्वेषां कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.२१ ॥
હે તાત, તેમની સૌની કુશળતા પૂછજે.
5.30.22
गुणैरनेकैः प्रवरैश्च युक्तो ।
विज्ञानवान्नैव च निष्ठुरो यः।
स्नेहादमर्षं सहते सदैव ।
स सोमदत्तः पूजनीयो मतो मे ॥ ५.३०.२२ ॥
અનેક શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત, વિવેકી, કઠોર નહીં, સ્નેહને કારણે હંમેશાં ક્રોધ સહન કરનાર, તે સોમદત્ત મારા મતે પૂજનીય છે.
5.30.23
अर्हत्तमः कुरुषु सौमदत्तिः ।
स नो भ्राता संजय मत्सखा च।
महेष्वासो रथिनामुत्तमोऽर्हः ।
सहामात्यः कुशलं तस्य पृच्छेः ॥ ५.३०.२३ ॥
કુરુઓમાં સૌથી પૂજનીય સોમદત્તનો પુત્ર, તે અમારો ભાઈ અને મારો મિત્ર છે. હે સંજય, મહાધનુર્ધર, રથીઓમાં ઉત્તમ અને યોગ્ય એવા તેની અમાત્યો સહિત કુશળતા પૂછજે.
5.30.24
ये चैवान्ये कुरुमुख्या युवानः ।
पुत्राः पौत्रा भ्रातरश्चैव ये नः।
यंयमेषां मन्यसे येन योग्यं ।
तत्तत्प्रोच्यानामयं सूत वाच्याः ॥ ५.३०.२४ ॥
કુરુઓના અન્ય મુખ્ય યુવાનો, અમારા પુત્રો, પૌત્રો અને ભાઈઓ જે છે, તેમાંથી જેને તું યોગ્ય માને તેને યોગ્ય કહેજે; હે સૂત, તેમના કુશળ સમાચાર પણ કહેજે.
5.30.25
ये राजानः पाण्डवायोधनाय ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण केचित्।
वशातयः साल्वकाः केकयाश्च ।
तथाम्बष्ठा ये त्रिगर्ताश्च मुख्याः ॥ ५.३०.२५ ॥
પાંડવો સાથે યુદ્ધ માટે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે એકઠા કરેલા રાજાઓ — કેટલાક વશાતિ, સાલ્વ, કેકય, તેમજ અંબષ્ઠ અને મુખ્ય ત્રિગર્તો.
5.30.26
प्राच्योदीच्या दाक्षिण्यात्याश्च शूरा-
स्तथा प्रतीच्याः पार्वतीयाश्च सर्वे।
अनृशंसाः शीलवृत्तोपुन्ना-
स्तेषां सर्वेषां कुशलं सूत पृच्छेः ॥ ५.३०.२६ ॥
પૂર્વ, ઉત્તર, દક્ષિણના શૂરવીરો તથા પશ્ચિમના અને પર્વતવાસી સૌ — દયાળુ અને સારા આચાર-વર્તનવાળા એ સૌનું કુશળ, હે સૂત, પૂછજે.
5.30.27
हस्त्यारोहा रथिनः सादिनश्च ।
पदातयश्चार्यसङ्घा महान्तः।
आख्याय मां कुशलिनं स्म नित्य-
मनामयं परिपृच्छेः समग्रान् ॥ ५.३०.२७ ॥
હાથી-સવારો, રથીઓ, ઘોડેસવારો, પાયદળ અને મહાન આર્ય-સમૂહો — મને તેમનું કુશળ કહીને, તેઓ સદા સ્વસ્થ છે એમ કહીને, એ સૌની પૂછપરછ કરજે.
5.30.28
तथा राज्ञो ह्यर्थयुक्तानमात्यान् ।
दौवारिकान्ये च सेनां नयन्ति।
आयव्ययं ये गमयन्ति नित्य-
मर्थांश्च ये महतश्चिन्तयन्ति ॥ ५.३०.२८ ॥
તેવી જ રીતે રાજકાર્યમાં જોડાયેલા અમાત્યો, દ્વારપાલો, સેનાનું સંચાલન કરનારા, આવક-જાવકનો નિત્ય હિસાબ રાખનારા, મોટા પ્રયોજનોનો વિચાર કરનારા — એ સૌની ખબર પૂછજે.
5.30.29
वृन्दारकं कुरुमध्येष्वमूढं ।
महाप्रज्ञं सर्वधर्मोपपन्नम् ।
न तस्य युद्धं रोचते वै कदाचि-
द्वैश्यापुत्रं कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.२९ ॥
કુરુઓની વચ્ચે જે શ્રેષ્ઠ, સ્પષ્ટબુદ્ધિ, મહાપ્રજ્ઞ અને સર્વ ધર્મોથી યુક્ત છે, તે વૈશ્યપુત્ર (વિદુર)ને યુદ્ધ ક્યારેય ગમતું નથી. હે તાત, તેમની કુશળતા પૂછજો.
5.30.30
निकर्तने देवने योऽद्वितीय-
श्छन्नोपधः साधुदेवी मताक्षः।
यो दुर्जयो देवरथेन सङ्ख्ये ।
स चित्रसेनः कुशलं तात वाच्यः ॥ ५.३०.३० ॥
જુગારમાં અદ્વિતીય, છુપાયેલા દાવપેચ જાણનાર, પાસામાં કુશળ અને યુદ્ધમાં દિવ્ય રથથી અજેય એવા ચિત્રસેનને, હે તાત, તેમની કુશળતા કહેવી.
5.30.31
गान्धारराजः शकुनिः पार्वतीयो ।
निकर्तने योऽद्वितीयोऽक्षदेवी।
मानं कुर्वन्धार्तराष्ट्रस्य सूत ।
मिथ्याबुद्धेः कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.३१ ॥
ગાંધારરાજ શકુની, પર્વતજાત, જુગારમાં અદ્વિતીય, પાસામાં નિપુણ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રનું માન કરનાર. હે સૂત, તે મિથ્યાબુદ્ધિનું કુશળ, હે તાત, પૂછજો.
5.30.32
यः पाण्डवानेकरथेन वीरः ।
समुत्सहत्यप्रधृप्यान्विजेतुम् ।
यो मुह्यतां मोहयिताऽद्वितीयो ।
वैकर्तनः कुशलं तस्य पृच्छेः ॥ ५.३०.३२ ॥
એકલા રથથી અજેય પાંડવોને જીતવાનું સાહસ કરનાર વીર, મોહિતોને મોહાવનાર, અદ્વિતીય વૈકર્તનનું (કર્ણનું) કુશળ પૂછજો.
5.30.33
स एव भक्तः स गुरुः स भर्ता ।
स वै पिता स च माता सुहृच्च।
अगाधबुद्धिर्विदुरो दीर्घदर्शी ।
स नो मन्त्री कुशलं तं स्म पृच्छेः ॥ ५.३०.३३ ॥
તે જ આપણો ભક્ત, ગુરુ, સ્વામી, પિતા, માતા અને મિત્ર છે. અગાધ બુદ્ધિ અને દૂરદર્શી વિદુર આપણા મંત્રી છે; તેમનું કુશળ અવશ્ય પૂછજો.
5.30.34
वृद्धाः स्त्रियो याश्च गुणोपपन्ना ।
ज्ञायन्ते नः सञ्जय मातरस्ताः।
ताभिः सर्वाभिः सहिताभिः समेत्य ।
स्त्रीभिः सवृद्धाभिरभिवादं वदेथाः ॥ ५.३०.३४ ॥
હે સંજય, જે ગુણવાન વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ છે અને જેમને અમે માતા તરીકે જાણીએ છીએ, તે સૌને મળીને, તે વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ સાથે તેમને અભિવાદન કહેજો.
5.30.35
कच्चित्पुत्रा जीवपुत्राः सुसम्य-
ग्वर्तन्ते वो वृत्तिमनृशंसरूपाः ।
इति स्मोत्का सञ्जय ब्रूहि पश्चा-
दजातशत्रुः कुशली सपुत्रः ॥ ५.३०.३५ ॥
તમારા પુત્રો, જીવંત પુત્રોવાળા, દયાળુ સ્વભાવે સારી રીતે વર્તે છે? હે સંજય, આમ પૂછીને પછી કહેજો કે અજાતશત્રુ પુત્રો સહિત કુશળ છે.
5.30.36
राज्ञो भार्याः सञ्जय वेत्थ तत्र ।
तासां सर्वासां कुशलं तात पृच्छेः ।
सुसंगुप्ताः सुरभयोऽनवद्याः ।
कच्चिद्गृहानावसथाप्रमत्ताः ॥ ५.३०.३६ ॥
હે સંજય, ત્યાં તું રાજાની પત્નીઓને જાણે છે. હે તાત, તેમના સૌનું કુશળ પૂછજે. સારી રીતે સુરક્ષિત, નિર્ભય, નિર્દોષ તેઓ શું સાવધાનીથી પોતાના ઘરોમાં રહે છે?
5.30.37
कच्चिद्वृत्तिं श्वशुरेषु भद्राः ।
कल्याणीं वर्तध्वमनृशंसरूपाम्।
यथा च वः स्युः पतयोऽनुकूला-
स्तथा वृत्तिमात्मनः स्थापयध्वम् ॥ ५.३०.३७ ॥
હે ભદ્ર સ્ત્રીઓ, શું તમે સસરાઓ પ્રત્યે કલ્યાણકારી, દયાળુ વર્તન રાખો છો? જેમ તમારા પતિઓ અનુકૂળ રહે, તેમ તમારું વર્તન સ્થિર કરો.
5.30.38
या नः स्नुषाः सञ्जय वेत्थ तत्र ।
प्राप्ताः कुलेभ्यश्च गुणोपपन्नाः।
प्रजावत्यो ब्रूहि समेत्य ताश्च ।
युधिष्ठिरो वोऽभ्यवदत्प्रसन्नः ॥ ५.३०.३८ ॥
હે સંજય, ત્યાં જે અમારી પુત્રવધૂઓ ઉત્તમ કુળમાંથી આવેલી, ગુણસંપન્ન અને સંતાનવતી છે, તેમને મળીને પ્રસન્ન યુધિષ્ઠિરે તમને કહ્યું છે એમ કહેજો.
5.30.39
कन्याः स्वजेथाः सदनेषु सञ्जय ।
अनामयं मद्वचनेन पृष्ट्वा।
कल्याणा वः सन्तु पतयोऽनुकूला ।
यूयं पतीनां भवतानुकूलाः ॥ ५.३०.३९ ॥
હે સંજય, ઘરોમાંની કન્યાઓને મારા વચનથી કુશળ પૂછીને કહેજો—તમારા પતિ કલ્યાણકારી અને અનુકૂળ રહે; તમે પતિઓને અનુકૂળ રહો.
5.30.40
अलङ्कृता वस्त्रवत्यः सुगन्धा ।
अबीभत्साः सुखिता भोगवत्यः।
लघु यासां दर्शनं वाक्व लघ्वी ।
वेशस्त्रियः कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.४० ॥
અલંકૃત, વસ્ત્રધારી, સુગંધિત, અનિંદ્ય, સુખી, ભોગવતી—જેમનાં દર્શન અને વાણી હલકાં છે, તે વેશ્યાઓનું, હે તાત, તમે કુશળ પૂછજો.
5.30.41
दास्यः स्युर्या ये च दासाः कुरूणां ।
तदाश्रया बहवः कुब्जखञ्जाः।
आख्याय मां कुशलिनं स्म तेभ्यो-
ऽप्यनामयं परिपृच्छेर्जघन्यम् । ॥ ५.३०.४१ ॥
કૌરવોની જે દાસીઓ અને દાસો છે, અને તેમના આશ્રિત ઘણા કુબડા-લંગડા છે—તેમને હું કુશળ છું એમ કહીને, તે નીચજનોનું કુશળ પણ પૂછજો.
5.30.42
कच्चिद्वृत्तिं वर्तते वै पुराणीं ।
कच्चिद्भोगान्दार्तराष्ट्रो ददाति।
अङ्गहीनान्कृपणान्वामनान्वा ।
यानानृशंस्याद्धार्तराष्ट्रो बिभर्ति ॥ ५.३०.४२ ॥
શું દુર્યોધન જૂની રીત પ્રમાણે જીવનનિર્વાહ ચલાવે છે? શું તે ભોગ આપે છે? અંગહીન, દીન કે વામનોને, અથવા કરુણાથી જેમને તે પોષે છે તેમને?
5.30.43
अन्धाश्च सर्वे बधिरास्तथैव ।
हस्ताजीवा बहवो येऽत्र सन्ति।
आख्याय मां कुशलिनं स्म तेभ्यो-
ऽप्यनामयं परिपृच्छेर्जघन्यम् ॥ ५.३०.४३ ॥
બધા આંધળા અને બહેરા, તેમજ અહીં હાથના કામથી જીવન ગુજારતા ઘણા લોકો — મારી કુશળતા જણાવીને તેમનાં પણ, એ હીનજનોનાં પણ, ક્ષેમ પૂછજે.
5.30.44
मा भैष्ट दुःखेन कुजीवितेन ।
नूनं कृतं परलोकेषु पापम्।
निगृह्य शत्रून्सुहृदोऽनुगृह्य ।
वासोभिरन्नेन च वो भरिष्ये ॥ ५.३०.४४ ॥
દુઃખ અને ખરાબ જીવનથી ડરશો નહિ. પરલોકોમાં ચોક્કસ પાપ કરવામાં આવ્યું છે. શત્રુઓને વશ કરીને અને મિત્રો પર કૃપા કરીને હું તમને વસ્ત્ર અને અન્નથી પોષીશ.
5.30.45
त्वयोच्यमानां श्रृणुयुक्तथा कुरु ॥ ५.३०.४५ ॥
તારા દ્વારા જે કહેવાશે તે સાંભળ અને યોગ્ય રીતે કર.
5.30.46
सन्त्येव मे ब्राह्मणेभ्यः कृतानि ।
भावीन्यथो नो बत वर्तयन्ति ।
तान्पश्यामि युक्तरूपांस्तथैव ।
तामेव सिद्धिं श्रावयेथा नृपं तम् ॥ ५.३०.४६ ॥
બ્રાહ્મણો માટે મેં કરેલાં દાન છે, અને ભવિષ્યમાં થનારાં પણ છે; એ અમારું પોષણ કરે છે. હું તેમને યોગ્ય રૂપમાં જોઉં છું. એ જ સિદ્ધિ એ રાજાને સંભળાવ.
5.30.47
ये चानाथा दुर्बलाः सर्वकाल-
मात्मन्येव प्रयतन्तेऽथ मूढाः।
तांश्चापि त्वं कृपणान्सर्वथैव ।
ह्यस्मद्वाक्यात्कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.४७ ॥
જે અનાથ, દુર્બળ અને સદા પોતાના માટે જ મથતા મૂઢ છે, તે દીનજનોને પણ, હે તાત, અમારા વચનથી સર્વ પ્રકારે કુશળ પૂછજો.
5.30.48
ये चाप्यन्ये संश्रिता धार्तराष्ट्रा-
न्नानादिग्भ्योऽभ्यागताः सूतपुत्र ।
दृष्ट्वा तांश्चैवार्हतश्चापि सर्वा-
न्संपृच्छेथाः कुशलं चाव्ययं च ॥ ५.३०.४८ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનો આશ્રય લઈ રહેલા બીજા જે છે, વિવિધ દિશાઓમાંથી આવેલા, હે સૂતપુત્ર, તેમને બધાને જોઈને અને પૂજ્યોને પણ, કુશળ અને અક્ષય ક્ષેમ પૂછજો.
5.30.49
एवं सर्वानागताभ्यागतांश्च ।
राज्ञो दूतान्सर्वदिग्भ्योभ्युपेतान् ।
पृष्ट्वा सर्वान्कुशलं तांश्च सूत ।
पश्चादहं कुशली तेषु वाच्यः ॥ ५.३०.४९ ॥
આ રીતે આવેલા બધાને, અતિથિ બનીને આવેલાઓને અને સર્વ દિશાઓમાંથી પહોંચેલા રાજાઓના દૂતોને પણ કુશળ પૂછીને, હે સૂત, પછી તેમને કહેજો કે હું કુશળ છું.
5.30.50
न हीदृशाः सन्त्यपरे पृथिव्यां ।
ये योधका धार्तराष्ट्रेण लब्धाः।
धर्मस्तु नित्यो मम धर्म एव ।
महाबलः शत्रुनिबर्हणाय ॥ ५.३०.५० ॥
પૃથ્વી પર ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને મળેલા એવા બીજા યોદ્ધાઓ નથી. પણ મારો ધર્મ તો શાશ્વત છે, જે શત્રુસંહાર માટે મહાબલી છે.
5.30.51
इदं पुनर्वचनं धार्तराष्ट्रं ।
सुयोधनं सञ्जय श्रावयेथाः ।
यस्ते शरीरे हृदयं दुनोति ।
कामः कुरूनसपत्नोऽनुशिष्याम् ॥ ५.३०.५१ ॥
હે સંજય, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર સુયોધનને આ વચન ફરી સંભળાવજે. તારા હૃદયને પીડનારી ઇચ્છા આ છે: કુરુઓ પર નિષ્કંટક શાસન કરવાની મારી ઇચ્છા છે.
5.30.52
न विद्यते युक्तिरेतस्य काचि-
न्नैवं विधास्यामि यथा प्रियं ते।
ददस्व वा शक्रपुरीं ममैव ।
युध्वस्व वा भारतमुख्यवीर ॥ ५.३०.५२ ॥
આનું કોઈ યોગ્ય કારણ નથી; તને ગમે તેવું હું નહીં કરું. મને ઇન્દ્રપુરી જેવું રાજ્ય આપ, અથવા યુદ્ધ કર, હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ વીર.