महाभारत · अध्याय 5.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.30.1
आमन्त्रये त्वां नरदेवदेव ।
गच्छाम्यहं पाण्डव स्वस्ति तेऽस्तु।
कच्चिन्न वाचा वृजिनं हि किंचि-
दुच्चारितं मे मनसोऽभिषङ्गात् ॥ ५.३०.१ ॥
हे नरदेवांच्या देवा, मी आपला निरोप घेतो. हे पांडवा, मी जात आहे; आपलं कल्याण होवो. मनाच्या आवेगामुळे माझ्या मुखातून काही चुकीचे वचन निघाले असेल तर…
5.30.2
जनार्दनं भीमसेनार्जुनौ च ।
माद्रीसुतौ सात्यकिं चेकितानम् ।
आमन्त्र्य गच्छामि शिवं सुखं वः ।
सौम्येन मां पश्यत चक्षुषा नृपाः ॥ ५.३०.२ ॥
जनार्दन, भीमसेन, अर्जुन, माद्रीचे दोन पुत्र, सात्यकी आणि चेकितान यांचा निरोप घेऊन मी जात आहे. आपणा सर्वांचे कल्याण व सुख होवो. हे राजांनो, सौम्य दृष्टीने मला पाहा.
5.30.3
अनुज्ञातः सञ्जय स्वस्ति गच्छ ।
न नः स्मरस्यप्रियं जातु विद्वन्।
विद्मश्च त्वां ते च वयं च सर्वे ।
शुद्धात्मानं मध्यगतं सभास्थम् ॥ ५.३०.३ ॥
सञ्जया, तुला निरोप दिला आहे; कल्याणाने जा. हे विद्वान, तू आमच्याबद्दल कधीही अप्रिय गोष्ट आठवत नाहीस. आम्ही तुला ओळखतो, तूही आम्हाला ओळखतोस; आम्ही सर्व जाणतो. शुद्धात्मा, सभेच्या मध्यभागी उभा असलेला.
5.30.4
आप्तो दूतः सञ्जय सुप्रियोऽसि ।
कल्याणवाक् शीलवांस्तृप्तिमांश्च।
न मुह्येस्त्वं सञ्जय जातु मत्या ।
न च क्रुद्ध्येरुच्यमानोऽपि तत्त्वम् ॥ ५.३०.४ ॥
सञ्जया, तू विश्वासू दूत आहेस आणि आम्हाला अत्यंत प्रिय आहेस; तू कल्याणकारी बोलणारा, सुशील आणि समाधानी आहेस. सञ्जया, तू कधीही बुद्धीने गोंधळून जाऊ नकोस; सत्य सांगितले जात असतानाही रागावू नकोस.
5.30.5
न मर्मगां जातु वक्ताऽसि रूक्षां ।
नोपश्रुतिं कटुकां नोति शुष्काम्।
धर्मारामामर्थवतीमहिंस्रा-
मेतां वाचं तव जानीम सूत ॥ ५.३०.५ ॥
तू कधीही मर्मावर लागणारे, कठोर, निंदात्मक, कडू किंवा रुक्ष बोलत नाहीस. हे सूता, तुझे हे बोलणे धर्माचे उपवन, अर्थपूर्ण आणि अहिंसक आहे हे आम्ही जाणतो.
5.30.6
त्वमेव नः प्रियतमोऽसि दूत ।
इहागच्छेद्विदुरो वा द्वितीयः।
अभीक्ष्णदृष्टोऽसि पुरातनस्त्वं ।
धनञ्जयस्यात्मसमः सखाऽसि ॥ ५.३०.६ ॥
हे दूता, तूच आम्हाला सर्वात प्रिय आहेस. येथे दुसरा कोणी, विदुर किंवा दुसरा, येवो. तू वारंवार दिसलेला, पुरातन आहेस; धनंजयाचा आत्म्यासमान मित्र तू आहेस.
5.30.7
इतो गत्वा सञ्जय क्षिप्रमेव ।
उपातिष्ठेथा ब्राह्मणान्ये तदर्हाः।
विशुद्धवीर्याश्चरणोपपन्नाः ।
कुले जाताः सर्वधर्मापपन्नाः ॥ ५.३०.७ ॥
हे संजया, येथून जाऊन लवकरच त्या ब्राह्मणांजवळ जा, जे त्याला योग्य आहेत — शुद्ध पराक्रमी, सदाचारी, उत्तम कुलात जन्मलेले आणि सर्व धर्मांनी युक्त.
5.30.8
स्वाध्यायिनो ब्राह्मणा भिक्षवश्च ।
तपस्विनो ये च नित्या वनेषु ।
अभिवाद्य तान्मद्वचनेन वृद्धां-
स्तथैव तान्कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.८ ॥
वेदाध्ययन करणारे ब्राह्मण, भिक्षू आणि जे तपस्वी वनात सदैव राहतात, त्यांना माझ्या वतीने अभिवादन करून, हे तात, त्या वृद्धांचीही अशीच कुशलवार्ता विचार.
5.30.9
पुरोहितं धृतराष्ट्रस्य राज्ञ-
स्तथाचार्यानृत्विजो ये च तस्य।
तांश्चैवत्वं सहितान्वै यथावत् ।
सङ्गच्छेथाः कुशलेनैव सूत ॥ ५.३०.९ ॥
राजा धृतराष्ट्राचे पुरोहित, तसेच त्याचे आचार्य व ऋत्विज, जे त्याचे आहेत, त्या सर्वांना यथायोग्य भेटावे. हे सूता, कुशलतेनेच भेट.
5.30.10
अश्रोत्रिया ये च वसन्ति वृद्धा ।
मनस्विनः शीलबलोपपन्नाः ।
आशंसन्तोऽस्माकमनुस्मरन्तो ।
यथाशक्ति धर्ममात्रां चरन्तः ॥ ५.३०.१० ॥
जे वेदाध्ययनरहित असूनही तेथे राहणारे वृद्ध, मनस्वी आणि शील व बलसंपन्न आहेत; ते आमची आशा धरून आणि आमचे स्मरण करत, आपल्या शक्तीनुसार धर्माचे थोडेतरी आचरण करत आहेत.
5.30.11
तेषां सर्वषां कुशलं स्म पृच्छेः ॥ ५.३०.११ ॥
त्या सर्वांची खुशाली अवश्य विचारा.
5.30.12
आचार्य इष्टो नयगो विधेयो ।
वेदानभीप्सन्ब्रह्मचर्यं चचार।
योऽस्त्रं चतुष्पात्पुनरेव चक्रे ।
द्रोणः प्रसन्नोऽभिवाद्यस्त्वयासौ ॥ ५.३०.१२ ॥
प्रिय, नीतिज्ञ आणि आज्ञापालनास योग्य असे आचार्य; वेदांच्या इच्छेने ब्रह्मचर्य पाळणारे; चतुष्पाद धनुर्विद्या पुन्हा सिद्ध करणारे — त्या प्रसन्न द्रोणांना तू अभिवादन करावेस.
5.30.13
अधीतविद्यश्चरणोपपन्नो ।
योऽस्त्रं चतुष्पात्पुनरेव चक्रे।
गन्धर्वपुत्रप्रतिमं तरस्विनं ।
तमश्वत्थामानं कुशलं स्म पृच्छेः ॥ ५.३०.१३ ॥
विद्याध्ययन करून, आचारसंपन्न होऊन, चतुष्पाद अस्त्रविद्या पुन्हा साधलेल्या, गंधर्वपुत्रासारख्या तेजस्वी त्या अश्वत्थाम्याची खुशाली अवश्य विचारा.
5.30.14
शारद्वतस्यावसथं स्म गत्वा ।
महारथस्यात्मविदां वरस्य।
त्वं मामभीक्ष्णं परिकीर्तयन्वै ।
कृपस्य पादौ सञ्जय पाणिना स्पृशेः ॥ ५.३०.१४ ॥
हे संजया, शरद्वानाचा पुत्र कृप यांच्या निवासस्थानी जाऊन, महारथी आणि आत्मज्ञानी यांत श्रेष्ठ अशा त्यांच्याशी माझी वारंवार आठवण काढत, आपल्या हाताने कृपांचे पाय स्पर्श कर.
5.30.15
यस्मिन्शौर्यमानृशंस्यं तपश्च ।
प्रज्ञा शीलं श्रुतरूपे धृतिश्च।
पादौ गृहीत्वा कुरुसत्तमस्य ।
भीष्मस्य मां तत्र निवेदयेथाः ॥ ५.३०.१५ ॥
ज्याच्यात शौर्य, अनृशंसता, तप, प्रज्ञा, शील, श्रुत व रूप आणि धृती आहे, त्या कुरुश्रेष्ठ भीष्मांचे चरण धरून तिथे माझे निवेदन कर.
5.30.16
प्रज्ञाचक्षुर्यः प्रणेता कुरूणां ।
बहुश्रुतो वृद्धसेवी मनीषी।
तस्मै राज्ञे स्थविरायाभिवाद्य ।
आचक्षीथाः सञ्जय मामरोगम् ॥ ५.३०.१६ ॥
प्रज्ञाचक्षू, कुरूंचा नेता, बहुश्रुत, वृद्धसेवी व मनीषी अशा त्या वृद्ध राजाला अभिवादन करून, हे सञ्जया, मी निरोगी आहे असे सांग.
5.30.17
ज्येष्ठः पुत्रो धृतराष्ट्रस्य मन्दो ।
मूर्खः शठः सञ्जय पापशीलः।
यस्यापवादः पृथिवीं याति सर्वां ।
सुयोधनं कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.१७ ॥
धृतराष्ट्राचा ज्येष्ठ पुत्र मंद, मूर्ख, शठ व पापशील आहे; त्याची अपकीर्ती सर्व पृथ्वीवर पसरली आहे. हे सञ्जया, त्या सुयोधनाची खुशाली विचार.
5.30.18
भ्राता कनीयानपि तस्य मन्द-
स्तथाशीलः सञ्जय सोपि शश्वत्।
महेष्वासः शूरतमः कुरूणां ।
दुःशासनः कुशलं तात वाच्यः ॥ ५.३०.१८ ॥
त्याचा धाकटा भाऊ देखील मंद आणि तशाच स्वभावाचा आहे. हे सञ्जया, तो सदैव कुरूंमधील महाधनुर्धर व अत्यंत शूर दुःशासन आहे; हे तात, त्याला खुशाली सांगावी.
5.30.19
यस्य कामो वर्तते नित्यमेव ।
नान्यः शमाद्भारतानामिति स्म।
स बाह्लिकानामृषभो मनीषी ।
पुनर्यथा माऽभिवदेत्प्रसन्नः ॥ ५.३०.१९ ॥
भारतांमध्ये शांतीवाचून दुसरे काही नसावे अशी ज्याची इच्छा सदैव असते, तो बाह्लिकांमधील वृषभ, मनीषी — प्रसन्न होऊन पुन्हा जसा माझे अभिवादन करो.
5.30.20
भूरिश्रवास्तात निपातयोधी ।
महेष्वासो रथिनामुत्तमोऽग्र्यः ।
गत्वा स्म तं मद्वचनेन ब्रूयाः ।
शल्यं तथा मद्वचनात्प्रतीतः ॥ ५.३०.२० ॥
भूरिश्रवा, हे तात, जवळून लढणारा, महाधनुर्धर, रथींमध्ये उत्तम आणि श्रेष्ठ, त्याच्याकडे जाऊन माझ्या शब्दांनी सांग; तसेच माझ्या शब्दांनी प्रसन्न झालेल्या शल्यालाही सांग.
5.30.21
स्तेषां सर्वेषां कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.२१ ॥
हे तात, त्या सर्वांची खुशाली विचार.
5.30.22
गुणैरनेकैः प्रवरैश्च युक्तो ।
विज्ञानवान्नैव च निष्ठुरो यः।
स्नेहादमर्षं सहते सदैव ।
स सोमदत्तः पूजनीयो मतो मे ॥ ५.३०.२२ ॥
अनेक श्रेष्ठ गुणांनी युक्त, विवेकी, कठोर नसलेला, स्नेहामुळे नेहमी क्रोध सहन करणारा, तो सोमदत्त माझ्या मते पूजनीय आहे.
5.30.23
अर्हत्तमः कुरुषु सौमदत्तिः ।
स नो भ्राता संजय मत्सखा च।
महेष्वासो रथिनामुत्तमोऽर्हः ।
सहामात्यः कुशलं तस्य पृच्छेः ॥ ५.३०.२३ ॥
कुरूंमध्ये सर्वात पूजनीय सोमदत्ताचा पुत्र, तो आमचा बंधू आणि माझा मित्र आहे. हे संजया, महाधनुर्धर, रथींमध्ये उत्तम आणि योग्य असा तो, त्याच्या अमात्यांसह त्याची खुशाली विचार.
5.30.24
ये चैवान्ये कुरुमुख्या युवानः ।
पुत्राः पौत्रा भ्रातरश्चैव ये नः।
यंयमेषां मन्यसे येन योग्यं ।
तत्तत्प्रोच्यानामयं सूत वाच्याः ॥ ५.३०.२४ ॥
कुरूंमधील इतर प्रमुख तरुण, आमचे पुत्र, पौत्र आणि बंधू जे आहेत, त्यांपैकी तुला ज्याला योग्य वाटेल त्याला योग्य ते सांग; हे सूता, त्यांची खुशालीही सांग.
5.30.25
ये राजानः पाण्डवायोधनाय ।
समानीता धार्तराष्ट्रेण केचित्।
वशातयः साल्वकाः केकयाश्च ।
तथाम्बष्ठा ये त्रिगर्ताश्च मुख्याः ॥ ५.३०.२५ ॥
पाण्डवांशी युद्धासाठी धृतराष्ट्राच्या पुत्राने एकत्र आणलेले राजे — काही वशाती, साल्व, केकय, तसेच अम्बष्ठ आणि प्रमुख त्रिगर्त.
5.30.26
प्राच्योदीच्या दाक्षिण्यात्याश्च शूरा-
स्तथा प्रतीच्याः पार्वतीयाश्च सर्वे।
अनृशंसाः शीलवृत्तोपुन्ना-
स्तेषां सर्वेषां कुशलं सूत पृच्छेः ॥ ५.३०.२६ ॥
पूर्व, उत्तर, दक्षिणेतील शूर आणि तसेच पश्चिमेतील व पर्वतवासी सर्व — दयाळू व उत्तम आचार-वर्तन असलेल्या त्या सर्वांचे कुशल, हे सूता, विचार.
5.30.27
हस्त्यारोहा रथिनः सादिनश्च ।
पदातयश्चार्यसङ्घा महान्तः।
आख्याय मां कुशलिनं स्म नित्य-
मनामयं परिपृच्छेः समग्रान् ॥ ५.३०.२७ ॥
हत्तीस्वार, रथी, घोडेस्वार, पायदळ आणि महान आर्यसमूह — मला त्यांचे कुशल सांगून, ते नेहमी निरोगी आहेत असे सांगून, त्या सर्वांची विचारपूस कर.
5.30.28
तथा राज्ञो ह्यर्थयुक्तानमात्यान् ।
दौवारिकान्ये च सेनां नयन्ति।
आयव्ययं ये गमयन्ति नित्य-
मर्थांश्च ये महतश्चिन्तयन्ति ॥ ५.३०.२८ ॥
तसेच राजकार्यात गुंतलेले अमात्य, द्वारपाल, सेना चालवणारे, नित्य जमाखर्च पाहणारे, मोठ्या प्रयोजनांचा विचार करणारे — त्या सर्वांची विचारपूस कर.
5.30.29
वृन्दारकं कुरुमध्येष्वमूढं ।
महाप्रज्ञं सर्वधर्मोपपन्नम् ।
न तस्य युद्धं रोचते वै कदाचि-
द्वैश्यापुत्रं कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.२९ ॥
कुरूंमध्ये जो श्रेष्ठ, स्पष्टबुद्धी, महाप्रज्ञ आणि सर्व धर्मांनी युक्त आहे, त्या वैश्यापुत्राला (विदुराला) युद्ध कधीच आवडत नाही. हे तात, त्यांचे कुशल विचार.
5.30.30
निकर्तने देवने योऽद्वितीय-
श्छन्नोपधः साधुदेवी मताक्षः।
यो दुर्जयो देवरथेन सङ्ख्ये ।
स चित्रसेनः कुशलं तात वाच्यः ॥ ५.३०.३० ॥
द्यूतात अद्वितीय, लपलेली कपटे जाणणारा, फाशांत कुशल आणि युद्धात दिव्य रथाने अजिंक्य अशा चित्रसेनाला, हे तात, त्याचे कुशल सांगावे.
5.30.31
गान्धारराजः शकुनिः पार्वतीयो ।
निकर्तने योऽद्वितीयोऽक्षदेवी।
मानं कुर्वन्धार्तराष्ट्रस्य सूत ।
मिथ्याबुद्धेः कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.३१ ॥
गांधारराज शकुनी, पर्वतजात, द्यूतात अद्वितीय, फाशांत कुशल, धृतराष्ट्रपुत्राचा सन्मान करणारा. हे सूता, त्या मिथ्याबुद्धीचे कुशल, हे तात, विचार.
5.30.32
यः पाण्डवानेकरथेन वीरः ।
समुत्सहत्यप्रधृप्यान्विजेतुम् ।
यो मुह्यतां मोहयिताऽद्वितीयो ।
वैकर्तनः कुशलं तस्य पृच्छेः ॥ ५.३०.३२ ॥
एकाच रथाने अजिंक्य पांडवांना जिंकण्याचे धाडस करणारा, मोहितांना मोहवणारा, अद्वितीय वैकर्तनाचे (कर्णाचे) कुशल विचारावे.
5.30.33
स एव भक्तः स गुरुः स भर्ता ।
स वै पिता स च माता सुहृच्च।
अगाधबुद्धिर्विदुरो दीर्घदर्शी ।
स नो मन्त्री कुशलं तं स्म पृच्छेः ॥ ५.३०.३३ ॥
तोच आमचा भक्त, गुरु, स्वामी, पिता, माता आणि सुहृद आहे. अथांग बुद्धीचा आणि दूरदर्शी विदुर हा आमचा मंत्री आहे; त्याचे कुशल नक्की विचारावे.
5.30.34
वृद्धाः स्त्रियो याश्च गुणोपपन्ना ।
ज्ञायन्ते नः सञ्जय मातरस्ताः।
ताभिः सर्वाभिः सहिताभिः समेत्य ।
स्त्रीभिः सवृद्धाभिरभिवादं वदेथाः ॥ ५.३०.३४ ॥
हे सञ्जया, जया गुणसंपन्न वृद्ध स्त्रिया आहेत आणि ज्यांना आम्ही माता म्हणून ओळखतो, त्या सर्वांना भेटून, त्या वृद्ध स्त्रियांसह त्यांना अभिवादन सांग.
5.30.35
कच्चित्पुत्रा जीवपुत्राः सुसम्य-
ग्वर्तन्ते वो वृत्तिमनृशंसरूपाः ।
इति स्मोत्का सञ्जय ब्रूहि पश्चा-
दजातशत्रुः कुशली सपुत्रः ॥ ५.३०.३५ ॥
तुमचे पुत्र, जिवंत पुत्र असलेले, दयाळू स्वभावाने चांगले वागत आहेत का? हे सञ्जया, असे विचारून नंतर सांग की अजातशत्रू आपल्या पुत्रांसह कुशल आहे.
5.30.36
राज्ञो भार्याः सञ्जय वेत्थ तत्र ।
तासां सर्वासां कुशलं तात पृच्छेः ।
सुसंगुप्ताः सुरभयोऽनवद्याः ।
कच्चिद्गृहानावसथाप्रमत्ताः ॥ ५.३०.३६ ॥
हे सञ्जया, तेथे तू राजाच्या पत्नींना ओळखतोस. हे तात, त्या सर्वांचे कुशल विचार. सुरक्षित, निर्भय, निर्दोष अशा त्या दक्षतेने आपल्या गृहात राहत आहेत का?
5.30.37
कच्चिद्वृत्तिं श्वशुरेषु भद्राः ।
कल्याणीं वर्तध्वमनृशंसरूपाम्।
यथा च वः स्युः पतयोऽनुकूला-
स्तथा वृत्तिमात्मनः स्थापयध्वम् ॥ ५.३०.३७ ॥
हे कल्याणी स्त्रियांनो, सासऱ्यांशी तुम्ही कल्याणकारी, दयाळू वर्तन ठेवता का? जसे तुमचे पती अनुकूल राहतील, तसे तुम्ही आपले वर्तन स्थिर ठेवा.
5.30.38
या नः स्नुषाः सञ्जय वेत्थ तत्र ।
प्राप्ताः कुलेभ्यश्च गुणोपपन्नाः।
प्रजावत्यो ब्रूहि समेत्य ताश्च ।
युधिष्ठिरो वोऽभ्यवदत्प्रसन्नः ॥ ५.३०.३८ ॥
हे सञ्जया, तिथे जे आमच्या सुना उत्तम कुलांतून आल्या आहेत, गुणसंपन्न व संततीवान आहेत, त्यांना भेटून प्रसन्न युधिष्ठिराने तुम्हांस सांगितले असे सांग.
5.30.39
कन्याः स्वजेथाः सदनेषु सञ्जय ।
अनामयं मद्वचनेन पृष्ट्वा।
कल्याणा वः सन्तु पतयोऽनुकूला ।
यूयं पतीनां भवतानुकूलाः ॥ ५.३०.३९ ॥
हे सञ्जया, घरांतील कन्यांना माझ्या शब्दांनी कुशल विचारून सांग—तुमचे पती कल्याणकारी व अनुकूल असोत; तुम्ही पतींना अनुकूल राहा.
5.30.40
अलङ्कृता वस्त्रवत्यः सुगन्धा ।
अबीभत्साः सुखिता भोगवत्यः।
लघु यासां दर्शनं वाक्व लघ्वी ।
वेशस्त्रियः कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.४० ॥
अलंकृत, वस्त्रधारी, सुगंधी, अनिंद्य, सुखी, भोगवती—ज्यांचे दर्शन व वाणी हलकी आहे, त्या वेश्यांची, हे तात, तू खुशाली विचारावी.
5.30.41
दास्यः स्युर्या ये च दासाः कुरूणां ।
तदाश्रया बहवः कुब्जखञ्जाः।
आख्याय मां कुशलिनं स्म तेभ्यो-
ऽप्यनामयं परिपृच्छेर्जघन्यम् । ॥ ५.३०.४१ ॥
कौरवांच्या ज्या दासी व दास आहेत, आणि त्यांच्या आश्रयाने राहणारे पुष्कळ कुबडे-लंगडे आहेत—त्यांना मी कुशल आहे असे सांगून, त्या हीनजनांचीही खुशाली विचार.
5.30.42
कच्चिद्वृत्तिं वर्तते वै पुराणीं ।
कच्चिद्भोगान्दार्तराष्ट्रो ददाति।
अङ्गहीनान्कृपणान्वामनान्वा ।
यानानृशंस्याद्धार्तराष्ट्रो बिभर्ति ॥ ५.३०.४२ ॥
दुर्योधन जुन्या पद्धतीप्रमाणे उपजीविका चालवत आहे का? तो उपभोग देत आहे का? अंगहीन, दीन किंवा बटूंना, की करुणेने ज्यांचे तो पालन करतो त्यांना?
5.30.43
अन्धाश्च सर्वे बधिरास्तथैव ।
हस्ताजीवा बहवो येऽत्र सन्ति।
आख्याय मां कुशलिनं स्म तेभ्यो-
ऽप्यनामयं परिपृच्छेर्जघन्यम् ॥ ५.३०.४३ ॥
सर्व आंधळे आणि बहिरे, तसेच येथे हस्तकौशल्याने उपजीविका करणारे अनेकजण — मी सुखरूप आहे असे सांगून त्यांचीही, त्या हीनजनांचीही, खुशाली विचार.
5.30.44
मा भैष्ट दुःखेन कुजीवितेन ।
नूनं कृतं परलोकेषु पापम्।
निगृह्य शत्रून्सुहृदोऽनुगृह्य ।
वासोभिरन्नेन च वो भरिष्ये ॥ ५.३०.४४ ॥
दुःखाला आणि वाईट जीवनाला भिऊ नका. परलोकांत निश्चितच पाप केले गेले आहे. शत्रूंना वश करून आणि मित्रांवर कृपा करून मी तुम्हाला वस्त्र व अन्नाने पोसीन.
5.30.45
त्वयोच्यमानां श्रृणुयुक्तथा कुरु ॥ ५.३०.४५ ॥
तुझ्याकडून जे सांगितले जाईल ते ऐक आणि योग्य रीतीने कर.
5.30.46
सन्त्येव मे ब्राह्मणेभ्यः कृतानि ।
भावीन्यथो नो बत वर्तयन्ति ।
तान्पश्यामि युक्तरूपांस्तथैव ।
तामेव सिद्धिं श्रावयेथा नृपं तम् ॥ ५.३०.४६ ॥
ब्राह्मणांसाठी मी केलेली दाने आहेत, आणि भविष्यातही होणारी आहेत; ती आमचे पालन करतात. त्यांना मी योग्य रूपात पाहतो. तीच सिद्धी त्या राजाला ऐकव.
5.30.47
ये चानाथा दुर्बलाः सर्वकाल-
मात्मन्येव प्रयतन्तेऽथ मूढाः।
तांश्चापि त्वं कृपणान्सर्वथैव ।
ह्यस्मद्वाक्यात्कुशलं तात पृच्छेः ॥ ५.३०.४७ ॥
जे अनाथ, दुर्बल आणि सदैव स्वतःसाठीच झटणारे मूढ आहेत, त्या दीनांनाही, हे तात, आमच्या वचनाने सर्व प्रकारे कुशल विचार.
5.30.48
ये चाप्यन्ये संश्रिता धार्तराष्ट्रा-
न्नानादिग्भ्योऽभ्यागताः सूतपुत्र ।
दृष्ट्वा तांश्चैवार्हतश्चापि सर्वा-
न्संपृच्छेथाः कुशलं चाव्ययं च ॥ ५.३०.४८ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचा आश्रय घेतलेले इतर जे, नाना दिशांहून आलेले, हे सूतपुत्रा, त्या सर्वांना पाहून आणि पूज्य लोकांनाही कुशल व अक्षय क्षेम विचार.
5.30.49
एवं सर्वानागताभ्यागतांश्च ।
राज्ञो दूतान्सर्वदिग्भ्योभ्युपेतान् ।
पृष्ट्वा सर्वान्कुशलं तांश्च सूत ।
पश्चादहं कुशली तेषु वाच्यः ॥ ५.३०.४९ ॥
असे सर्व आलेल्या व पाहुणे म्हणून आलेल्यांना, आणि सर्व दिशांहून पोहोचलेल्या राजदूतांना कुशल विचारून, हे सूता, नंतर त्यांना सांग की मी कुशल आहे.
5.30.50
न हीदृशाः सन्त्यपरे पृथिव्यां ।
ये योधका धार्तराष्ट्रेण लब्धाः।
धर्मस्तु नित्यो मम धर्म एव ।
महाबलः शत्रुनिबर्हणाय ॥ ५.३०.५० ॥
पृथ्वीवर धृतराष्ट्राच्या पुत्राला मिळालेले असे दुसरे योद्धे नाहीत. पण माझा धर्म तर सदैव हाच आहे, जो शत्रूंच्या संहारासाठी महाबली आहे.
5.30.51
इदं पुनर्वचनं धार्तराष्ट्रं ।
सुयोधनं सञ्जय श्रावयेथाः ।
यस्ते शरीरे हृदयं दुनोति ।
कामः कुरूनसपत्नोऽनुशिष्याम् ॥ ५.३०.५१ ॥
हे सञ्जया, धृतराष्ट्राचा पुत्र सुयोधन याला हे वचन पुन्हा ऐकव. तुझ्या हृदयाला पीडा देणारी इच्छा ही आहे: कुरूंवर निर्विरोध राज्य करण्याची माझी इच्छा आहे.
5.30.52
न विद्यते युक्तिरेतस्य काचि-
न्नैवं विधास्यामि यथा प्रियं ते।
ददस्व वा शक्रपुरीं ममैव ।
युध्वस्व वा भारतमुख्यवीर ॥ ५.३०.५२ ॥
याला काहीही युक्ती नाही; तुला प्रिय वाटेल असे मी करणार नाही. मला इंद्रपुरीसारखे राज्य परत दे, अन्यथा युद्ध कर, हे भारतश्रेष्ठ वीरा.