મહાભારત · અધ્યાય 5.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.32.1
अनुज्ञातः पाण्डवेन प्रययौ सञ्जयस्तदा ।
शासनं धृतराष्ट्रस्य सर्वं कृत्वा महात्मनः ॥ ५.३२.१ ॥
પાંડવની અનુમતિ મેળવીને ત્યારે સંજય ચાલ્યો; મહાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રનો સઘળો સંદેશ પૂરો કરીને.
5.32.2
सम्प्राप्य हास्तिनपुरं शीघ्रं च प्रविवेश ह ।
अन्तःपुरमुपस्थाय द्वाःस्थं वचनमब्रवीत् ॥ ५.३२.२ ॥
હસ્તિનાપુર પહોંચીને તે ઝડપથી અંદર પ્રવેશ્યો; અંતઃપુર પાસે જઈને દ્વારપાળને કહ્યું.
5.32.3
आचक्ष्व मां धृतराष्ट्राय द्वाःस्थ उपागतं पाण्डवानां सकाशात् ।
जागर्ति चेदभिवदेस्त्वं हि क्षत्तः प्रविशेयं विदितो भूमिपस्य ॥ ५.३२.३ ॥
દ્વારપાળ, પાંડવો પાસેથી આવેલા મને ધૃતરાષ્ટ્રને જણાવ. તે જાગતા હોય તો, હે ક્ષત્તા, રાજાને જાણ કરીને હું અંદર પ્રવેશી શકું કે નહીં તે પૂછ.
5.32.4
सञ्जयोऽयं भूमिपते नमस्ते दिदृक्षया द्वारमुपागतस्ते ।
प्राप्तो दूतः पाण्डवानां सकाशा त्प्रशाधि राजन्किमयं करोतु ॥ ५.३२.४ ॥
આ સંજય છે, હે ભૂપતિ, આપને નમસ્કાર. જોવાની ઇચ્છાથી તે આપના દ્વારે આવ્યો છે. પાંડવો પાસેથી દૂત આવ્યો છે; હે રાજન, આજ્ઞા કરો, આ શું કરે.
5.32.5
आचक्ष्व मां सुखिनं काल्यमस्मै प्रवेश्यतां स्वागतं सञ्जयाय ।
न चाहमेतस्य भवाम्यकाल्यः स मे कस्माद्द्वारि तिष्ठेत क्षत्तः ॥ ५.३२.५ ॥
હું સુખી છું એમ તેને કહે; સવારે હું તેને મળીશ. સંજયનું સ્વાગત છે; તેને અંદર આવવા દો. હું તેના માટે અસમયનો નથી. હે ક્ષત્તા, તે મારા દ્વારે કેમ ઊભો રહે?
5.32.6
ततः प्रविश्यानुमते नृपस्य महद्वेश्म प्राज्ञशूरार्यगुप्तम् ।
सिंहासनस्थं पार्थिवमाससाद वैचित्रवीर्यं प्राञ्जलिः सूतपुत्रः ॥ ५.३२.६ ॥
રાજાની અનુમતિથી તે મહાન ભવનમાં પ્રવેશીને, જે પ્રાજ્ઞો, શૂરો અને આર્યોથી રક્ષિત હતું, હાથ જોડેલો સૂતપુત્ર સિંહાસન પર બેઠેલા વિચિત્રવીર્યના પુત્ર પાસે પહોંચ્યો.
5.32.7
सञ्जयोऽहं भूमिपते नमस्ते प्राप्तोऽस्मि गत्वा नरदेव पाण्डवान् ।
अभिवाद्य त्वां पाण्डुपुत्रो मनस्वी युधिष्ठिरः कुशलं चान्वपृच्छत् ॥ ५.३२.७ ॥
સંજય: હે ભૂમિપતિ, આપને નમસ્કાર. પાંડવો પાસે જઈને હું પાછો આવ્યો છું. આપને પ્રણામ કરીને મનસ્વી પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિરે આપની કુશળતા પૂછી.
5.32.8
स ते पुत्रान्पृच्छति प्रीयमाणः कच्चित्पुत्रैः प्रीयसे नप्तृभिश्च ।
तथा सुहृद्भिः सचिवैश्च राज न्ये चापि त्वामुपजीवन्ति तैश्च ॥ ५.३२.८ ॥
તે પ્રસન્ન થઈને આપના પુત્રો વિશે પૂછે છે: શું આપ પુત્રો અને પૌત્રોથી પ્રસન્ન છો? હે રાજન, મિત્રો, મંત્રીઓ અને આપના પર આધાર રાખનારા અન્યોથી પણ શું આપ પ્રસન્ન છો?
5.32.9
अभ्येत्य त्वां तात वदामि सञ्जय अजातशत्रुं च सुखेन पार्थम् ।
कच्चित्स राजा कुशली सपुत्रः सहामात्यः सानुजः कौरवाणाम् ॥ ५.३२.९ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર: પ્રિય સંજય, નજીક આવ, હું કહું છું. પૃથાનો પુત્ર અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિર સુખી છે? તે રાજા પુત્રો, અમાત્યો, નાના ભાઈઓ સાથે કુશળ છે? કૌરવોનો તે રાજા?
5.32.10
सहामात्यः कुशली पाण्डुपुत्रो भूयश्चातो यच्च तेऽग्रे मनोऽभूत् ।
निर्णिक्तधर्मार्थकरो मनस्वी बहुश्रुतो दृष्टिमाञ्शीलवांश्च ॥ ५.३२.१० ॥
મંત્રીઓ સહિત પાંડુપુત્ર કુશળ છે. અને આગળ તમારા મનમાં જે હતું—ધર્મ અને અર્થને શુદ્ધ કરનાર, મનસ્વી, બહુશ્રુત, દૂરદર્શી અને શીલવાન.
5.32.11
परं धर्मात्पाण्डवस्यानृशंस्यं धर्मः परो वित्तचयान्मतोऽस्य ।
सुखप्रिये धर्महीने न पार्थो ऽनुरुध्यते भारत तस्य विद्धि ॥ ५.३२.११ ॥
પાંડવો માટે અનૃશંસ્ય (દયા) ધર્મથી પણ શ્રેષ્ઠ છે; અને ધર્મ ધનસંચયથી પણ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. હે ભારત, જાણ કે સુખપ્રિય અને ધર્મહીન પુરુષને પાર્થ અનુસરતો નથી.
5.32.12
परप्रयुक्तः पुरुषो विचेष्टते सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा ।
इमं दृष्ट्वा नियमं पाण्डवस्य मन्ये परं कर्म दैवं मनुष्यात् ॥ ५.३२.१२ ॥
બીજા દ્વારા પ્રેરિત માણસ દોરીમાં પરોવેલી લાકડાની પૂતળીની જેમ ચેષ્ટા કરે છે. પાંડવોના આ સંયમને જોઈને હું માનું છું કે મનુષ્યના કર્મથી દૈવનું કર્મ શ્રેષ્ઠ છે.
5.32.13
इमं च दृष्ट्वा तव कर्मदोषं पादोदर्कं घोरमवर्णरूपम् ।
यावन्नरः कामयतेऽतिकाल्यं तावन्नरोऽयं लभते प्रशंसाम् ॥ ५.३२.१३ ॥
અને તમારા કર્મદોષને જોઈને—જે પગ નીચેના પતનમાં પરિણમે છે, ભયંકર અને કુરૂપ રૂપવાળો—જ્યાં સુધી માણસ (બીજાઓ કરતાં) પહેલા ઊઠવા ઇચ્છે છે, ત્યાં સુધી આ માણસ પ્રશંસા પામે છે.
5.32.14
अजातशत्रुस्तु विहाय पापं जीर्णां त्वचं सर्प इवासमर्थाम् ।
विरोचतेऽहार्यवृत्तेन धीरो युधिष्ठिरस्त्वयि पापं विसृज्य ॥ ५.३२.१४ ॥
પરંતુ અજાતશત્રુ યુધિષ્ઠિર, સાપ જેમ પોતાની જૂની અને અશક્ત કાંચળી ત્યજે તેમ પાપ ત્યજીને, અચલ આચરણથી શોભે છે; તમારામાંનું પાપ ત્યજીને ધીર યુધિષ્ઠિર પ્રકાશે છે.
5.32.15
अङ्गात्मनः कर्म निबोध राज न्धर्मार्थयुक्तादार्यवृत्तादपेतम् ।
उपक्रोशं चेह गतोऽसि राज न्नोहेश्च पापं प्रसजेदमुत्र ॥ ५.३२.१५ ॥
હે રાજા, ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત આર્યવૃત્તથી દૂર થયેલું તારું પોતાનું કર્મ સાંભળ. હે રાજા, તું અહીં નિંદાને પાત્ર બન્યો છે; પાપ પરલોકમાં પણ ચોંટે છે.
5.32.16
स त्वमर्थं संशयितं विना तै राशंससे पुत्रवशानुगोऽद्य ।
अधर्मशब्दश्च महान्पृथिव्यां नेदं कर्म त्वत्समं भारताग्र्य ॥ ५.३२.१६ ॥
તે અર્થ શંકાસ્પદ છે; તેમના વિના આજે પુત્રની ઇચ્છાને વશ થઈને તું આશા રાખે છે. પૃથ્વી પર અધર્મનો મોટો અપવાદ છે; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ કર્મ તને યોગ્ય નથી.
5.32.17
हीनप्रज्ञो दौष्कुलेयो नृशंसो दीर्घवैरी क्षत्रविद्यास्वधीरः ।
एवन्धर्मा नापदः सन्तितीर्षे द्धीनवीर्यो यश्च भवेदशिष्टः ॥ ५.३२.१७ ॥
બુદ્ધિહીન, હલકા કુળમાં જન્મેલો, ક્રૂર, લાંબા સમયનો વેરી, ક્ષાત્રવિદ્યામાં અસ્થિર; આવા સ્વભાવવાળો માણસ આપત્તિઓ પાર કરવા ઇચ્છતો નથી; અને બુદ્ધિ તથા પરાક્રમ ઓછાં થઈને જે અશિષ્ટ બને છે.
5.32.18
कुले जातो धर्मवान्यो यशस्वी बहुश्रुतः सुखजीवी यतात्मा ।
धर्मार्थयोर्ग्रथितयोर्बिभर्ति नान्यत्र दिष्टस्य वशादुपैति ॥ ५.३२.१८ ॥
સારા કુળમાં જન્મેલો ધર્મવાન, યશસ્વી, બહુશ્રુત, સુખથી જીવનાર, આત્મસંયમી જે છે, તે એકબીજામાં ગૂંથાયેલા ધર્મ અને અર્થને ધારણ કરે છે; નહીંતર દૈવવશ થઈ તે તેને પામતો નથી.
5.32.19
कथं हि मन्त्राग्र्यधरो मनीषी धर्मार्थयोरापदि सम्प्रणेता ।
एवंयुक्तः सर्वमन्त्रैरहीनो अनानृशंस्यं कर्म कुर्यादमूढः ॥ ५.३२.१९ ॥
મંત્રોમાં શ્રેષ્ઠ સલાહ ધારણ કરનાર બુદ્ધિમાન, આપત્તિમાં ધર્મ અને અર્થનો માર્ગદર્શક, આ રીતે સર્વ મંત્રોથી યુક્ત અને ઊણપ વગરનો, ક્રૂરતા વગરનું કર્મ કેમ ન કરે? મોહ વગરના માણસે એમ જ કરવું જોઈએ.
5.32.20
तवापीमे मन्त्रविदः समेत्य समासते कर्मसु नित्ययुक्ताः ।
तेषामयं बलवान्निश्चयश्च कुरुक्षयार्थे निरयो व्यपादि ॥ ५.३२.२० ॥
તમારા આ મંત્રજ્ઞો પણ એકત્ર થઈને સદા કર્મોમાં લાગેલા બેઠા છે. તેમનો આ બળવાન નિશ્ચય કુરુઓના વિનાશ માટે નરક સમાન વિનાશ લાવ્યો છે.
5.32.21
अकालिकं कुरवो नाभविष्य न्पापेन चेत्पापमजातशत्रुः ।
इच्छेज्जातु त्वयि पापं विसृज्य निन्दा चेयं तव लोकेऽभविष्यत् ॥ ५.३२.२१ ॥
અજાતશત્રુ પાપથી પાપ ઇચ્છ્યું હોત તો કુરુઓ પર અકાળ વિનાશ આવ્યો ન હોત. તમે પણ પાપ છોડીને ઇચ્છ્યું હોત તો જગતમાં આ નિંદા તમને ન મળી હોત.
5.32.22
किमन्यत्र विषयादीश्वराणां यत्र पार्थः परलोकं ददर्श ।
अत्यक्रामत्स तथा संमतः स्या न्न संशयो नास्ति मनुष्यकारः ॥ ५.३२.२२ ॥
વિષયોથી પર ઈશ્વરો માટે બીજું શું છે? ત્યાં જ પાર્થે પરલોક જોયો. તે આ રીતે પાર કરીને સન્માનિત થયો હોત; એમાં સંશય નથી, આ મનુષ્યપ્રયત્ન જ છે.
5.32.23
एतान्गुणान्कर्मकृतानवेक्ष्य भावाभावौ वर्तमानावनित्यौ ।
बलिर्हि राजा पारमविन्दमानो नान्यत्कालात्कारणं तत्र मेने ॥ ५.३२.२३ ॥
કર્મથી ઉત્પન્ન થયેલા આ ગુણો અને અનિત્ય રીતે રહેતા ભાવ-અભાવ જોઈને, રાજા બલિએ તે પાર ન મેળવીને ત્યાં કાળ વિના બીજું કોઈ કારણ નથી એમ માન્યું.
5.32.24
चक्षुः श्रोत्रे नासिका त्वक्च जिह्वा ज्ञानस्यैतान्यायतनानि जन्तोः ।
तानि प्रीतान्येव तृष्णाक्षयान्ते तान्यव्यथो दुःखहीनः प्रणुद्यात् ॥ ५.३२.२४ ॥
આંખ, કાન, નાક, ત્વચા અને જીભ—આ જીવના જ્ઞાનના આયતનો છે. તૃષ્ણાના ક્ષયના અંતે તે પ્રસન્ન જ રહે છે; તેમનાથી વ્યથિત ન થઈ, દુઃખરહિત માણસે તેમને દૂર કરવા.
5.32.25
न त्वेव मन्ये पुरुषस्य कर्म संवर्तते सुप्रयुक्तं यथावत् ।
मातुः पितुः कर्मणाभिप्रसूतः संवर्धते विधिवद्भोजनेन ॥ ५.३२.२५ ॥
મને લાગતું નથી કે પુરુષનું કર્મ યથાવત્ સારી રીતે કરાયું હોય તો તે નિષ્ફળ જાય. માતા-પિતાના કર્મથી જન્મેલો મનુષ્ય વિધિપૂર્વક ભોજનથી વધે છે.
5.32.26
प्रियाप्रिये सुखदुःखे च राज न्निन्दाप्रशंसे च भजेत एनम् ।
परस्त्वेनं गर्हयतेऽपराधे प्रशंसते साधुवृत्तं तमेव ॥ ५.३२.२६ ॥
હે રાજન્, પ્રિય-અપ્રિય, સુખ-દુઃખ અને નિંદા-પ્રશંસા એને જ પ્રાપ્ત થાય છે. બીજો અપરાધમાં એને નિંદે છે અને સદાચારીની પ્રશંસા કરે છે.
5.32.27
स त्वा गर्हे भारतानां विरोधा दन्तो नूनं भवितायं प्रजानाम् ।
नो चेदिदं तव कर्मापराधा त्कुरून्दहेत्कृष्णवर्त्मेव कक्षम् ॥ ५.३२.२७ ॥
ભરતવંશીઓના વિરોધથી એ નિશ્ચયે પ્રજાઓનું દમન કરનાર થશે, તેથી હું તને દોષ આપું છું. નહિતર તારા આ કર્મના અપરાધથી તે કુરુઓને કાળી જ્વાળા સૂકા ઘાસને બાળે તેમ બાળી નાખત.
5.32.28
त्वमेवैको जातपुत्रेषु राज न्वशं गन्ता सर्वलोके नरेन्द्र ।
कामात्मनां श्लाघसे द्यूतकाले नान्यच्छमात्पश्य विपाकमस्य ॥ ५.३२.२८ ॥
હે રાજન્, પુત્રવાળાઓમાં તું એકલો જ સમગ્ર લોકમાં વશ થઈ જઈશ. હે નરેન્દ્ર, દ્યૂતના સમયે તું કામાત્મા લોકોની પ્રશંસા કરે છે. આનું ફળ શાંતિ સિવાય બીજું કંઈ નથી એમ જો.
5.32.29
अनाप्तानां प्रग्रहात्त्वं नरेन्द्र तथाप्तानां निग्रहाच्चैव राजन् ।
भूमिं स्फीतां दुर्बलत्वादनन्तां न शक्तस्त्वं रक्षितुं कौरवेय ॥ ५.३२.२९ ॥
હે નરેન્દ્ર, અવિશ્વસનીય લોકોને અપનાવવાથી અને વિશ્વાસુ લોકોને રોકવાથી, હે રાજન્, નિર્બળતાને કારણે તું આ સમૃદ્ધ, અનંત પૃથ્વીનું રક્ષણ કરવા સમર્થ નથી, હે કૌરવેય.
5.32.30
अनुज्ञातो रथवेगावधूतः श्रान्तो निपद्ये शयनं नृसिंह ।
प्रातः श्रोतारः कुरवः सभाया मजातशत्रोर्वचनं समेताः ॥ ५.३२.३० ॥
હે નૃસિંહ, અનુમતિ મેળવીને, રથના વેગથી થાકેલો હું હવે વિશ્રામ માટે સૂઈ જાઉં છું. સવારે કૌરવો સભામાં ભેગા થઈને અજાતશત્રુનાં વચન સાંભળશે.