Mahābhārata · Adhyāya 5.36

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

5.36.1

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम् ॥ ५.३६.१ ॥

Aquí, en efecto, se recita esta antigua historia: el diálogo de Ātreya con los Sādhyas, según hemos oído.

5.36.2

चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम् ।
साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा ॥ ५.३६.२ ॥

Al gran sabio de votos firmes, el sabio que deambulaba en forma de cisne, los dioses Sādhya le preguntaron en otro tiempo.

5.36.3

साध्या देवा वयमेते महर्षे ।
दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम्।
श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः ।
काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम् ॥ ५.३६.३ ॥

Oh gran sabio, nosotros, los dioses Sādhya, al verte no podemos inferir quién eres. Por tu saber te tenemos por firme y sabio; deberías pronunciar palabras nobles y poéticas.

5.36.4

एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे ।
धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिः।
ग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं ।
प्रियाप्रिये चात्मसमं नयीत ॥ ५.३६.४ ॥

Oh inmortales, este es el deber que he oído: firmeza, calma y seguir el dharma verdadero. Desatando todos los nudos del corazón, se debe tratar lo agradable y lo desagradable como a uno mismo.

5.36.5

आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ ५.३६.५ ॥

Cuando te injurian, no debes injuriar a cambio; la ira del que soporta quema al injuriador y se apodera de su mérito.

5.36.6

नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य ।
मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी।
न चाभिमानी न च हीनवृत्तो ।
रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत ॥ ५.३६.६ ॥

No debe ser un injuriador ni quien humilla a otros; ni un traidor de un amigo, ni quien sirve a los viles. Ni orgulloso ni de conducta baja; debe evitar la palabra dura e hiriente.

5.36.7

मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू-
न्रूक्षा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम्।
तस्माद्वाचमुशतीं रूक्षरूपां ।
धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत ॥ ५.३६.७ ॥

Las palabras duras queman en este mundo los puntos vitales de los hombres, sus huesos, su corazón y hasta su aliento vital. Por ello, quien se deleita en el dharma debe evitar siempre la palabra dura e hiriente.

5.36.8

अरुन्तुदं परुषं रूक्षवाचं ।
वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान्।
विद्यादलक्ष्मीकतमं जननां ।
मुखे निबद्धां निर्ऋतिं वै वहन्तम् ॥ ५.३६.८ ॥

Quien hiere y lacera a los hombres con las espinas de palabras duras, amargas y ásperas debe ser tenido por el más aciago entre la gente; lleva la ruina atada en su boca.

5.36.9

परश्चेदेनमभिविद्ध्येत बाणै-
र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैः ।
विरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो ।
विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति ॥ ५.३६.९ ॥

Si otro lo atraviesa con flechas muy afiladas que arden como fuego y sol, y aun así permanece aún más firme aunque herido, el sabio debe saber que él conserva mi mérito.

5.36.10

यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रङ्गवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ ५.३६.१० ॥

Si alguien sirve a un hombre bueno, o a uno malo, o a un asceta, o incluso a un ladrón, cae bajo su dominio como la tela cae bajo el poder del tinte.

5.36.11

अतिवादं न प्रवदेन्न वादये-
द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत् ।
हन्तुं च यो नेच्छति पापकं वै ।
तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय ॥ ५.३६.११ ॥

Aquel que no profiere palabras injuriosas ni provoca, que al ser golpeado no devuelve el golpe ni lo hace devolver, y que no desea hacer el mal, es deseado por los dioses.

5.36.12

अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ ५.३६.१२ ॥

Dicen que el silencio es mejor que hablar. Si hay que hablar, que se diga la verdad — esta es la segunda; que se diga lo agradable — esta es la tercera; que se diga lo conforme al dharma — esta es la cuarta.

5.36.13

यादृशैः सन्निविशते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ ५.३६.१३ ॥

Una persona llega a ser como aquellos con quienes se asocia y a quienes sirve, y como desea llegar a ser.

5.36.14

यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते ।
निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि
न जीयते चानुजिगीषतेऽन्या-
न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्च। ॥ ५.३६.१४ ॥

De donde se aparta, de allí queda libre; pues al apartarse por todos lados no conoce ni siquiera el menor sufrimiento. No es vencido, ni desea vencer a otros; no crea enemistad y no devuelve el golpe.

5.36.15

निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो ।
न शोचते हृष्यति नैव चायम् ॥ ५.३६.१५ ॥

Aquel cuya naturaleza es igual ante la censura y el elogio no se aflige ni se alegra.

5.36.16

भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मनः ।
सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः ॥ ५.३६.१६ ॥

Aquel que desea el bien de todos y no pone su mente en el mal, que habla con verdad, es gentil y dominado — ese es el mejor de los hombres.

5.36.17

नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च ।
रन्ध्रं परस्य जानाति यः स मध्यमपूरुषः ॥ ५.३६.१७ ॥

Quien consuela con sentido, da lo que promete y conoce la debilidad ajena: ese es un hombre mediano (madhyama-pūruṣa).

5.36.19

निराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः ॥ ५.३६.१९ ॥

Quien aparta de sí a sus amigos: ese es un hombre vil (adhama-pūruṣa).

5.36.20

उत्तमानेव सेवेत प्राप्तकाले तु मध्यमान् ।
अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ ५.३६.२० ॥

Hay que servir solo a los mejores, y a los medianos en el momento oportuno; no se debe servir a los viles, si uno desea su propia prosperidad.

5.36.21

प्राग्नोति वै वित्तमसद्बलेन ।
नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण।
न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां ।
न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम् ॥ ५.३६.२१ ॥

Con fuerza vil se puede obtener riqueza, y también con esfuerzo constante, sabiduría y valor; pero no se obtiene la verdadera alabanza, ni se alcanza la conducta de las grandes familias.

5.36.22

महाकुलेभ्यः स्पृहयन्ति देवा ।
धर्मार्थनित्याश्च बहुश्रुताश्च।
पृच्छामि त्वां विदुरं प्रश्नमेतं ।
भवन्ति वै कानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२२ ॥

Hasta los dioses anhelan las grandes familias; también los constantes en dharma y artha, y los muy instruidos. Vidura, te planteo esta pregunta: ¿cuáles son las grandes familias?

5.36.23

तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं तितिक्षा ।
इज्या विवाहाः सान्त्वनं चान्नदानम्।
अष्टावेते नित्यमेवं भवन्ति ।
सतां गुणास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२३ ॥

Austeridad, dominio de sí, conocimiento de Brahman, paciencia, sacrificio, matrimonios, consuelo y la donación de alimento: estas ocho siempre son así; estas cualidades de los buenos son las grandes familias.

5.36.24

येषां न वृत्तं व्यथते न योनि-
श्चित्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्।
ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां ।
त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२४ ॥

Aquellos cuya conducta y linaje no se alteran, que practican el dharma con mente serena, que desean una fama distinguida en su familia y han abandonado la falsedad: esos son los grandes linajes (mahākulāni).

5.36.25

अनिज्यया कुविवाहैर्वेदस्योत्सादनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२५ ॥

Por el abandono del sacrificio, por matrimonios indebidos, por la destrucción del Veda y por la transgresión contra los brahmanes, los linajes caen en la condición de no-linaje (akulatā).

5.36.26

देवद्रव्यनिनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२६ ॥

Por la destrucción de los bienes de los dioses, por el robo de la propiedad de un brahmán y por la transgresión contra los brahmanes, los linajes caen en la condición de no-linaje (akulatā).

5.36.27

ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारत ।
कुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च ॥ ५.३६.२७ ॥

Oh Bhārata, por el desprecio y la calumnia hacia los brahmanes, y por la malversación de depósitos confiados, los linajes caen en la condición de no-linaje (akulatā).

5.36.28

कुलानि समुपेताननि गोभिः पुरुषतोऽर्थतः ।
कुलसंख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.२८ ॥

Los linajes provistos de ganado, hombres y riqueza, pero carentes de conducta, no alcanzan la cuenta de linaje (kula-saṃkhyā).

5.36.29

वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपि ।
कुलसङ्ख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः ॥ ५.३६.२९ ॥

Pero los linajes no carentes de conducta, aun con poca riqueza, alcanzan la cuenta de linaje (kula-saṃkhyā) y atraen gran renombre (yaśas).

5.36.30

वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति च याति च ।
अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥ ५.३६.३० ॥

Hay que proteger la conducta con esfuerzo; la riqueza viene y va. Quien no mengua en riqueza pero mengua en conducta, está arruinado, arruinado.

5.36.31

गोभिः पशुभिरश्वैश्च कृष्या च सुसमृद्धया ।
कुलानि न प्ररोहन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.३१ ॥

Las familias carentes de conducta no brotan, ni siquiera con vacas, ganado, caballos y una agricultura muy próspera.

5.36.32

मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु ।
राजा बद्धो मा परस्वापहारी ।
मित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा ।
पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः ॥ ५.३६.३२ ॥

Que nadie en nuestra familia cause enemistad. Que un rey no sea encarcelado. Que no haya ladrón de la riqueza ajena, traidor de amigos, engañador ni mentiroso, ni quien coma antes que los antepasados, los dioses y los huéspedes.

5.36.33

यश्च नो ब्राह्मणान्हन्याद्यश्च नो ब्राह्णणान् द्विषेत् ।
न नः स समितिं गच्छेद्यश्च नो निर्वपेत्कृषिम् ॥ ५.३६.३३ ॥

Quien mate a nuestros brahmanes y quien odie a nuestros brahmanes no debe venir a nuestra asamblea; ni quien no siembre nuestra labranza.

5.36.34

तृणानि भूमिरुदकं वाक्व्रतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ५.३६.३४ ॥

Hierba, tierra, agua, y en cuarto lugar la palabra veraz y amable — estas nunca se agotan en las casas de los buenos.

5.36.35

श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम् ।
प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मिणाम् ॥ ५.३६.३५ ॥

Oh rey, estos honores traídos con suprema fe son ofrecidos, oh gran sabio, por los justos y los virtuosos.

5.36.36

सूक्ष्मोऽपि भारं नृपते स्यन्दनो वै ।
शक्तो वोढुं न तथाऽन्ये महीजाः ।
एवं युक्ता भारसहा भवन्ति ।
महाकुलीना न तथान्ये मनुष्याः ॥ ५.३६.३६ ॥

Oh rey, incluso un carro pequeño no puede soportar una gran carga, ni otras criaturas nacidas de la tierra. Así, los uncidos se convierten en portadores de carga; pero los hombres de gran linaje no son como los demás.

5.36.37

न तन्मित्रं यस्य कोपाद्बिभेति ।
यद्वा मित्रं शङ्कितेनोपचर्यम्।
यस्मिन्मित्रे पितरीवाश्वसीत ।
तद्वै मित्रं सङ्गतानीतराणि ॥ ५.३६.३७ ॥

No es amigo aquel de cuya ira se teme, ni aquel a quien se sirve con recelo. El amigo en quien uno descansa seguro, como en un padre, ese es el verdadero amigo; las demás relaciones son mera compañía.

5.36.38

यः कश्चिदप्यसंबद्धो मित्रसावेन वर्तते ।
स एव बन्धुस्तन्मित्रं सा गतिस्तत्परायणम् ॥ ५.३६.३८ ॥

Quien, aunque sin lazo alguno, se comporta con espíritu de amistad, ese es en verdad un pariente; él es el amigo, el refugio, el apoyo supremo.

5.36.39

चलचित्तस्य वै पुंसो वृद्धाननुपसेवतः ।
पारिप्लवमतेर्नित्यमध्रुवो मित्रसङ्ग्रहः ॥ ५.३६.३९ ॥

Para un hombre de mente voluble que no sirve a los ancianos y cuyo juicio es siempre inquieto, la reunión de amigos es siempre inestable.

5.36.40

चलचित्तमनात्मानमिन्द्रियाणां वशानुगम् ।
अर्थाः समभिवर्तते हंसाः शुष्कं सरो यथा ॥ ५.३६.४० ॥

Las riquezas se apartan del hombre de mente voluble, sin dominio de sí, sometido a sus sentidos, como los cisnes abandonan un lago seco.

5.36.41

अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीदन्त्यनिमित्ततः ।
शीलमेतदसाधूनामभ्रं पारिप्लवं यथा ॥ ५.३६.४१ ॥

Los malvados se enfadan de repente, sin causa, y se complacen sin causa; tal es la naturaleza de los malvados, inestable como una nube.

5.36.42

सत्कृताश्च कृतार्थाश्च मित्राणां न भवन्ति ये ।
तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥ ५.३६.४२ ॥

Quienes, aunque honrados y con sus fines cumplidos por sus amigos, no les son fieles, ni siquiera muertos son devorados por las criaturas carnívoras.

5.36.43

अर्थयेदेव मित्राणि सति वाऽसति वा धने ।
नानर्थयन्प्रजानाति मित्राणां सारफल्गुताम् ॥ ५.३६.४३ ॥

Tengas o no riqueza, debes pedir ayuda a tus amigos; quien no la pide no conoce el verdadero valor o la vanidad de sus amigos.

5.36.44

सन्तापाद्भ्रश्यते रूपं सन्तापाद्भ्रश्यते बलम् ।
सन्तापाद्भ्रश्यते ज्ञानं सन्तापाद्व्याधिमृच्छति ॥ ५.३६.४४ ॥

Por la aflicción se pierde la belleza, por la aflicción se pierde la fuerza, por la aflicción se pierde el saber; por la aflicción llega la enfermedad.

5.36.45

अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते ।
अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ ५.३६.४५ ॥

Por el dolor no se alcanza lo que debe alcanzarse, y el cuerpo se atormenta; los enemigos se alegran. Por eso no pongas tu mente en el dolor.

5.36.46

पुनर्नरो म्रियते जायते च ।
पुनर्नरो हीयते वर्धते च।
पुनर्नरो याचति याच्यते च ।
पुनर्नरः शोचति शोच्यते च ॥ ५.३६.४६ ॥

Otra vez el hombre muere y otra vez nace; otra vez el hombre decae y otra vez crece; otra vez el hombre suplica y otra vez se le suplica; otra vez el hombre se aflige y otra vez se le llora.

5.36.47

सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायशः सर्वमेते स्पृशन्ति ।
तस्माद्धीरो न च हृष्येन्न सोचेत् ॥ ५.३६.४७ ॥

Felicidad y dolor, existencia y no existencia, ganancia y pérdida, muerte y vida: todo esto nos alcanza por turnos. Por eso el hombre firme no debe alegrarse ni afligirse.

5.36.48

चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि ।
तेषां यद्यद्वर्धते यत्रयत्र।
ततस्ततः स्रवते बुद्धिरस्य ।
च्छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भः ॥ ५.३६.४८ ॥

Ciertamente estos seis sentidos son inestables; hacia donde y hacia lo que crecen, la inteligencia de este hombre se escapa, como el agua de una jarra agujereada que siempre gotea.

5.36.49

तनुरुद्धः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मया ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.३६.४९ ॥

El rey Tanuruddha y Śikhī, a quien he servido falsamente, pondrá fin a mis hijos insensatos mediante la guerra.

5.36.50

नित्योद्विग्नमिदं सर्वं नित्योद्विग्रमिदं मनः ।
यत्तत्पदमनुद्विग्नं तन्मे वद महामते ॥ ५.३६.५० ॥

Todo esto y esta mente están siempre inquietos. Dime, oh gran sabio, aquel estado que está libre de inquietud.

5.36.51

नान्यत्र विद्यातपसो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसन्त्यागाच्छान्तिं पश्यामि तेऽनघ ॥ ५.३६.५१ ॥

Veo que la paz para ti no se encuentra en ningún otro lugar sino en el conocimiento y la austeridad, en ningún otro lugar sino en el dominio de los sentidos, y en ningún otro lugar sino en el verdadero abandono de la codicia, oh sin pecado.

5.36.52

बुद्ध्या भयं प्रणुदति तपसा विन्दते महत् ।
गुरुशुश्रूषया ज्ञानं शान्तिं भोगेन विन्दति ॥ ५.३६.५२ ॥

Con el entendimiento se aleja el temor; con la austeridad se alcanza lo grande; sirviendo al maestro se obtiene el conocimiento; con el disfrute se obtiene la paz.

5.36.53

अनाश्रिता दानपुण्यं वेदपुण्यमनाश्रिताः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता विचरन्तीह मोक्षिणः ॥ ५.३६.५३ ॥

Quienes no dependen del mérito de la donación ni del mérito del Veda, libres de apego y aversión, vagan aquí como buscadores de la liberación.

5.36.54

स्वधीतस्य सुयुद्धस्य सुकृतस्य च कर्मणः ।
तपसश्च सुतप्तस्य तस्यान्ते सुखमेधते ॥ ५.३६.५४ ॥

El fruto del estudio bien hecho, de la batalla bien librada, de la acción bien cumplida y de la austeridad bien practicada crece en felicidad al final.

5.36.55

स्वास्तीर्णानि शयनानि प्रपन्ना ।
न वै भिन्ना जातु निद्रां लभन्ते।
न स्त्रीषु राजन्रतिमाप्नुवन्ति ।
न मागधैः स्तूयमाना न सूतैः ॥ ५.३६.५५ ॥

Aunque se acuesten en lechos bien extendidos, los divididos nunca alcanzan el sueño, oh rey; no hallan deleite entre las mujeres, ni son alabados por bardos y aurigas.

5.36.56

न वै भिन्ना जातु चरन्ति धर्मं ।
न वै सुखं प्राप्नुवन्तीह भिन्नाः ।
न वै भिन्ना गौरवं प्राप्नुवन्ति ।
न वै भिन्नाः प्रशमं रोचयन्ति ॥ ५.३६.५६ ॥

Los divididos nunca practican el dharma; los divididos no hallan felicidad aquí; los divididos no alcanzan honor; los divididos no aprecian la paz.

5.36.57

न वै तेषां स्वदते पथ्यमुक्तं ।
योगक्षेमं कल्पते नैव तेषाम्।
भिन्नानां वै मनुजेन्द्र परायणं ।
न विद्यते किञ्चिदन्यद्विनाशात् ॥ ५.३६.५७ ॥

Las palabras beneficiosas no les agradan, y no se les asegura bienestar alguno. Oh señor de los hombres, los divididos no tienen refugio; no les queda nada sino la ruina.

5.36.58

संपन्नं गोषु संभाव्यं संभाव्यं ब्राह्मणे तपः ।
संभाव्यं चापलं स्त्रीषु संभाव्यं ज्ञातितो भयं ॥ ५.३६.५८ ॥

En las vacas cabe esperar prosperidad; en el brahmán, austeridad; en las mujeres, volubilidad; de los parientes, temor.

5.36.60

धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च ।
धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ ५.३६.६० ॥

Los parientes separados humean, mientras que los que permanecen unidos arden como antorchas. Así son los parientes, oh Dhṛtarāṣṭra, toro de los Bharatas.

5.36.61

ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च ।
वृन्तादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र पतन्ति ते ॥ ५.३६.६१ ॥

Los héroes entre brahmanes, mujeres, parientes y vacas, oh Dhṛtarāṣṭra, caen como el fruto maduro de su tallo.

5.36.62

महानप्येकजो वृक्षो बलवान्सुप्रतिष्ठितः ।
प्रसह्य एव वातेन सस्कन्धो मर्दितुं क्षणात् ॥ ५.३६.६२ ॥

Incluso un árbol grande, fuerte y bien arraigado que creció solo es aplastado, con tronco y todo, en un instante cuando el viento lo golpea con fuerza.

5.36.63

अथ ये सहिता वृक्षाः सङ्घशः सुप्रतिष्ठिताः ।
ते हि शीघ्रतमान्वातान्सहन्तेन्योन्यसंश्रयात् ॥ ५.३६.६३ ॥

Pero los árboles que permanecen juntos en grupos, bien establecidos, resisten incluso los vientos más veloces, apoyándose unos en otros.

5.36.64

एवं मनुष्यमप्येकं गुणैरपि समन्वितम् ।
शक्यं द्विषन्तो मन्यन्ते वायुर्द्रुममिवैकजम् ॥ ५.३६.६४ ॥

Así también, un solo hombre, aunque dotado de virtudes, es considerado por sus enemigos como fácil de vencer, como el viento vence a un árbol que creció solo.

5.36.65

अन्योन्यसमुपष्टम्भादन्योन्यापाश्रयेण च ।
ज्ञातयः संप्रवर्धन्ते सरसीवोत्पलान्युत ॥ ५.३६.६५ ॥

Mediante el apoyo mutuo y la dependencia recíproca, los parientes prosperan, como los lotos azules prosperan en un lago.

5.36.66

अवध्या ब्राह्मणा गावो ज्ञातयः शिशिवः स्त्रियः ।
येषां चान्नानि भुञ्जीत ये च स्युःक शरणागताः।
महत्यप्यपराधेऽपि तेषां दण्डो विसर्जनम् ॥ ५.३६.६६ ॥

Los brahmanes, las vacas, los parientes, los niños y las mujeres no deben ser muertos; para aquellos cuyo alimento se ha comido y que han buscado refugio, incluso por una gran ofensa, el castigo es la separación, no la muerte.

5.36.67

न मनुष्ये गुणः कश्चिद्राजन्सधनतामृते ।
अनातुरत्वाद्भद्रं ते मृतकल्पा हि रोगिणः ॥ ५.३६.६७ ॥

Oh rey, en un hombre no hay virtud alguna sin riqueza; que te vaya bien, pues los enfermos, mientras no estén libres de su mal, están en verdad como muertos.

5.36.68

अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि ।
पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुष्णम् ।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ ५.३६.६८ ॥

Esa ira, no nacida de enfermedad, amarga, que causa dolor de cabeza, ligada al mal, dura, aguda y ardiente, que beben los buenos y no beben los malvados: oh gran rey, apáciguala y bébela.

5.36.69

तन्तवोऽप्यायता नित्यं तनवो बहुलाः समाः ।
बहून्बहुत्वादायासान्सहन्तीत्सुपमा सताम्
रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते ।
न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम्।
दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव ।
न बुध्यन्ते धनभोगान्नसौख्यम् ॥ ५.३६.६९ ॥

Incluso los hilos, siempre estirados, delgados, numerosos e iguales, soportan muchas fatigas por su multitud; esta es una comparación apropiada para los buenos. Los afligidos por la enfermedad no atienden a los frutos, no hallan la verdad en los objetos de los sentidos; los enfermos, cargados de dolor, nunca perciben la dicha de disfrutar la riqueza.