మహాభారతం · అధ్యాయం 5.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.36.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम् ॥ ५.३६.१ ॥
ఇక్కడే ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — ఆత్రేయుడు సాధ్యులతో జరిపిన సంవాదం అని మనం విన్నాము.
5.36.2
चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम् ।
साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा ॥ ५.३६.२ ॥
హంస రూపంలో సంచరిస్తున్న, కఠిన వ్రతుడైన ఆ మహర్షిని, మహాప్రాజ్ఞుడైన ఆయనను, సాధ్య దేవతలు పూర్వం ప్రశ్నించారు.
5.36.3
साध्या देवा वयमेते महर्षे ।
दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम्।
श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः ।
काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम् ॥ ५.३६.३ ॥
మహర్షీ, మేము సాధ్య దేవతలం, మిమ్మల్ని చూసి ఊహించలేకపోతున్నాము. శాస్త్రజ్ఞానంతో మీరు ధీరులు, బుద్ధిమంతులు అని మేము భావిస్తున్నాము; కనుక ఉదారమైన కావ్యవాణి పలకడానికి మీరు అర్హులు.
5.36.4
एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे ।
धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिः।
ग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं ।
प्रियाप्रिये चात्मसमं नयीत ॥ ५.३६.४ ॥
అమరులారా, ఇదే కర్తవ్యమని నేను విన్నాను: ధృతి, శమం, సత్యధర్మాన్ని అనుసరించడం. హృదయంలోని అన్ని ముడులను విప్పి, ప్రియాన్ని అప్రియాన్ని తనతో సమానంగా చూడాలి.
5.36.5
आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ ५.३६.५ ॥
తిట్టబడినప్పుడు ప్రతిగా తిట్టకూడదు; ఓర్పుగల వానికి కోపమే తిట్టువానిని దహించివేస్తుంది, అతని పుణ్యాన్ని కూడా పొందుతుంది.
5.36.6
नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य ।
मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी।
न चाभिमानी न च हीनवृत्तो ।
रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत ॥ ५.३६.६ ॥
ఇతరులను దూషించేవాడు, అవమానించేవాడు కాకూడదు; మిత్రునికి ద్రోహం చేసేవాడు, నీచులను సేవించేవాడు కాకూడదు. గర్విష్ఠిగా, హీన ప్రవర్తన కలవాడిగా ఉండకూడదు; కఠినమైన, బాధించే మాటను విడిచిపెట్టాలి.
5.36.7
मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू-
न्रूक्षा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम्।
तस्माद्वाचमुशतीं रूक्षरूपां ।
धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत ॥ ५.३६.७ ॥
కఠినమైన మాటలు ఈ లోకంలో మనుష్యుల మర్మస్థానాలను, ఎముకలను, హృదయాన్ని, ప్రాణాలను కూడా దహిస్తాయి. కావున ధర్మంలో ఆనందించేవాడు ఎల్లప్పుడూ కఠినమైన, బాధించే మాటను విడిచిపెట్టాలి.
5.36.8
अरुन्तुदं परुषं रूक्षवाचं ।
वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान्।
विद्यादलक्ष्मीकतमं जननां ।
मुखे निबद्धां निर्ऋतिं वै वहन्तम् ॥ ५.३६.८ ॥
కఠినమైన, కటువైన, రూక్షమైన మాటల ముళ్లతో మనుష్యులను గుచ్చి గాయపరిచేవాడిని, ప్రజలలో అత్యంత అమంగళుడిగా తెలుసుకోవాలి; అతడు నోటిలో బంధించిన వినాశాన్నే మోస్తున్నాడు.
5.36.9
परश्चेदेनमभिविद्ध्येत बाणै-
र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैः ।
विरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो ।
विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति ॥ ५.३६.९ ॥
ఒకడు ఇతడిని అగ్నిలా, సూర్యునిలా ప్రకాశించే అత్యంత పదునైన బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపరిచినా, గాయపడినా కూడా అధికంగా నిలిచి ఉండేవాడిని, నా పుణ్యాన్ని ధరించేవాడని జ్ఞాని తెలుసుకోవాలి.
5.36.10
यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रङ्गवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ ५.३६.१० ॥
ఒకడు సజ్జనుని సేవించినా, దుర్జనుని సేవించినా, తపస్వి లేదా దొంగను సేవించినా, వస్త్రం రంగు వశమయినట్లు అతడు వారి వశమవుతాడు.
5.36.11
अतिवादं न प्रवदेन्न वादये-
द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत् ।
हन्तुं च यो नेच्छति पापकं वै ।
तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय ॥ ५.३६.११ ॥
అవమానకర మాటలు పలకనివాడు, రెచ్చగొట్టనివాడు, దెబ్బతిన్నా ప్రతిదెబ్బ కొట్టనివాడు, కొట్టించనివాడు, పాపం చేయాలని కోరనివాడిని దేవతలు కోరుకుంటారు.
5.36.12
अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ ५.३६.१२ ॥
మాట్లాడకుండా ఉండటమే మాట్లాడటం కంటే మేలని అంటారు. మాట్లాడవలసి వస్తే సత్యం మాట్లాడాలి — ఇది రెండవది; ప్రియంగా మాట్లాడాలి — ఇది మూడవది; ధర్మానికి తగినది మాట్లాడాలి — ఇది నాల్గవది.
5.36.13
यादृशैः सन्निविशते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ ५.३६.१३ ॥
మనిషి ఎలాంటివారితో కూడి ఉంటాడో, ఎలాంటివారిని సేవిస్తాడో, ఎలా కావాలనుకుంటాడో, అలాగే అవుతాడు.
5.36.14
यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते ।
निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि
न जीयते चानुजिगीषतेऽन्या-
न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्च। ॥ ५.३६.१४ ॥
ఎక్కడినుంచి వెనుదిరుగుతాడో, అక్కడినుంచే విముక్తుడవుతాడు. అన్ని వైపుల నుండి వెనుదిరగడం వల్ల అణువంతైనా దుఃఖాన్ని అనుభవించడు. అతడు జయింపబడడు, ఇతరులను జయించాలనీ కోరడు, వైరాన్ని కలిగించడు, ప్రతిఘాతం చేయడు.
5.36.15
निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो ।
न शोचते हृष्यति नैव चायम् ॥ ५.३६.१५ ॥
నిందలో, పొగడ్తలో సమస్వభావం కలవాడు ఇతడు; ఇతడు శోకించడు, సంతోషించడు కూడా.
5.36.16
भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मनः ।
सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः ॥ ५.३६.१६ ॥
అందరి శ్రేయస్సును కోరేవాడు, అపకారంలో మనసు పెట్టనివాడు, సత్యవాది, మృదువైనవాడు, నిగ్రహం కలవాడు — అతడే ఉత్తమ పురుషుడు.
5.36.17
नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च ।
रन्ध्रं परस्य जानाति यः स मध्यमपूरुषः ॥ ५.३६.१७ ॥
నిష్ప్రయోజనంగా కాక ఓదార్చేవాడు, వాగ్దానం చేసి ఇచ్చేవాడు, ఇతరుల బలహీనతను తెలుసుకునేవాడు మధ్యమ పురుషుడు.
5.36.19
निराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः ॥ ५.३६.१९ ॥
మిత్రులను దూరం చేసేవాడే అధమ పురుషుడు.
5.36.20
उत्तमानेव सेवेत प्राप्तकाले तु मध्यमान् ।
अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ ५.३६.२० ॥
ఉత్తములనే సేవించాలి; తగిన కాలంలో మధ్యములను; అధములను సేవించకూడదు — తన అభ్యున్నతి కోరేవాడు.
5.36.21
प्राग्नोति वै वित्तमसद्बलेन ।
नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण।
न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां ।
न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम् ॥ ५.३६.२१ ॥
అసత్ బలంతో ధనం పొందవచ్చు; నిరంతర కృషి, బుద్ధి, పౌరుషంతోనూ పొందవచ్చు; కానీ సరైన ప్రశంస లభించదు, మహాకులాల నడవడి లభించదు.
5.36.22
महाकुलेभ्यः स्पृहयन्ति देवा ।
धर्मार्थनित्याश्च बहुश्रुताश्च।
पृच्छामि त्वां विदुरं प्रश्नमेतं ।
भवन्ति वै कानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२२ ॥
దేవతలు కూడా మహాకులాలను కోరుకుంటారు; ధర్మార్థాల్లో నిత్యులైనవారు, బహుశ్రుతులు కూడా. విదురా, ఈ ప్రశ్నను నిన్ను అడుగుతున్నాను — ఏవి మహాకులాలు?
5.36.23
तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं तितिक्षा ।
इज्या विवाहाः सान्त्वनं चान्नदानम्।
अष्टावेते नित्यमेवं भवन्ति ।
सतां गुणास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२३ ॥
తపస్సు, దమం, బ్రహ్మజ్ఞానం, తితిక్ష, యజ్ఞం, వివాహాలు, ఓదార్పు, అన్నదానం — ఈ ఎనిమిది ఎల్లప్పుడూ ఇలాగే ఉంటాయి; సజ్జనుల ఈ గుణాలే మహాకులాలు.
5.36.24
येषां न वृत्तं व्यथते न योनि-
श्चित्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्।
ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां ।
त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२४ ॥
ఎవరి ప్రవర్తనా జన్మమూ చలించవో, ప్రసన్న మనస్సుతో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, తమ కులంలో విశిష్ట కీర్తిని కోరుతారో, అసత్యాన్ని త్యజించారో, ఆ కులాలే మహాకులాలు.
5.36.25
अनिज्यया कुविवाहैर्वेदस्योत्सादनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२५ ॥
యజ్ఞాన్ని విడువడం వల్ల, చెడు వివాహాల వల్ల, వేదాన్ని నాశనం చేయడం వల్ల, బ్రాహ్మణులను అతిక్రమించడం వల్ల కులాలు అకులత్వాన్ని పొందుతాయి.
5.36.26
देवद्रव्यनिनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२६ ॥
దేవధనాన్ని నాశనం చేయడం వల్ల, బ్రాహ్మణుల ధనాన్ని అపహరించడం వల్ల, బ్రాహ్మణులను అతిక్రమించడం వల్ల కులాలు అకులత్వాన్ని పొందుతాయి.
5.36.27
ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारत ।
कुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च ॥ ५.३६.२७ ॥
ఓ భారతా! బ్రాహ్మణులను అవమానించడం వల్ల, దూషించడం వల్ల, న్యాసాన్ని అపహరించడం వల్ల కులాలు అకులత్వాన్ని పొందుతాయి.
5.36.28
कुलानि समुपेताननि गोभिः पुरुषतोऽर्थतः ।
कुलसंख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.२८ ॥
గోవులు, పురుషులు, ధనం ఉన్నప్పటికీ ప్రవర్తనలో హీనమైన కులాలు కుల సంఖ్యను పొందవు.
5.36.29
वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपि ।
कुलसङ्ख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः ॥ ५.३६.२९ ॥
కానీ ప్రవర్తనలో లోపం లేని కులాలు, స్వల్ప ధనం ఉన్నా కుల సంఖ్యను పొంది గొప్ప యశస్సును ఆకర్షిస్తాయి.
5.36.30
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति च याति च ।
अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥ ५.३६.३० ॥
ప్రవర్తనను ప్రయత్నంతో కాపాడాలి; సంపద వస్తుంది, పోతుంది. సంపదలో తరగనివాడైనా ప్రవర్తనలో క్షీణించినవాడు నశించినవాడే, నశించినవాడే.
5.36.31
गोभिः पशुभिरश्वैश्च कृष्या च सुसमृद्धया ।
कुलानि न प्ररोहन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.३१ ॥
ఆవులు, పశువులు, గుర్రాలు మరియు అత్యంత సమృద్ధమైన వ్యవసాయంతో కూడా ప్రవర్తనలో లోపించిన కులాలు వర్ధిల్లవు.
5.36.32
मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु ।
राजा बद्धो मा परस्वापहारी ।
मित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा ।
पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः ॥ ५.३६.३२ ॥
మా కులంలో శత్రుత్వం కలిగించేవాడు ఎవడూ ఉండకూడదు. రాజు బంధించబడకూడదు. పరుల ధనాన్ని అపహరించేవాడు ఉండకూడదు. మిత్రద్రోహి, కపటి, అసత్యవాదీ ఉండకూడదు; పితృదేవతలు, దేవతలు, అతిథులకంటే ముందు తినేవాడూ ఉండకూడదు.
5.36.33
यश्च नो ब्राह्मणान्हन्याद्यश्च नो ब्राह्णणान् द्विषेत् ।
न नः स समितिं गच्छेद्यश्च नो निर्वपेत्कृषिम् ॥ ५.३६.३३ ॥
మా బ్రాహ్మణులను చంపేవాడూ, మా బ్రాహ్మణులను ద్వేషించేవాడూ మా సభకు రాకూడదు; మా వ్యవసాయాన్ని విత్తనివ్వనివాడూ రాకూడదు.
5.36.34
तृणानि भूमिरुदकं वाक्व्रतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ५.३६.३४ ॥
గడ్డి, భూమి, నీరు, నాల్గవది మధురమైన సత్యవాక్కు — ఇవి సజ్జనుల గృహాలలో ఎన్నటికీ తరగవు.
5.36.35
श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम् ।
प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मिणाम् ॥ ५.३६.३५ ॥
ఓ రాజా, అత్యున్నత శ్రద్ధతో తేబడిన ఈ సత్కారాలు; ఓ మహాప్రాజ్ఞా, ధర్మాత్ములు, పుణ్యకర్మలు చేసేవారిచే అందించబడతాయి.
5.36.36
सूक्ष्मोऽपि भारं नृपते स्यन्दनो वै ।
शक्तो वोढुं न तथाऽन्ये महीजाः ।
एवं युक्ता भारसहा भवन्ति ।
महाकुलीना न तथान्ये मनुष्याः ॥ ५.३६.३६ ॥
ఓ రాజా, చిన్న రథమైనా భారాన్ని మోయలేదు; భూమిలో పుట్టిన ఇతర జీవులూ అంతగా మోయలేవు. ఈ విధంగా కాడికి కట్టబడినవి భారాన్ని సహిస్తాయి; కాని మహాకులీనులైన మనుషులు ఇతరుల వంటివారు కారు.
5.36.37
न तन्मित्रं यस्य कोपाद्बिभेति ।
यद्वा मित्रं शङ्कितेनोपचर्यम्।
यस्मिन्मित्रे पितरीवाश्वसीत ।
तद्वै मित्रं सङ्गतानीतराणि ॥ ५.३६.३७ ॥
ఎవరి కోపానికి భయపడతామో, అతడు మిత్రుడు కాడు; లేదా సందేహంతో సేవించవలసినవాడూ మిత్రుడు కాడు. తండ్రివలె నమ్మకం కలిగించే మిత్రుడే నిజమైన మిత్రుడు; ఇతర సంబంధాలు కేవలం సహవాసాలు.
5.36.38
यः कश्चिदप्यसंबद्धो मित्रसावेन वर्तते ।
स एव बन्धुस्तन्मित्रं सा गतिस्तत्परायणम् ॥ ५.३६.३८ ॥
ఏ సంబంధం లేకపోయినా మైత్రి భావంతో ప్రవర్తించేవాడే బంధువు; అతడే మిత్రుడు, అతడే ఆశ్రయం, అతడే పరమ ఆధారం.
5.36.39
चलचित्तस्य वै पुंसो वृद्धाननुपसेवतः ।
पारिप्लवमतेर्नित्यमध्रुवो मित्रसङ्ग्रहः ॥ ५.३६.३९ ॥
చంచల చిత్తుడై, పెద్దలను సేవించనివాడు, ఎప్పుడూ అస్థిర బుద్ధి కలవాడికి మిత్రసంపాదన కూడా ఎప్పుడూ స్థిరం కాదు.
5.36.40
चलचित्तमनात्मानमिन्द्रियाणां वशानुगम् ।
अर्थाः समभिवर्तते हंसाः शुष्कं सरो यथा ॥ ५.३६.४० ॥
చంచల చిత్తుడు, ఆత్మనిగ్రహం లేనివాడు, ఇంద్రియాలకు వశుడైనవాడిని సంపదలు విడిచిపోతాయి; ఎండిన సరస్సును హంసలు విడిచిపోయినట్లు.
5.36.41
अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीदन्त्यनिमित्ततः ।
शीलमेतदसाधूनामभ्रं पारिप्लवं यथा ॥ ५.३६.४१ ॥
దుర్జనులు కారణం లేకుండా అకస్మాత్తుగా కోపిస్తారు, కారణం లేకుండా ప్రసన్నులవుతారు. మేఘాలు అస్థిరంగా ఉన్నట్లు ఇది దుష్టుల స్వభావం.
5.36.42
सत्कृताश्च कृतार्थाश्च मित्राणां न भवन्ति ये ।
तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥ ५.३६.४२ ॥
మిత్రుల చేత సత్కరించబడి, వారి వల్ల కార్యసిద్ధి పొంది కూడా మిత్రులకు నమ్మకంగా లేనివారిని, చనిపోయినా మాంసాహారులు కూడా తినవు.
5.36.43
अर्थयेदेव मित्राणि सति वाऽसति वा धने ।
नानर्थयन्प्रजानाति मित्राणां सारफल्गुताम् ॥ ५.३६.४३ ॥
ధనం ఉన్నా లేకపోయినా మిత్రులను సహాయం కోరాలి; కోరనివాడు మిత్రుల సారాన్ని, వ్యర్థతను తెలుసుకోలేడు.
5.36.44
सन्तापाद्भ्रश्यते रूपं सन्तापाद्भ्रश्यते बलम् ।
सन्तापाद्भ्रश्यते ज्ञानं सन्तापाद्व्याधिमृच्छति ॥ ५.३६.४४ ॥
సంతాపంతో రూపం నశిస్తుంది, సంతాపంతో బలం నశిస్తుంది, సంతాపంతో జ్ఞానం నశిస్తుంది, సంతాపంతో వ్యాధి కలుగుతుంది.
5.36.45
अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते ।
अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ ५.३६.४५ ॥
శోకం వల్ల పొందవలసినది పొందబడదు, శరీరమూ బాధపడుతుంది; శత్రువులు సంతోషిస్తారు. కనుక మనస్సును శోకంలో ఉంచకు.
5.36.46
पुनर्नरो म्रियते जायते च ।
पुनर्नरो हीयते वर्धते च।
पुनर्नरो याचति याच्यते च ।
पुनर्नरः शोचति शोच्यते च ॥ ५.३६.४६ ॥
మనిషి మళ్లీ మరణిస్తాడు, మళ్లీ జన్మిస్తాడు; మనిషి మళ్లీ క్షీణిస్తాడు, మళ్లీ వృద్ధి చెందుతాడు; మనిషి మళ్లీ యాచిస్తాడు, అతడిని మళ్లీ యాచిస్తారు; మనిషి మళ్లీ శోకిస్తాడు, అతని కోసం మళ్లీ శోకిస్తారు.
5.36.47
सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायशः सर्वमेते स्पृशन्ति ।
तस्माद्धीरो न च हृष्येन्न सोचेत् ॥ ५.३६.४७ ॥
సుఖం దుఃఖం, ఉనికి లేమి, లాభం నష్టం, మరణం జీవితం — ఇవన్నీ వరుసగా తాకుతాయి. కనుక ధీరుడు సంతోషించడు, శోకించడు.
5.36.48
चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि ।
तेषां यद्यद्वर्धते यत्रयत्र।
ततस्ततः स्रवते बुद्धिरस्य ।
च्छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भः ॥ ५.३६.४८ ॥
ఈ ఆరు ఇంద్రియాలు నిశ్చయంగా చంచలమైనవి. అవి ఎక్కడెక్కడ పెరుగుతాయో, అక్కడక్కడికి ఇతని బుద్ధి రంధ్రమున్న కుండలోని నీరు ఎప్పుడూ కారిపోయినట్లు కారిపోతుంది.
5.36.49
तनुरुद्धः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मया ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.३६.४९ ॥
తనురుద్ధుడు, శిఖి అనే రాజు — నేను అబద్ధంగా సేవించినవాడు — నా మూర్ఖ కుమారుల అంతాన్ని యుద్ధంతో తీసుకువస్తాడు.
5.36.50
नित्योद्विग्नमिदं सर्वं नित्योद्विग्रमिदं मनः ।
यत्तत्पदमनुद्विग्नं तन्मे वद महामते ॥ ५.३६.५० ॥
ఈ సర్వమూ, ఈ మనస్సూ ఎల్లప్పుడూ కలతచెందుతున్నాయి. కలతలేని ఆ స్థితిని నాకు చెప్పు, మహామతీ.
5.36.51
नान्यत्र विद्यातपसो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसन्त्यागाच्छान्तिं पश्यामि तेऽनघ ॥ ५.३६.५१ ॥
విద్య, తపస్సు లేకుండా, ఇంద్రియ నిగ్రహం లేకుండా, లోభాన్ని నిజంగా విడిచిపెట్టకుండా మరెక్కడా శాంతి లేదని నేను నీకు చూస్తున్నాను, నిష్కల్మషుడా.
5.36.52
बुद्ध्या भयं प्रणुदति तपसा विन्दते महत् ।
गुरुशुश्रूषया ज्ञानं शान्तिं भोगेन विन्दति ॥ ५.३६.५२ ॥
బుద్ధితో భయం తొలగిపోతుంది; తపస్సుతో మహత్తును పొందుతాడు; గురుసేవతో జ్ఞానం పొందుతాడు; భోగంతో శాంతిని పొందుతాడు.
5.36.53
अनाश्रिता दानपुण्यं वेदपुण्यमनाश्रिताः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता विचरन्तीह मोक्षिणः ॥ ५.३६.५३ ॥
దాన పుణ్యాన్ని, వేద పుణ్యాన్ని ఆశ్రయించనివారు, రాగద్వేషాల నుండి విముక్తులై, ఇక్కడ మోక్షాన్ని కోరుతూ సంచరిస్తారు.
5.36.54
स्वधीतस्य सुयुद्धस्य सुकृतस्य च कर्मणः ।
तपसश्च सुतप्तस्य तस्यान्ते सुखमेधते ॥ ५.३६.५४ ॥
బాగా చదివినది, బాగా పోరాడినది, సక్రమంగా చేసిన కర్మ, బాగా ఆచరించిన తపస్సు — వాటి ఫలం చివరికి సుఖంగా వృద్ధి చెందుతుంది.
5.36.55
स्वास्तीर्णानि शयनानि प्रपन्ना ।
न वै भिन्ना जातु निद्रां लभन्ते।
न स्त्रीषु राजन्रतिमाप्नुवन्ति ।
न मागधैः स्तूयमाना न सूतैः ॥ ५.३६.५५ ॥
బాగా పరచిన పడకలను పొందినా, రాజా, విభజితులైనవారికి నిద్ర లభించదు; స్త్రీలలో ఆనందం పొందరు, మాగధులు, సూతులు స్తుతించరు.
5.36.56
न वै भिन्ना जातु चरन्ति धर्मं ।
न वै सुखं प्राप्नुवन्तीह भिन्नाः ।
न वै भिन्ना गौरवं प्राप्नुवन्ति ।
न वै भिन्नाः प्रशमं रोचयन्ति ॥ ५.३६.५६ ॥
విభజితులు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరించరు; విభజితులు ఇక్కడ సుఖం పొందరు; విభజితులు గౌరవం పొందరు; విభజితులు శాంతిని ఇష్టపడరు.
5.36.57
न वै तेषां स्वदते पथ्यमुक्तं ।
योगक्षेमं कल्पते नैव तेषाम्।
भिन्नानां वै मनुजेन्द्र परायणं ।
न विद्यते किञ्चिदन्यद्विनाशात् ॥ ५.३६.५७ ॥
వారికి హితకరమైన ఉపదేశం రుచించదు; వారికి యోగక్షేమం కుదరదు. మనుజేంద్రా, విభజితులకు ఆశ్రయం లేదు; వినాశం తప్ప మరేదీ వారికి లేదు.
5.36.58
संपन्नं गोषु संभाव्यं संभाव्यं ब्राह्मणे तपः ।
संभाव्यं चापलं स्त्रीषु संभाव्यं ज्ञातितो भयं ॥ ५.३६.५८ ॥
ఆవులలో సంపద ఆశించదగినది; బ్రాహ్మణునిలో తపస్సు ఆశించదగినది; స్త్రీలలో చంచలత్వం ఆశించదగినది; బంధువుల నుండి భయం ఆశించదగినది.
5.36.60
धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च ।
धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ ५.३६.६० ॥
విడిపోయిన బంధువులు పొగలు కక్కుతారు; కలిసి ఉన్నవారు మండే కొరివిల వలె ప్రకాశిస్తారు. భరతశ్రేష్ఠుడా ధృతరాష్ట్రా, బంధువులు ఇలాంటివారే.
5.36.61
ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च ।
वृन्तादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र पतन्ति ते ॥ ५.३६.६१ ॥
బ్రాహ్మణుల్లో, స్త్రీలలో, బంధువుల్లో, గోవుల్లో ఉన్న శూరులు, ధృతరాష్ట్రా, పండిన ఫలం తొడిమ నుండి రాలినట్లు పడిపోతారు.
5.36.62
महानप्येकजो वृक्षो बलवान्सुप्रतिष्ठितः ।
प्रसह्य एव वातेन सस्कन्धो मर्दितुं क्षणात् ॥ ५.३६.६२ ॥
ఒంటరిగా పెరిగిన పెద్దదైన, బలమైన, బాగా నాటుకున్న చెట్టు కూడా గాలికి బలంగా తాకినప్పుడు, కాండంతో సహా క్షణంలో నలిగిపోతుంది.
5.36.63
अथ ये सहिता वृक्षाः सङ्घशः सुप्रतिष्ठिताः ।
ते हि शीघ्रतमान्वातान्सहन्तेन्योन्यसंश्रयात् ॥ ५.३६.६३ ॥
అయితే గుంపులుగా కలిసి చక్కగా నాటుకుని ఉన్న చెట్లు, పరస్పరం ఆధారపడటం వల్ల అతి వేగమైన గాలులను కూడా తట్టుకుంటాయి.
5.36.64
एवं मनुष्यमप्येकं गुणैरपि समन्वितम् ।
शक्यं द्विषन्तो मन्यन्ते वायुर्द्रुममिवैकजम् ॥ ५.३६.६४ ॥
ఇలాగే ఒక్క మనిషి కూడా గుణాలతో కూడినవాడైనా, ఒంటరిగా పెరిగిన చెట్టును గాలి పడగొట్టినట్లు, శత్రువులు అతన్ని జయించడం సులభమని భావిస్తారు.
5.36.65
अन्योन्यसमुपष्टम्भादन्योन्यापाश्रयेण च ।
ज्ञातयः संप्रवर्धन्ते सरसीवोत्पलान्युत ॥ ५.३६.६५ ॥
పరస్పర ఆధారంతో, ఒకరిపై ఒకరు ఆశ్రయంతో, బంధువులు సరస్సులోని నీలకమలాల వలె బాగా వృద్ధి చెందుతారు.
5.36.66
अवध्या ब्राह्मणा गावो ज्ञातयः शिशिवः स्त्रियः ।
येषां चान्नानि भुञ्जीत ये च स्युःक शरणागताः।
महत्यप्यपराधेऽपि तेषां दण्डो विसर्जनम् ॥ ५.३६.६६ ॥
బ్రాహ్మణులు, ఆవులు, బంధువులు, పిల్లలు, స్త్రీలు వధించరానివారు; ఎవరి అన్నం తిన్నారో, ఎవరు శరణు కోరారో వారికి పెద్ద అపరాధంలోనూ దండం కాదు, విసర్జనమే.
5.36.67
न मनुष्ये गुणः कश्चिद्राजन्सधनतामृते ।
अनातुरत्वाद्भद्रं ते मृतकल्पा हि रोगिणः ॥ ५.३६.६७ ॥
రాజా, ధనం లేకుండా మనిషిలో ఏ గుణమూ లేదు; నీకు శుభం కలుగుగాక, రోగులు ఆరోగ్యం పొందే వరకు చనిపోయినవారితో సమానమే.
5.36.68
अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि ।
पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुष्णम् ।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ ५.३६.६८ ॥
వ్యాధి వల్ల పుట్టనిది, చేదుగా, తలనొప్పి కలిగించేది, పాపంతో కూడినది, కఠినమైనది, తీక్ష్ణమైనది, వేడిది; సజ్జనులు త్రాగేది, దుర్జనులు త్రాగనిది అయిన ఆ కోపాన్ని, మహారాజా, శాంతింపజేసి త్రాగు.
5.36.69
तन्तवोऽप्यायता नित्यं तनवो बहुलाः समाः ।
बहून्बहुत्वादायासान्सहन्तीत्सुपमा सताम्
रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते ।
न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम्।
दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव ।
न बुध्यन्ते धनभोगान्नसौख्यम् ॥ ५.३६.६९ ॥
దారాలు కూడా ఎల్లప్పుడూ సాగినవి, సన్నవి, అనేకమైనవి, సమానమైనవి; వాటి బహుళత్వం వల్ల అనేక కష్టాలను భరిస్తాయి—సజ్జనులకు ఇది తగిన ఉపమానం. రోగపీడితులు ఫలాలను లెక్కచేయరు; విషయాల్లో సత్యాన్ని పొందరు; దుఃఖంతో కూడిన రోగులు ధన భోగ సుఖాన్ని ఎప్పుడూ గ్రహించరు.
5.36.70
पुरा ह्युक्तं नाकरोस्त्वं वचो मे ।
द्यूते जितां द्रौपदीं प्रेक्ष्य राजन्।
दुर्योधनं वारयेत्यक्षवत्यां ।
कितवत्वं पण्डिता वर्जयन्ति ॥ ५.३६.७० ॥
పూర్వమే నేను నీతో చెప్పాను, కాని నీవు నా మాట చేయలేదు. రాజా, జూదంలో గెలిచిన ద్రౌపదిని చూసి దుర్యోధనుని నివారించు. జ్ఞానులు జూదాన్ని విడిచిపెడతారు.
5.36.71
न तद्बलं यन्मृदुना विरुध्यते ।
सूक्ष्मो धर्मस्तरसा सेवितव्यः।
प्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्री-
र्मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान् ॥ ५.३६.७१ ॥
మృదువుతో ఎదుర్కొనేది బలం కాదు. సూక్ష్మమైన ధర్మాన్ని బలంతో కాదు, సహజంగా ఆచరించాలి. క్రూరత్వంతో సమకూర్చిన సంపద నశిస్తుంది; మృదుత్వంతో పరిపక్వమైన సంపద కుమారులకు, మనుమలకు చేరుతుంది.
5.36.72
धार्तराष्ट्राः पाण्डवान्पालयन्तु ।
पाण्डोः सुतास्तव पुत्रांश्च पान्तु।
एकारिमित्राः कुरवो ह्येककार्या ।
जीवन्तु राजन्सुखिनः समृद्धाः ॥ ५.३६.७२ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు పాండవులను రక్షించుగాక; పాండు కుమారులు నీ కుమారులను రక్షించుగాక. కురువులు ఒకే మిత్రుడు, ఒకే శత్రువు, ఒకే కార్యం కలవారుగా ఉండుగాక. రాజా, వారు సుఖంగా, సమృద్ధిగా జీవించుగాక.
5.36.73
मेढीभूतः कौरवाणां त्वमद्य ।
त्वय्याधीनं कुरुकुलमाजमीढ।
पार्थान्बालान्वनवासप्रतप्ता-
न्गोपायस्व स्वं यशस्तात रक्षन् ॥ ५.३६.७३ ॥
ఈనాడు నీవు కౌరవులకు స్తంభం. కురువంశం నీపైనే ఆధారపడి ఉంది. అజమీఢుని వంశీయుడా, అరణ్యవాసంతో తపించిన పృథ కుమారులైన పాండవ బాలులను రక్షించు. ప్రియుడా, నీ కీర్తిని కాపాడుకుంటూ వారిని కాపాడు.
5.36.74
सन्धत्स्व त्वं कौरव पाण्डुपुत्रै-
र्मा नेऽन्तरं रिपवः प्रार्थयन्तु।
सत्ये स्थितास्ते नरदेव सर्वे ।
दुर्योधनं स्थापय त्वं नरेन्द्र ॥ ५.३६.७४ ॥
కౌరవా, నీవు పాండు పుత్రులతో సంధి చేసుకో. శత్రువులు మన బలహీనతను కోరకుండు గాక. నరదేవా, వారందరూ సత్యంలో స్థిరంగా ఉన్నారు. నరేంద్రా, నీవు దుర్యోధనుని (తన స్థానంలో) నిలుపు.