മഹാഭാരതം · അധ്യായം 5.36

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

പദാർഥങ്ങളോടെ വായിക്കുക

5.36.1

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम् ॥ ५.३६.१ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയുന്നു — ആത്രേയനും സാധ്യന്മാരും തമ്മിലുള്ള സംവാദം എന്നു നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

5.36.2

चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम् ।
साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा ॥ ५.३६.२ ॥

ഹംസരൂപത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന, കഠിനവ്രതനായ ആ മഹർഷിയെ, മഹാപ്രാജ്ഞനെ, സാധ്യദേവന്മാർ പണ്ട് ചോദ്യം ചെയ്തു.

5.36.3

साध्या देवा वयमेते महर्षे ।
दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम्।
श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः ।
काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम् ॥ ५.३६.३ ॥

മഹർഷേ, ഞങ്ങൾ സാധ്യദേവന്മാരാണ്; നിങ്ങളെ കണ്ടിട്ടും അനുമാനിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ശ്രുതിയാൽ നിങ്ങൾ ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കരുതുന്നു; അതിനാൽ ഉദാരമായ കാവ്യവാക്ക് പറയാൻ നിങ്ങൾ അർഹനാണ്.

5.36.4

एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे ।
धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिः।
ग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं ।
प्रियाप्रिये चात्मसमं नयीत ॥ ५.३६.४ ॥

അമരന്മാരേ, ഇതാണ് കർത്തവ്യം എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്: ധൃതി, ശമം, സത്യധർമ്മാനുവർത്തനം. ഹൃദയത്തിലെ സകല കെട്ടുകളും അഴിച്ച്, പ്രിയവും അപ്രിയവും സ്വന്തം പോലെ കാണണം.

5.36.5

आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ ५.३६.५ ॥

ആക്രോശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ തിരിച്ച് ആക്രോശിക്കരുത്; ക്ഷമിക്കുന്നവന്റെ കോപമാണ് ആക്രോശിക്കുന്നവനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നത്, അവന്റെ പുണ്യവും നേടുന്നു.

5.36.6

नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य ।
मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी।
न चाभिमानी न च हीनवृत्तो ।
रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत ॥ ५.३६.६ ॥

മറ്റുള്ളവരെ ആക്ഷേപിക്കുന്നവനോ അപമാനിക്കുന്നവനോ ആകരുത്; സുഹൃത്തിനോട് ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നവനോ നീചരെ സേവിക്കുന്നവനോ ആകരുത്. അഭിമാനിയോ ഹീനമായ പെരുമാറ്റമുള്ളവനോ ആകരുത്; കഠിനവും വേദനിപ്പിക്കുന്നതുമായ വാക്ക് ഉപേക്ഷിക്കണം.

5.36.7

मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू-
न्रूक्षा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम्।
तस्माद्वाचमुशतीं रूक्षरूपां ।
धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत ॥ ५.३६.७ ॥

കഠിനമായ വാക്കുകൾ ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യരുടെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളെയും അസ്ഥികളെയും ഹൃദയത്തെയും പ്രാണനെയും പോലും ദഹിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും കഠിനവും വേദനിപ്പിക്കുന്നതുമായ വാക്ക് ഉപേക്ഷിക്കണം.

5.36.8

अरुन्तुदं परुषं रूक्षवाचं ।
वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान्।
विद्यादलक्ष्मीकतमं जननां ।
मुखे निबद्धां निर्ऋतिं वै वहन्तम् ॥ ५.३६.८ ॥

കഠിനവും പരുഷവും രൂക്ഷവുമായ വാക്കുകളുടെ മുള്ളുകളാൽ മനുഷ്യരെ കുത്തി വേദനിപ്പിക്കുന്നവനെ ജനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും അമംഗളനായി അറിയണം; അവൻ വായിൽ കെട്ടിവെച്ച നാശത്തെയാണ് വഹിക്കുന്നത്.

5.36.9

परश्चेदेनमभिविद्ध्येत बाणै-
र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैः ।
विरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो ।
विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति ॥ ५.३६.९ ॥

ഒരാൾ ഇവനെ അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അതിതീക്ഷ്ണമായ അമ്പുകളാൽ കഠിനമായി പ്രഹരിച്ചാലും, മുറിവേറ്റാലും അധികമായി നിലനിൽക്കുന്നവനെ, എന്റെ പുണ്യം വഹിക്കുന്നവനെന്ന് ജ്ഞാനി അറിയണം.

5.36.10

यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रङ्गवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ ५.३६.१० ॥

ഒരാൾ സജ്ജനത്തെയോ അസജ്ജനത്തെയോ, തപസ്വിയെയോ കള്ളനെയോ സേവിച്ചാലും, വസ്ത്രം ചായത്തിന്റെ വശമാകുന്നതുപോലെ അവൻ അവരുടെ വശത്തിലാകുന്നു.

5.36.11

अतिवादं न प्रवदेन्न वादये-
द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत् ।
हन्तुं च यो नेच्छति पापकं वै ।
तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय ॥ ५.३६.११ ॥

അപമാനവാക്കുകൾ പറയാത്തവനും പ്രകോപിപ്പിക്കാത്തവനും, അടിയേറ്റാലും തിരിച്ചടിക്കാത്തവനും, അടിപ്പിക്കാത്തവനും, പാപം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തവനും — അങ്ങനെയുള്ളവനെ ദേവന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

5.36.12

अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ ५.३६.१२ ॥

സംസാരിക്കാതിരിക്കുന്നത് സംസാരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലതെന്ന് പറയുന്നു. സംസാരിക്കണമെങ്കിൽ സത്യം പറയണം — ഇത് രണ്ടാമത്; പ്രിയമായി പറയണം — ഇത് മൂന്നാമത്; ധർമ്മത്തിന് യോജിച്ചത് പറയണം — ഇത് നാലാമത്.

5.36.13

यादृशैः सन्निविशते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ ५.३६.१३ ॥

മനുഷ്യൻ ആരോടൊപ്പം ചേരുന്നുവോ, ആരെ സേവിക്കുന്നുവോ, ആരാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ അവൻ ആകുന്നു.

5.36.14

यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते ।
निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि
न जीयते चानुजिगीषतेऽन्या-
न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्च। ॥ ५.३६.१४ ॥

എവിടെനിന്ന് പിന്മാറുന്നുവോ, അവിടെനിന്നുതന്നെ അവൻ മോചിതനാകുന്നു. എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും പിന്മാറുന്നതിനാൽ അണുവോളവും ദുഃഖം അവൻ അറിയുന്നില്ല. അവൻ ജയിക്കപ്പെടുന്നില്ല, മറ്റുള്ളവരെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, വൈരം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല, പ്രതിഘാതം ചെയ്യുന്നുമില്ല.

5.36.15

निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो ।
न शोचते हृष्यति नैव चायम् ॥ ५.३६.१५ ॥

നിന്ദയിലും പ്രശംസയിലും സമഭാവമുള്ളവനാണ് ഇവൻ; ഇവൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല, സന്തോഷിക്കുന്നുമില്ല.

5.36.16

भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मनः ।
सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः ॥ ५.३६.१६ ॥

എല്ലാവരുടെയും നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, അനർത്ഥത്തിൽ മനസ്സു വെക്കാത്തവനും, സത്യവാദിയും, മൃദുവും, ദാന്തനുമായവൻ — അവനാണ് ഉത്തമപുരുഷൻ.

5.36.17

नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च ।
रन्ध्रं परस्य जानाति यः स मध्यमपूरुषः ॥ ५.३६.१७ ॥

നിരർത്ഥകമല്ലാതെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നവനും, വാക്കു നൽകി കൊടുക്കുന്നവനും, മറ്റൊരാളുടെ ദൗർബല്യം അറിയുന്നവനും മധ്യമ പുരുഷനാണ്.

5.36.19

निराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः ॥ ५.३६.१९ ॥

മിത്രങ്ങളെ അകറ്റുന്നവനാണ് അധമ പുരുഷൻ.

5.36.20

उत्तमानेव सेवेत प्राप्तकाले तु मध्यमान् ।
अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ ५.३६.२० ॥

ഉത്തമരെ മാത്രം സേവിക്കണം; ഉചിതകാലത്ത് മധ്യമരെയും; അധമരെ സേവിക്കരുത് — സ്വന്തം ഉയർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ.

5.36.21

प्राग्नोति वै वित्तमसद्बलेन ।
नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण।
न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां ।
न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम् ॥ ५.३६.२१ ॥

അസത് ബലത്താൽ ധനം ലഭിക്കാം; നിരന്തര പരിശ്രമം, ബുദ്ധി, പൗരുഷം എന്നിവയാലും ലഭിക്കാം; പക്ഷേ യഥാർത്ഥ പ്രശംസ ലഭിക്കില്ല, മഹാകുലങ്ങളുടെ ആചാരവും ലഭിക്കില്ല.

5.36.22

महाकुलेभ्यः स्पृहयन्ति देवा ।
धर्मार्थनित्याश्च बहुश्रुताश्च।
पृच्छामि त्वां विदुरं प्रश्नमेतं ।
भवन्ति वै कानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२२ ॥

ദേവന്മാരും മഹാകുലങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളിൽ നിത്യരായവരും ബഹുശ്രുതരും അങ്ങനെ തന്നെ. വിദുരാ, ഈ ചോദ്യം നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു — ഏതൊക്കെയാണ് മഹാകുലങ്ങൾ?

5.36.23

तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं तितिक्षा ।
इज्या विवाहाः सान्त्वनं चान्नदानम्।
अष्टावेते नित्यमेवं भवन्ति ।
सतां गुणास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२३ ॥

തപസ്സ്, ദമം, ബ്രഹ്മജ്ഞാനം, ക്ഷമ, യജ്ഞം, വിവാഹങ്ങൾ, ആശ്വാസം, അന്നദാനം — ഈ എട്ടും എപ്പോഴും ഇപ്രകാരം തന്നെ; സജ്ജനങ്ങളുടെ ഈ ഗുണങ്ങളാണ് മഹാകുലങ്ങൾ.

5.36.24

येषां न वृत्तं व्यथते न योनि-
श्चित्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्।
ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां ।
त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२४ ॥

ആരുടെ നടപ്പും ജന്മവും ഇളകുന്നില്ലയോ, പ്രസന്നമനസ്സോടെ ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നുവോ, തങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ വിശിഷ്ടമായ കീർത്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അസത്യം ഉപേക്ഷിച്ചവരോ, ആ കുലങ്ങളാണ് മഹാകുലങ്ങൾ.

5.36.25

अनिज्यया कुविवाहैर्वेदस्योत्सादनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२५ ॥

യജ്ഞം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനാലും, ദുർവിവാഹങ്ങളാലും, വേദനാശത്താലും, ബ്രാഹ്മണലംഘനത്താലും കുലങ്ങൾ അകുലത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

5.36.26

देवद्रव्यनिनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२६ ॥

ദേവദ്രവ്യം നശിപ്പിക്കുന്നതിനാലും, ബ്രാഹ്മണസ്വം അപഹരിക്കുന്നതിനാലും, ബ്രാഹ്മണലംഘനത്താലും കുലങ്ങൾ അകുലത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

5.36.27

ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारत ।
कुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च ॥ ५.३६.२७ ॥

ഹേ ഭാരതാ! ബ്രാഹ്മണരെ അപമാനിക്കുന്നതിനാലും, നിന്ദിക്കുന്നതിനാലും, ന്യാസം അപഹരിക്കുന്നതിനാലും കുലങ്ങൾ അകുലത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

5.36.28

कुलानि समुपेताननि गोभिः पुरुषतोऽर्थतः ।
कुलसंख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.२८ ॥

പശുക്കളാലും, പുരുഷന്മാരാലും, ധനത്താലും സമ്പന്നമെങ്കിലും നടപ്പിൽ ഹീനമായ കുലങ്ങൾ കുലസംഖ്യയിൽ എണ്ണപ്പെടുന്നില്ല.

5.36.29

वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपि ।
कुलसङ्ख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः ॥ ५.३६.२९ ॥

എന്നാൽ നടപ്പിൽ കുറവില്ലാത്ത കുലങ്ങൾ അല്പധനമുള്ളവയായാലും കുലസംഖ്യയിൽ എണ്ണപ്പെടുകയും മഹായശസ്സ് ആകർഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

5.36.30

वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति च याति च ।
अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥ ५.३६.३० ॥

നടപ്പിനെ പരിശ്രമത്തോടെ കാക്കണം; സമ്പത്ത് വരികയും പോവുകയും ചെയ്യും. സമ്പത്തിൽ കുറവില്ലാത്തവനായാലും നടപ്പിൽ ക്ഷയിച്ചവൻ നശിച്ചവനാണ്, നശിച്ചവനാണ്.

5.36.31

गोभिः पशुभिरश्वैश्च कृष्या च सुसमृद्धया ।
कुलानि न प्ररोहन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.३१ ॥

പശുക്കൾ, കന്നുകാലികൾ, കുതിരകൾ, അത്യന്തം സമൃദ്ധമായ കൃഷി എന്നിവകൊണ്ടും നടപ്പിൽ ഹീനമായ കുലങ്ങൾ തളിർക്കുന്നില്ല.

5.36.32

मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु ।
राजा बद्धो मा परस्वापहारी ।
मित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा ।
पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः ॥ ५.३६.३२ ॥

ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ വൈരം ഉണ്ടാക്കുന്നവൻ ആരും ഉണ്ടാകരുത്. രാജാവ് ബന്ധിതനാകരുത്. പരധനം അപഹരിക്കുന്നവൻ ഉണ്ടാകരുത്. മിത്രദ്രോഹിയോ വഞ്ചകനോ അസത്യവാദിയോ ഉണ്ടാകരുത്; പിതൃക്കൾ, ദേവന്മാർ, അതിഥികൾ എന്നിവർക്കു മുമ്പ് ഭക്ഷിക്കുന്നവനും ഉണ്ടാകരുത്.

5.36.33

यश्च नो ब्राह्मणान्हन्याद्यश्च नो ब्राह्णणान् द्विषेत् ।
न नः स समितिं गच्छेद्यश्च नो निर्वपेत्कृषिम् ॥ ५.३६.३३ ॥

ഞങ്ങളുടെ ബ്രാഹ്മണരെ കൊല്ലുന്നവനും ബ്രാഹ്മണരെ ദ്വേഷിക്കുന്നവനും ഞങ്ങളുടെ സഭയിൽ വരരുത്; ഞങ്ങളുടെ കൃഷി വിതയ്ക്കാത്തവനും വരരുത്.

5.36.34

तृणानि भूमिरुदकं वाक्व्रतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ५.३६.३४ ॥

പുല്ല്, ഭൂമി, വെള്ളം, നാലാമതായി മധുരമായ സത്യവാക്ക് — ഇവ സജ്ജനങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ ഒരിക്കലും മുറിഞ്ഞുപോകുന്നില്ല.

5.36.35

श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम् ।
प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मिणाम् ॥ ५.३६.३५ ॥

രാജാവേ, പരമമായ ശ്രദ്ധയോടെ കൊണ്ടുവന്ന ഈ സത്കാരങ്ങൾ; മഹാപ്രാജ്ഞാ, ധർമ്മിഷ്ഠരും പുണ്യകർമ്മികളുമായവരാൽ നൽകപ്പെടുന്നു.

5.36.36

सूक्ष्मोऽपि भारं नृपते स्यन्दनो वै ।
शक्तो वोढुं न तथाऽन्ये महीजाः ।
एवं युक्ता भारसहा भवन्ति ।
महाकुलीना न तथान्ये मनुष्याः ॥ ५.३६.३६ ॥

രാജാവേ, ചെറിയ തേരും ഭാരം വഹിക്കാൻ കഴിവില്ലാത്തതാണ്; ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച മറ്റു ജീവികളും അങ്ങനെ തന്നെ. ഇങ്ങനെ നുകത്തിൽ കെട്ടപ്പെട്ടവ ഭാരം സഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ മഹാകുലത്തിൽ പിറന്ന മനുഷ്യർ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെയല്ല.

5.36.37

न तन्मित्रं यस्य कोपाद्बिभेति ।
यद्वा मित्रं शङ्कितेनोपचर्यम्।
यस्मिन्मित्रे पितरीवाश्वसीत ।
तद्वै मित्रं सङ्गतानीतराणि ॥ ५.३६.३७ ॥

ആരുടെ കോപത്തെ ഭയപ്പെടുന്നുവോ അവൻ മിത്രമല്ല; സംശയത്തോടെ സേവിക്കേണ്ടവനും മിത്രമല്ല. പിതാവിനെപ്പോലെ ആശ്വാസം നൽകുന്ന മിത്രമാണ് യഥാർത്ഥ മിത്രം; മറ്റുള്ളവ കേവലം സഹവാസങ്ങളാണ്.

5.36.38

यः कश्चिदप्यसंबद्धो मित्रसावेन वर्तते ।
स एव बन्धुस्तन्मित्रं सा गतिस्तत्परायणम् ॥ ५.३६.३८ ॥

ഒരു ബന്ധവുമില്ലാതിരുന്നാലും സൗഹൃദഭാവത്തോടെ പെരുമാറുന്നവനാണ് ബന്ധു; അവൻ തന്നെ മിത്രം, അവൻ തന്നെ ആശ്രയം, അവൻ തന്നെ പരമമായ പിന്തുണ.

5.36.39

चलचित्तस्य वै पुंसो वृद्धाननुपसेवतः ।
पारिप्लवमतेर्नित्यमध्रुवो मित्रसङ्ग्रहः ॥ ५.३६.३९ ॥

ചഞ്ചലമനസ്സുള്ളവനും മുതിർന്നവരെ സേവിക്കാത്തവനും എപ്പോഴും അസ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവനുമായ മനുഷ്യന്റെ മിത്രസമ്പാദനവും സ്ഥിരമല്ല.

5.36.40

चलचित्तमनात्मानमिन्द्रियाणां वशानुगम् ।
अर्थाः समभिवर्तते हंसाः शुष्कं सरो यथा ॥ ५.३६.४० ॥

ചഞ്ചലമനസ്സും ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് വശനായവനും ആയ മനുഷ്യനെ സമ്പത്തുകൾ വിട്ടുപോകുന്നു; വറ്റിയ തടാകത്തെ അരയന്നങ്ങൾ വിടുന്നതുപോലെ.

5.36.41

अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीदन्त्यनिमित्ततः ।
शीलमेतदसाधूनामभ्रं पारिप्लवं यथा ॥ ५.३६.४१ ॥

ദുഷ്ടന്മാർ കാരണമില്ലാതെ പെട്ടെന്ന് കോപിക്കുന്നു; കാരണമില്ലാതെ പ്രസന്നരാകുന്നു. മേഘങ്ങൾ അസ്ഥിരമായിരിക്കുന്നതുപോലെ ഇതാണ് ദുഷ്ടന്മാരുടെ സ്വഭാവം.

5.36.42

सत्कृताश्च कृतार्थाश्च मित्राणां न भवन्ति ये ।
तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥ ५.३६.४२ ॥

സുഹൃത്തുക്കളാൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും കാര്യസിദ്ധി നേടുകയും ചെയ്തിട്ടും അവരോട് നന്ദിയില്ലാത്തവരെ, മരിച്ചാൽ പോലും മാംസഭോജികൾ ഭക്ഷിക്കുകയില്ല.

5.36.43

अर्थयेदेव मित्राणि सति वाऽसति वा धने ।
नानर्थयन्प्रजानाति मित्राणां सारफल्गुताम् ॥ ५.३६.४३ ॥

ധനം ഉണ്ടായാലും ഇല്ലെങ്കിലും സുഹൃത്തുക്കളോട് സഹായം ചോദിക്കണം; ചോദിക്കാത്തവൻ സുഹൃത്തുക്കളുടെ സാരവും നിസ്സാരതയും അറിയുകയില്ല.

5.36.44

सन्तापाद्भ्रश्यते रूपं सन्तापाद्भ्रश्यते बलम् ।
सन्तापाद्भ्रश्यते ज्ञानं सन्तापाद्व्याधिमृच्छति ॥ ५.३६.४४ ॥

സന്താപത്താൽ രൂപം നശിക്കുന്നു, സന്താപത്താൽ ബലം നശിക്കുന്നു, സന്താപത്താൽ ജ്ഞാനം നശിക്കുന്നു, സന്താപത്താൽ രോഗം വരുന്നു.

5.36.45

अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते ।
अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ ५.३६.४५ ॥

ദുഃഖത്താൽ നേടേണ്ടത് നേടാനാവുന്നില്ല, ശരീരവും വേദനിക്കുന്നു; ശത്രുക്കൾ സന്തോഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനസ്സിനെ ശോകത്തിൽ വയ്ക്കരുത്.

5.36.46

पुनर्नरो म्रियते जायते च ।
पुनर्नरो हीयते वर्धते च।
पुनर्नरो याचति याच्यते च ।
पुनर्नरः शोचति शोच्यते च ॥ ५.३६.४६ ॥

മനുഷ്യൻ വീണ്ടും മരിക്കുന്നു, വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; മനുഷ്യൻ വീണ്ടും ക്ഷയിക്കുന്നു, വീണ്ടും വളരുന്നു; മനുഷ്യൻ വീണ്ടും യാചിക്കുന്നു, അവനോട് വീണ്ടും യാചിക്കപ്പെടുന്നു; മനുഷ്യൻ വീണ്ടും ശോകിക്കുന്നു, അവനുവേണ്ടി വീണ്ടും ശോകിക്കപ്പെടുന്നു.

5.36.47

सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायशः सर्वमेते स्पृशन्ति ।
तस्माद्धीरो न च हृष्येन्न सोचेत् ॥ ५.३६.४७ ॥

സുഖവും ദുഃഖവും, ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, ലാഭവും നഷ്ടവും, മരണവും ജീവിതവും — ഇവയെല്ലാം മാറിമാറി സ്പർശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധീരൻ സന്തോഷിക്കരുത്, ശോകിക്കുകയുമരുത്.

5.36.48

चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि ।
तेषां यद्यद्वर्धते यत्रयत्र।
ततस्ततः स्रवते बुद्धिरस्य ।
च्छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भः ॥ ५.३६.४८ ॥

ഈ ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിശ്ചയമായും ചഞ്ചലമാണ്. അവ എവിടെയെല്ലാം വളരുന്നുവോ, അവിടെയെല്ലാം ഇവന്റെ ബുദ്ധി ദ്വാരമുള്ള കുടത്തിലെ വെള്ളം പോലെ എപ്പോഴും ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.

5.36.49

तनुरुद्धः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मया ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.३६.४९ ॥

തനുരുദ്ധനും ശിഖിയെന്ന രാജാവും — ഞാൻ വ്യാജമായി സേവിച്ചവർ — എന്റെ മൂഢരായ പുത്രന്മാരുടെ അന്തം യുദ്ധത്താൽ വരുത്തും.

5.36.50

नित्योद्विग्नमिदं सर्वं नित्योद्विग्रमिदं मनः ।
यत्तत्पदमनुद्विग्नं तन्मे वद महामते ॥ ५.३६.५० ॥

ഈ സർവ്വവും, ഈ മനസ്സും എപ്പോഴും ഇളകിമറിയുന്നു. ഇളക്കമില്ലാത്ത ആ അവസ്ഥ എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, മഹാമതേ.

5.36.51

नान्यत्र विद्यातपसो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसन्त्यागाच्छान्तिं पश्यामि तेऽनघ ॥ ५.३६.५१ ॥

വിദ്യയും തപസ്സും കൂടാതെ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം കൂടാതെ, ലോഭത്യാഗം കൂടാതെ മറ്റൊരിടത്തും ശാന്തി കാണുന്നില്ല, നിഷ്പാപാ.

5.36.52

बुद्ध्या भयं प्रणुदति तपसा विन्दते महत् ।
गुरुशुश्रूषया ज्ञानं शान्तिं भोगेन विन्दति ॥ ५.३६.५२ ॥

ബുദ്ധികൊണ്ട് ഭയം അകലുന്നു; തപസ്സുകൊണ്ട് മഹത്തായതു നേടുന്നു; ഗുരുശുശ്രൂഷകൊണ്ട് ജ്ഞാനം നേടുന്നു; ഭോഗംകൊണ്ട് ശാന്തി നേടുന്നു.

5.36.53

अनाश्रिता दानपुण्यं वेदपुण्यमनाश्रिताः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता विचरन्तीह मोक्षिणः ॥ ५.३६.५३ ॥

ദാനപുണ്യത്തെയും വേദപുണ്യത്തെയും ആശ്രയിക്കാത്തവർ, രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തരായി, ഇവിടെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിച്ച് വിഹരിക്കുന്നു.

5.36.54

स्वधीतस्य सुयुद्धस्य सुकृतस्य च कर्मणः ।
तपसश्च सुतप्तस्य तस्यान्ते सुखमेधते ॥ ५.३६.५४ ॥

നന്നായി പഠിച്ചതിന്റെയും നന്നായി പൊരുതിയതിന്റെയും സത്കർമ്മത്തിന്റെയും നന്നായി അനുഷ്ഠിച്ച തപസ്സിന്റെയും ഫലം അവസാനം സുഖമായി വളരുന്നു.

5.36.55

स्वास्तीर्णानि शयनानि प्रपन्ना ।
न वै भिन्ना जातु निद्रां लभन्ते।
न स्त्रीषु राजन्रतिमाप्नुवन्ति ।
न मागधैः स्तूयमाना न सूतैः ॥ ५.३६.५५ ॥

നന്നായി വിരിച്ച കിടക്കകൾ ലഭിച്ചാലും, രാജാവേ, ഭിന്നരായവർക്ക് ഒരിക്കലും ഉറക്കം ലഭിക്കുന്നില്ല; സ്ത്രീകളിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നില്ല, മാഗധന്മാരാലും സൂതന്മാരാലും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നുമില്ല.

5.36.56

न वै भिन्ना जातु चरन्ति धर्मं ।
न वै सुखं प्राप्नुवन्तीह भिन्नाः ।
न वै भिन्ना गौरवं प्राप्नुवन्ति ।
न वै भिन्नाः प्रशमं रोचयन्ति ॥ ५.३६.५६ ॥

ഭിന്നരായവർ ഒരിക്കലും ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നില്ല; ഭിന്നരായവർ ഇവിടെ സുഖം നേടുന്നില്ല; ഭിന്നരായവർ ബഹുമാനം നേടുന്നില്ല; ഭിന്നരായവർ ശാന്തിയെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.

5.36.57

न वै तेषां स्वदते पथ्यमुक्तं ।
योगक्षेमं कल्पते नैव तेषाम्।
भिन्नानां वै मनुजेन्द्र परायणं ।
न विद्यते किञ्चिदन्यद्विनाशात् ॥ ५.३६.५७ ॥

അവർക്ക് ഹിതകരമായ ഉപദേശം രുചിക്കുന്നില്ല; അവർക്ക് യോഗക്ഷേമം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. മനുജേന്ദ്രാ, ഭിന്നരായവർക്ക് ആശ്രയമില്ല; നാശമല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.

5.36.58

संपन्नं गोषु संभाव्यं संभाव्यं ब्राह्मणे तपः ।
संभाव्यं चापलं स्त्रीषु संभाव्यं ज्ञातितो भयं ॥ ५.३६.५८ ॥

പശുക്കളിൽ സമൃദ്ധി പ്രതീക്ഷിക്കാം; ബ്രാഹ്മണനിൽ തപസ്സ് പ്രതീക്ഷിക്കാം; സ്ത്രീകളിൽ ചാപല്യം പ്രതീക്ഷിക്കാം; ബന്ധുക്കളിൽനിന്ന് ഭയം പ്രതീക്ഷിക്കാം.

5.36.60

धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च ।
धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ ५.३६.६० ॥

വേർപിരിഞ്ഞ ബന്ധുക്കൾ പുകയുന്നു; ഒന്നിച്ചുള്ളവർ എരിയുന്ന പന്തങ്ങൾ പോലെ ജ്വലിക്കുന്നു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ ധൃതരാഷ്ട്രാ, ബന്ധുക്കൾ അങ്ങനെയാണ്.

5.36.61

ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च ।
वृन्तादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र पतन्ति ते ॥ ५.३६.६१ ॥

ബ്രാഹ്മണരിലും സ്ത്രീകളിലും ബന്ധുക്കളിലും പശുക്കളിലും ഉള്ള ശൂരന്മാർ, ധൃതരാഷ്ട്രാ, പഴുത്ത ഫലം തണ്ടിൽ നിന്ന് വീഴുന്നതുപോലെ വീഴും.

5.36.62

महानप्येकजो वृक्षो बलवान्सुप्रतिष्ठितः ।
प्रसह्य एव वातेन सस्कन्धो मर्दितुं क्षणात् ॥ ५.३६.६२ ॥

ഒറ്റയ്ക്ക് വളർന്ന, വലുതും ബലവുമുള്ള, നല്ലവണ്ണം വേരുറച്ച മരവും കാറ്റിനാൽ ശക്തമായി അടിക്കപ്പെട്ട് തടിയോടെ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഞെരിഞ്ഞമരും.

5.36.63

अथ ये सहिता वृक्षाः सङ्घशः सुप्रतिष्ठिताः ।
ते हि शीघ्रतमान्वातान्सहन्तेन्योन्यसंश्रयात् ॥ ५.३६.६३ ॥

എന്നാൽ കൂട്ടമായി ഒന്നിച്ച്, നന്നായി വേരൂന്നി നിൽക്കുന്ന മരങ്ങൾ പരസ്പരാശ്രയത്താൽ അതിവേഗമുള്ള കാറ്റിനെയും സഹിച്ചുനിൽക്കുന്നു.

5.36.64

एवं मनुष्यमप्येकं गुणैरपि समन्वितम् ।
शक्यं द्विषन्तो मन्यन्ते वायुर्द्रुममिवैकजम् ॥ ५.३६.६४ ॥

അതുപോലെ ഒരു മനുഷ്യൻ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനാണെങ്കിലും, ഒറ്റയ്ക്ക് വളർന്ന മരത്തെ കാറ്റ് വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ, ശത്രുക്കൾ അവനെ കീഴ്പ്പെടുത്താൻ എളുപ്പമാണെന്ന് കരുതുന്നു.

5.36.65

अन्योन्यसमुपष्टम्भादन्योन्यापाश्रयेण च ।
ज्ञातयः संप्रवर्धन्ते सरसीवोत्पलान्युत ॥ ५.३६.६५ ॥

പരസ്പര പിന്തുണയാലും പരസ്പരാശ്രയത്താലും ബന്ധുക്കൾ തടാകത്തിലെ നീലത്താമരകൾ പോലെ വളർന്നുയരുന്നു.

5.36.66

अवध्या ब्राह्मणा गावो ज्ञातयः शिशिवः स्त्रियः ।
येषां चान्नानि भुञ्जीत ये च स्युःक शरणागताः।
महत्यप्यपराधेऽपि तेषां दण्डो विसर्जनम् ॥ ५.३६.६६ ॥

ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ, കുട്ടികൾ, സ്ത്രീകൾ എന്നിവർ വധിക്കപ്പെടരുത്; ആരുടെ അന്നം ഭക്ഷിച്ചുവോ, ആരെല്ലാം ശരണം പ്രാപിച്ചുവോ, അവർക്ക് വലിയ അപരാധത്തിലും ദണ്ഡമില്ല, വിസർജനമേയുള്ളൂ.

5.36.67

न मनुष्ये गुणः कश्चिद्राजन्सधनतामृते ।
अनातुरत्वाद्भद्रं ते मृतकल्पा हि रोगिणः ॥ ५.३६.६७ ॥

രാജാവേ, ധനമില്ലാതെ മനുഷ്യനിൽ ഒരു ഗുണവുമില്ല; നിനക്ക് ശുഭം, രോഗികൾ രോഗമുക്തരാകുന്നതുവരെ മരിച്ചവർക്ക് തുല്യരാണ്.

5.36.68

अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि ।
पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुष्णम् ।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ ५.३६.६८ ॥

രോഗത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കാത്തതും, കയ്പുള്ളതും, തലവേദന വരുത്തുന്നതും, പാപബന്ധമുള്ളതും, കഠിനവും, തീക്ഷ്ണവും, ചൂടുള്ളതുമായ; സജ്ജനങ്ങൾ കുടിക്കുന്നതും ദുർജനങ്ങൾ കുടിക്കാത്തതുമായ ആ കോപത്തെ, മഹാരാജാവേ, ശമിപ്പിച്ച് കുടിക്കുക.

5.36.69

तन्तवोऽप्यायता नित्यं तनवो बहुलाः समाः ।
बहून्बहुत्वादायासान्सहन्तीत्सुपमा सताम्
रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते ।
न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम्।
दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव ।
न बुध्यन्ते धनभोगान्नसौख्यम् ॥ ५.३६.६९ ॥

നൂലുകൾ പോലും എപ്പോഴും നീണ്ടതും നേർത്തതും അനേകവും തുല്യവുമാണ്; ബാഹുല്യം കൊണ്ട് അവ പല ക്ലേശങ്ങളും സഹിക്കുന്നു—സജ്ജനങ്ങൾക്ക് ഇത് യോജിച്ച ഉപമയാണ്. രോഗപീഡിതർ ഫലങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നില്ല; ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ തത്ത്വം കാണുന്നില്ല; ദുഃഖത്തോടെ കൂടിയ രോഗികൾ ധനഭോഗത്തിന്റെ സുഖം എപ്പോഴും അറിയുന്നില്ല.