ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.36.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम् ॥ ५.३६.१ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ଆତ୍ରେୟ ଓ ସାଧ୍ୟଙ୍କ ସଂବାଦ, ଏପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
5.36.2
चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम् ।
साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा ॥ ५.३६.२ ॥
ହଂସରୂପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, କଠୋରବ୍ରତ ସେହି ମହର୍ଷିଙ୍କୁ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କୁ, ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
5.36.3
साध्या देवा वयमेते महर्षे ।
दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम्।
श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः ।
काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम् ॥ ५.३६.३ ॥
ହେ ମହର୍ଷି, ଆମେ ସାଧ୍ୟ ଦେବତା, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନୁମାନ କରିପାରୁ ନାହୁଁ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆପଣ ଧୀର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ଆମେ ଭାବୁ; ତେଣୁ ଉଦାର କାବ୍ୟବାଣୀ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ଆପଣ।
5.36.4
एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे ।
धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिः।
ग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं ।
प्रियाप्रिये चात्मसमं नयीत ॥ ५.३६.४ ॥
ହେ ଅମରଗଣ, ଏହାହିଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି: ଧୃତି, ଶମ, ସତ୍ୟଧର୍ମର ଅନୁସରଣ। ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଗଣ୍ଠି ଖୋଲି, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟକୁ ନିଜ ସମାନ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
5.36.5
आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ ५.३६.५ ॥
ନିନ୍ଦା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିନିନ୍ଦା କରିବ ନାହିଁ; ସହିଷ୍ଣୁଙ୍କ କ୍ରୋଧ ହିଁ ନିନ୍ଦାକାରୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରେ ଏବଂ ତାର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
5.36.6
नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य ।
मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी।
न चाभिमानी न च हीनवृत्तो ।
रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत ॥ ५.३६.६ ॥
ଅନ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ବା ଅପମାନ କରୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ବା ନୀଚଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଭିମାନୀ ବା ହୀନ ଆଚରଣ ବିଶିଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କଠୋର ଓ ଆଘାତକାରୀ ବାକ୍ୟ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।
5.36.7
मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू-
न्रूक्षा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम्।
तस्माद्वाचमुशतीं रूक्षरूपां ।
धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत ॥ ५.३६.७ ॥
କଠୋର ବାକ୍ୟ ଏ ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳ, ହାଡ, ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରେ। ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ରମଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା କଠୋର, ପୀଡ଼ାଦାୟକ ବାକ୍ୟ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।
5.36.8
अरुन्तुदं परुषं रूक्षवाचं ।
वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान्।
विद्यादलक्ष्मीकतमं जननां ।
मुखे निबद्धां निर्ऋतिं वै वहन्तम् ॥ ५.३६.८ ॥
କଠୋର, କଟୁ ଓ ରୁକ୍ଷ ବାକ୍ୟର କାଣ୍ଟାରେ ମଣିଷକୁ ବିନ୍ଧି ଆଘାତ ଦିଏ ଯେ, ତାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅମଙ୍ଗଳକାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେ ମୁଖରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା ବିପତ୍ତିକୁ ହିଁ ବହନ କରୁଛି।
5.36.9
परश्चेदेनमभिविद्ध्येत बाणै-
र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैः ।
विरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो ।
विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति ॥ ५.३६.९ ॥
କେହି ଏହାକୁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଅଧିକ ଅଟଳ ରହେ, ତାକୁ ବିଦ୍ୱାନ ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବେ।
5.36.10
यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रङ्गवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ ५.३६.१० ॥
କେହି ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଅସଜ୍ଜନଙ୍କୁ କଲେ, ତପସ୍ୱୀ କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଲେ, ବସ୍ତ୍ର ଯେପରି ରଙ୍ଗର ବଶରେ ଯାଏ, ସେ ସେମାନଙ୍କ ବଶରେ ଯାଏ।
5.36.11
अतिवादं न प्रवदेन्न वादये-
द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत् ।
हन्तुं च यो नेच्छति पापकं वै ।
तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय ॥ ५.३६.११ ॥
ଯିଏ ଅପମାନଜନକ କଥା କହେ ନାହିଁ, ଉସୁକାଏ ନାହିଁ; ଆଘାତ ପାଇ ପ୍ରତିଆଘାତ କରେ ନାହିଁ, କରାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ପାପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, ତାକୁ ଦେବତାମାନେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
5.36.12
अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ ५.३६.१२ ॥
କଥା ନ କହିବା କହିବା ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କହିବାକୁ ହେଲେ ସତ୍ୟ କହିବ — ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ; ପ୍ରିୟ କହିବ — ଏହା ତୃତୀୟ; ଧର୍ମ୍ୟ କହିବ — ଏହା ଚତୁର୍ଥ।
5.36.13
यादृशैः सन्निविशते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ ५.३६.१३ ॥
ମଣିଷ ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶେ, ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ଯେପରି ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସେପରି ହୁଏ।
5.36.14
यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते ।
निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि
न जीयते चानुजिगीषतेऽन्या-
न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्च। ॥ ५.३६.१४ ॥
ଯେଉଁଠୁ ସେ ପଛକୁ ହଟେ, ସେଠାରୁ ହିଁ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସବୁ ଦିଗରୁ ପଛକୁ ହଟିବା ଯୋଗୁଁ ସେ ଅଣୁମାତ୍ର ଦୁଃଖ ଜାଣେ ନାହିଁ। ସେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, ବୈର ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରତିଆଘାତ କରେ ନାହିଁ।
5.36.15
निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो ।
न शोचते हृष्यति नैव चायम् ॥ ५.३६.१५ ॥
ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.36.16
भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मनः ।
सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः ॥ ५.३६.१६ ॥
ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଅମଙ୍ଗଳରେ ମନ ଦିଏ ନାହିଁ, ସତ୍ୟବାଦୀ, କୋମଳ ଓ ସଂଯମୀ — ସେ ହିଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
5.36.17
नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च ।
रन्ध्रं परस्य जानाति यः स मध्यमपूरुषः ॥ ५.३६.१७ ॥
ନିରର୍ଥକ ନୁହେଁ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଏ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଦିଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣେ — ସେ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ।
5.36.19
निराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः ॥ ५.३६.१९ ॥
ଯିଏ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରେ, ସେହି ଅଧମ ପୁରୁଷ।
5.36.20
उत्तमानेव सेवेत प्राप्तकाले तु मध्यमान् ।
अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ ५.३६.२० ॥
ଉତ୍ତମମାନଙ୍କର ହିଁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମଧ୍ୟମମାନଙ୍କର; ଅଧମମାନଙ୍କର ସେବା ନକରିବା ଉଚିତ — ଯିଏ ନିଜର ଉନ୍ନତି ଚାହେଁ।
5.36.21
प्राग्नोति वै वित्तमसद्बलेन ।
नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण।
न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां ।
न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम् ॥ ५.३६.२१ ॥
ଅସତ୍ ବଳରେ ଧନ ମିଳେ; ନିରନ୍ତର ଉଦ୍ୟମ, ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ପୌରୁଷରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଶଂସା ମିଳେ ନାହିଁ, ମହାକୁଳର ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
5.36.22
महाकुलेभ्यः स्पृहयन्ति देवा ।
धर्मार्थनित्याश्च बहुश्रुताश्च।
पृच्छामि त्वां विदुरं प्रश्नमेतं ।
भवन्ति वै कानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२२ ॥
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାକୁଳକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଧର୍ମାର୍ଥରେ ନିତ୍ୟ ରତ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ବିଦୁର, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି — କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମହାକୁଳ?
5.36.23
तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं तितिक्षा ।
इज्या विवाहाः सान्त्वनं चान्नदानम्।
अष्टावेते नित्यमेवं भवन्ति ।
सतां गुणास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२३ ॥
ତପ, ଦମ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ତିତିକ୍ଷା, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଅନ୍ନଦାନ — ଏହି ଆଠଟି ସର୍ବଦା ଏପରି ଥାଏ; ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ମହାକୁଳ।
5.36.24
येषां न वृत्तं व्यथते न योनि-
श्चित्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्।
ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां ।
त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि ॥ ५.३६.२४ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ ଜନ୍ମ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କୁଳରେ ବିଶିଷ୍ଟ କୀର୍ତ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେହି କୁଳଗୁଡ଼ିକ ମହାକୁଳ।
5.36.25
अनिज्यया कुविवाहैर्वेदस्योत्सादनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२५ ॥
ଯଜ୍ଞ ତ୍ୟାଗ, କୁବିବାହ, ବେଦ ବିନାଶ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା କୁଳଗୁଡ଼ିକ ଅକୁଳତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
5.36.26
देवद्रव्यनिनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ ५.३६.२६ ॥
ଦେବଦ୍ରବ୍ୟ ବିନାଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱତ୍ୱ ଅପହରଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା କୁଳଗୁଡ଼ିକ ଅକୁଳତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
5.36.27
ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारत ।
कुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च ॥ ५.३६.२७ ॥
ହେ ଭାରତ! ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରାଭବ, ନିନ୍ଦା ଓ ନ୍ୟାସ ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା କୁଳଗୁଡ଼ିକ ଅକୁଳତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
5.36.28
कुलानि समुपेताननि गोभिः पुरुषतोऽर्थतः ।
कुलसंख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.२८ ॥
ଗାଈ, ପୁରୁଷ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ହୀନ କୁଳଗୁଡ଼ିକ କୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.36.29
वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपि ।
कुलसङ्ख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः ॥ ५.३६.२९ ॥
କିନ୍ତୁ ଆଚରଣରେ ହୀନ ନୁହଁନ୍ତି ଏପରି କୁଳଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମହାନ ଯଶ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି।
5.36.30
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति च याति च ।
अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः ॥ ५.३६.३० ॥
ଆଚରଣକୁ ଯତ୍ନ ସହକାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଧନ ଆସେ ଓ ଯାଏ। ଧନରେ ଅକ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ କ୍ଷୀଣ ଯେ, ସେ ନଷ୍ଟ, ନଷ୍ଟ।
5.36.31
गोभिः पशुभिरश्वैश्च कृष्या च सुसमृद्धया ।
कुलानि न प्ररोहन्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥ ५.३६.३१ ॥
ଗାଈ, ପଶୁ, ଘୋଡା ଓ ଅତି ସମୃଦ୍ଧ କୃଷି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ହୀନ କୁଳ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.36.32
मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु ।
राजा बद्धो मा परस्वापहारी ।
मित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा ।
पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः ॥ ५.३६.३२ ॥
ଆମ କୁଳରେ ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟିକାରୀ କେହି ନ ହେଉ। ରାଜା ବନ୍ଦୀ ନ ହେଉ। ପରଧନ ହରଣକାରୀ ନ ହେଉ। ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ପ୍ରତାରକ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ନ ହେଉ; ପିତୃ, ଦେବ, ଅତିଥିଙ୍କ ପୂର୍ବେ ଭୋଜନକାରୀ ମଧ୍ୟ ନ ହେଉ।
5.36.33
यश्च नो ब्राह्मणान्हन्याद्यश्च नो ब्राह्णणान् द्विषेत् ।
न नः स समितिं गच्छेद्यश्च नो निर्वपेत्कृषिम् ॥ ५.३६.३३ ॥
ଯେ ଆମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବଧ କରେ ଏବଂ ଯେ ଆମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ଆମ ସଭାକୁ ନ ଆସୁ; ଏବଂ ଯେ ଆମ କୃଷି ବୁଣେ ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ନ ଆସୁ।
5.36.34
तृणानि भूमिरुदकं वाक्व्रतुर्थी च सूनृता ।
सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन ॥ ५.३६.३४ ॥
ତୃଣ, ଭୂମି, ଜଳ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ମଧୁର ସତ୍ୟବାକ୍ୟ — ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଗୃହରେ କଦାପି ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.36.35
श्रद्धया परया राजन्नुपनीतानि सत्कृतिम् ।
प्रवृत्तानि महाप्राज्ञ धर्मिणां पुण्यकर्मिणाम् ॥ ५.३६.३५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆଣିଥିବା ଏହି ସତ୍କାର; ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଧାର୍ମିକ ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରଦତ୍ତ ହୁଏ।
5.36.36
सूक्ष्मोऽपि भारं नृपते स्यन्दनो वै ।
शक्तो वोढुं न तथाऽन्ये महीजाः ।
एवं युक्ता भारसहा भवन्ति ।
महाकुलीना न तथान्ये मनुष्याः ॥ ५.३६.३६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସାନ ରଥ ମଧ୍ୟ ଭାର ବହିପାରେ ନାହିଁ, ଆଉ ପୃଥିବୀରୁ ଜାତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ନୁହନ୍ତି। ଏହିପରି ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭାର ସହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମହାକୁଳୀନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ନୁହନ୍ତି।
5.36.37
न तन्मित्रं यस्य कोपाद्बिभेति ।
यद्वा मित्रं शङ्कितेनोपचर्यम्।
यस्मिन्मित्रे पितरीवाश्वसीत ।
तद्वै मित्रं सङ्गतानीतराणि ॥ ५.३६.३७ ॥
ଯାହାର କ୍ରୋଧକୁ ଭୟ କରାଯାଏ ସେ ମିତ୍ର ନୁହେଁ; କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ସନ୍ଦେହରେ ସେବା କରିବାକୁ ପଡ଼େ ସେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ର ନୁହେଁ। ପିତା ପରି ଯାହାଠାରେ ଭରସା ରଖାଯାଏ ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ର; ଅନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ସଂଗ।
5.36.38
यः कश्चिदप्यसंबद्धो मित्रसावेन वर्तते ।
स एव बन्धुस्तन्मित्रं सा गतिस्तत्परायणम् ॥ ५.३६.३८ ॥
ଯିଏ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରଭାବରେ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ହିଁ ବନ୍ଧୁ; ସେ ହିଁ ମିତ୍ର, ସେ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଆଧାର।
5.36.39
चलचित्तस्य वै पुंसो वृद्धाननुपसेवतः ।
पारिप्लवमतेर्नित्यमध्रुवो मित्रसङ्ग्रहः ॥ ५.३६.३९ ॥
ଚଞ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା ନକରୁଥିବା, ସର୍ବଦା ଅସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ଲୋକର ମିତ୍ରସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଅସ୍ଥିର।
5.36.40
चलचित्तमनात्मानमिन्द्रियाणां वशानुगम् ।
अर्थाः समभिवर्तते हंसाः शुष्कं सरो यथा ॥ ५.३६.४० ॥
ଚଞ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ, ଆତ୍ମସଂଯମହୀନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କ ବଶୀଭୂତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଧନ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଯେପରି ହଂସମାନେ ଶୁଷ୍କ ସରୋବରକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି।
5.36.41
अकस्मादेव कुप्यन्ति प्रसीदन्त्यनिमित्ततः ।
शीलमेतदसाधूनामभ्रं पारिप्लवं यथा ॥ ५.३६.४१ ॥
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ହଠାତ୍ ବିନା କାରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି, ଆଉ ବିନା କାରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ମେଘ ଯେପରି ଅସ୍ଥିର, ସେହିପରି ଏହା ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ।
5.36.42
सत्कृताश्च कृतार्थाश्च मित्राणां न भवन्ति ये ।
तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥ ५.३६.४२ ॥
ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ଓ କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ କୃତଜ୍ଞ ନୁହଁନ୍ତି, ମରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.36.43
अर्थयेदेव मित्राणि सति वाऽसति वा धने ।
नानर्थयन्प्रजानाति मित्राणां सारफल्गुताम् ॥ ५.३६.४३ ॥
ଧନ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିବା ଉଚିତ; ଯେ ମାଗେ ନାହିଁ ସେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ସାର ଓ ନିରର୍ଥକତା ଜାଣେ ନାହିଁ।
5.36.44
सन्तापाद्भ्रश्यते रूपं सन्तापाद्भ्रश्यते बलम् ।
सन्तापाद्भ्रश्यते ज्ञानं सन्तापाद्व्याधिमृच्छति ॥ ५.३६.४४ ॥
ସନ୍ତାପରୁ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସନ୍ତାପରୁ ବଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସନ୍ତାପରୁ ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସନ୍ତାପରୁ ବ୍ୟାଧି ଆସେ।
5.36.45
अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते ।
अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ ५.३६.४५ ॥
ଶୋକରୁ ଯାହା ପାଇବା ଉଚିତ ତାହା ମିଳେ ନାହିଁ, ଶରୀରଓ ସନ୍ତପ୍ତ ହୁଏ; ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅତଏବ ମନକୁ ଶୋକରେ ଲଗାଅ ନାହିଁ।
5.36.46
पुनर्नरो म्रियते जायते च ।
पुनर्नरो हीयते वर्धते च।
पुनर्नरो याचति याच्यते च ।
पुनर्नरः शोचति शोच्यते च ॥ ५.३६.४६ ॥
ମଣିଷ ପୁଣି ମରେ ଓ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନିଏ; ମଣିଷ ପୁଣି ହ୍ରାସ ପାଏ ଓ ପୁଣି ବଢ଼େ; ମଣିଷ ପୁଣି ଭିକ ମାଗେ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ପୁଣି ଭିକ ମଗାଯାଏ; ମଣିଷ ପୁଣି ଶୋକ କରେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି ଶୋକ କରାଯାଏ।
5.36.47
सुखं च दुःखं च भवाभवौ च ।
लाभालाभौ मरणं जीवितं च।
पर्यायशः सर्वमेते स्पृशन्ति ।
तस्माद्धीरो न च हृष्येन्न सोचेत् ॥ ५.३६.४७ ॥
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ହେବା ଓ ନ ହେବା, ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି, ମରଣ ଓ ଜୀବନ — ଏ ସବୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି। ଅତଏବ ଧୀର ପୁରୁଷ ହର୍ଷ କରିବେ ନାହିଁ କି ଶୋକ କରିବେ ନାହିଁ।
5.36.48
चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि ।
तेषां यद्यद्वर्धते यत्रयत्र।
ततस्ततः स्रवते बुद्धिरस्य ।
च्छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भः ॥ ५.३६.४८ ॥
ଏହି ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଶ୍ଚୟ ଚଞ୍ଚଳ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ବଢ଼େ, ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଏହାର ବୁଦ୍ଧି ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ଘଟର ଜଳ ପରି ସର୍ବଦା ଝରିଯାଏ।
5.36.49
तनुरुद्धः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मया ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.३६.४९ ॥
ତନୁରୁଦ୍ଧ ଓ ଶିଖୀ ନାମକ ରାଜା — ଯାହାକୁ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା ସେବା କରିଛି — ମୋର ମୂର୍ଖ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଘଟାଇବେ।
5.36.50
नित्योद्विग्नमिदं सर्वं नित्योद्विग्रमिदं मनः ।
यत्तत्पदमनुद्विग्नं तन्मे वद महामते ॥ ५.३६.५० ॥
ଏହି ସବୁ ଓ ଏହି ମନ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ। ଯେଉଁ ଅନୁଦ୍ବିଗ୍ନ ପଦ, ତାହା ମୋତେ କୁହ, ହେ ମହାମତି।
5.36.51
नान्यत्र विद्यातपसो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसन्त्यागाच्छान्तिं पश्यामि तेऽनघ ॥ ५.३६.५१ ॥
ବିଦ୍ୟା ଓ ତପସ୍ୟା ବିନା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ ବିନା, ଓ ଲୋଭର ପ୍ରକୃତ ତ୍ୟାଗ ବିନା ଅନ୍ୟତ୍ର ଶାନ୍ତି ଦେଖୁ ନାହିଁ — ହେ ନିଷ୍ପାପ।
5.36.52
बुद्ध्या भयं प्रणुदति तपसा विन्दते महत् ।
गुरुशुश्रूषया ज्ञानं शान्तिं भोगेन विन्दति ॥ ५.३६.५२ ॥
ବୁଦ୍ଧିରେ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ; ତପସ୍ୟାରେ ମହତ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଗୁରୁସେବାରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ଭୋଗରେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
5.36.53
अनाश्रिता दानपुण्यं वेदपुण्यमनाश्रिताः ।
रागद्वेषविनिर्मुक्ता विचरन्तीह मोक्षिणः ॥ ५.३६.५३ ॥
ଦାନପୁଣ୍ୟ ଓ ବେଦପୁଣ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନ ନେଉଥିବା ଲୋକେ, ରାଗଦ୍ବେଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛା କରି ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
5.36.54
स्वधीतस्य सुयुद्धस्य सुकृतस्य च कर्मणः ।
तपसश्च सुतप्तस्य तस्यान्ते सुखमेधते ॥ ५.३६.५४ ॥
ସୁପଠିତ ବିଦ୍ୟା, ସୁଯୁଦ୍ଧ, ସୁକୃତ କର୍ମ ଓ ସୁତପ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଶେଷରେ ସୁଖରୂପେ ବଢ଼େ।
5.36.55
स्वास्तीर्णानि शयनानि प्रपन्ना ।
न वै भिन्ना जातु निद्रां लभन्ते।
न स्त्रीषु राजन्रतिमाप्नुवन्ति ।
न मागधैः स्तूयमाना न सूतैः ॥ ५.३६.५५ ॥
ସୁବିସ୍ତୃତ ଶଯ୍ୟା ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ବିଭକ୍ତମାନେ କଦାପି ନିଦ୍ରା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ମାଗଧ ଓ ସୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
5.36.56
न वै भिन्ना जातु चरन्ति धर्मं ।
न वै सुखं प्राप्नुवन्तीह भिन्नाः ।
न वै भिन्ना गौरवं प्राप्नुवन्ति ।
न वै भिन्नाः प्रशमं रोचयन्ति ॥ ५.३६.५६ ॥
ବିଭକ୍ତମାନେ କଦାପି ଧର୍ମାଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଭକ୍ତମାନେ ଗୌରବ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଭକ୍ତମାନେ ଶାନ୍ତିକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.36.57
न वै तेषां स्वदते पथ्यमुक्तं ।
योगक्षेमं कल्पते नैव तेषाम्।
भिन्नानां वै मनुजेन्द्र परायणं ।
न विद्यते किञ्चिदन्यद्विनाशात् ॥ ५.३६.५७ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ହିତକର ଉପଦେଶ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗକ୍ଷେମ ସଂପାଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର, ବିଭକ୍ତମାନଙ୍କର କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ବିନାଶ ବିନା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
5.36.58
संपन्नं गोषु संभाव्यं संभाव्यं ब्राह्मणे तपः ।
संभाव्यं चापलं स्त्रीषु संभाव्यं ज्ञातितो भयं ॥ ५.३६.५८ ॥
ଗାଈମାନଙ୍କଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଆଶା କରାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରେ ତପ ଆଶା କରାଯାଏ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କଠାରେ ଚଞ୍ଚଳତା ଆଶା କରାଯାଏ; ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କଠାରୁ ଭୟ ଆଶା କରାଯାଏ।
5.36.60
धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च ।
धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ ५.३६.६० ॥
ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଜ୍ଞାତିମାନେ ଧୂଆଁ ଦିଅନ୍ତି; ଏକତ୍ର ଥିବାମାନେ ଜଳନ୍ତା ମଶାଲ ପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତି। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଜ୍ଞାତିମାନେ ଏମିତି ହୁଅନ୍ତି।
5.36.61
ब्राह्मणेषु च ये शूराः स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च ।
वृन्तादिव फलं पक्वं धृतराष्ट्र पतन्ति ते ॥ ५.३६.६१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାତି ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଶୂରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସେମାନେ ପାଚିଲା ଫଳ ବୃନ୍ତରୁ ଝରିଯିବା ପରି ଝରିଯାʼନ୍ତି।
5.36.62
महानप्येकजो वृक्षो बलवान्सुप्रतिष्ठितः ।
प्रसह्य एव वातेन सस्कन्धो मर्दितुं क्षणात् ॥ ५.३६.६२ ॥
ଏକାକୀ ଜନ୍ମିଥିବା ବଡ଼, ବଳବାନ ଓ ଭଲ ଭାବେ ମୂଳ ଗଡ଼ିଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ପବନ ବେଗରେ ଗୁଡ଼ି ସହିତ କ୍ଷଣକରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
5.36.63
अथ ये सहिता वृक्षाः सङ्घशः सुप्रतिष्ठिताः ।
ते हि शीघ्रतमान्वातान्सहन्तेन्योन्यसंश्रयात् ॥ ५.३६.६३ ॥
ମାତ୍ର ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଏକତ୍ର ଦଳରେ ଭଲ ଭାବେ ମୂଳ ଗଡ଼ି ଠିଆ ହୋଇଥାʼନ୍ତି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରର ଆଶ୍ରୟରେ ଅତି ପ୍ରବଳ ପବନକୁ ମଧ୍ୟ ସହିଯାʼନ୍ତି।
5.36.64
एवं मनुष्यमप्येकं गुणैरपि समन्वितम् ।
शक्यं द्विषन्तो मन्यन्ते वायुर्द्रुममिवैकजम् ॥ ५.३६.६४ ॥
ସେହିପରି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାକୀ ଜନ୍ମିଥିବା ଗଛକୁ ପବନ ଯେପରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ତାକୁ ସହଜରେ ବଶ କରିହେବ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
5.36.65
अन्योन्यसमुपष्टम्भादन्योन्यापाश्रयेण च ।
ज्ञातयः संप्रवर्धन्ते सरसीवोत्पलान्युत ॥ ५.३६.६५ ॥
ପରସ୍ପରର ସମର୍ଥନ ଓ ପରସ୍ପର ଆଶ୍ରୟରେ ଜ୍ଞାତିମାନେ ସରୋବରର ନୀଳ କମଳ ପରି ବହୁତ ବଢ଼ନ୍ତି।
5.36.66
अवध्या ब्राह्मणा गावो ज्ञातयः शिशिवः स्त्रियः ।
येषां चान्नानि भुञ्जीत ये च स्युःक शरणागताः।
महत्यप्यपराधेऽपि तेषां दण्डो विसर्जनम् ॥ ५.३६.६६ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଜ୍ଞାତି, ଶିଶୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଅବଧ୍ୟ; ଯାହାର ଅନ୍ନ ଖାଆଯାଇଛି ଓ ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତ, ବଡ଼ ଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ନୁହେଁ, କେବଳ ବିସର୍ଜନ।
5.36.67
न मनुष्ये गुणः कश्चिद्राजन्सधनतामृते ।
अनातुरत्वाद्भद्रं ते मृतकल्पा हि रोगिणः ॥ ५.३६.६७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଧନ ବିନା ମନୁଷ୍ୟରେ କୌଣସି ଗୁଣ ନାହିଁ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, କାରଣ ରୋଗୀମାନେ ରୋଗମୁକ୍ତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତପ୍ରାୟ।
5.36.68
अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि ।
पापानुबन्धं परुषं तीक्ष्णमुष्णम् ।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ ५.३६.६८ ॥
ବ୍ୟାଧିରୁ ଜାତ ନୁହେଁ, ତିକ୍ତ, ମସ୍ତିଷ୍କ ବେଦନା ଦେଇଥିବା, ପାପରେ ବନ୍ଧା, କଠୋର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଉଷ୍ଣ; ସାଧୁମାନେ ପାନ କରନ୍ତି ଓ ଦୁର୍ଜନ ପାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି କ୍ରୋଧକୁ, ହେ ମହାରାଜ, ଶାନ୍ତ କରି ପାନ କର।
5.36.69
तन्तवोऽप्यायता नित्यं तनवो बहुलाः समाः ।
बहून्बहुत्वादायासान्सहन्तीत्सुपमा सताम्
रोगार्दिता न फलान्याद्रियन्ते ।
न वै लभन्ते विषयेषु तत्त्वम्।
दुःखोपेता रोगिणो नित्यमेव ।
न बुध्यन्ते धनभोगान्नसौख्यम् ॥ ५.३६.६९ ॥
ସୂତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ବିସ୍ତୃତ, ପତଳା, ଅନେକ ଓ ସମାନ; ନିଜର ବହୁଳତାରୁ ସେମାନେ ବହୁ କ୍ଳେଶ ସହନ୍ତି—ସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ଉପମା। ରୋଗପୀଡ଼ିତମାନେ ଫଳକୁ ଆଦର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଷୟରେ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଦୁଃଖଯୁକ୍ତ ରୋଗୀମାନେ ଧନଭୋଗର ସୁଖ ସର୍ବଦା ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ।
5.36.70
पुरा ह्युक्तं नाकरोस्त्वं वचो मे ।
द्यूते जितां द्रौपदीं प्रेक्ष्य राजन्।
दुर्योधनं वारयेत्यक्षवत्यां ।
कितवत्वं पण्डिता वर्जयन्ति ॥ ५.३६.७० ॥
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ କଥା ମାନିଲ ନାହଁ। ହେ ରାଜନ୍, ପାଶାଖେଳରେ ଜିତାଯାଇଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ଦେଖି ଦୁର୍ଯୋଧନକୁ ରୋକ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜୁଆ ଛାଡ଼ନ୍ତି।
5.36.71
न तद्बलं यन्मृदुना विरुध्यते ।
सूक्ष्मो धर्मस्तरसा सेवितव्यः।
प्रध्वंसिनी क्रूरसमाहिता श्री-
र्मृदुप्रौढा गच्छति पुत्रपौत्रान् ॥ ५.३६.७१ ॥
କୋମଳ ସହ ବିରୋଧ କରିବା ବଳ ନୁହେଁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମକୁ ବଳରେ ନୁହେଁ, ସହଜରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ରୂରତାରେ ଅର୍ଜିତ ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କୋମଳତାରେ ପରିପକ୍ୱ ଶ୍ରୀ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
5.36.72
धार्तराष्ट्राः पाण्डवान्पालयन्तु ।
पाण्डोः सुतास्तव पुत्रांश्च पान्तु।
एकारिमित्राः कुरवो ह्येककार्या ।
जीवन्तु राजन्सुखिनः समृद्धाः ॥ ५.३६.७२ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। କୌରବମାନେ ଏକ ମିତ୍ର, ଏକ ଶତ୍ରୁ ଓ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ। ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସୁଖୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ।
5.36.73
मेढीभूतः कौरवाणां त्वमद्य ।
त्वय्याधीनं कुरुकुलमाजमीढ।
पार्थान्बालान्वनवासप्रतप्ता-
न्गोपायस्व स्वं यशस्तात रक्षन् ॥ ५.३६.७३ ॥
ଆଜି ତୁମେ କୌରବମାନଙ୍କର ସ୍ତମ୍ଭ। କୁରୁବଂଶ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ହେ ଅଜମୀଢବଂଶୀ, ବନବାସରେ ତପ୍ତ ପୃଥାର ବାଳକ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ପ୍ରିୟ, ନିଜ ଯଶ ରକ୍ଷା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
5.36.74
सन्धत्स्व त्वं कौरव पाण्डुपुत्रै-
र्मा नेऽन्तरं रिपवः प्रार्थयन्तु।
सत्ये स्थितास्ते नरदेव सर्वे ।
दुर्योधनं स्थापय त्वं नरेन्द्र ॥ ५.३६.७४ ॥
ହେ କୌରବ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କର। ଶତ୍ରୁମାନେ ଆମ ଛିଦ୍ରର ଇଚ୍ଛା ନ କରନ୍ତୁ। ହେ ନରଦେବ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ (ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ) ସ୍ଥାପନ କର।