Mahābhārata · Adhyāya 5.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.37.1
सप्तदशेमान्राजेन्द्र मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
वैचित्रवीर्य पुरुषानाकाशं मुष्टिभिर्घ्नतः ॥ ५.३७.१ ॥
Oh, mejor de los reyes, Manu, hijo de Svayaṃbhū, habló de estos diecisiete tipos de hombres que golpean el cielo con sus puños. ¡Oh hijo de Vicitravīrya!
5.37.2
तानेवेन्द्रस्य च धनुरनाम्यं नमतो ब्रवीत् ।
अथो मरीचिनः पादानग्राह्यान्गृह्णतस्तथा ॥ ५.३७.२ ॥
De ellos habló como del que dobla el arco inflexible de Indra, y de igual modo de quienes asen los pies inasibles de Marīci.
5.37.3
यश्चाशिष्यं शास्ति वै यश्च तुष्ये-
द्यश्चातिवेलं भजते द्विषन्तम् ।
स्त्रियश्च यो रक्षति भद्रमश्रुते ।
यश्चायाच्यं याचते कत्थते वा ॥ ५.३७.३ ॥
Quien enseña a quien no es discípulo, quien se complace sin motivo, quien sirve en exceso a un enemigo, quien protege a las mujeres y por ello alcanza el bienestar, quien pide lo que no debe pedirse, o quien presume.
5.37.4
यश्चाभिजातः प्रकरोत्यकार्यं ।
यश्चाबलो बलिना नित्यवैरी।
अश्रद्दधानाय च यो ब्रवीति ।
यश्चाकाम्यं कामयते नरेन्द्र । ॥ ५.३७.४ ॥
Quien, aun siendo de noble cuna, hace lo que no debe hacerse; quien, siendo débil, está siempre en enemistad con el poderoso; quien habla a quien no confía; y quien desea lo que no debe desearse, ¡oh señor de los hombres!
5.37.5
वध्वाऽवहासं श्वशुरो मन्यते यो ।
वध्वाऽवसन्नभयो मानकामः ।
परक्षेत्रे निर्वपति यश्च बीजं ।
स्त्रियं च यः परिवदतेऽतिवेलम् ॥ ५.३७.५ ॥
El suegro que considera inofensiva una broma con su nuera; quien, sin temor con su nuera, busca honor; quien siembra semilla en campo ajeno; y quien censura en exceso a una mujer.
5.37.6
यश्चापि लब्ध्वा न स्मरामीति वादी ।
दत्त्वा च यः कत्थति याच्यमानः।
यश्चासतः सान्त्वमुपानयीत ।
एतान्नयन्ति निरयं पाशहस्ताः ॥ ५.३७.६ ॥
Aquel que, tras recibir un favor, dice «no lo recuerdo»; quien, tras dar un donativo, se jacta cuando se le pide; y quien ofrece consuelo al malvado: a estos los llevan al infierno los portadores de lazos.
5.37.7
यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य-
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः।
मायाचारो मायया वर्तितव्यः ।
साध्वाचारः साधुना प्रत्युपेयः ॥ ५.३७.७ ॥
Como un hombre se comporta con otro, así debe comportarse él con él; ese es el dharma. Al que actúa con engaño se le debe tratar con engaño, y al de buena conducta se le debe responder con bondad.
5.37.8
जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा ।
मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया
कामो ह्रियं वृत्तमनार्यसेवा ।
क्रोधः श्रियं सर्वमेवाभिमानः ॥ ५.३७.८ ॥
La vejez arrebata la belleza; la esperanza, la firmeza; la muerte, el aliento vital; la envidia, la práctica del dharma; el deseo, la modestia; el servicio a los indignos, la buena conducta; la ira, la fortuna; y el orgullo se lo lleva todo.
5.37.9
शतायुरुक्तः पुरुषः सर्ववेदेषु वै यदा ।
नाप्नोत्यथ च तत्सर्वमायुः केनेह हेतुना ॥ ५.३७.९ ॥
Si en todos los Vedas se dice que el hombre vive cien años, ¿por qué causa no alcanza aquí esa vida plena?
5.37.10
अतिमानोऽतिवादश्च तथाऽत्यागो नराधिप ।
क्रोधश्चात्मविधित्सा च मित्रद्रोहश्च तानि षट् ॥ ५.३७.१० ॥
Oh señor de los hombres, el orgullo excesivo, el hablar en exceso, la falta de renuncia, la ira, el deseo de dañarse a uno mismo y la traición a un amigo: estos son los seis.
5.37.11
एत एवासयस्तीक्ष्णाः कृन्तन्त्यायूंषि देहिनाम् ।
एतानि मानवान्ध्नन्ति न मृत्युर्भद्रमस्तु ते ॥ ५.३७.११ ॥
Estas son las flechas envenenadas y afiladas que cortan la vida de los seres encarnados. Son ellas las que matan a los hombres, no la muerte. Que te vaya bien.
5.37.12
विश्वस्तस्यैति यो दारान्यश्चापि गुरुतल्पगः ।
वृषलीपतिर्द्विजो यश्च पानपश्चैव भारत ॥ ५.३७.१२ ॥
El que va a las esposas de un hombre que confía en él, el que mancilla el lecho de su maestro, el dvija que es marido de una mujer de baja casta, y, oh Bhārata, el bebedor de licor.
5.37.13
आदेशकृद्वृत्तिहन्ता द्विजानां प्रेषकश्च यः ।
शरणागतहा चैव सर्वे ब्रह्महणः समाः।
एतैः समेत्य कर्तव्यं प्रायश्चित्तमिति श्रुतिः ॥ ५.३७.१३ ॥
El que actúa como intermediario, el que destruye el sustento de los dvijas, el que los envía, y el que mata a quien ha buscado refugio: todos estos son iguales a los asesinos de brahmanes. Quien se haya asociado con ellos debe hacer expiación, así declara la escritura.
5.37.14
गृहीतवाक्यो नयविद्वदान्यः ।
शेषान्नभोक्ता ह्यविहिंसकश्च।
नानर्थकृत्याकुलितः कृतज्ञः ।
सत्यो मृदुः स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ ५.३७.१४ ॥
Aquel cuyas palabras son escuchadas, que conoce la buena política, es generoso, come solo lo que sobra de la comida, es verdaderamente no violento, no se turba por causar daño, es agradecido, veraz y gentil: tal sabio alcanza el cielo.
5.37.15
सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः ।
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ ५.३७.१५ ॥
Oh rey, los hombres que dicen cosas agradables siempre son fáciles de encontrar; pero el que dice, y el que escucha, lo que es desagradable pero beneficioso, es raro.
5.37.16
यो हि धर्मं समाश्रित्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये ।
अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥ ५.३७.१६ ॥
Quien, acogiéndose al dharma y dejando de lado el agrado y desagrado de su señor, dice lo desagradable pero beneficioso: por él el rey tiene un aliado.
5.37.17
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ ५.३७.१७ ॥
Por el bien de la familia se debe sacrificar a un hombre; por el bien de la aldea, a la familia. Por el bien del país se debe sacrificar la aldea; por el bien de uno mismo, la tierra.
5.37.18
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ ५.३७.१८ ॥
Para la desgracia se debe proteger la riqueza, y con la riqueza se deben proteger también las esposas. Uno debe protegerse constantemente, incluso con las esposas y incluso con la riqueza.
5.37.19
द्यूतमेतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं नृणाम् ।
तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थमपि बुद्धिमान् ॥ ५.३७.१९ ॥
Este juego de dados, en tiempos antiguos, se ha visto que causa enemistad entre los hombres; por eso el sabio no debe practicar el juego, ni siquiera por diversión.
5.37.20
उक्तं मया द्यूतकालेऽपि राज-
न्नेदं युक्तं वचनं प्रातिपेय।
तदौषधं पथ्यमिवातुरस्य ।
न रोचते तव वैचित्रवीर्य ॥ ५.३७.२० ॥
Oh rey, lo dije incluso en el momento del juego de dados; estas palabras son apropiadas. Como un remedio saludable para el enfermo, no te agradan, oh hijo de Vicitravīrya.
5.37.21
काकैरिमांश्चित्रबर्हान्मयूरान् ।
पराजयेथाः पाण्डवान्धार्तराष्ट्रैः ।
हित्वा सिंहान्क्रोष्टुकान्गूहमानः ।
प्राप्ते काले शोचिता त्वं नरेन्द्रः ॥ ५.३७.२१ ॥
Perderás contra los hijos de Dhṛtarāṣṭra a estos pavos reales de brillante plumaje, los Pāṇḍavas, como si los ganaran cuervos. Habiendo abandonado a los leones y ocultando a los chacales, cuando llegue el momento, oh señor de los hombres, lamentarás.
5.37.22
यस्तात न क्रुध्यति सर्वकालं ।
भृत्यस्य भक्तस्य हिते रतस्य।
तस्मिन्भृत्या भर्तरि विश्वसन्ति ।
न चैनमापत्सु परित्यजन्ति ॥ ५.३७.२२ ॥
Querido, aquel que nunca se enfada con el sirviente devoto que se entrega a su bien: en ese señor confían los sirvientes, y no lo abandonan ni en la desgracia.
5.37.23
न भृत्यानां वृत्तिसंरोधनेन ।
राज्यं धनं सञ्जिघृक्षेदपूर्वम्।
त्यजन्ति ह्येनं वञ्चिता वै विरुद्धाः ।
स्निग्धा ह्यमात्या परिहीनभोगाः ॥ ५.३७.२३ ॥
No debe el rey, cortando el sustento de los sirvientes, intentar arrebatar el reino o la riqueza de modo sin precedentes; los sirvientes engañados y hostiles lo abandonan, y también los ministros afectuosos privados de sus disfrutes.
5.37.24
कृत्यानि पूर्वं परिसङ्ख्याय सर्वा-
ण्यायव्यये चानुरूपां च वृत्तिम्।
सङ्गृह्णीयादनुरूपान्सहायान् ।
सहायसाध्यानि हि दुष्कराणि ॥ ५.३७.२४ ॥
Tras calcular primero todas las tareas y ajustar el sustento al ingreso y al gasto, se deben reunir ayudantes adecuados, pues las empresas difíciles se logran solo con ayuda.
5.37.25
अभिप्रायं यो विदित्वा तु भर्तुः ।
सर्वाणि कार्याणि करोत्यतन्द्री।
वक्ता हितानामनुरक्त आर्यः ।
शक्तिज्ञ आत्मेव हि सोऽनुकम्प्यः ॥ ५.३७.२५ ॥
Aquel que, comprendiendo la intención de su señor, realiza todas las tareas sin desfallecer, dice lo que es beneficioso, es leal y noble, y conoce su propia capacidad, merece ser amado como si fuera uno mismo.
5.37.26
वाक्यं तु यो नाद्रियतेऽनुशिष्टः ।
प्रत्याह यश्चापि नियुज्यमानः।
प्रज्ञाभिमानी प्रतिकूलवादी ।
त्याज्यः स तादृक् त्वरयैव भृत्यः ॥ ५.३७.२६ ॥
Un sirviente que no atiende a la instrucción cuando se le da, responde con réplicas cuando se le ordena, se enorgullece de su propia sabiduría y habla en contra debe ser abandonado de inmediato.
5.37.27
अस्तब्धमक्लीबमदीर्घसूत्रं ।
सानुक्रोशं श्लक्ष्णमहार्यमन्यैः।
अरोगजातीयमुदारवाक्यं ।
दूतं वदन्त्यष्टगुणोपपन्नम् ॥ ५.३७.२७ ॥
A un enviado dotado de ocho cualidades se le llama aquel que está libre de arrogancia, no es temeroso, no es dilatorio, es compasivo, afable, no puede ser sobornado por otros, es de carácter sano y de palabra noble.
5.37.28
न विश्वासाञ्जातु परस्य गेहे ।
गच्छेन्नरश्चेतयानो विकाले।
न चत्वरे निशि तिष्ठेन्निगूढो ।
न राजकाम्यां योषितं प्रार्थयीत ॥ ५.३७.२८ ॥
Un hombre prudente nunca debe ir a la casa de otro por confianza, ni acudir a deshora; no debe quedarse oculto en un cruce de noche, ni cortejar a una mujer deseada por el rey.
5.37.29
न निह्नवं मन्त्रगतस्य गच्छे-
त्संसृष्टमन्त्रस्य कुसङ्गतस्य।
न च ब्रूयान्नाश्वसिमि त्वयीति ।
सकारणं व्यपदेशं तु कुर्यात् ॥ ५.३७.२९ ॥
No se debe ocultar nada a quien ha entrado en el consejo, ni acompañar a quien comparte los consejos y tiene malas compañías; no se debe decir 'no confío en ti', sino dar un pretexto con una razón.
5.37.30
घृणी राजा पुंश्चली राजभृत्यः ।
पुत्रो भ्राता विधवा बालपुत्रा।
सेनाजीवी चोद्धृतभूरिरेव ।
व्यवहारेषु वर्जनीयाः स्युरेते ॥ ५.३७.३० ॥
El rey cruel, la mujer lasciva, el servidor del rey, el hijo, el hermano, la viuda con hijos pequeños, el que vive de la guerra y el que ha arrebatado mucha riqueza: en los tratos deben ser evitados.
5.37.31
अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च श्रुतं दमश्च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३७.३१ ॥
Ocho cualidades hacen brillar a un hombre: la sabiduría, la nobleza de linaje, el saber, el dominio de sí, el valor, hablar poco, dar según la propia capacidad y la gratitud.
5.37.32
एतान्गुणांस्तात महानुभावा-
नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य।
राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं ।
सर्वान्गुणनेष गुणो बिभर्ति ॥ ५.३७.३२ ॥
Querido, estas cualidades pertenecen a los de gran poder; pero cuando el rey honra a un hombre, esa única cualidad se apodera de él por la fuerza y sostiene todas las cualidades a la vez.
5.37.33
गुणा दश स्नानशीलं भजन्ते ।
बलं रूपं स्वरवर्णप्रशुद्धिः।
स्पर्शश्च गन्धश्च विशुद्धता च ।
श्रीः सौकुमार्यं प्रवराश्च नार्यः ॥ ५.३७.३३ ॥
Diez cualidades acompañan a quien tiene el hábito del baño: fuerza, belleza, pureza de voz y de tez, un tacto y un aroma agradables, pulcritud, esplendor, delicadeza y mujeres excelentes.
5.37.34
गुणाश्च षण्मितभुक्तं भजन्ते ।
आरोग्यमायुश्च बलं सुखं च।
अनाविलं चास्य भवत्यपत्यं ।
न चैनमाद्यून इति क्षिपन्ति ॥ ५.३७.३४ ॥
Cualidades acompañan a quien come con medida, en seis porciones: salud, larga vida, fuerza y felicidad; su descendencia es limpia, y nadie lo reprocha como glotón.
5.37.35
अकर्मशीलं च महाशनं च ।
लोकद्विष्टं बहुमायं नृशंसम्।
अदेशकालज्ञममिष्टवेष-
मेतान्गृहे न प्रतिवासयेत ॥ ५.३७.३५ ॥
El ocioso, el gran glotón, el odiado por la gente, el muy engañoso, el cruel, el que ignora el lugar y el tiempo, o de aspecto desagradable: a estos no se les debe permitir habitar en la casa.
5.37.36
कदर्यमाक्रोशकमश्रुतं च ।
वनौकसं धूर्तममान्यमानिनम्।
निष्ठूरिणं कृतवैरं कृतघ्न-
मेतान्भृशार्तोपि न जातु याचेत् ॥ ५.३७.३६ ॥
Ni siquiera en gran aflicción debe uno pedir jamás a estos: al avaro, al difamador, al ignorante, al de trato rudo como un salvaje, al tramposo, al que reclama un honor que no merece, al de palabras duras, al que ha sembrado enemistad y al desagradecido.
5.37.37
संक्लिष्टकर्माणमतिप्रमादं ।
नित्यानृतं चादृढभक्तिकं च।
विसृष्टरागं पटुमानिनं चा-
प्येतान्न सेवेत नराधमान्षट् ॥ ५.३७.३७ ॥
No se debe servir a estos seis hombres viles: al de obras corrompidas, al extremadamente descuidado, al que siempre miente, al de devoción inestable, al de pasiones desenfrenadas y al que se cree astuto.
5.37.38
सहायबन्धना ह्यर्थाः सहायाश्चार्थबन्धनाः ।
अन्योन्यबन्धनावेतौ विनान्योन्यं न सिद्ध्यतः ॥ ५.३७.३८ ॥
Los objetivos dependen de los aliados, y los aliados dependen de los objetivos; ambos están ligados entre sí, y ninguno triunfa sin el otro.
5.37.39
उत्पाद्य पुत्राननृणांश्च कृत्वा ।
वृत्तिं च तेभ्योऽनुविधाय कांचित्।
स्थाने कुमारीः प्रतिपाद्य सर्वा ।
अरण्यसंस्थोऽथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ ५.३७.३९ ॥
Después de engendrar hijos y liberarse de deudas, de asegurarles el sustento y de casar a todas las hijas en lugares apropiados, entonces debe desear hacerse un sabio que habite en el bosque.
5.37.40
हितं यत्सर्वभूतानामात्मनश्च सुखावहम् ।
तत्कुर्यादीश्वरो ह्येतन्मूलं सर्वार्थसिद्धये ॥ ५.३७.४० ॥
Debe hacerse lo que es beneficioso para todos los seres y trae felicidad a uno mismo. Un gobernante debe hacer precisamente esto, pues esta es la raíz del logro de todos los fines.
5.37.41
वृद्धिः प्रभावस्तेजश्च सत्वमुत्थानमेव च ।
व्यवसायश्च यस्य स्यात्तस्यावृत्तिभयं कुतः ॥ ५.३७.४१ ॥
Quien posee crecimiento, poder, brillo, valor, iniciativa y firme resolución, ¿de dónde podría temer caer de su condición?
5.37.42
पश्य दोषान्पाण्डवैर्विग्रहे त्वं ।
यत्र व्यथेयुरपि देवाः सशक्रा।
पुत्रैर्वैरं नित्यमुद्विग्नवासो ।
यशःप्रणाशो द्विषतश्च हर्षः ॥ ५.३७.४२ ॥
Mira los defectos de la guerra con los Pāṇḍavas, por los que incluso los dioses junto a Śakra podrían sufrir: enemistad constante con tus hijos, una morada de inquietud, la pérdida de la fama y la alegría del enemigo.
5.37.43
भीष्मस्य कोपस्तव चैवेन्द्रकल्प ।
द्रोणस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्य।
उत्सादयेल्लोकमिमं प्रवृद्धः ।
श्वेतो ग्रहस्तिर्यगिवापतन्खे ॥ ५.३७.४३ ॥
La ira de Bhīṣma, tu propia ira, la de quien es como Indra, y la de Droṇa y el rey Yudhiṣṭhira destruiría este mundo, como un gran planeta blanco que cae oblicuamente por el cielo.
5.37.44
तव पुत्रशतं चैव कर्णः पञ्च च पाण्डवाः ।
पृथिवीमनुशासेयुरखिलां सागराम्बराम् ॥ ५.३७.४४ ॥
Tus cien hijos, Karṇa y los cinco Pāṇḍava podrían gobernar toda la tierra rodeada por el océano.
5.37.45
धार्तराष्ट्रा वनं राजन्व्याघ्राः पाण्डुसुता मताः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं मा व्याघ्रा नीनशन्वनात् ॥ ५.३७.४५ ॥
Oh rey, los hijos de Dhṛtarāṣṭra son el bosque, y los hijos de Pāṇḍu son considerados los tigres. No taleis el bosque con sus tigres; que los tigres no sean destruidos del bosque.
5.37.46
न स्याद्वनमृते व्याघ्रान्व्याघ्रा न स्युर्ऋते वनम् ।
वनं हि रक्ष्यते व्याघ्रैर्व्याघ्रान्रक्षति काननम् ॥ ५.३७.४६ ॥
Sin el bosque no habría tigres, y sin tigres no habría bosque. El bosque es protegido por los tigres, y los tigres protegen la espesura.
5.37.47
न तथेच्छन्ति कल्याणान्परेषां वेदितुं गुणान् ।
यथेषां ज्ञातुमिच्छन्ति नैर्गुण्यं पापचेतसः ॥ ५.३७.४७ ॥
Los de mente malvada no desean conocer las buenas cualidades de los demás tanto como desean conocer sus defectos.
5.37.48
अर्थसिद्धिं परामिच्छन्धर्ममेवादितश्चरेत् ।
नहि धर्मादपैत्यर्थः स्वर्गलोकादिवामृतम् ॥ ५.३७.४८ ॥
Quien desea el mayor éxito en la prosperidad debe practicar el dharma desde el principio, pues la riqueza no se aparta del dharma, como el néctar no se aparta del mundo celestial.
5.37.49
यस्यात्मा विरतः पापात्कल्याणे च निवेशितः ।
तेन सर्वमिदं बुद्धं प्रकृतिर्विकृतिश्च या ॥ ५.३७.४९ ॥
Aquel cuyo ser se ha apartado del pecado y está fijo en el bien ha comprendido todo esto: lo natural y lo alterado.
5.37.50
यो धर्ममर्थं कामं च यथाकालं निषेवते ।
धर्मार्थकामसंयोगं सोऽमुत्रेह च विन्दति ॥ ५.३७.५० ॥
Quien practica el dharma, la riqueza y el deseo en su momento oportuno obtiene la unión de dharma, riqueza y deseo, tanto aquí como en el otro mundo.
5.37.51
सन्नियच्छति यो वेगमुत्थितं क्रोधहर्षयोः ।
स श्रियो भाजनं राजन्यश्चापत्सु न मुह्यति ॥ ५.३७.५१ ॥
Quien contiene el impulso que surge de la ira y de la alegría, oh rey, es un recipiente de la fortuna, y no se ofusca ni en las desgracias.
5.37.52
बलं पञ्चविधं नित्यं पुरुषाणां निबोध मे ।
यत्तु बाहुबलं नाम प्रथमं वलमुच्यते ॥ ५.३७.५२ ॥
La fuerza de los hombres es siempre de cinco clases; apréndela de mí. Lo que se llama fuerza de los brazos es considerado la primera fuerza.
5.37.53
अमात्यलाभो भद्रं ते द्वितीयं बलमुच्यते ।
तृतीयं धनलाभं तु बलमाहुर्मनीषिणः ॥ ५.३७.५३ ॥
Que te vaya bien. Obtener buenos consejeros se llama la segunda fuerza; los sabios llaman a la obtención de riquezas la tercera fuerza.
5.37.54
यत्त्वस्य सहजं राजन्पितृपैतामहं बलम् ।
अभिजातबलं नाम तच्चतुर्थं बलं स्मृतम् ॥ ५.३७.५४ ॥
Oh rey, la fuerza innata que le viene de su padre y su abuelo, llamada fuerza de noble linaje, es recordada como la cuarta fuerza.
5.37.55
येन त्वेतानि सर्वाणि सङ्गृहीतानि भारत ।
यद्बलानां बलं श्रेष्ठं तत्प्रज्ञाबलमुच्यते ॥ ५.३७.५५ ॥
Oh Bhārata, aquello por lo que todas estas cosas se reúnen, la mejor de las fuerzas, se llama fuerza de la sabiduría.
5.37.56
महते योऽपकाराय नरस्य प्रभवेन्नरः ।
तेन वैरं समासज्य दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ॥ ५.३७.५६ ॥
Quien tenga poder para dañar a un grande no debe, tras haberse hecho enemigo suyo, sentirse seguro pensando: «Estoy lejos».
5.37.57
स्त्रीषु राजसु सर्पेषु स्वाध्यायप्रभुशत्रुषु ।
भोगेष्वायुषि विश्वासं कः प्राज्ञः कर्तुमर्हति ॥ ५.३७.५७ ॥
¿En mujeres, reyes, serpientes, en sus propios maestros, señores y enemigos, en los placeres y en la vida, en qué sabio debería confiar?
5.37.58
प्रज्ञाशरेणाभिहतस्य जन्तो-
श्चिकित्सकाः सन्ति न चौषधानि ।
न होममन्त्रा न च मङ्गलानि ।
नाथर्वणा नाप्यगदाः सुसिद्धाः ॥ ५.३७.५८ ॥
Para un ser vivo herido por la flecha de la sabiduría no hay médicos ni medicinas, ni mantras de sacrificio, ni ritos auspiciosos, ni conjuros atharvanos, ni antídotos bien preparados.
5.37.59
सर्पश्चाग्निश्च सिंहश्च कुलपुत्रश्च भारत ।
नावज्ञेया मनुष्येण सर्वे ह्येतेऽतितेजसः ॥ ५.३७.५९ ॥
Oh Bhārata, la serpiente, el fuego, el león y el hijo de noble linaje: todos ellos son de gran poder; el hombre no debe despreciarlos.
5.37.60
अग्निस्तेजो महल्लोके गूढस्तिष्ठति दारुषु ।
न चोपयुङ्क्ते तद्दारु यावन्नोद्दीप्यते परैः ॥ ५.३७.६० ॥
En el mundo, el gran poder del fuego permanece oculto en la madera; esa madera no lo usa hasta que otros lo encienden.
5.37.61
स एव खलु दारुभ्यो यदा निर्मथ्य दीप्यते ।
तद्दारु च वनं चान्यन्निर्दहत्याशु तेजसा ॥ ५.३७.६१ ॥
Ese mismo fuego, cuando se enciende al sacarlo por frotación de la madera, quema rápidamente esa madera y el otro bosque con su poder.
5.37.62
एवमेव कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३७.६२ ॥
De igual modo, quienes nacen en nobles linajes, de poder semejante al fuego, pacientes y de forma no manifiesta, yacen como el fuego en la madera.
5.37.63
लताधर्मा त्वं सपुत्रः सालः पाण्डुसुता मताः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.३७.६३ ॥
Tú y tus hijos sois de la naturaleza de una enredadera, mientras que los hijos de Pāṇḍu son considerados árboles sal; una enredadera nunca crece sobre un gran árbol sin apoyarse en él.
5.37.64
वनं राजंस्तव पुत्रोऽम्बिकेय ।
सिंहान्वने पाण्डवांस्तात विद्धि।
सिंहैर्विहीनं हि वनं विनश्येत् ।
सिंहा विनश्येयुर्ऋते वनेन ॥ ५.३७.६४ ॥
Oh rey, tu hijo, el hijo de Ambikā, es el bosque; querido, sabe que los Pāṇḍavas son los leones del bosque. Un bosque privado de leones se destruye, y sin el bosque, los leones también perecerían.