ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.37.1
सप्तदशेमान्राजेन्द्र मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
वैचित्रवीर्य पुरुषानाकाशं मुष्टिभिर्घ्नतः ॥ ५.३७.१ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଏହି ସତର ପ୍ରକାର ମନୁଷ୍ୟ କହିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁଷ୍ଟିରେ ଆକାଶକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି। ହେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ର!
5.37.2
तानेवेन्द्रस्य च धनुरनाम्यं नमतो ब्रवीत् ।
अथो मरीचिनः पादानग्राह्यान्गृह्णतस्तथा ॥ ५.३७.२ ॥
ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ହିଁ, ନ ନଇଁବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ନମାଉଥିବା ଲୋକ ବିଷୟରେ ସେ କହିଲେ; ଏବଂ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ମରୀଚିଙ୍କ ପାଦ ଧରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କହିଲେ।
5.37.3
यश्चाशिष्यं शास्ति वै यश्च तुष्ये-
द्यश्चातिवेलं भजते द्विषन्तम् ।
स्त्रियश्च यो रक्षति भद्रमश्रुते ।
यश्चायाच्यं याचते कत्थते वा ॥ ५.३७.३ ॥
ଯିଏ ଅଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ, ଯିଏ ବୃଥା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯିଏ ଅତିଶୟ ଶତ୍ରୁର ସେବା କରେ, ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଓ ତହିଁରେ ମଙ୍ଗଳ ପାଏ, ଯିଏ ନ ମାଗିବା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମାଗେ କିମ୍ବା ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରେ।
5.37.4
यश्चाभिजातः प्रकरोत्यकार्यं ।
यश्चाबलो बलिना नित्यवैरी।
अश्रद्दधानाय च यो ब्रवीति ।
यश्चाकाम्यं कामयते नरेन्द्र । ॥ ५.३७.४ ॥
ଯିଏ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମି ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ ସହିତ ସର୍ବଦା ଶତ୍ରୁତା ରଖେ, ଯିଏ ଅବିଶ୍ୱାସୀକୁ କହେ, ଯିଏ ଅକାମ୍ୟ ବିଷୟ କାମନା କରେ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର!
5.37.5
वध्वाऽवहासं श्वशुरो मन्यते यो ।
वध्वाऽवसन्नभयो मानकामः ।
परक्षेत्रे निर्वपति यश्च बीजं ।
स्त्रियं च यः परिवदतेऽतिवेलम् ॥ ५.३७.५ ॥
ଯିଏ ଶାଶୁର ପୁତ୍ରବଧୂ ସହିତ ପରିହାସକୁ ସାଧାରଣ ମନେ କରେ, ଯିଏ ପୁତ୍ରବଧୂ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସମ୍ମାନ କାମନା କରେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୀଜ ବୁଣେ, ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅତିଶୟ ନିନ୍ଦା କରେ।
5.37.6
यश्चापि लब्ध्वा न स्मरामीति वादी ।
दत्त्वा च यः कत्थति याच्यमानः।
यश्चासतः सान्त्वमुपानयीत ।
एतान्नयन्ति निरयं पाशहस्ताः ॥ ५.३७.६ ॥
ଉପକାର ପାଇ 'ମୋର ମନେ ନାହିଁ' କହିବା ଲୋକ, ଦାନ ଦେଇ ଯାଚିତ ହେଲେ ଦମ୍ଭ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ଲୋକ — ଏମାନଙ୍କୁ ପାଶଧାରୀମାନେ ନରକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
5.37.7
यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य-
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः।
मायाचारो मायया वर्तितव्यः ।
साध्वाचारः साधुना प्रत्युपेयः ॥ ५.३७.७ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ସହ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରେ, ତା ସହ ସେପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ — ତାହାହିଁ ଧର୍ମ। ପ୍ରତାରକ ସହ ପ୍ରତାରଣାରେ ଓ ସଦାଚାରୀ ସହ ସଦାଚାରରେ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ।
5.37.8
जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा ।
मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया
कामो ह्रियं वृत्तमनार्यसेवा ।
क्रोधः श्रियं सर्वमेवाभिमानः ॥ ५.३७.८ ॥
ଜରା ରୂପ ହରଣ କରେ, ଆଶା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରଣ କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣ ହରଣ କରେ, ଈର୍ଷ୍ୟା ଧର୍ମାଚରଣ ହରଣ କରେ, କାମ ଲଜ୍ଜା ହରଣ କରେ, ଅନାର୍ଯ୍ୟ ସେବା ସଦାଚାର ହରଣ କରେ, କ୍ରୋଧ ଶ୍ରୀ ହରଣ କରେ, ଆଉ ଅଭିମାନ ସମସ୍ତ କିଛି ହରଣ କରେ।
5.37.9
शतायुरुक्तः पुरुषः सर्ववेदेषु वै यदा ।
नाप्नोत्यथ च तत्सर्वमायुः केनेह हेतुना ॥ ५.३७.९ ॥
ସମସ୍ତ ବେଦରେ ମନୁଷ୍ୟର ଆୟୁ ଶହେ ବର୍ଷ କୁହାଯାଇଛି; ତେବେ ସେ ସେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ଏଠାରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ପାଏନାହିଁ?
5.37.10
अतिमानोऽतिवादश्च तथाऽत्यागो नराधिप ।
क्रोधश्चात्मविधित्सा च मित्रद्रोहश्च तानि षट् ॥ ५.३७.१० ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଅତିମାନ, ଅତିବାଦ, ତ୍ୟାଗର ଅଭାବ, କ୍ରୋଧ, ନିଜକୁ ହାନି କରିବାର ଇଚ୍ଛା, ଏବଂ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହ — ଏହି ଛଅଟି।
5.37.11
एत एवासयस्तीक्ष्णाः कृन्तन्त्यायूंषि देहिनाम् ।
एतानि मानवान्ध्नन्ति न मृत्युर्भद्रमस्तु ते ॥ ५.३७.११ ॥
ଏହିସବୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷବାଣ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଆୟୁ କାଟେ। ଏହିସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
5.37.12
विश्वस्तस्यैति यो दारान्यश्चापि गुरुतल्पगः ।
वृषलीपतिर्द्विजो यश्च पानपश्चैव भारत ॥ ५.३७.१२ ॥
ଯେ ବିଶ୍ୱସ୍ତଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଗୁରୁଶଯ୍ୟା କଳଙ୍କିତ କରେ, ବୃଷଲୀର ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱିଜ, ଏବଂ ହେ ଭାରତ, ଯେ ମଦ୍ୟପାନ କରେ।
5.37.13
आदेशकृद्वृत्तिहन्ता द्विजानां प्रेषकश्च यः ।
शरणागतहा चैव सर्वे ब्रह्महणः समाः।
एतैः समेत्य कर्तव्यं प्रायश्चित्तमिति श्रुतिः ॥ ५.३७.१३ ॥
ଯିଏ ଦୂତ ଭାବେ କାମ କରେ, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ କରେ, ଯିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ପଠାଏ, ଏବଂ ଯିଏ ଶରଣାଗତକୁ ବଧ କରେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କ ସମାନ। ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଲୋକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଶ୍ରୁତି କହେ।
5.37.14
गृहीतवाक्यो नयविद्वदान्यः ।
शेषान्नभोक्ता ह्यविहिंसकश्च।
नानर्थकृत्याकुलितः कृतज्ञः ।
सत्यो मृदुः स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ ५.३७.१४ ॥
ଯାହାର କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ନୀତି ଜାଣିଥିବା, ଉଦାର, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଖାଉଥିବା, ପ୍ରକୃତରେ ଅହିଂସକ, ଅନର୍ଥ କରିବାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନ ହେଉଥିବା, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ମୃଦୁ—ଏପରି ବିଦ୍ୱାନ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
5.37.15
सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः ।
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ ५.३७.१५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ସର୍ବଦା ସୁଲଭ; କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ହିତକର କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ।
5.37.16
यो हि धर्मं समाश्रित्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये ।
अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥ ५.३७.१६ ॥
ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟ ଛାଡ଼ି, ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହିତକର କଥା କହେ—ତାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସହାୟବାନ ହୁଅନ୍ତି।
5.37.17
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ ५.३७.१७ ॥
କୁଳ ପାଇଁ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଗ୍ରାମ ପାଇଁ କୁଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଜନପଦ ପାଇଁ ଗ୍ରାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଆତ୍ମା ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
5.37.18
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ ५.३७.१८ ॥
ବିପଦ ପାଇଁ ଧନ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଧନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବଦା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
5.37.19
द्यूतमेतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं नृणाम् ।
तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थमपि बुद्धिमान् ॥ ५.३७.१९ ॥
ଏହି ଜୁଆ ପୂର୍ବକାଳରୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ହସ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜୁଆ ଖେଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.37.20
उक्तं मया द्यूतकालेऽपि राज-
न्नेदं युक्तं वचनं प्रातिपेय।
तदौषधं पथ्यमिवातुरस्य ।
न रोचते तव वैचित्रवीर्य ॥ ५.३७.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜୁଆ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହା କହିଥିଲି; ଏହି ବଚନ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ। ରୋଗୀ ପାଇଁ ହିତକର ଔଷଧ ପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ତାହା ଭଲ ଲାଗୁ ନାହିଁ।
5.37.21
काकैरिमांश्चित्रबर्हान्मयूरान् ।
पराजयेथाः पाण्डवान्धार्तराष्ट्रैः ।
हित्वा सिंहान्क्रोष्टुकान्गूहमानः ।
प्राप्ते काले शोचिता त्वं नरेन्द्रः ॥ ५.३७.२१ ॥
କାଉମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିତ୍ର-ପକ୍ଷୀ ମୟୂରମାନଙ୍କୁ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ତୁମେ ହାରିବ। ସିଂହମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଶିଆଳମାନଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ, ସମୟ ଆସିଲେ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶୋକ କରିବ।
5.37.22
यस्तात न क्रुध्यति सर्वकालं ।
भृत्यस्य भक्तस्य हिते रतस्य।
तस्मिन्भृत्या भर्तरि विश्वसन्ति ।
न चैनमापत्सु परित्यजन्ति ॥ ५.३७.२२ ॥
ହେ ତାତ, ଯିଏ ସର୍ବଦା ହିତରେ ନିରତ ଭକ୍ତ ଭୃତ୍ୟ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଭୃତ୍ୟମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.37.23
न भृत्यानां वृत्तिसंरोधनेन ।
राज्यं धनं सञ्जिघृक्षेदपूर्वम्।
त्यजन्ति ह्येनं वञ्चिता वै विरुद्धाः ।
स्निग्धा ह्यमात्या परिहीनभोगाः ॥ ५.३७.२३ ॥
ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ରୋକି ରାଜା ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଧନ ପୂର୍ବେ କେବେ ନ ହୋଇଥିବା ରୀତିରେ ଛଡ଼ାଇ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରତାରିତ ଓ ବିରୋଧୀ ହୋଇଥିବା ଭୃତ୍ୟ ଏବଂ ଭୋଗହୀନ ସ୍ନେହୀ ଅମାତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
5.37.24
कृत्यानि पूर्वं परिसङ्ख्याय सर्वा-
ण्यायव्यये चानुरूपां च वृत्तिम्।
सङ्गृह्णीयादनुरूपान्सहायान् ।
सहायसाध्यानि हि दुष्कराणि ॥ ५.३७.२४ ॥
ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗଣନା କରି, ଆୟ-ବ୍ୟୟ ଅନୁରୂପ ଜୀବିକା ବିଚାରି, ଉପଯୁକ୍ତ ସହାୟକମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ; କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସହାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସାଧିତ ହୁଏ।
5.37.25
अभिप्रायं यो विदित्वा तु भर्तुः ।
सर्वाणि कार्याणि करोत्यतन्द्री।
वक्ता हितानामनुरक्त आर्यः ।
शक्तिज्ञ आत्मेव हि सोऽनुकम्प्यः ॥ ५.३७.२५ ॥
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି, ଆଳସ୍ୟ ବିନା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ହିତକଥା କହୁଥିବା, ଅନୁରକ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଜାଣୁଥିବା ଲୋକ ନିଜ ଆତ୍ମା ପରି ପ୍ରିୟ ଓ କରୁଣାର ଯୋଗ୍ୟ।
5.37.26
वाक्यं तु यो नाद्रियतेऽनुशिष्टः ।
प्रत्याह यश्चापि नियुज्यमानः।
प्रज्ञाभिमानी प्रतिकूलवादी ।
त्याज्यः स तादृक् त्वरयैव भृत्यः ॥ ५.३७.२६ ॥
ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଭୃତ୍ୟ କଥା ମାନେ ନାହିଁ, ଆଜ୍ଞା ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଉଲଟା ଉତ୍ତର ଦିଏ, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ ପ୍ରତିକୂଳ କଥା କହେ, ଏପରି ଭୃତ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
5.37.27
अस्तब्धमक्लीबमदीर्घसूत्रं ।
सानुक्रोशं श्लक्ष्णमहार्यमन्यैः।
अरोगजातीयमुदारवाक्यं ।
दूतं वदन्त्यष्टगुणोपपन्नम् ॥ ५.३७.२७ ॥
ଅହଂକାରହୀନ, ସାହସୀ, ବିଳମ୍ବ ନ କରୁଥିବା, ଦୟାଳୁ, ମଧୁରଭାଷୀ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୁଲାଯାଇ ନ ପାରୁଥିବା, ସୁସ୍ଥ ସ୍ୱଭାବର ଓ ଉଦାର ବାକ୍ୟର ଦୂତକୁ ଆଠ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଦୂତ କୁହାଯାଏ।
5.37.28
न विश्वासाञ्जातु परस्य गेहे ।
गच्छेन्नरश्चेतयानो विकाले।
न चत्वरे निशि तिष्ठेन्निगूढो ।
न राजकाम्यां योषितं प्रार्थयीत ॥ ५.३७.२८ ॥
ସାବଧାନ ମଣିଷ ବିଶ୍ୱାସରେ କେବେ ବି ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଯିବ ନାହିଁ, ଅସମୟରେ ଯିବ ନାହିଁ; ରାତିରେ ଚଉରାସ୍ତାରେ ଲୁଚି ଠିଆ ହେବ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀକି କାମନା କରିବ ନାହିଁ।
5.37.29
न निह्नवं मन्त्रगतस्य गच्छे-
त्संसृष्टमन्त्रस्य कुसङ्गतस्य।
न च ब्रूयान्नाश्वसिमि त्वयीति ।
सकारणं व्यपदेशं तु कुर्यात् ॥ ५.३७.२९ ॥
ପରାମର୍ଶରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଲୁଚାଇବ ନାହିଁ; ପରାମର୍ଶ ଭାଗକରୁଥିବା ଓ କୁସଙ୍ଗତିଯୁକ୍ତ ଲୋକ ସହ ଯିବ ନାହିଁ; 'ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରେ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିବ ନାହିଁ; ବରଂ କାରଣ ସହିତ କୌଣସି ବାହାନା ଦେବ।
5.37.30
घृणी राजा पुंश्चली राजभृत्यः ।
पुत्रो भ्राता विधवा बालपुत्रा।
सेनाजीवी चोद्धृतभूरिरेव ।
व्यवहारेषु वर्जनीयाः स्युरेते ॥ ५.३७.३० ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୟ ରାଜା, ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜସେବକ, ପୁତ୍ର, ଭାଇ, ଶିଶୁପୁତ୍ରବତୀ ବିଧବା, ସୈନ୍ୟରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀ ଓ ବହୁ ଧନ ଛଡ଼ାଇନେଉଥିବା ଲୋକ—ଏମାନେ ବ୍ୟବହାରରେ ବର୍ଜନୀୟ।
5.37.31
अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च श्रुतं दमश्च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३७.३१ ॥
ଅଷ୍ଟ ଗୁଣ ପୁରୁଷକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ: ପ୍ରଜ୍ଞା, କୁଳଶୀଳତା, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ, ଦମ, ପରାକ୍ରମ, ଅଳ୍ପ କଥା, ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଓ କୃତଜ୍ଞତା।
5.37.32
एतान्गुणांस्तात महानुभावा-
नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य।
राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं ।
सर्वान्गुणनेष गुणो बिभर्ति ॥ ५.३७.३२ ॥
ହେ ତାତ, ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀଙ୍କଠାରେ ଥାଏ; ରାଜା ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଏକ ଗୁଣ ବଳପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ନିଜ ସହ ଯୋଡ଼ି ଧାରଣ କରେ।
5.37.33
गुणा दश स्नानशीलं भजन्ते ।
बलं रूपं स्वरवर्णप्रशुद्धिः।
स्पर्शश्च गन्धश्च विशुद्धता च ।
श्रीः सौकुमार्यं प्रवराश्च नार्यः ॥ ५.३७.३३ ॥
ସ୍ନାନ ଅଭ୍ୟାସକାରୀଙ୍କଠାରେ ଦଶ ଗୁଣ ଆସେ: ବଳ, ରୂପ, ସ୍ୱର-ବର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ, ବିଶୁଦ୍ଧତା, ଶ୍ରୀ, ସୌକୁମାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ।
5.37.34
गुणाश्च षण्मितभुक्तं भजन्ते ।
आरोग्यमायुश्च बलं सुखं च।
अनाविलं चास्य भवत्यपत्यं ।
न चैनमाद्यून इति क्षिपन्ति ॥ ५.३७.३४ ॥
ଛଅ ଭାଗ ମିତ ଭୋଜନ କରିବା ଲୋକଙ୍କଠାରେ ଗୁଣ ଆସେ: ଆରୋଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ବଳ, ସୁଖ; ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; 'ଭୋଗୀ' ବୋଲି କେହି ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.37.35
अकर्मशीलं च महाशनं च ।
लोकद्विष्टं बहुमायं नृशंसम्।
अदेशकालज्ञममिष्टवेष-
मेतान्गृहे न प्रतिवासयेत ॥ ५.३७.३५ ॥
କାର୍ଯ୍ୟ ନକରୁଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଉଥିବା, ଲୋକଙ୍କ ଘୃଣିତ, ବହୁ ମାୟାବୀ, ନିଷ୍ଠୁର, ଦେଶକାଳ ନ ଜାଣିବା, ଅପ୍ରିୟ ବେଶଧାରୀ - ଏମାନଙ୍କୁ ଘରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.37.36
कदर्यमाक्रोशकमश्रुतं च ।
वनौकसं धूर्तममान्यमानिनम्।
निष्ठूरिणं कृतवैरं कृतघ्न-
मेतान्भृशार्तोपि न जातु याचेत् ॥ ५.३७.३६ ॥
କୃପଣ, ନିନ୍ଦୁକ, ଅଶିକ୍ଷିତ, ବନବାସୀ ପରି ରୁକ୍ଷ, ପ୍ରତାରକ, ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ସମ୍ମାନ ଚାହୁଁଥିବା, କଠୋର ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା, ବୈର ରଖିଥିବା ଓ କୃତଘ୍ନ—ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବି କେବେ ଯାଚନା କରିବ ନାହିଁ।
5.37.37
संक्लिष्टकर्माणमतिप्रमादं ।
नित्यानृतं चादृढभक्तिकं च।
विसृष्टरागं पटुमानिनं चा-
प्येतान्न सेवेत नराधमान्षट् ॥ ५.३७.३७ ॥
ଖରାପ କର୍ମ କରୁଥିବା, ଅତି ଅସାବଧାନ, ସର୍ବଦା ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ବିଷୟବାସନାରେ ଭାସୁଥିବା ଓ ନିଜକୁ ଚତୁର ଭାବୁଥିବା—ଏହି ଛଅ ଅଧମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସେବା କରିବ ନାହିଁ।
5.37.38
सहायबन्धना ह्यर्थाः सहायाश्चार्थबन्धनाः ।
अन्योन्यबन्धनावेतौ विनान्योन्यं न सिद्ध्यतः ॥ ५.३७.३८ ॥
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସବୁ ସହାୟକମାନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧା, ଏବଂ ସହାୟକମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ ବନ୍ଧା। ଏ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ସହ ବନ୍ଧା; ଏକ ବିନା ଅନ୍ୟଟି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.37.39
उत्पाद्य पुत्राननृणांश्च कृत्वा ।
वृत्तिं च तेभ्योऽनुविधाय कांचित्।
स्थाने कुमारीः प्रतिपाद्य सर्वा ।
अरण्यसंस्थोऽथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ ५.३७.३९ ॥
ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସବୁ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବିବାହ ଦେଇ, ତା'ପରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ମୁନି ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ।
5.37.40
हितं यत्सर्वभूतानामात्मनश्च सुखावहम् ।
तत्कुर्यादीश्वरो ह्येतन्मूलं सर्वार्थसिद्धये ॥ ५.३७.४० ॥
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକର ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁଖଦାୟକ, ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁ ଏହା ହିଁ କରିବେ; ଏହା ହିଁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧିର ମୂଳ।
5.37.41
वृद्धिः प्रभावस्तेजश्च सत्वमुत्थानमेव च ।
व्यवसायश्च यस्य स्यात्तस्यावृत्तिभयं कुतः ॥ ५.३७.४१ ॥
ଯାହାଠାରେ ବୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଭାବ, ତେଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ଉଦ୍ୟମ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଅଛି, ତାହାକୁ ଅଧଃପତନର ଭୟ କେଉଁଠାରୁ ହେବ?
5.37.42
पश्य दोषान्पाण्डवैर्विग्रहे त्वं ।
यत्र व्यथेयुरपि देवाः सशक्रा।
पुत्रैर्वैरं नित्यमुद्विग्नवासो ।
यशःप्रणाशो द्विषतश्च हर्षः ॥ ५.३७.४२ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଗ୍ରହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷ ତୁମେ ଦେଖ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ନିତ୍ୟ ବୈର, ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ବାସ, ଯଶର ବିନାଶ ଏବଂ ଶତ୍ରୁର ହର୍ଷ।
5.37.43
भीष्मस्य कोपस्तव चैवेन्द्रकल्प ।
द्रोणस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्य।
उत्सादयेल्लोकमिमं प्रवृद्धः ।
श्वेतो ग्रहस्तिर्यगिवापतन्खे ॥ ५.३७.४३ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ତୁମ୍ଭର କ୍ରୋଧ, ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଏହି ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ; ଆକାଶରେ ଆଡ଼ରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ଧଳା ଗ୍ରହ ପରି।
5.37.44
तव पुत्रशतं चैव कर्णः पञ्च च पाण्डवाः ।
पृथिवीमनुशासेयुरखिलां सागराम्बराम् ॥ ५.३७.४४ ॥
ତୁମ ଶହେ ପୁତ୍ର, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ସମୁଦ୍ରବେଷ୍ଟିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିପାରିଥାନ୍ତେ।
5.37.45
धार्तराष्ट्रा वनं राजन्व्याघ्राः पाण्डुसुता मताः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं मा व्याघ्रा नीनशन्वनात् ॥ ५.३७.४५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବନ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ୟାଘ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଇଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଘ୍ର ସହିତ ବନକୁ କାଟ ନାହିଁ; ବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ବନରୁ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉନ୍ତୁ।
5.37.46
न स्याद्वनमृते व्याघ्रान्व्याघ्रा न स्युर्ऋते वनम् ।
वनं हि रक्ष्यते व्याघ्रैर्व्याघ्रान्रक्षति काननम् ॥ ५.३७.४६ ॥
ବ୍ୟାଘ୍ର ବିନା ବନ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ବନ ବିନା ବ୍ୟାଘ୍ର ରହିବେ ନାହିଁ। ବନ ବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
5.37.47
न तथेच्छन्ति कल्याणान्परेषां वेदितुं गुणान् ।
यथेषां ज्ञातुमिच्छन्ति नैर्गुण्यं पापचेतसः ॥ ५.३७.४७ ॥
ପାପଚିତ୍ତ ଲୋକେ ଅନ୍ୟର ଗୁଣ ଜାଣିବାକୁ ସେତେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେତେ ସେମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
5.37.48
अर्थसिद्धिं परामिच्छन्धर्ममेवादितश्चरेत् ।
नहि धर्मादपैत्यर्थः स्वर्गलोकादिवामृतम् ॥ ५.३७.४८ ॥
ଉତ୍ତମ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆରମ୍ଭରୁ ଧର୍ମାଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରୁ ଅମୃତ ଯେପରି ଦୂରେଇ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଧର୍ମରୁ ଅର୍ଥ ଦୂରେଇ ଯାଏ ନାହିଁ।
5.37.49
यस्यात्मा विरतः पापात्कल्याणे च निवेशितः ।
तेन सर्वमिदं बुद्धं प्रकृतिर्विकृतिश्च या ॥ ५.३७.४९ ॥
ଯାହାର ଆତ୍ମା ପାପରୁ ବିରତ ହୋଇ କଲ୍ୟାଣରେ ନିବିଷ୍ଟ, ସେ ଏ ସବୁ ଜାଣିଛି—ଯାହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଯାହା ବିକୃତ।
5.37.50
यो धर्ममर्थं कामं च यथाकालं निषेवते ।
धर्मार्थकामसंयोगं सोऽमुत्रेह च विन्दति ॥ ५.३७.५० ॥
ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ଯଥାସମୟରେ ସେବା କରେ, ସେ ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମର ସଂଯୋଗ ଲାଭ କରେ।
5.37.51
सन्नियच्छति यो वेगमुत्थितं क्रोधहर्षयोः ।
स श्रियो भाजनं राजन्यश्चापत्सु न मुह्यति ॥ ५.३७.५१ ॥
ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଓ ହର୍ଷରୁ ଉଠିଥିବା ବେଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସେ ହିଁ ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ରୀର ପାତ୍ର; ସେ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.37.52
बलं पञ्चविधं नित्यं पुरुषाणां निबोध मे ।
यत्तु बाहुबलं नाम प्रथमं वलमुच्यते ॥ ५.३७.५२ ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବଳ ସର୍ବଦା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର; ତାହା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ଯାହାକୁ ବାହୁବଳ କୁହାଯାଏ, ତାହା ପ୍ରଥମ ବଳ କୁହାଯାଏ।
5.37.53
अमात्यलाभो भद्रं ते द्वितीयं बलमुच्यते ।
तृतीयं धनलाभं तु बलमाहुर्मनीषिणः ॥ ५.३७.५३ ॥
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଅମାତ୍ୟ ଲାଭକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳ କୁହାଯାଏ। ଧନଲାଭକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୃତୀୟ ବଳ କୁହନ୍ତି।
5.37.54
यत्त्वस्य सहजं राजन्पितृपैतामहं बलम् ।
अभिजातबलं नाम तच्चतुर्थं बलं स्मृतम् ॥ ५.३७.५४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତାହାର ଯେଉଁ ସହଜ, ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ବଳ, ଯାହାକୁ ଅଭିଜାତ-ବଳ କୁହାଯାଏ, ତାହା ଚତୁର୍ଥ ବଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
5.37.55
येन त्वेतानि सर्वाणि सङ्गृहीतानि भारत ।
यद्बलानां बलं श्रेष्ठं तत्प्रज्ञाबलमुच्यते ॥ ५.३७.५५ ॥
ହେ ଭାରତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ସଂଗୃହୀତ ହୁଏ, ବଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳ, ତାହା ପ୍ରଜ୍ଞାବଳ କୁହାଯାଏ।
5.37.56
महते योऽपकाराय नरस्य प्रभवेन्नरः ।
तेन वैरं समासज्य दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ॥ ५.३७.५६ ॥
ଯିଏ ଜଣେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅପକାର କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ତା ସହିତ ବୈର ବାନ୍ଧି "ମୁଁ ଦୂରରେ ଅଛି" ବୋଲି ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.37.57
स्त्रीषु राजसु सर्पेषु स्वाध्यायप्रभुशत्रुषु ।
भोगेष्वायुषि विश्वासं कः प्राज्ञः कर्तुमर्हति ॥ ५.३७.५७ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା, ସର୍ପ, ନିଜ ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ ଓ ଶତ୍ରୁ, ଭୋଗ ଏବଂ ଆୟୁ ଉପରେ କେଉଁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଶ୍ୱାସ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ?
5.37.58
प्रज्ञाशरेणाभिहतस्य जन्तो-
श्चिकित्सकाः सन्ति न चौषधानि ।
न होममन्त्रा न च मङ्गलानि ।
नाथर्वणा नाप्यगदाः सुसिद्धाः ॥ ५.३७.५८ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାର ବାଣରେ ଆହତ ଜୀବ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସକ ନାହାନ୍ତି, ଔଷଧ ନାହିଁ; ହୋମମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ମଙ୍ଗଳ କର୍ମ ନାହିଁ, ଆଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଭଲ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ବିଷହର ଔଷଧ ନାହିଁ।
5.37.59
सर्पश्चाग्निश्च सिंहश्च कुलपुत्रश्च भारत ।
नावज्ञेया मनुष्येण सर्वे ह्येतेऽतितेजसः ॥ ५.३७.५९ ॥
ହେ ଭରତ, ସାପ, ଅଗ୍ନି, ସିଂହ ଓ କୁଳୀନ ପୁତ୍ର — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ; ମନୁଷ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.37.60
अग्निस्तेजो महल्लोके गूढस्तिष्ठति दारुषु ।
न चोपयुङ्क्ते तद्दारु यावन्नोद्दीप्यते परैः ॥ ५.३७.६० ॥
ଜଗତରେ ଅଗ୍ନିର ମହାନ ତେଜ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହେ; ଅନ୍ୟମାନେ ତାହା ଜ୍ୱଳାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କାଠ ତାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ ନାହିଁ।
5.37.61
स एव खलु दारुभ्यो यदा निर्मथ्य दीप्यते ।
तद्दारु च वनं चान्यन्निर्दहत्याशु तेजसा ॥ ५.३७.६१ ॥
ସେହି ଅଗ୍ନି, କାଠରୁ ମନ୍ଥନ କରି ଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ସେହି କାଠ ଓ ଅନ୍ୟ ବନକୁ ନିଜ ତେଜରେ ଶୀଘ୍ର ଦହନ କରେ।
5.37.62
एवमेव कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३७.६२ ॥
ସେହିପରି କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଅପ୍ରକଟ ରୂପବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ କାଠରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଶୋଇଥା'ନ୍ତି।
5.37.63
लताधर्मा त्वं सपुत्रः सालः पाण्डुसुता मताः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.३७.६३ ॥
ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଲତା ସ୍ୱଭାବର; ପାଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ରମାନେ ସାଲ ବୃକ୍ଷ ବୋଲି ମାନ୍ୟ; ଆଶ୍ରୟ ବିନା ଲତା କଦାପି ମହାବୃକ୍ଷରେ ବଢ଼େ ନାହିଁ।
5.37.64
वनं राजंस्तव पुत्रोऽम्बिकेय ।
सिंहान्वने पाण्डवांस्तात विद्धि।
सिंहैर्विहीनं हि वनं विनश्येत् ।
सिंहा विनश्येयुर्ऋते वनेन ॥ ५.३७.६४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମର ପୁତ୍ର ଅମ୍ବିକାର ପୁତ୍ର ବନ ଅଟେ; ହେ ପ୍ରିୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବନର ସିଂହ ବୋଲି ଜାଣ; ସିଂହ ବିନା ବନ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବନ ବିନା ସିଂହ ମଧ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।