మహాభారతం · అధ్యాయం 5.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.37.1
सप्तदशेमान्राजेन्द्र मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
वैचित्रवीर्य पुरुषानाकाशं मुष्टिभिर्घ्नतः ॥ ५.३७.१ ॥
ఓ రాజేంద్రా! స్వాయంభువ మనువు ఈ పదిహేడు రకాల మనుషులను చెప్పాడు; వారు పిడికిళ్లతో ఆకాశాన్ని కొడుతారు. విచిత్రవీర్యుని కుమారుడా!
5.37.2
तानेवेन्द्रस्य च धनुरनाम्यं नमतो ब्रवीत् ।
अथो मरीचिनः पादानग्राह्यान्गृह्णतस्तथा ॥ ५.३७.२ ॥
వారి గురించే, వంగని ఇంద్రధనస్సును వంచువాని గురించి చెప్పాడు; మరియు పట్టరాని మరీచి పాదాలను పట్టేవారి గురించి కూడా అలాగే చెప్పాడు.
5.37.3
यश्चाशिष्यं शास्ति वै यश्च तुष्ये-
द्यश्चातिवेलं भजते द्विषन्तम् ।
स्त्रियश्च यो रक्षति भद्रमश्रुते ।
यश्चायाच्यं याचते कत्थते वा ॥ ५.३७.३ ॥
శిష్యుడు కానివానికి బోధించేవాడు, వృథాగా సంతోషించేవాడు, మితిమీరి శత్రువును సేవించేవాడు, స్త్రీలను రక్షించి శుభాన్ని పొందేవాడు, అడగకూడనిది అడిగేవాడు లేదా గొప్పలు చెప్పుకునేవాడు.
5.37.4
यश्चाभिजातः प्रकरोत्यकार्यं ।
यश्चाबलो बलिना नित्यवैरी।
अश्रद्दधानाय च यो ब्रवीति ।
यश्चाकाम्यं कामयते नरेन्द्र । ॥ ५.३७.४ ॥
ఉన్నత కులంలో పుట్టి తగనిది చేసేవాడు, బలహీనుడైనా బలవంతునితో నిత్యం వైరం పెట్టుకునేవాడు, నమ్మనివానితో మాట్లాడేవాడు, కోరదగనిది కోరేవాడు, ఓ నరేంద్రా!
5.37.5
वध्वाऽवहासं श्वशुरो मन्यते यो ।
वध्वाऽवसन्नभयो मानकामः ।
परक्षेत्रे निर्वपति यश्च बीजं ।
स्त्रियं च यः परिवदतेऽतिवेलम् ॥ ५.३७.५ ॥
కోడలితో పరిహాసాన్ని సాధారణమని భావించే మామ, కోడలితో భయం లేకుండా గౌరవాన్ని కోరేవాడు, పరుల పొలంలో విత్తనం వేసేవాడు, స్త్రీని మితిమీరి నిందించేవాడు.
5.37.6
यश्चापि लब्ध्वा न स्मरामीति वादी ।
दत्त्वा च यः कत्थति याच्यमानः।
यश्चासतः सान्त्वमुपानयीत ।
एतान्नयन्ति निरयं पाशहस्ताः ॥ ५.३७.६ ॥
సహాయం పొంది 'నాకు గుర్తులేదు' అనేవాడు, దానమిచ్చి అడిగినప్పుడు గొప్పలు చెప్పుకునేవాడు, దుష్టునికి ఓదార్పు ఇచ్చేవాడు — వీరిని పాశం చేతబట్టినవారు నరకానికి తీసుకువెళ్తారు.
5.37.7
यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य-
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः।
मायाचारो मायया वर्तितव्यः ।
साध्वाचारः साधुना प्रत्युपेयः ॥ ५.३७.७ ॥
మనిషి ఎవరితో ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో, వారితో అలాగే ప్రవర్తించాలి — అదే ధర్మం. మోసం చేసేవాడితో మోసంతోనూ, సదాచారితో సదాచారంతోనూ వ్యవహరించాలి.
5.37.8
जरा रूपं हरति हि धैर्यमाशा ।
मृत्युः प्राणान्धर्मचर्यामसूया
कामो ह्रियं वृत्तमनार्यसेवा ।
क्रोधः श्रियं सर्वमेवाभिमानः ॥ ५.३७.८ ॥
ముసలితనం రూపాన్ని హరిస్తుంది; ఆశ ధైర్యాన్ని; మృత్యువు ప్రాణాలను; అసూయ ధర్మాచరణను; కామం సిగ్గును; అనార్యుల సేవ సదాచారాన్ని; కోపం శ్రీని (సంపదను); అభిమానం సర్వాన్నీ హరిస్తాయి.
5.37.9
शतायुरुक्तः पुरुषः सर्ववेदेषु वै यदा ।
नाप्नोत्यथ च तत्सर्वमायुः केनेह हेतुना ॥ ५.३७.९ ॥
అన్ని వేదాలలోనూ మనిషి ఆయుస్సు వంద సంవత్సరాలని చెప్పబడినప్పుడు, అతడు ఆ పూర్ణ ఆయుస్సును ఇక్కడ ఏ కారణంతో పొందడు?
5.37.10
अतिमानोऽतिवादश्च तथाऽत्यागो नराधिप ।
क्रोधश्चात्मविधित्सा च मित्रद्रोहश्च तानि षट् ॥ ५.३७.१० ॥
ఓ నరాధిప, అతిమానం, అతివాదం, త్యాగం లేకపోవడం, కోపం, ఆత్మహాని కోరిక, మిత్రద్రోహం — ఇవి ఆరు.
5.37.11
एत एवासयस्तीक्ष्णाः कृन्तन्त्यायूंषि देहिनाम् ।
एतानि मानवान्ध्नन्ति न मृत्युर्भद्रमस्तु ते ॥ ५.३७.११ ॥
ఇవే పదునైన విష బాణాలు; దేహధారుల ఆయుస్సును ఛేదిస్తాయి. ఇవే మనుషులను చంపుతాయి, మృత్యువు కాదు. నీకు శుభం కలుగుగాక.
5.37.12
विश्वस्तस्यैति यो दारान्यश्चापि गुरुतल्पगः ।
वृषलीपतिर्द्विजो यश्च पानपश्चैव भारत ॥ ५.३७.१२ ॥
నమ్మినవాని భార్యలతో కూడేవాడు, గురుపత్నితో సంబంధం పెట్టుకునేవాడు, శూద్ర స్త్రీకి భర్తయైన ద్విజుడు, ఓ భారతా, మద్యం త్రాగేవాడు.
5.37.13
आदेशकृद्वृत्तिहन्ता द्विजानां प्रेषकश्च यः ।
शरणागतहा चैव सर्वे ब्रह्महणः समाः।
एतैः समेत्य कर्तव्यं प्रायश्चित्तमिति श्रुतिः ॥ ५.३७.१३ ॥
దూతగా పనిచేసేవాడు, ద్విజుల జీవనాన్ని నాశనం చేసేవాడు, వారిని పంపేవాడు, శరణు కోరినవాని చంపేవాడు—ఈ వారందరూ బ్రహ్మహత్యావాదులతో సమానులు. వీరితో కలిసినవారు ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలని శ్రుతి చెబుతోంది.
5.37.14
गृहीतवाक्यो नयविद्वदान्यः ।
शेषान्नभोक्ता ह्यविहिंसकश्च।
नानर्थकृत्याकुलितः कृतज्ञः ।
सत्यो मृदुः स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ ५.३७.१४ ॥
ఎవరి మాట వినబడుతుందో, నీతిని తెలిసినవాడు, ఉదారుడు, మిగిలిన అన్నాన్ని భుజించేవాడు, నిజంగా అహింసకుడు, అనర్థం చేయడానికి కలతపడనివాడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యవాది, మృదువైనవాడు—ఇటువంటి విద్వాంసుడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
5.37.15
सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः ।
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ ५.३७.१५ ॥
ఓ రాజా, ప్రియంగా మాట్లాడే మనుషులు ఎప్పుడూ సులభంగా దొరుకుతారు; కానీ అప్రియమైన కాని హితమైన మాట చెప్పేవాడు, వినేవాడు అరుదు.
5.37.16
यो हि धर्मं समाश्रित्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये ।
अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥ ५.३७.१६ ॥
ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, యజమానికి ప్రియాప్రియాలను విడిచి, అప్రియమైనా హితమైన మాటలు చెప్పేవాడు—అతనివల్ల రాజు సహాయవంతుడవుతాడు.
5.37.17
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ ५.३७.१७ ॥
కులం కోసం ఒక మనిషిని త్యజించాలి; గ్రామం కోసం కులాన్ని త్యజించాలి. జనపదం కోసం గ్రామాన్ని త్యజించాలి; ఆత్మ కోసం భూమిని త్యజించాలి.
5.37.18
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ ५.३७.१८ ॥
ఆపద కోసం ధనాన్ని రక్షించాలి; ధనంతో భార్యలను కూడా రక్షించాలి. ఎల్లప్పుడూ తనను రక్షించుకోవాలి, భార్యలతో, ధనంతో కూడా.
5.37.19
द्यूतमेतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं नृणाम् ।
तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थमपि बुद्धिमान् ॥ ५.३७.१९ ॥
ఈ జూదం పూర్వకాలంలో మనుషుల మధ్య వైరాన్ని కలిగించేదిగా చూడబడింది. కాబట్టి బుద్ధిమంతుడు వినోదం కోసం కూడా జూదాన్ని సేవించకూడదు.
5.37.20
उक्तं मया द्यूतकालेऽपि राज-
न्नेदं युक्तं वचनं प्रातिपेय।
तदौषधं पथ्यमिवातुरस्य ।
न रोचते तव वैचित्रवीर्य ॥ ५.३७.२० ॥
రాజా, జూదం సమయంలోనూ నేను ఇది చెప్పాను; ఈ మాట యుక్తమైనది. రోగికి హితకరమైన ఔషధంలా ఉన్నప్పటికీ, విచిత్రవీర్యుని కుమారా, నీకు అది రుచించదు.
5.37.21
काकैरिमांश्चित्रबर्हान्मयूरान् ।
पराजयेथाः पाण्डवान्धार्तराष्ट्रैः ।
हित्वा सिंहान्क्रोष्टुकान्गूहमानः ।
प्राप्ते काले शोचिता त्वं नरेन्द्रः ॥ ५.३७.२१ ॥
కాకులతో ఈ చిత్రమైన రెక్కల నెమళ్ళను, పాండవులను ధృతరాష్ట్ర కుమారులకు నీవు ఓడిపోతావు. సింహాలను విడిచి, నక్కలను దాచుకుంటూ, తగిన కాలం వచ్చినప్పుడు, నరేంద్రా, నీవు శోకిస్తావు.
5.37.22
यस्तात न क्रुध्यति सर्वकालं ।
भृत्यस्य भक्तस्य हिते रतस्य।
तस्मिन्भृत्या भर्तरि विश्वसन्ति ।
न चैनमापत्सु परित्यजन्ति ॥ ५.३७.२२ ॥
ఓ తాతా, ఎవరు ఎల్లప్పుడూ తన హితంలో నిమగ్నమైన, భక్తుడైన సేవకునిపై కోపించడో, అతనినే సేవకులు నమ్ముతారు; ఆపదలలో కూడా అతన్ని వీడరు.
5.37.23
न भृत्यानां वृत्तिसंरोधनेन ।
राज्यं धनं सञ्जिघृक्षेदपूर्वम्।
त्यजन्ति ह्येनं वञ्चिता वै विरुद्धाः ।
स्निग्धा ह्यमात्या परिहीनभोगाः ॥ ५.३७.२३ ॥
సేవకుల జీవనోపాధిని అడ్డుకొని, రాజ్యాన్ని లేదా ధనాన్ని పూర్వం లేని విధంగా లాక్కోవాలనుకోరాదు; మోసగించబడి విరోధులైన సేవకులు, భోగాలు కోల్పోయిన ప్రియమైన మంత్రులు అతన్ని విడిచిపెడతారు.
5.37.24
कृत्यानि पूर्वं परिसङ्ख्याय सर्वा-
ण्यायव्यये चानुरूपां च वृत्तिम्।
सङ्गृह्णीयादनुरूपान्सहायान् ।
सहायसाध्यानि हि दुष्कराणि ॥ ५.३७.२४ ॥
ముందుగా అన్ని కార్యాలను లెక్కించి, ఆదాయ వ్యయాలకు తగిన జీవనోపాధిని చూసి, తగిన సహాయకులను చేర్చుకోవాలి; కష్టమైన పనులు సహాయకులతోనే సాధ్యమవుతాయి.
5.37.25
अभिप्रायं यो विदित्वा तु भर्तुः ।
सर्वाणि कार्याणि करोत्यतन्द्री।
वक्ता हितानामनुरक्त आर्यः ।
शक्तिज्ञ आत्मेव हि सोऽनुकम्प्यः ॥ ५.३७.२५ ॥
యజమాని అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకొని, బద్ధకం లేకుండా అన్ని పనులు చేసేవాడు, హితమైన మాటలు చెప్పేవాడు, అనురాగి, శ్రేష్ఠుడు, తన శక్తిని తెలిసినవాడు — అతడు తన ఆత్మవలె ప్రియుడు, దయకు అర్హుడు.
5.37.26
वाक्यं तु यो नाद्रियतेऽनुशिष्टः ।
प्रत्याह यश्चापि नियुज्यमानः।
प्रज्ञाभिमानी प्रतिकूलवादी ।
त्याज्यः स तादृक् त्वरयैव भृत्यः ॥ ५.३७.२६ ॥
ఉపదేశించినా మాటను లెక్కచేయని, ఆజ్ఞాపించినప్పుడు ఎదురు మాట్లాడే, తన తెలివిపై గర్వించి విరుద్ధంగా మాట్లాడే అటువంటి సేవకుడిని వెంటనే విడిచిపెట్టాలి.
5.37.27
अस्तब्धमक्लीबमदीर्घसूत्रं ।
सानुक्रोशं श्लक्ष्णमहार्यमन्यैः।
अरोगजातीयमुदारवाक्यं ।
दूतं वदन्त्यष्टगुणोपपन्नम् ॥ ५.३७.२७ ॥
గర్వం లేనివాడు, ధైర్యవంతుడు, ఆలస్యం చేయనివాడు, దయగలవాడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, ఇతరులచే లోబడనివాడు, ఆరోగ్యకరమైన స్వభావం కలవాడు, ఉదారమైన మాటలు కలవాడు—అటువంటి దూతను ఎనిమిది గుణాలు కలవాడని అంటారు.
5.37.28
न विश्वासाञ्जातु परस्य गेहे ।
गच्छेन्नरश्चेतयानो विकाले।
न चत्वरे निशि तिष्ठेन्निगूढो ।
न राजकाम्यां योषितं प्रार्थयीत ॥ ५.३७.२८ ॥
జాగ్రత్తగా ఉండే మనిషి నమ్మకంతో ఇతరుల ఇంటికి ఎప్పుడూ వెళ్ళకూడదు, తగని సమయంలో వెళ్ళకూడదు; రాత్రివేళ కూడలిలో దాగి నిలబడకూడదు; రాజుకు ఇష్టురాలైన స్త్రీని కోరకూడదు.
5.37.29
न निह्नवं मन्त्रगतस्य गच्छे-
त्संसृष्टमन्त्रस्य कुसङ्गतस्य।
न च ब्रूयान्नाश्वसिमि त्वयीति ।
सकारणं व्यपदेशं तु कुर्यात् ॥ ५.३७.२९ ॥
మంత్రాంగంలో పాలుపంచుకున్నవాడికి దాపరికం చూపకూడదు; మంత్రాన్ని పంచుకున్నవాడూ చెడు సహవాసం ఉన్నవాడూ అయినవాడితో వెళ్ళకూడదు; 'నేను నిన్ను నమ్మను' అని అనకూడదు; కానీ కారణంతో కూడిన ఒక సాకును చెప్పాలి.
5.37.30
घृणी राजा पुंश्चली राजभृत्यः ।
पुत्रो भ्राता विधवा बालपुत्रा।
सेनाजीवी चोद्धृतभूरिरेव ।
व्यवहारेषु वर्जनीयाः स्युरेते ॥ ५.३७.३० ॥
క్రూరుడైన రాజు, వ్యభిచారిణి, రాజసేవకుడు, కొడుకు, సోదరుడు, చిన్న కొడుకులు గల విధవ, సైన్యంతో జీవించేవాడు, అధికంగా ధనం దోచుకున్నవాడు—వీరు వ్యవహారాలలో విడిచిపెట్టదగినవారు.
5.37.31
अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति ।
प्रज्ञा च कौल्यं च श्रुतं दमश्च।
पराक्रमश्चाबहुभाषिता च ।
दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च ॥ ५.३७.३१ ॥
ఎనిమిది గుణాలు మనిషిని ప్రకాశింపజేస్తాయి: ప్రజ్ఞ, కులశీలం, శాస్త్రజ్ఞానం, దమం, పరాక్రమం, తక్కువ మాట్లాడటం, శక్తికొలదీ దానం, కృతజ్ఞత.
5.37.32
एतान्गुणांस्तात महानुभावा-
नेको गुणः संश्रयते प्रसह्य।
राजा यदा सत्कुरुते मनुष्यं ।
सर्वान्गुणनेष गुणो बिभर्ति ॥ ५.३७.३२ ॥
ప్రియుడా, ఈ గుణాలు మహా ప్రభావవంతులలో ఉంటాయి; రాజు ఒక మనిషిని గౌరవించినప్పుడు, ఈ ఒక్క గుణం బలవంతంగా ఈ గుణాలన్నింటినీ తనతో కలిపి భరిస్తుంది.
5.37.33
गुणा दश स्नानशीलं भजन्ते ।
बलं रूपं स्वरवर्णप्रशुद्धिः।
स्पर्शश्च गन्धश्च विशुद्धता च ।
श्रीः सौकुमार्यं प्रवराश्च नार्यः ॥ ५.३७.३३ ॥
స్నాన అలవాటు గలవానికి పది గుణాలు చేరతాయి: బలం, రూపం, స్వర-వర్ణ శుద్ధి, స్పర్శ, గంధం, విశుద్ధత, శ్రీ, సౌకుమార్యం, శ్రేష్ఠ స్త్రీలు.
5.37.34
गुणाश्च षण्मितभुक्तं भजन्ते ।
आरोग्यमायुश्च बलं सुखं च।
अनाविलं चास्य भवत्यपत्यं ।
न चैनमाद्यून इति क्षिपन्ति ॥ ५.३७.३४ ॥
ఆరు భాగాలుగా మితంగా భోజనం చేసేవానికి గుణాలు చేరతాయి: ఆరోగ్యం, ఆయుష్షు, బలం, సుఖం; అతని సంతానం నిర్మలంగా ఉంటుంది; 'భోగలోలుడు' అని ఎవరూ అతన్ని నిందించరు.
5.37.35
अकर्मशीलं च महाशनं च ।
लोकद्विष्टं बहुमायं नृशंसम्।
अदेशकालज्ञममिष्टवेष-
मेतान्गृहे न प्रतिवासयेत ॥ ५.३७.३५ ॥
పని చేయనివాడు, ఎక్కువగా తినేవాడు, ప్రజలచేత ద్వేషింపబడేవాడు, మోసగాడు, క్రూరుడు, దేశకాలం తెలియనివాడు, అసహ్యమైన వేషం కలవాడు - వీరిని ఇంట్లో ఉంచకూడదు.
5.37.36
कदर्यमाक्रोशकमश्रुतं च ।
वनौकसं धूर्तममान्यमानिनम्।
निष्ठूरिणं कृतवैरं कृतघ्न-
मेतान्भृशार्तोपि न जातु याचेत् ॥ ५.३७.३६ ॥
లోభిని, నిందకుడు, అవిద్యావంతుడు, అరణ్యవాసి వంటి కఠినుడు, మోసగాడు, అర్హత లేకుండా గౌరవం కోరేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు, వైరం పెంచుకున్నవాడు, కృతఘ్నుడు—వీరిని అత్యంత కష్టంలో ఉన్నా ఎప్పుడూ యాచించకూడదు.
5.37.37
संक्लिष्टकर्माणमतिप्रमादं ।
नित्यानृतं चादृढभक्तिकं च।
विसृष्टरागं पटुमानिनं चा-
प्येतान्न सेवेत नराधमान्षट् ॥ ५.३७.३७ ॥
చెడు కర్మలు చేసేవాడు, అత్యంత అజాగ్రత్తగా ఉండేవాడు, ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పేవాడు, చలించే భక్తి కలవాడు, కామవాంఛలకు లోనైనవాడు, తాను తెలివైనవాడని అనుకునేవాడు—ఈ ఆరుగురు అధములకు సేవ చేయకూడదు.
5.37.38
सहायबन्धना ह्यर्थाः सहायाश्चार्थबन्धनाः ।
अन्योन्यबन्धनावेतौ विनान्योन्यं न सिद्ध्यतः ॥ ५.३७.३८ ॥
అర్థాలు సహాయకులతో బంధించబడ్డాయి; సహాయకులు అర్థాలతో బంధించబడ్డారు. ఈ రెండూ ఒకదానితో ఒకటి బంధించబడ్డాయి; ఒకటి లేకుండా మరొకటి సిద్ధించదు.
5.37.39
उत्पाद्य पुत्राननृणांश्च कृत्वा ।
वृत्तिं च तेभ्योऽनुविधाय कांचित्।
स्थाने कुमारीः प्रतिपाद्य सर्वा ।
अरण्यसंस्थोऽथ मुनिर्बुभूषेत् ॥ ५.३७.३९ ॥
కుమారులను కని, ఋణవిముక్తుడై, వారికి జీవనోపాధి ఏర్పరచి, కుమార్తెలందరినీ తగిన చోట్ల వివాహం చేసి, అప్పుడు అరణ్యంలో నివసించే ముని కావాలని కోరాలి.
5.37.40
हितं यत्सर्वभूतानामात्मनश्च सुखावहम् ।
तत्कुर्यादीश्वरो ह्येतन्मूलं सर्वार्थसिद्धये ॥ ५.३७.४० ॥
సర్వ ప్రాణులకు హితమైనది, తనకు కూడా సుఖం ఇచ్చేది చేయాలి. అధిపతి ఇదే చేయాలి; ఇదే అన్ని ప్రయోజనాల సిద్ధికి మూలం.
5.37.41
वृद्धिः प्रभावस्तेजश्च सत्वमुत्थानमेव च ।
व्यवसायश्च यस्य स्यात्तस्यावृत्तिभयं कुतः ॥ ५.३७.४१ ॥
ఎవరిలో అభివృద్ధి, ప్రభావం, తేజస్సు, ధైర్యం, ప్రయత్నం, దృఢ సంకల్పం ఉంటాయో, అతనికి పతనభయం ఎక్కడినుంచి వస్తుంది?
5.37.42
पश्य दोषान्पाण्डवैर्विग्रहे त्वं ।
यत्र व्यथेयुरपि देवाः सशक्रा।
पुत्रैर्वैरं नित्यमुद्विग्नवासो ।
यशःप्रणाशो द्विषतश्च हर्षः ॥ ५.३७.४२ ॥
పాండవులతో యుద్ధంలో కలిగే దోషాలను చూడు. ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు కూడా వ్యథ చెందగలరు. పుత్రులతో నిరంతర వైరం, కలతతో కూడిన నివాసం, కీర్తి నాశం, శత్రువుకు సంతోషం.
5.37.43
भीष्मस्य कोपस्तव चैवेन्द्रकल्प ।
द्रोणस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्य।
उत्सादयेल्लोकमिमं प्रवृद्धः ।
श्वेतो ग्रहस्तिर्यगिवापतन्खे ॥ ५.३७.४३ ॥
భీష్ముని కోపం, నీ కోపం, ఇంద్రునితో సమానమైనవారి కోపం, ద్రోణుని మరియు రాజు యుధిష్ఠిరుని కోపం ఈ లోకాన్ని నాశనం చేస్తుంది; ఆకాశంలో అడ్డంగా పడే పెద్ద తెల్ల గ్రహంలా.
5.37.44
तव पुत्रशतं चैव कर्णः पञ्च च पाण्डवाः ।
पृथिवीमनुशासेयुरखिलां सागराम्बराम् ॥ ५.३७.४४ ॥
నీ వంద మంది పుత్రులు, కర్ణుడు, ఐదుగురు పాండవులు సముద్రంతో చుట్టబడిన మొత్తం భూమిని పరిపాలించగలరు.
5.37.45
धार्तराष्ट्रा वनं राजन्व्याघ्राः पाण्डुसुता मताः ।
मा वनं छिन्धि सव्याघ्रं मा व्याघ्रा नीनशन्वनात् ॥ ५.३७.४५ ॥
ఓ రాజా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు అడవి, పాండు కుమారులు పులులుగా భావించబడ్డారు. పులులతో ఉన్న అడవిని నరకకు; పులులు అడవినుండి నశించకుండు.
5.37.46
न स्याद्वनमृते व्याघ्रान्व्याघ्रा न स्युर्ऋते वनम् ।
वनं हि रक्ष्यते व्याघ्रैर्व्याघ्रान्रक्षति काननम् ॥ ५.३७.४६ ॥
పులులు లేకుండా అడవి ఉండదు; అడవి లేకుండా పులులు ఉండవు. అడవి పులులచే రక్షింపబడుతుంది; పులులు అడవిని రక్షిస్తాయి.
5.37.47
न तथेच्छन्ति कल्याणान्परेषां वेदितुं गुणान् ।
यथेषां ज्ञातुमिच्छन्ति नैर्गुण्यं पापचेतसः ॥ ५.३७.४७ ॥
పాపచిత్తులు ఇతరుల గుణాలను తెలుసుకోవడానికి అంతగా ఇష్టపడరు; వారి దోషాలను తెలుసుకోవడానికే ఇష్టపడతారు.
5.37.48
अर्थसिद्धिं परामिच्छन्धर्ममेवादितश्चरेत् ।
नहि धर्मादपैत्यर्थः स्वर्गलोकादिवामृतम् ॥ ५.३७.४८ ॥
శ్రేష్ఠమైన అర్థసిద్ధిని కోరేవాడు మొదటి నుంచే ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; స్వర్గలోకం నుండి అమృతం వేరుపడనట్లే, ధర్మం నుండి అర్థం వేరుపడదు.
5.37.49
यस्यात्मा विरतः पापात्कल्याणे च निवेशितः ।
तेन सर्वमिदं बुद्धं प्रकृतिर्विकृतिश्च या ॥ ५.३७.४९ ॥
ఎవరి ఆత్మ పాపం నుండి విరమించి మంచిలో నిలిచిందో, అతడు ఇదంతా తెలుసుకున్నాడు—సహజమైనదీ, వికృతమైనదీ.
5.37.50
यो धर्ममर्थं कामं च यथाकालं निषेवते ।
धर्मार्थकामसंयोगं सोऽमुत्रेह च विन्दति ॥ ५.३७.५० ॥
ధర్మం, అర్థం, కామం—వీటిని తగిన కాలంలో సేవించేవాడు, ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ధర్మ-అర్థ-కామాల సంయోగాన్ని పొందుతాడు.
5.37.51
सन्नियच्छति यो वेगमुत्थितं क्रोधहर्षयोः ।
स श्रियो भाजनं राजन्यश्चापत्सु न मुह्यति ॥ ५.३७.५१ ॥
కోపం, హర్షం నుండి పుట్టే వేగాన్ని నిగ్రహించేవాడే, ఓ రాజా, శ్రీకి పాత్రుడు; అతడు ఆపదలలోనూ మోహానికి లోనుకాడు.
5.37.52
बलं पञ्चविधं नित्यं पुरुषाणां निबोध मे ।
यत्तु बाहुबलं नाम प्रथमं वलमुच्यते ॥ ५.३७.५२ ॥
మనుషుల బలం ఐదు రకాలుగా ఉంటుంది; దానిని నా నుండి తెలుసుకో. బాహుబలం అనేదే మొదటి బలం అని చెప్పబడుతుంది.
5.37.53
अमात्यलाभो भद्रं ते द्वितीयं बलमुच्यते ।
तृतीयं धनलाभं तु बलमाहुर्मनीषिणः ॥ ५.३७.५३ ॥
నీకు శుభం కలుగుగాక. మంత్రులను పొందడం రెండవ బలమని చెప్పబడుతుంది. ధనాన్ని పొందడాన్ని మూడవ బలమని జ్ఞానులు అంటారు.
5.37.54
यत्त्वस्य सहजं राजन्पितृपैतामहं बलम् ।
अभिजातबलं नाम तच्चतुर्थं बलं स्मृतम् ॥ ५.३७.५४ ॥
ఓ రాజా, అతనికి సహజంగా ఉన్న, తండ్రి మరియు తాతల నుండి వచ్చిన బలం, అభిజాత బలం అనే పేరుతో, అది నాల్గవ బలంగా గుర్తించబడింది.
5.37.55
येन त्वेतानि सर्वाणि सङ्गृहीतानि भारत ।
यद्बलानां बलं श्रेष्ठं तत्प्रज्ञाबलमुच्यते ॥ ५.३७.५५ ॥
ఓ భారతా, వీటన్నింటినీ దేనివలన సమకూర్చుకోగలమో, బలాలలో శ్రేష్ఠమైనదో, అది ప్రజ్ఞాబలం అని చెప్పబడుతుంది.
5.37.56
महते योऽपकाराय नरस्य प्रभवेन्नरः ।
तेन वैरं समासज्य दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ॥ ५.३७.५६ ॥
ఒక మహానుభావునికి హాని చేయగల సామర్థ్యం ఉన్న వ్యక్తితో వైరం పెట్టుకొని, "నేను దూరంగా ఉన్నాను" అని ఊరట చెందకూడదు.
5.37.57
स्त्रीषु राजसु सर्पेषु स्वाध्यायप्रभुशत्रुषु ।
भोगेष्वायुषि विश्वासं कः प्राज्ञः कर्तुमर्हति ॥ ५.३७.५७ ॥
స్త్రీలు, రాజులు, సర్పాలు, తన గురువులు, ప్రభువులు, శత్రువులు, భోగాలు, ఆయుష్షు వీటిపై ఏ జ్ఞాని నమ్మకం ఉంచగలడు?
5.37.58
प्रज्ञाशरेणाभिहतस्य जन्तो-
श्चिकित्सकाः सन्ति न चौषधानि ।
न होममन्त्रा न च मङ्गलानि ।
नाथर्वणा नाप्यगदाः सुसिद्धाः ॥ ५.३७.५८ ॥
ప్రజ్ఞ అనే బాణంతో గాయపడిన ప్రాణికి వైద్యులూ లేరు, ఔషధాలూ లేవు; హోమ మంత్రాలూ లేవు, మంగళ కార్యాలూ లేవు, అథర్వణ మంత్రాలూ లేవు, చక్కగా సిద్ధమైన విషహారులూ లేవు.
5.37.59
सर्पश्चाग्निश्च सिंहश्च कुलपुत्रश्च भारत ।
नावज्ञेया मनुष्येण सर्वे ह्येतेऽतितेजसः ॥ ५.३७.५९ ॥
ఓ భారతా, పాము, అగ్ని, సింహం, కులీనుడైన పుత్రుడు — ఇవన్నీ అత్యంత తేజస్వులు; మనిషి వీరిని తృణీకరించకూడదు.
5.37.60
अग्निस्तेजो महल्लोके गूढस्तिष्ठति दारुषु ।
न चोपयुङ्क्ते तद्दारु यावन्नोद्दीप्यते परैः ॥ ५.३७.६० ॥
లోకంలో అగ్ని యొక్క మహా తేజస్సు కట్టెలలో దాగి ఉంటుంది; ఇతరులు దానిని రగిలించేవరకు ఆ కట్టె దానిని ఉపయోగించుకోదు.
5.37.61
स एव खलु दारुभ्यो यदा निर्मथ्य दीप्यते ।
तद्दारु च वनं चान्यन्निर्दहत्याशु तेजसा ॥ ५.३७.६१ ॥
అదే అగ్ని కట్టెల నుండి మథించి రగిలినప్పుడు, ఆ కట్టెను, మరియు ఇతర అడవిని తన తేజస్సుతో త్వరగా దహించివేస్తుంది.
5.37.62
एवमेव कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३७.६२ ॥
అలాగే కులాలలో జన్మించిన, అగ్నితో సమానమైన తేజస్సు గలవారు, ఓర్పు కలవారు, వెలికి రాని రూపం కలవారు కట్టెలో అగ్నిలా పడి ఉంటారు.
5.37.63
लताधर्मा त्वं सपुत्रः सालः पाण्डुसुता मताः ।
न लता वर्धते जातु महाद्रुममनाश्रिता ॥ ५.३७.६३ ॥
నీవు, నీ పుత్రులు తీగ స్వభావం కలవారు; పాండు పుత్రులు సాల వృక్షాలుగా భావించబడ్డారు; ఆశ్రయం లేకుండా తీగ ఎప్పుడూ మహా వృక్షంపై పెరగదు.
5.37.64
वनं राजंस्तव पुत्रोऽम्बिकेय ।
सिंहान्वने पाण्डवांस्तात विद्धि।
सिंहैर्विहीनं हि वनं विनश्येत् ।
सिंहा विनश्येयुर्ऋते वनेन ॥ ५.३७.६४ ॥
ఓ రాజా, నీ పుత్రుడు అంబికేయుడు అడవి; ప్రియుడా, పాండవులను అడవిలోని సింహాలుగా తెలుసుకో; సింహాలు లేని అడవి నశిస్తుంది, అడవి లేకుండా సింహాలు నశిస్తాయి.