Mahābhārata · Adhyāya 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
अनीश्वरोऽयं पुरुषो भवाभवे ।
सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा।
धात्रा तु दिष्टस्य वशे कृतोऽयं ।
तस्माद्वद त्वं श्रवणे धृतोऽहम् ॥ ५.३९.१ ॥
El hombre no es dueño de su ascenso ni de su caída; como una muñeca de madera sujeta por un hilo, está bajo el poder del destino dispuesto por el Creador. Habla, pues; te escucho con atención.
5.39.2
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ।
लभते बुध्द्यवज्ञानमवमानं च भारत ॥ ५.३९.२ ॥
Las palabras dichas fuera de tiempo, aunque las pronuncie Bṛhaspati, sólo obtienen el desprecio de la sabiduría y la deshonra, oh Bhārata.
5.39.3
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रमूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ ५.३९.३ ॥
Uno se vuelve querido por la generosidad, otro por las palabras agradables, y otro por la fuerza del consejo; quien es querido, en verdad, es querido.
5.39.4
द्वेष्यो न साधुर्भवति न मेधावी न पण्डितः ।
प्रिये शुभानि कार्याणि द्वेष्ये पापानि चैव ह ॥ ५.३९.४ ॥
Quien es odiado no se vuelve virtuoso, ni sabio, ni erudito; para el amado se hacen obras buenas, y para el odiado, en efecto, obras malas.
5.39.5
उक्तं मया जातमात्रेऽपि राजन् ।
दुर्योधनं त्यज पुत्रं त्वमेकम्।
तस्य त्यागात्पुत्रशतस्य वृद्धि-
रस्यात्यागात्पुत्रशतस्य नाशः ॥ ५.३९.५ ॥
Oh rey, te lo dije ya al nacer: abandona a tu único hijo Duryodhana. Al abandonarlo llega el crecimiento de cien hijos; al no abandonarlo, la ruina de cien hijos.
5.39.6
न वृद्धिर्बहुमन्तव्या या वृद्धिः क्षयमावहेत् ।
क्षयोऽपि बहुमन्तव्यो यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ॥ ५.३९.६ ॥
No se debe estimar mucho el crecimiento que trae decadencia; y se debe estimar mucho la decadencia que trae crecimiento.
5.39.7
न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ।
क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत् ॥ ५.३९.७ ॥
Gran rey, no es pérdida aquella que trae crecimiento. Aquí debe considerarse pérdida aquella que, una vez obtenida, lleva a un hombre a destruir mucho.
5.39.8
समृद्धा गुणतः केचिद्भवन्ति धनतोऽपरे ।
धनवृद्धान्गुणैर्हीनान्धृतराष्ट्र विवर्जय ॥ ५.३९.८ ॥
Algunos prosperan por sus virtudes, otros por sus riquezas. Dhṛtarāṣṭra, aparta a quienes crecieron en riqueza pero carecen de virtudes.
5.39.9
सर्वं त्वमायतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम् ।
न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.३९.९ ॥
Todo lo que dices es adecuado para el futuro y aprobado por los sabios, pero no soy capaz de abandonar a mi hijo. Donde está el dharma, allí está la victoria.
5.39.10
अतीव गुणसंपन्नो न जातुः विनयान्वितः ।
सुसूक्ष्ममपि भूतानामुपमर्दमुपेक्षते ॥ ५.३९.१० ॥
Quien está muy dotado de virtudes y posee humildad nunca desatiende ni el más sutil daño causado a los seres.
5.39.11
परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च ।
परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः ॥ ५.३९.११ ॥
Quienes se deleitan en calumniar a otros, se empeñan en provocar el dolor ajeno y siempre están dispuestos a la enemistad mutua, se esfuerzan sin descanso.
5.39.12
सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद्भयम् ।
अर्थादाने महान्दोषः प्रदाने च महद्भयम् ॥ ५.३९.१२ ॥
Aquellos cuya sola vista es defectuosa engendran un gran temor al convivir con ellos. Hay una gran falta en aceptar riquezas, y un gran temor en darlas.
5.39.13
ये वै भेदनशीलास्तु सकामा निस्त्रपाः शठाः ।
ये पापा इति विख्याताः संवासे पिरिगर्हिताः ॥ ५.३९.१३ ॥
Quienes tienen una naturaleza divisiva, están llenos de deseo, son desvergonzados y engañosos, y son conocidos como pecadores, son censurados por convivir con ellos.
5.39.14
युक्ताश्चान्यैर्महादोषैर्ये नरास्तान्विवर्जयेत् ।
निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर्नीचे प्रणश्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
Se debe evitar a los hombres que están unidos a otras grandes faltas; cuando la amistad se aparta, el afecto se pierde en la persona vil.
5.39.15
या चैव फलनिर्वृतिः सौहृदे चैव यत्सुखम् ।
यतते चापवादाय यत्नमारभते क्षये ॥ ५.३९.१५ ॥
El fruto de la satisfacción que hay en la amistad y la dicha que contiene; quien se esfuerza en la calumnia y emprende el esfuerzo hacia la ruina...
5.39.16
अल्पेऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिमधिगच्छति ।
तादृशैः सङ्गतं नीचैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ।
निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान्दूराद्विवर्जयेत् ॥ ५.३९.१६ ॥
Aun cuando se le agravie levemente, por delirio no encuentra paz. Habiendo examinado cuidadosamente con su intelecto la compañía de tales personas viles, crueles e incultas, el sabio debe evitarla desde lejos.
5.39.17
यो ज्ञातिमनुगृह्णाति दरिद्रं दीनमातुरम् ।
स पुत्रपशुभिर्वृद्धिं श्रेयश्चानन्त्यमश्रुते ॥ ५.३९.१७ ॥
Quien favorece a un pariente, a un pobre, a un desdichado o afligido, prospera con hijos y ganado y alcanza un bien sin fin.
5.39.18
ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर्य इच्छन्त्यात्मनः शुभम् ॥ ५.३९.१८ ॥
Los parientes deben ser cuidados por quienes desean su propio bien.
5.39.19
कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात्साधु समाचरं ।
श्रेयसा योक्ष्यते राजन्कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियां ॥ ५.३९.१९ ॥
Oh señor de reyes, por eso actúa bien por el crecimiento de la familia; oh rey, quien honra a sus parientes será unido al bienestar.
5.39.20
विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ ।
किंपुनर्गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः ॥ ५.३९.२० ॥
Oh toro de los Bharatas, incluso los parientes carentes de virtud deben ser protegidos; ¡cuánto más aquellos que son virtuosos y desean tu favor!
5.39.21
प्रसादं कुरु वीराणां पाण्डवानां विशांपते ।
दीयतां ग्रामकाः केचित्तेषां वृत्त्यर्थमीश्वर ॥ ५.३९.२१ ॥
Oh señor del pueblo, muestra favor a los heroicos Pāṇḍavas; oh señor, que se les den algunas aldeas para su sustento.
5.39.22
एवं लोके यशः प्राप्तं भविष्यति नराधिप ।
वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात शासनम् ॥ ५.३९.२२ ॥
Oh señor de los hombres, así se alcanzará la fama en el mundo; oh querido, tú, como anciano, debes gobernar a tus hijos.
5.39.23
मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम् ।
ज्ञातिभिर्विग्रहस्तात न कर्तव्यः शुभार्थिना।
सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर्भरतर्षभ ॥ ५.३९.२३ ॥
También debes escuchar mis palabras de provecho; considérame quien busca tu bienestar. Oh querido, quien busca el bien no debe provocar conflicto con sus parientes. Oh toro de los Bharatas, los placeres deben disfrutarse junto a los parientes.
5.39.24
संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम् ।
ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ ५.३९.२४ ॥
Comer juntos, conversar y tener afecto mutuo deben practicarse con los parientes; nunca debe haber enemistad.
5.39.25
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मञ्जयन्ति च ।
सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मञ्जयन्ति च ॥ ५.३९.२५ ॥
Aquí los parientes salvan, y los parientes hunden. Los de buena conducta salvan aquí, y los de mala conducta hunden.
5.39.26
सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्जवान्प्रति मानद ।
अधर्षणीयः शत्रूणां तैर्वृतस्त्वं भविष्यति ॥ ५.३९.२६ ॥
Oh señor de reyes, oh dador de honor, sé de buena conducta con los Pāṇḍavas. Entonces serás inatacable para los enemigos, y estarás rodeado por ellos.
5.39.27
श्रीमन्तं ज्ञातिमासाद्य यो ज्ञातिरवसीदति ।
दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति ॥ ५.३९.२७ ॥
El pariente que, habiéndose acercado a un pariente próspero, aún decae, incurre en la culpa de aquel, como un ciervo de mano untada.
5.39.28
पश्चादपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति ।
तान्वा हतान्सुतान्वापि श्रुत्वा तदनुचिन्तय ॥ ५.३९.२८ ॥
Oh mejor de los hombres, después también habrá tormento para ti. Habiendo oído que ellos fueron muertos, o que tus hijos fueron muertos, reflexiona sobre ello.
5.39.29
येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा ।
आदावेन न तत्कुर्यादध्रुवे जीविते सति ॥ ५.३९.२९ ॥
La acción por la cual un hombre, habiéndose subido al lecho, se atormentaría: no debe realizarse desde el principio, pues la vida es inestable.
5.39.30
न कश्चिन्नापनयते पुमानन्यत्र भार्गवात् ।
शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति ॥ ५.३९.३० ॥
Ningún hombre escapa, excepto Bhārgava, a sus obras. Pero la parte restante de la consecuencia permanece solo entre los sabios.
5.39.31
दुर्योधनेन यद्येतत्पापं तेषु पुरा कृतम् ।
त्वया तत्कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर ॥ ५.३९.३१ ॥
Oh señor de los hombres, si Duryodhana cometió antes esta falta contra ellos, tú, el mayor de la familia, debes repararla.
5.39.32
तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः ।
भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम् ॥ ५.३९.३२ ॥
Oh mejor de los hombres, habiéndolos restablecido en su lugar, quedarás libre de mancha en el mundo y serás honrado por los sabios.
5.39.33
सुव्याहृतानि धीराणां फलतः परिचिन्त्य यः ।
अध्यवस्यति कार्येषु चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.३९.३३ ॥
Quien, considerando los buenos consejos de los firmes según sus frutos, toma decisiones en sus acciones, permanece largo tiempo en la fama.
5.39.34
असम्यगुपयुक्तं हि ज्ञानं सुकुशलैरपि ।
उपलभ्यं चाविदितं विदितं चाननुष्ठितम् ॥ ५.३९.३४ ॥
Incluso el conocimiento de los muy hábiles, si no se aplica correctamente, permanece desconocido aunque se obtenga; y lo que se sabe sin ponerlo en práctica no sirve de nada.
5.39.35
पापोदयफलं विद्वान्यो नारभति वर्धते ॥ ५.३९.३५ ॥
El sabio que no emprende lo que traería el fruto del surgir del pecado, prospera.
5.39.36
यस्तु पूर्वकृतं पापमविमृश्यानुवर्तते ।
अगाधपङ्के दुर्मेधा विषमे विनिपात्यते ॥ ५.३९.३६ ॥
Pero el necio que sigue un pecado cometido antes, sin reflexionar, es arrojado a un cenagal sin fondo, a un lugar escabroso.
5.39.37
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् ।
अर्थसन्ततिकामश्च रक्षेदेतानि नित्यशः ॥ ५.३९.३७ ॥
El sabio debe reconocer las seis puertas por las que se rompe el secreto del consejo, y quien desee un flujo continuo de riqueza debe guardarlas siempre.
5.39.38
मदं स्वप्नपविज्ञानमाकारं चात्मसंभवम् ।
दुष्टामात्येषु विश्रम्भं दूताच्चाकुशलादपि ॥ ५.३९.३८ ॥
La embriaguez, el sueño, la negligencia, la expresión que nace de uno mismo, la confianza depositada en ministros perversos y la confianza incluso en un mensajero inhábil.
5.39.39
द्वाराण्येतानि यो ज्ञात्वा संवृणोति सदा नृप ।
त्रिवर्गाचरणे युक्तः स शत्रूनधितिष्ठति ॥ ५.३९.३९ ॥
Oh rey, quien conoce estas puertas y siempre las mantiene cerradas, y se dedica a la práctica de los tres fines, vence a sus enemigos.
5.39.40
नवै श्रुतमविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य वा ।
धर्मार्थौ वेदुतुं शक्यौ बृहस्पतिसमैरपि ॥ ५.३९.४० ॥
Sin conocer las escrituras ni servir a los ancianos, no es posible conocer el dharma y el artha, ni siquiera para quienes igualan a Bṛhaspati.
5.39.41
नष्टं समुद्रे पतितं नष्टं वाक्यमशृण्वति ।
अनात्मनि श्रुतं नष्टं नष्टं हुतमनग्निकम् ॥ ५.३९.४१ ॥
Lo que cae en el mar se pierde; las palabras dichas a quien no escucha se pierden; lo oído por quien carece de dominio de sí se pierde; la ofrenda sin fuego se pierde.
5.39.42
मत्या परीक्ष्य मेधावी बुद्ध्या संपाद्य चासकृत् ।
श्रुत्वा दृष्ट्वाथ विज्ञाय प्राज्ञैर्मैत्रीं समाचरेत् ॥ ५.३९.४२ ॥
Tras examinar con juicio, afirmar una y otra vez con el entendimiento, y tras oír, ver y conocer, el hombre inteligente debe cultivar la amistad con los sabios.
5.39.43
अकीर्ति विनयो हन्ति हन्त्यनर्थं पराक्रमः ।
हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधमाचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ ५.३९.४३ ॥
La humildad destruye la deshonra, el valor destruye la desgracia. La paciencia destruye siempre la ira, y la buena conducta destruye los malos presagios.
5.39.44
परिच्छदेन क्षेत्रेण वेश्मना परिचर्यया ।
परीक्षेत कुलं राजन्भोजनाच्छादनेन च ॥ ५.३९.४४ ॥
Oh rey, uno debe probar a una familia por su séquito, sus tierras, su casa, su servicio, y por su comida y vestido.
5.39.45
उपस्थितसय कामस्य प्रतिवादो न विद्यते ।
अपि निर्मुक्तदेहस्य कामरक्तस्य किं पुनः ॥ ५.३९.४५ ॥
Contra el deseo que se presenta no hay resistencia; ni siquiera para quien ha abandonado el cuerpo. ¡Cuánto más para quien está teñido de deseo!
5.39.46
प्राज्ञोपसेविनं वैद्यं धार्मिकं प्रियदर्शनम् ।
मित्रवन्तं सुवाक्यं च सुहृदं परिपालयेत् ॥ ५.३९.४६ ॥
Uno debe cuidar al hombre que sirve a los sabios, al hábil, al justo de aspecto agradable, al que tiene amigos, al de buenas palabras y al bien intencionado.
5.39.47
दुष्कुलीनः कुलीनो वा मर्यादां यो न लङ्घयेत् ।
धर्मापेक्षी मृदुर्ह्रीमान्स कुलीनशताद्वरः ॥ ५.३९.४७ ॥
Ya sea de linaje bajo o noble, quien no transgrede la decencia, atento al dharma, suave y modesto, es superior a cien de linaje noble.
5.39.48
ययोश्चित्तेन वा चित्तं निभृतं निभृतेन वा ।
समेति प्रज्ञया प्रज्ञा तयोर्मैत्री न जीर्यति ॥ ५.३९.४८ ॥
Entre dos cuya mente se encuentra con la mente, o lo oculto con lo oculto, cuya sabiduría se encuentra con la sabiduría — su amistad nunca decae.
5.39.49
दुर्बुद्धिमकृतप्रज्ञं छन्नं कूपं तृणैरिव ।
विवर्जयीत मेधावी तस्मिन्मैत्री प्रणश्यति ॥ ५.३९.४९ ॥
El sabio debe evitar a quien tiene mal juicio y discernimiento sin desarrollar, como un pozo oculto bajo la hierba; con él la amistad se pierde.
5.39.50
अवलिप्तेषु मूर्खेषु रौद्रसाहसिकेषु च ।
तथैवापेतधर्मेषु न मैत्रीमाचरेद्बुधः ॥ ५.३९.५० ॥
El sabio no debe hacer amistad con los arrogantes, los necios, los crueles y temerarios, ni igualmente con quienes han abandonado el dharma.
5.39.51
कृतज्ञं धार्मिकं सत्यमक्षुद्रं दृढभक्तिकम् ।
जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रमित्यभिवाञ्छति ॥ ५.३९.५१ ॥
Se debe desear como amigo a quien es agradecido, justo, veraz, generoso, firme en su devoción, dueño de sus sentidos y estable en su conducta.
5.39.52
इन्द्रियाणामनुत्सर्गो मृत्युनापि विशिष्यते ।
अत्यर्थं पुनरुत्सर्गः सादयेद्दैवतानपि ॥ ५.३९.५२ ॥
No refrenar los sentidos es peor incluso que la muerte; y, a su vez, la indulgencia excesiva puede arruinar incluso a los dioses.
5.39.53
मार्दवं सर्वभूतानामनसूया क्षमा धृतिः ।
आयुष्याणि बुधाः प्राहुर्मित्राणां चाविमानना ॥ ५.३९.५३ ॥
La dulzura hacia todos los seres, la ausencia de envidia, la paciencia, la firmeza y no faltar al respeto a los amigos: los sabios dicen que estas son las cualidades que prolongan la vida.
5.39.54
अपनीतं सुनीतेन योऽर्थं प्रत्यानिनीपते ।
मतिमास्थाय सुदृढां तदकापुरुषव्रतम् ॥ ५.३९.५४ ॥
Oh señor de los hombres, quien, mediante una buena política y apoyado en un juicio muy firme, recupera lo que le ha sido arrebatado: ese es el voto de quien no es un cobarde.
5.39.55
आयत्यां प्रतिकारज्ञस्तदात्वे दृढनिश्चयः ।
अतीते कार्यशेषज्ञो नरोऽर्थैर्न प्रहीयते ॥ ५.३९.५५ ॥
El hombre que conoce el remedio para lo venidero, es firme en su resolución para el presente y comprende lo que queda por hacer del pasado, no es privado de sus fines.
5.39.56
कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते ।
तदेवापहरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत् ॥ ५.३९.५६ ॥
Aquello que el hombre practica constantemente en obra, mente y palabra, eso mismo lo arrastra; por tanto, debe practicar lo bueno.
5.39.57
मङ्गलालम्भनं योगः श्रुतमुत्थानमार्जवम् ।
भूतिमेतानि कुर्वन्ति सतां चाभीक्ष्णदर्शनम् ॥ ५.३९.५७ ॥
Tocar cosas auspiciosas, la disciplina, el saber, el esfuerzo, la rectitud y contemplar constantemente a los buenos: estos traen prosperidad.
5.39.58
अनिर्वेदः श्रियो मूलं लाभस्य च शुभस्य च ।
महान्भवत्यनिर्विष्णः सुखं चानन्त्यमश्नुते ॥ ५.३९.५८ ॥
No desanimarse es la raíz de la fortuna, del provecho y del bien; quien no se abate se vuelve grande y alcanza una felicidad sin fin.
5.39.59
नातः श्रीमत्तरं किंचिदन्यत्पथ्यतमं मतम् ।
प्रभविष्णोर्यथा तात क्षमा सर्वत्र सर्वदा ॥ ५.३९.५९ ॥
Hijo querido, no se considera otra cosa más gloriosa ni más saludable que el perdón, que el poderoso debe practicar siempre y en todas partes.
5.39.60
क्षमेदशक्तः सर्वस्य शक्तिमान्धर्मकारणात् ।
अर्थानर्थौ समौ यस्य तस्य नित्यं क्षमा हिता ॥ ५.३९.६० ॥
El débil debe perdonar, y el poderoso debe perdonar por el bien del dharma; para quien la ganancia y la pérdida son iguales, el perdón es siempre beneficioso.
5.39.61
यत्सुखं सेवमानोऽपि धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कामं तदुपसेवेत न मूढव्रतमाचरेत् ॥ ५.३९.६१ ॥
Quien disfruta del placer sin perder el dharma ni la riqueza puede gozar de él según su deseo; no debe adoptar el voto del necio.
5.39.62
दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च ।
न श्रीर्वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिताः ॥ ५.३९.६२ ॥
La fortuna no habita entre los afligidos por el dolor, los descuidados, los incrédulos, los perezosos, los indisciplinados y los carentes de iniciativa.
5.39.63
आर्जवेन नरं युक्तमार्जवात्सव्यपत्रपम् ।
अशक्तं मन्यमानास्तु धर्षयन्ति कुबुद्धयः ॥ ५.३९.६३ ॥
Los de mala mente, creyendo débil al hombre dotado de rectitud y modestia, lo humillan.
5.39.64
अत्यार्यमतिदातारमतिशूरमतिव्रतम् ।
प्रज्ञाभिमानिनं चैव श्रीर्भयान्नोपसर्पति ॥ ५.३९.६४ ॥
La fortuna, por temor, no se acerca al excesivamente noble, al excesivamente generoso, al excesivamente valiente, al excesivamente devoto de los votos, ni al orgulloso de su sabiduría.
5.39.65
न चातिगुणवत्स्वेषा नात्यन्तं निर्गुणेषु च ।
नेषा गुणान्कामयते नैर्गुण्यान्नानुरज्यते।
उन्मत्ता गौरिवान्धा श्रीः क्वचिदेवावतिष्ठते ॥ ५.३९.६५ ॥
Esta Fortuna no permanece entre los excesivamente virtuosos, ni del todo entre los carentes de virtud; no desea las virtudes ni se apega a la falta de ellas. Como una vaca ciega y enloquecida, la Fortuna se detiene solo aquí y allá.
5.39.66
अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ।
रतिपुत्रफला नारी दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ ५.३९.६६ ॥
El fruto de los Vedas es el rito agnihotra; el fruto del saber es la buena conducta y la virtud; el fruto de la mujer es el placer y los hijos; el fruto de la riqueza es dar y disfrutar.
5.39.67
अधर्मोपार्जितैरर्थैर्यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम् ।
न स तस्य फलं प्रेत्य भुङ्क्तेऽर्थस्य दुरागमात् ॥ ५.३९.६७ ॥
Quien realiza los ritos fúnebres con riqueza adquirida por la injusticia no disfruta de su fruto tras la muerte, pues la riqueza de mala procedencia es mal adquirida.
5.39.68
कान्तारे वनदुर्गेषु कृच्छ्रास्वापत्सु संभ्रमे ।
उद्यतेषु च शस्त्रेषु नास्ति सत्ववतां भयम् ॥ ५.३९.६८ ॥
En el desierto, en las fortalezas del bosque, en las dificultades, las desgracias y el tumulto, e incluso cuando las armas están alzadas, los de firme ánimo no tienen miedo.
5.39.69
उत्थानं संयमो दाक्ष्यमप्रमादो धृतिः स्मृतिः ।
समीक्ष्य च समारम्भो विद्धि मूलं भवस्य तु ॥ ५.३९.६९ ॥
El esfuerzo, el dominio de sí, la destreza, la vigilancia, la firmeza, la memoria y emprender algo tras la debida reflexión: sabe que estas son la raíz de la prosperidad.
5.39.70
तपो बलं तापमानां ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
हिंसा बलमसाधूनां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३९.७० ॥
La austeridad es la fuerza del asceta, el saber sagrado la fuerza de los conocedores del Veda, la violencia la fuerza de los malvados, y la paciencia la fuerza de los virtuosos.
5.39.71
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ ५.३९.७१ ॥
Hay ocho cosas que destruyen la falta de los votos rotos: el agua, las raíces, el fruto, la leche, la ofrenda, el deseo de los brahmanes, y la palabra del maestro como medicina.
5.39.72
न तत्परस्य सन्दध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
सङ्ग्रहेणैव धर्मः स्यात्कामादन्यः प्रवर्तते ॥ ५.३९.७२ ॥
No se debe hacer a otro lo que es desagradable para uno mismo; en breve, esto es el dharma, y lo que va más allá surge del deseo.
5.39.73
अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं नाधुना जयेत् ।
जयेत्कदर्यं दानेन जयेन्मत्येन चानृतम् ॥ ५.३९.७३ ॥
Venza la ira con la no ira, venza al malvado con la bondad, venza al avaro con la generosidad y venza la mentira con la verdad.
5.39.74
स्त्रीधूर्तकेऽलसे भीरौ चण्डे पुरुषमानिनि ।
चोरे कृतघ्ने विश्वासो न कार्यो न च नास्तिके ॥ ५.३९.७४ ॥
No se debe depositar confianza en una mujer o en un tramposo, en el perezoso, el cobarde, el feroz, el hombre orgulloso de su virilidad, el ladrón, el desagradecido ni el ateo.
5.39.75
अभिवादनशीलप्य नित्यं वृद्धोपसेविनः ।
चत्वारि संप्रवर्धन्ते कीर्तिरापुर्यशो बलम् ॥ ५.३९.७५ ॥
Para quien siempre tiene la costumbre de saludar con respeto y sirve a los ancianos, cuatro cosas crecen: la fama, la larga vida, la gloria y la fuerza.
5.39.76
अतिक्लेशेन येऽथोः स्वधर्मस्यानिक्रमेण वा ।
अरेर्वा प्रणिपातेन मा तेषु मनः कृथाः ॥ ५.३९.७६ ॥
No pongas tu mente en quienes lo consiguen mediante un sufrimiento extremo, o sin transgredir su propio deber, o postrándose ante un enemigo.
5.39.77
अविद्यः पुरुषः शोच्यः शोच्यं मैथुनमप्रजम् ।
निराहाराः प्रजाः शोच्याः शोच्यं राष्ट्रमराजकं ॥ ५.३९.७७ ॥
El hombre sin instrucción es digno de lástima; la unión sexual sin descendencia es digna de lástima; los súbditos sin alimento son dignos de lástima; el reino sin rey es digno de lástima.
5.39.78
अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
असंभोगो जरा स्त्रीणां वाक्छल्यं मनसो जरा ॥ ५.३९.७८ ॥
Para los seres encarnados, el camino es la vejez; para las montañas, el agua es la vejez; para las mujeres, la falta de disfrute es la vejez; para la mente, la espina de las palabras hirientes es la vejez.
5.39.79
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या वाह्लीकाः पुरुषस्यानृतं मलम् ॥ ५.३९.७९ ॥
El descuido de la recitación es la impureza de los Vedas, y la falta de votos es la impureza del brahmán. Los Vāhlīkas son la impureza de la tierra; la mentira es la impureza del hombre.
5.39.80
कौतूहलमला साध्वी विप्रवासमलाः स्त्रियः ॥ ५.३९.८० ॥
La curiosidad es la impureza de la mujer virtuosa, y vivir lejos del hogar es la impureza de las mujeres.
5.39.81
सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।
ज्ञेयं त्रपुमलं सीमं सीसस्यापि मलं मलम् ॥ ५.३९.८१ ॥
La impureza del oro es la plata, y la impureza de la plata es el estaño. La impureza del estaño debe saberse que es el plomo, y la impureza del plomo es también impureza.
5.39.82
न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन जयेत्स्त्रियः ।
नेन्धनेन जयेदग्निं न पानेन सुरां जयेत् ॥ ५.३९.८२ ॥
No se debe vencer el sueño con sueño, ni vencer a las mujeres con deseo. No se debe vencer al fuego con leña, ni vencer al licor bebiéndolo.
5.39.83
यस्य दानजितं मित्रं शत्रवो युधि निर्जिताः ।
अन्नपानजिता दाराः सफलं तस्य जीवितम् ॥ ५.३९.८३ ॥
Aquel cuyo amigo ha sido ganado con dádivas, cuyos enemigos han sido vencidos en batalla y cuyas esposas han sido ganadas con comida y bebida, su vida es fructífera.
5.39.84
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
धृतराष्ट्र विमुञ्चेच्छां न कथञ्चिन्न जीव्यते ॥ ५.३९.८४ ॥
Viven los que tienen mil, y también viven los que tienen cien. Oh Dhṛtarāṣṭra, abandona el deseo; de ninguna manera se puede vivir así.
5.39.85
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ ५.३९.८५ ॥
Todo lo que hay en la tierra —arroz y cebada, oro, ganado y mujeres— no basta para un solo hombre; quien lo ve y no se deja cegar (es sabio).
5.39.86
राजन्भूयो ब्रवीमि त्वां पुत्रेषु सममाचर ।
समता यदि ते राजन्स्वेषु पाण्डुसुतेषु वा ॥ ५.३९.८६ ॥
Oh rey, lo digo de nuevo: trata a tus hijos con igual consideración. Oh rey, si tienes igualdad hacia los tuyos y hacia los hijos de Pāṇḍu (eso es lo mejor).