マハーバーラタ · 章 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
अनीश्वरोऽयं पुरुषो भवाभवे ।
सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा।
धात्रा तु दिष्टस्य वशे कृतोऽयं ।
तस्माद्वद त्वं श्रवणे धृतोऽहम् ॥ ५.३९.१ ॥
人は栄枯盛衰の主ではない。糸に繋がれた木の人形のように、創造主が定めた運命の支配下にある。ゆえに話せ、私は注意深く聞いている。
5.39.2
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ।
लभते बुध्द्यवज्ञानमवमानं च भारत ॥ ५.३९.२ ॥
時宜を得ぬ言葉は、たとえブリハスパティが語ったとしても、知恵を軽んじられ侮辱を受けるだけだ、バーラタよ。
5.39.3
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रमूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ ५.३९.३ ॥
施しによって愛される者もいれば、心地よい言葉によって、また計略の力によって愛される者もいる。愛される者は、まさに愛されるのである。
5.39.4
द्वेष्यो न साधुर्भवति न मेधावी न पण्डितः ।
प्रिये शुभानि कार्याणि द्वेष्ये पापानि चैव ह ॥ ५.३९.४ ॥
憎まれる者は善人にも賢者にも学者にもならない。愛される者には善行がなされ、憎まれる者には実に悪行がなされる。
5.39.5
उक्तं मया जातमात्रेऽपि राजन् ।
दुर्योधनं त्यज पुत्रं त्वमेकम्।
तस्य त्यागात्पुत्रशतस्य वृद्धि-
रस्यात्यागात्पुत्रशतस्य नाशः ॥ ५.३९.५ ॥
王よ、生まれた時にすでに私は言った──お前の一人の息子ドゥルヨーダナを捨てよ。彼を捨てれば百人の息子が栄え、捨てなければ百人の息子が滅びる。
5.39.6
न वृद्धिर्बहुमन्तव्या या वृद्धिः क्षयमावहेत् ।
क्षयोऽपि बहुमन्तव्यो यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ॥ ५.३९.६ ॥
衰えをもたらす繁栄は大切にすべきではない。繁栄をもたらす衰えこそ大切にすべきである。
5.39.7
न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ।
क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत् ॥ ५.३९.७ ॥
大王よ、増大をもたらす損失は損失ではない。ここで損失とみなすべきは、それを得て人が多くを破壊してしまうもののことである。
5.39.8
समृद्धा गुणतः केचिद्भवन्ति धनतोऽपरे ।
धनवृद्धान्गुणैर्हीनान्धृतराष्ट्र विवर्जय ॥ ५.३९.८ ॥
ある者は徳によって栄え、ある者は富によって栄える。ドリタラーシトラよ、富で増えたが徳を欠く者たちを退けよ。
5.39.9
सर्वं त्वमायतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम् ।
न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.३९.९ ॥
お前の言うことはすべて未来にふさわしく、賢者にも認められるものだ。しかし私は息子を捨てることはできない。ダルマのあるところに勝利がある。
5.39.10
अतीव गुणसंपन्नो न जातुः विनयान्वितः ।
सुसूक्ष्ममपि भूतानामुपमर्दमुपेक्षते ॥ ५.३९.१० ॥
徳を十分に備え、謙虚な者は、生きものに対するごくわずかな害さえも決して見過ごさない。
5.39.11
परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च ।
परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः ॥ ५.३९.११ ॥
他人を誹謗することを楽しみ、他人の苦しみを生じさせることに励み、互いの敵対にいつも立ち上がる者たちは、絶えず努力する。
5.39.12
सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद्भयम् ।
अर्थादाने महान्दोषः प्रदाने च महद्भयम् ॥ ५.३९.१२ ॥
その姿を見ることさえ欠点のある者たちと共に暮らすことには大きな恐れがある。富を受け取ることには大きな過ちがあり、与えることにも大きな恐れがある。
5.39.13
ये वै भेदनशीलास्तु सकामा निस्त्रपाः शठाः ।
ये पापा इति विख्याताः संवासे पिरिगर्हिताः ॥ ५.३९.१३ ॥
分裂を好み、欲望に満ち、恥知らずで狡猾、罪人として知られる者たちは、共に暮らすことが非難される。
5.39.14
युक्ताश्चान्यैर्महादोषैर्ये नरास्तान्विवर्जयेत् ।
निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर्नीचे प्रणश्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
他の大きな欠点を抱える人々は避けるべきである。友情が離れると、卑しい者への愛情は失われる。
5.39.15
या चैव फलनिर्वृतिः सौहृदे चैव यत्सुखम् ।
यतते चापवादाय यत्नमारभते क्षये ॥ ५.३९.१५ ॥
友情にある満足の果実と、そこにある幸福。中傷のために努め、破滅のために励む者は……
5.39.16
अल्पेऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिमधिगच्छति ।
तादृशैः सङ्गतं नीचैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ।
निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान्दूराद्विवर्जयेत् ॥ ५.३९.१६ ॥
わずかな害を受けても、迷いのためにその人は安らぎを得ない。そのような卑しく残酷で未熟な心の者との交わりを、知恵で熟考した賢者は遠くから避けるべきである。
5.39.17
यो ज्ञातिमनुगृह्णाति दरिद्रं दीनमातुरम् ।
स पुत्रपशुभिर्वृद्धिं श्रेयश्चानन्त्यमश्रुते ॥ ५.३९.१७ ॥
親族や貧しい者、哀れな者、苦しむ者に恵みを施す者は、息子と家畜によって増え、尽きることのない幸福を得る。
5.39.18
ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर्य इच्छन्त्यात्मनः शुभम् ॥ ५.३९.१८ ॥
自らの幸福を望む者は、親族を育み守るべきである。
5.39.19
कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात्साधु समाचरं ।
श्रेयसा योक्ष्यते राजन्कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियां ॥ ५.३९.१९ ॥
王者の中の王よ、ゆえに一族の繁栄のために善く振る舞え。王よ、親族を敬う者は幸福と結ばれるであろう。
5.39.20
विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ ।
किंपुनर्गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः ॥ ५.३९.२० ॥
バラタの牡牛よ、徳を欠く親族であっても守るべきである。ましてや徳あり、そなたの恩恵を望む者はなおさらである。
5.39.21
प्रसादं कुरु वीराणां पाण्डवानां विशांपते ।
दीयतां ग्रामकाः केचित्तेषां वृत्त्यर्थमीश्वर ॥ ५.३९.२१ ॥
民の主よ、英雄なるパーンダヴァ兄弟に恩恵を示せ。主よ、彼らの生計のために村々を与えよ。
5.39.22
एवं लोके यशः प्राप्तं भविष्यति नराधिप ।
वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात शासनम् ॥ ५.३९.२२ ॥
人の主よ、このようにして世に名声が得られるであろう。親愛なる者よ、年長者であるそなたは息子たちを統率すべきである。
5.39.23
मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम् ।
ज्ञातिभिर्विग्रहस्तात न कर्तव्यः शुभार्थिना।
सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर्भरतर्षभ ॥ ५.३९.२३ ॥
私の有益な言葉も聞くべきである。私をそなたの幸福を願う者と知れ。親愛なる者よ、善を求める者は親族と争うべきではない。バラタの牡牛よ、快楽は親族とともに味わうべきである。
5.39.24
संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम् ।
ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ ५.३९.२४ ॥
親族とともに食事をし、語り合い、互いに愛情を示すべきである。決して敵対があってはならない。
5.39.25
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मञ्जयन्ति च ।
सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मञ्जयन्ति च ॥ ५.३९.२५ ॥
この世では親族が救い、親族が沈めもする。善き行いの者はここで救い、悪しき行いの者は沈める。
5.39.26
सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्जवान्प्रति मानद ।
अधर्षणीयः शत्रूणां तैर्वृतस्त्वं भविष्यति ॥ ५.३९.२६ ॥
王の中の王よ、名誉を与える者よ、パーンダヴァたちに対して善き振る舞いをせよ。そうすれば敵に侵されぬ者となり、彼らに囲まれるであろう。
5.39.27
श्रीमन्तं ज्ञातिमासाद्य यो ज्ञातिरवसीदति ।
दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति ॥ ५.३९.२७ ॥
富裕な親族のもとに赴きながらなお困窮する親族は、毒を塗った手の鹿のように、その人の過ちを被る。
5.39.28
पश्चादपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति ।
तान्वा हतान्सुतान्वापि श्रुत्वा तदनुचिन्तय ॥ ५.३९.२८ ॥
人の中の最上の者よ、後になってもお前には苦悩が生じるであろう。彼らが殺されたこと、あるいはお前の息子たちが殺されたことを聞いて、そのことをよく考えよ。
5.39.29
येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा ।
आदावेन न तत्कुर्यादध्रुवे जीविते सति ॥ ५.३९.२९ ॥
それによって人が寝台に伏して苦しむことになる行いは、初めからしてはならない。命は定まらぬものなのだから。
5.39.30
न कश्चिन्नापनयते पुमानन्यत्र भार्गवात् ।
शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति ॥ ५.३९.३० ॥
バールガヴァ（シュクラ）を除き、行為の報いから逃れうる人はいない。しかし残りの果報の成就は、ただ賢者の中にとどまるのである。
5.39.31
दुर्योधनेन यद्येतत्पापं तेषु पुरा कृतम् ।
त्वया तत्कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर ॥ ५.३९.३१ ॥
人の王よ、もしドゥルヨーダナが以前彼らに対してこの過ちを犯したのなら、一族の長老であるあなたがそれを償わねばなりません。
5.39.32
तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः ।
भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम् ॥ ५.३९.३२ ॥
人の中の最上の者よ、彼らを本来の地位に据えたなら、あなたは世において汚れなく、賢者から敬われるでしょう。
5.39.33
सुव्याहृतानि धीराणां फलतः परिचिन्त्य यः ।
अध्यवस्यति कार्येषु चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.३९.३३ ॥
堅固な人々の善い言葉を、その結果を考えて吟味し、行いに決意する者は、長く名声にとどまる。
5.39.34
असम्यगुपयुक्तं हि ज्ञानं सुकुशलैरपि ।
उपलभ्यं चाविदितं विदितं चाननुष्ठितम् ॥ ५.३९.३४ ॥
非常に熟達した者の知識でも、正しく用いられなければ、得ても未知のままである。知っていても実行されなければ無益である。
5.39.35
पापोदयफलं विद्वान्यो नारभति वर्धते ॥ ५.३९.३५ ॥
罪の現れの果報をもたらすことを始めない賢者は繁栄する。
5.39.36
यस्तु पूर्वकृतं पापमविमृश्यानुवर्तते ।
अगाधपङ्के दुर्मेधा विषमे विनिपात्यते ॥ ५.३९.३६ ॥
愚かな者は、以前に犯した罪を熟慮せずにそのまま続けるなら、底なしの泥濘、険しい所へ突き落とされる。
5.39.37
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् ।
अर्थसन्ततिकामश्च रक्षेदेतानि नित्यशः ॥ ५.३९.३७ ॥
賢者は秘密の協議が漏れる六つの門を見分けるべきであり、富の絶え間ない流れを望む者はそれらを常に守るべきである。
5.39.38
मदं स्वप्नपविज्ञानमाकारं चात्मसंभवम् ।
दुष्टामात्येषु विश्रम्भं दूताच्चाकुशलादपि ॥ ५.३९.३८ ॥
酔い、眠り、不注意、内から湧き出る表情、邪悪な大臣への信頼、そして不器用な使者への信頼。
5.39.39
द्वाराण्येतानि यो ज्ञात्वा संवृणोति सदा नृप ।
त्रिवर्गाचरणे युक्तः स शत्रूनधितिष्ठति ॥ ५.३९.३९ ॥
王よ、これらの門を知り、常にそれを閉ざし、三つの目的の実践に励む者は、敵を征服する。
5.39.40
नवै श्रुतमविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य वा ।
धर्मार्थौ वेदुतुं शक्यौ बृहस्पतिसमैरपि ॥ ५.३९.४० ॥
聖典を学ばず、長老に仕えなければ、ブリハスパティに等しい者でさえ、ダルマとアルタを知ることはできない。
5.39.41
नष्टं समुद्रे पतितं नष्टं वाक्यमशृण्वति ।
अनात्मनि श्रुतं नष्टं नष्टं हुतमनग्निकम् ॥ ५.३९.४१ ॥
海に落ちたものは失われる。聞かぬ者に語られた言葉は失われる。自制なき者の聞いたことは失われる。火なき供物は失われる。
5.39.42
मत्या परीक्ष्य मेधावी बुद्ध्या संपाद्य चासकृत् ।
श्रुत्वा दृष्ट्वाथ विज्ञाय प्राज्ञैर्मैत्रीं समाचरेत् ॥ ५.३९.४२ ॥
聡明な人は、判断によって吟味し、知性によって幾度も確かめ、聞き、見、知った上で、賢者と友情を結ぶべきである。
5.39.43
अकीर्ति विनयो हन्ति हन्त्यनर्थं पराक्रमः ।
हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधमाचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ ५.३९.४३ ॥
謙遜は悪名を滅ぼし、勇気は災いを滅ぼす。忍耐は常に怒りを滅ぼし、善い行いは凶兆を滅ぼす。
5.39.44
परिच्छदेन क्षेत्रेण वेश्मना परिचर्यया ।
परीक्षेत कुलं राजन्भोजनाच्छादनेन च ॥ ५.३९.४४ ॥
王よ、家族は従者、土地、住居、奉仕、そして食事と衣服によって試されるべきである。
5.39.45
उपस्थितसय कामस्य प्रतिवादो न विद्यते ।
अपि निर्मुक्तदेहस्य कामरक्तस्य किं पुनः ॥ ५.३९.४५ ॥
現れた欲望に対して抵抗はない。身体を捨てた者にさえないのだ。ましてや欲望に染まった者は言うまでもない。
5.39.46
प्राज्ञोपसेविनं वैद्यं धार्मिकं प्रियदर्शनम् ।
मित्रवन्तं सुवाक्यं च सुहृदं परिपालयेत् ॥ ५.३९.४६ ॥
賢者に仕える者、学識ある者、正しく見目麗しい者、友人を持つ者、善い言葉を語る者、そして友を大切にすべきである。
5.39.47
दुष्कुलीनः कुलीनो वा मर्यादां यो न लङ्घयेत् ।
धर्मापेक्षी मृदुर्ह्रीमान्स कुलीनशताद्वरः ॥ ५.३९.४७ ॥
家柄が低くとも高くとも、礼節を越えず、ダルマを重んじ、温和で慎み深い者は、百人の高貴な家の者よりも優れている。
5.39.48
ययोश्चित्तेन वा चित्तं निभृतं निभृतेन वा ।
समेति प्रज्ञया प्रज्ञा तयोर्मैत्री न जीर्यति ॥ ५.३९.४८ ॥
心と心が通じ合い、内に秘めたものと内に秘めたものが響き合い、知恵と知恵が出会う二人の友情は、決して衰えることがない。
5.39.49
दुर्बुद्धिमकृतप्रज्ञं छन्नं कूपं तृणैरिव ।
विवर्जयीत मेधावी तस्मिन्मैत्री प्रणश्यति ॥ ५.३९.४९ ॥
賢者は、悪い判断力と未熟な見識の者を、草に覆われた井戸のように避けるべきである。その者との友情は滅びる。
5.39.50
अवलिप्तेषु मूर्खेषु रौद्रसाहसिकेषु च ।
तथैवापेतधर्मेषु न मैत्रीमाचरेद्बुधः ॥ ५.३९.५० ॥
賢者は、傲慢な者、愚か者、残酷で向こう見ずな者、そして同様に法を捨てた者と友情を結ぶべきではない。
5.39.51
कृतज्ञं धार्मिकं सत्यमक्षुद्रं दृढभक्तिकम् ।
जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रमित्यभिवाञ्छति ॥ ५.३९.५१ ॥
感謝の心があり、法にかない、真実を語り、度量が大きく、信仰が堅く、感覚を制御し、振る舞いの安定した者を友として望むべきである。
5.39.52
इन्द्रियाणामनुत्सर्गो मृत्युनापि विशिष्यते ।
अत्यर्थं पुनरुत्सर्गः सादयेद्दैवतानपि ॥ ५.३९.५२ ॥
感覚を抑えないことは死よりも悪い。そして逆に、過度に放縦になれば神々さえも滅ぼしうる。
5.39.53
मार्दवं सर्वभूतानामनसूया क्षमा धृतिः ।
आयुष्याणि बुधाः प्राहुर्मित्राणां चाविमानना ॥ ५.३९.५३ ॥
あらゆる生き物への柔和さ、嫉妬のないこと、忍耐、堅固さ、そして友を侮らないこと——賢者はこれらが寿命を延ばす徳であると言う。
5.39.54
अपनीतं सुनीतेन योऽर्थं प्रत्यानिनीपते ।
मतिमास्थाय सुदृढां तदकापुरुषव्रतम् ॥ ५.३९.५४ ॥
人の主よ、良き策略によって、きわめて堅固な判断に拠り、奪われたものを取り戻す者——それこそが臆病者ではない者の誓いである。
5.39.55
आयत्यां प्रतिकारज्ञस्तदात्वे दृढनिश्चयः ।
अतीते कार्यशेषज्ञो नरोऽर्थैर्न प्रहीयते ॥ ५.३९.५५ ॥
未来への対策を知り、現在に堅い決意を持ち、過去に残された務めを理解する人は、その目的を失うことがない。
5.39.56
कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते ।
तदेवापहरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत् ॥ ५.३९.५६ ॥
人が行為・心・言葉で絶えず行うもの、それこそが人を運び去る。ゆえに善を行うべきである。
5.39.57
मङ्गलालम्भनं योगः श्रुतमुत्थानमार्जवम् ।
भूतिमेतानि कुर्वन्ति सतां चाभीक्ष्णदर्शनम् ॥ ५.३९.५७ ॥
吉祥なものに触れること、修行、学問、努力、誠実、そして善人を絶えず見ること——これらが繁栄をもたらす。
5.39.58
अनिर्वेदः श्रियो मूलं लाभस्य च शुभस्य च ।
महान्भवत्यनिर्विष्णः सुखं चानन्त्यमश्नुते ॥ ५.३९.५८ ॥
落胆しないことは幸運と利益と善の根である。落ち込まない人は偉大となり、限りない幸福を得る。
5.39.59
नातः श्रीमत्तरं किंचिदन्यत्पथ्यतमं मतम् ।
प्रभविष्णोर्यथा तात क्षमा सर्वत्र सर्वदा ॥ ५.३९.५९ ॥
わが子よ、寛容ほど尊く、益となるものは他にないとされる。力ある者は、いつでもどこでも寛容であるべきだ。
5.39.60
क्षमेदशक्तः सर्वस्य शक्तिमान्धर्मकारणात् ।
अर्थानर्थौ समौ यस्य तस्य नित्यं क्षमा हिता ॥ ५.३९.६० ॥
弱き者は赦すべきであり、強き者も法のために赦すべきである。利と損を等しく見る者にとって、寛容は常に益となる。
5.39.61
यत्सुखं सेवमानोऽपि धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कामं तदुपसेवेत न मूढव्रतमाचरेत् ॥ ५.३९.६१ ॥
法と富を損なうことなく楽しみを享受する者は、望むままにそれを味わってよい。愚者の誓いを行ってはならない。
5.39.62
दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च ।
न श्रीर्वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिताः ॥ ५.३९.६२ ॥
悲しみに苦しむ者、怠慢な者、無信仰の者、怠け者、自制しない者、気力を欠く者のもとには、吉祥（シュリー）は宿らない。
5.39.63
आर्जवेन नरं युक्तमार्जवात्सव्यपत्रपम् ।
अशक्तं मन्यमानास्तु धर्षयन्ति कुबुद्धयः ॥ ५.३९.६३ ॥
誠実さと慎み深さを備えた人を、その素直さゆえに無力だと思い、悪知恵の者たちは侮辱する。
5.39.64
अत्यार्यमतिदातारमतिशूरमतिव्रतम् ।
प्रज्ञाभिमानिनं चैव श्रीर्भयान्नोपसर्पति ॥ ५.३९.६४ ॥
あまりに高潔で、あまりに施しを好み、あまりに勇敢で、あまりに誓戒に厳しく、知恵を誇る者には、吉祥は恐れて近づかない。
5.39.65
न चातिगुणवत्स्वेषा नात्यन्तं निर्गुणेषु च ।
नेषा गुणान्कामयते नैर्गुण्यान्नानुरज्यते।
उन्मत्ता गौरिवान्धा श्रीः क्वचिदेवावतिष्ठते ॥ ५.३९.६५ ॥
この吉祥は、あまりに徳の高い者のもとにも、まったく徳のない者のもとにも長く留まらない。徳を求めることもなく、無徳に執着することもない。狂った盲目の牛のように、吉祥はただ時折どこかに留まるだけである。
5.39.66
अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ।
रतिपुत्रफला नारी दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ ५.३९.६६ ॥
ヴェーダの果実はアグニホートラの祭式である。学問の果実は品行と徳である。女性の果実は喜びと子である。富の果実は施しと享受である。
5.39.67
अधर्मोपार्जितैरर्थैर्यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम् ।
न स तस्य फलं प्रेत्य भुङ्क्तेऽर्थस्य दुरागमात् ॥ ५.३९.६७ ॥
不正によって得た財で葬送の儀礼を行う者は、死後その果報を受けない。不正に得た財は悪しき獲得だからである。
5.39.68
कान्तारे वनदुर्गेषु कृच्छ्रास्वापत्सु संभ्रमे ।
उद्यतेषु च शस्त्रेषु नास्ति सत्ववतां भयम् ॥ ५.३९.६८ ॥
砂漠や森の要害、苦難、災厄、混乱のなかで、武器が振り上げられていても、気力ある者には恐れがない。
5.39.69
उत्थानं संयमो दाक्ष्यमप्रमादो धृतिः स्मृतिः ।
समीक्ष्य च समारम्भो विद्धि मूलं भवस्य तु ॥ ५.३९.६९ ॥
努力、自制、巧みさ、怠らないこと、堅固さ、記憶、そして熟慮の後に事を始めること。これらこそ繁栄の根本だと知れ。
5.39.70
तपो बलं तापमानां ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
हिंसा बलमसाधूनां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३९.७० ॥
苦行は苦行者の力、ブラフマン（ヴェーダ）はブラフマンを知る者の力、暴力は不善な者の力、忍耐は徳ある者の力である。
5.39.71
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ ५.३९.७१ ॥
誓戒を破った過ちを消す八つのもの：水、根、果実、乳、供物、バラモンの望み、そして師の言葉という薬である。
5.39.72
न तत्परस्य सन्दध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
सङ्ग्रहेणैव धर्मः स्यात्कामादन्यः प्रवर्तते ॥ ५.३९.७२ ॥
自分にとって不快なことを他人にしてはならない。要するにこれがダルマであり、それ以外のものは欲望から生じる。
5.39.73
अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं नाधुना जयेत् ।
जयेत्कदर्यं दानेन जयेन्मत्येन चानृतम् ॥ ५.३९.७३ ॥
怒りは無怒によって克服し、悪人は善によって、けちは布施によって、虚偽は真実によって克服せよ。
5.39.74
स्त्रीधूर्तकेऽलसे भीरौ चण्डे पुरुषमानिनि ।
चोरे कृतघ्ने विश्वासो न कार्यो न च नास्तिके ॥ ५.३९.७४ ॥
女や詐欺師、怠け者、臆病者、激しい者、男らしさを誇る者、盗人、恩知らず、無神論者を信頼してはならない。
5.39.75
अभिवादनशीलप्य नित्यं वृद्धोपसेविनः ।
चत्वारि संप्रवर्धन्ते कीर्तिरापुर्यशो बलम् ॥ ५.३९.७५ ॥
常に礼をもって挨拶し、年長者に仕える人には、名声、寿命、栄誉、力の四つが増大する。
5.39.76
अतिक्लेशेन येऽथोः स्वधर्मस्यानिक्रमेण वा ।
अरेर्वा प्रणिपातेन मा तेषु मनः कृथाः ॥ ५.३९.७६ ॥
極度の苦しみによって、あるいは自らの義務を破らずに、あるいは敵に平伏して得る者たちに心を向けてはならない。
5.39.77
अविद्यः पुरुषः शोच्यः शोच्यं मैथुनमप्रजम् ।
निराहाराः प्रजाः शोच्याः शोच्यं राष्ट्रमराजकं ॥ ५.३९.७७ ॥
無学の人は哀れむべきである。子のない交わりは哀れむべきである。食のない民は哀れむべきである。王のない国は哀れむべきである。
5.39.78
अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
असंभोगो जरा स्त्रीणां वाक्छल्यं मनसो जरा ॥ ५.३९.७८ ॥
身を持つ者にとっては道程が老いであり、山々にとっては水が老いであり、女性にとっては交わりの欠如が老いであり、心にとっては言葉の棘が老いである。
5.39.79
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या वाह्लीकाः पुरुषस्यानृतं मलम् ॥ ५.३९.७९ ॥
誦習しないことがヴェーダの汚れであり、誓戒を守らないことがバラモンの汚れである。ヴァーフリーカ人が大地の汚れであり、虚偽が人の汚れである。
5.39.80
कौतूहलमला साध्वी विप्रवासमलाः स्त्रियः ॥ ५.३९.८० ॥
好奇心が貞淑な女性の汚れであり、家を離れて暮らすことが女性の汚れである。
5.39.81
सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।
ज्ञेयं त्रपुमलं सीमं सीसस्यापि मलं मलम् ॥ ५.३९.८१ ॥
金の汚れは銀であり、銀の汚れは錫である。錫の汚れは鉛と知るべきであり、鉛の汚れもまた汚れである。
5.39.82
न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन जयेत्स्त्रियः ।
नेन्धनेन जयेदग्निं न पानेन सुरां जयेत् ॥ ५.३९.८२ ॥
眠りによって睡眠に勝ってはならず、欲望によって女性に勝ってはならない。燃料によって火に勝ってはならず、飲むことによって酒に勝ってはならない。
5.39.83
यस्य दानजितं मित्रं शत्रवो युधि निर्जिताः ।
अन्नपानजिता दाराः सफलं तस्य जीवितम् ॥ ५.३९.८३ ॥
施しによって友を得て、戦いで敵を打ち破り、飲食によって妻たちを得た者——その人生は実り多い。
5.39.84
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
धृतराष्ट्र विमुञ्चेच्छां न कथञ्चिन्न जीव्यते ॥ ५.३९.८४ ॥
千人を抱える者も生きており、百人を抱える者も生きている。ドリタラーシュトラよ、欲望を捨てよ。どうあっても、そのように生きることはできない。
5.39.85
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ ५.३९.८५ ॥
地上の米と大麦、黄金、家畜、女性——これらすべてさえ一人の人には足りないと見ながら、迷わない者（それが賢者）である。
5.39.86
राजन्भूयो ब्रवीमि त्वां पुत्रेषु सममाचर ।
समता यदि ते राजन्स्वेषु पाण्डुसुतेषु वा ॥ ५.३९.८६ ॥
王よ、もう一度言う。息子たちに平等に振る舞え。王よ、もしお前が自分の息子たちとパーンドゥの息子たちに対して平等の心を持つなら（それが最善である）。