ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
अनीश्वरोऽयं पुरुषो भवाभवे ।
सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा।
धात्रा तु दिष्टस्य वशे कृतोऽयं ।
तस्माद्वद त्वं श्रवणे धृतोऽहम् ॥ ५.३९.१ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଉନ୍ନତି ଓ ଅବନତିର ପ୍ରଭୁ ନୁହେଁ; ସୂତାରେ ବାନ୍ଧିଥିବା କାଠ ପୁତୁଳା ପରି ସେ ବିଧାତାର ବିଧାନ ଅଧୀନ। ତେଣୁ ତୁମେ କୁହ; ମୁଁ ମନ ଦେଇ ଶୁଣୁଛି।
5.39.2
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ।
लभते बुध्द्यवज्ञानमवमानं च भारत ॥ ५.३९.२ ॥
ଅସମୟରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିର ଅବଜ୍ଞା ଓ ଅପମାନ ହିଁ ପାଏ, ହେ ଭାରତ।
5.39.3
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रमूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ ५.३९.३ ॥
କେହି ଦାନରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, କେହି ମଧୁର ବାଣୀରେ, ଅନ୍ୟ କେହି ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ବଳରେ; ଯେ ପ୍ରିୟ ସେ ପ୍ରିୟ ହିଁ।
5.39.4
द्वेष्यो न साधुर्भवति न मेधावी न पण्डितः ।
प्रिये शुभानि कार्याणि द्वेष्ये पापानि चैव ह ॥ ५.३९.४ ॥
ଦ୍ୱେଷର ପାତ୍ର ଲୋକ ସାଧୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ମେଧାବୀ ହୁଏ ନାହିଁ, ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଶୁଭକର୍ମ ଓ ଦ୍ୱେଷ୍ୟ ପାଇଁ ପାପକର୍ମ ହିଁ ହୁଏ।
5.39.5
उक्तं मया जातमात्रेऽपि राजन् ।
दुर्योधनं त्यज पुत्रं त्वमेकम्।
तस्य त्यागात्पुत्रशतस्य वृद्धि-
रस्यात्यागात्पुत्रशतस्य नाशः ॥ ५.३९.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ହିଁ ମୁଁ କହିଥିଲି — ତୁମ ଏକ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗରେ ଶହେ ପୁତ୍ରଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି; ତ୍ୟାଗ ନ କଲେ ଶହେ ପୁତ୍ରଙ୍କର ନାଶ।
5.39.6
न वृद्धिर्बहुमन्तव्या या वृद्धिः क्षयमावहेत् ।
क्षयोऽपि बहुमन्तव्यो यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ॥ ५.३९.६ ॥
ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧି କ୍ଷୟ ଆଣେ ତାହାକୁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମନେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆଉ ଯେଉଁ କ୍ଷୟ ବୃଦ୍ଧି ଆଣେ ସେ କ୍ଷୟକୁ ହିଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
5.39.7
न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ।
क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत् ॥ ५.३९.७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଯେଉଁ କ୍ଷୟ ବୃଦ୍ଧି ଆଣେ ତାହା କ୍ଷୟ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ କ୍ଷୟ ବୋଲି ମାନିବା ଉଚିତ୍ ସେହି ଯାହା ପାଇ ମଣିଷ ବହୁ କିଛି ନଷ୍ଟ କରେ।
5.39.8
समृद्धा गुणतः केचिद्भवन्ति धनतोऽपरे ।
धनवृद्धान्गुणैर्हीनान्धृतराष्ट्र विवर्जय ॥ ५.३९.८ ॥
କେହି ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଧନରେ। ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଣହୀନ ହୋଇ କେବଳ ଧନରେ ବଢ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର।
5.39.9
सर्वं त्वमायतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम् ।
न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.३९.९ ॥
ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ ତାହା ସବୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଉଚିତ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମତ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ, ସେଠାରେ ଜୟ।
5.39.10
अतीव गुणसंपन्नो न जातुः विनयान्वितः ।
सुसूक्ष्ममपि भूतानामुपमर्दमुपेक्षते ॥ ५.३९.१० ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ବିନୟୀ ଲୋକ କେବେ ବି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷତିକୁ ମଧ୍ୟ ଉପେକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
5.39.11
परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च ।
परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः ॥ ५.३९.११ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିନ୍ଦାରେ ରତ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ସୃଷ୍ଟିରେ ଲାଗିଥାଆନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ପର ବିରୋଧରେ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ୟମୀ, ସେମାନେ ସତତ ପ୍ରୟାସରେ ଲାଗିଥାଆନ୍ତି।
5.39.12
सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद्भयम् ।
अर्थादाने महान्दोषः प्रदाने च महद्भयम् ॥ ५.३९.१२ ॥
ଯାହାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ହିଁ ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ବାସରେ ମହା ଭୟ ଅଛି। ଧନ ଗ୍ରହଣରେ ମହା ଦୋଷ, ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ମହା ଭୟ।
5.39.13
ये वै भेदनशीलास्तु सकामा निस्त्रपाः शठाः ।
ये पापा इति विख्याताः संवासे पिरिगर्हिताः ॥ ५.३९.१३ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସ୍ୱଭାବର, କାମନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଲଜ୍ଜ, ଠକ ଏବଂ ପାପୀ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ବାସ ନିନ୍ଦନୀୟ।
5.39.14
युक्ताश्चान्यैर्महादोषैर्ये नरास्तान्विवर्जयेत् ।
निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर्नीचे प्रणश्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
ଅନ୍ୟ ମହାଦୋଷରେ ଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ; ମିତ୍ରତା ଫେରିଗଲେ ନୀଚ ଲୋକଠାରେ ପ୍ରୀତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
5.39.15
या चैव फलनिर्वृतिः सौहृदे चैव यत्सुखम् ।
यतते चापवादाय यत्नमारभते क्षये ॥ ५.३९.१५ ॥
ମିତ୍ରତାରେ ଯେଉଁ ଫଳତୃପ୍ତି ଓ ଯେଉଁ ସୁଖ ଅଛି; ନିନ୍ଦା ପାଇଁ ଯେ ଯତ୍ନ କରେ, ବିନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରେ...
5.39.16
अल्पेऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिमधिगच्छति ।
तादृशैः सङ्गतं नीचैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ।
निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान्दूराद्विवर्जयेत् ॥ ५.३९.१६ ॥
ସାମାନ୍ୟ ଅପକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋହ ହେତୁ ସେ ଶାନ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ; ଏପରି ନୀଚ, ନିଷ୍ଠୁର, ଅପରିଷ୍କୃତ ମନର ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ବିଦ୍ୱାନ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
5.39.17
यो ज्ञातिमनुगृह्णाति दरिद्रं दीनमातुरम् ।
स पुत्रपशुभिर्वृद्धिं श्रेयश्चानन्त्यमश्रुते ॥ ५.३९.१७ ॥
ଯେ ନିଜର ଜ୍ଞାତି, ଦରିଦ୍ର, ଦୀନ ଓ ଆର୍ତ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରେ, ସେ ପୁତ୍ର ଓ ପଶୁରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଅନନ୍ତ କଲ୍ୟାଣ ଲାଭ କରେ।
5.39.18
ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर्य इच्छन्त्यात्मनः शुभम् ॥ ५.३९.१८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାତିଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
5.39.19
कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात्साधु समाचरं ।
श्रेयसा योक्ष्यते राजन्कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियां ॥ ५.३९.१९ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କୁଳର ବୃଦ୍ଧି ବିଚାରି ଭଲ ଆଚରଣ କର। ହେ ରାଜନ, ଯିଏ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ, ସେ କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେବ।
5.39.20
विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ ।
किंपुनर्गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः ॥ ५.३९.२० ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଗୁଣହୀନ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଗୁଣବାନ ଓ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକଙ୍କ କଥା ତ କହିବାର କ'ଣ ଅଛି।
5.39.21
प्रसादं कुरु वीराणां पाण्डवानां विशांपते ।
दीयतां ग्रामकाः केचित्तेषां वृत्त्यर्थमीश्वर ॥ ५.३९.२१ ॥
ହେ ବିଶାଂପତି, ବୀର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କର। ହେ ଈଶ୍ୱର, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ କିଛି ଗ୍ରାମ ଦିଆଯାଉ।
5.39.22
एवं लोके यशः प्राप्तं भविष्यति नराधिप ।
वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात शासनम् ॥ ५.३९.२२ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏହିପରି ଜଗତରେ ଯଶ ମିଳିବ। ହେ ତାତ, ବୃଦ୍ଧ ଭାବେ ତୁମକୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ହେବ।
5.39.23
मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम् ।
ज्ञातिभिर्विग्रहस्तात न कर्तव्यः शुभार्थिना।
सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर्भरतर्षभ ॥ ५.३९.२३ ॥
ମୋ ହିତକର କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ମୋତେ ତୁମର ହିତୈଷୀ ବୋଲି ଜାଣ। ହେ ତାତ, କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସୁଖ ଭୋଗିବା ଉଚିତ।
5.39.24
संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम् ।
ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ ५.३९.२४ ॥
ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଭୋଜନ କରିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ରଖିବା ଉଚିତ; କେବେ ବି ବିରୋଧ ନ ହେଉ।
5.39.25
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मञ्जयन्ति च ।
सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मञ्जयन्ति च ॥ ५.३९.२५ ॥
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାତିମାନେ ହିଁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାତିମାନେ ହିଁ ବୁଡ଼ାନ୍ତି। ସୁବୃତ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନେ ବୁଡ଼ାନ୍ତି।
5.39.26
सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्जवान्प्रति मानद ।
अधर्षणीयः शत्रूणां तैर्वृतस्त्वं भविष्यति ॥ ५.३९.२६ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ହେ ମାନଦ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସୁବୃତ୍ତ ହୁଅ। ତେବେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜେୟ ହେବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବେଷ୍ଟିତ ରହିବ।
5.39.27
श्रीमन्तं ज्ञातिमासाद्य यो ज्ञातिरवसीदति ।
दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति ॥ ५.३९.२७ ॥
ଧନୀ ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଜ୍ଞାତି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ବିଷ ଲଗାଯାଇଥିବା ହାତ ଥିବା ହରିଣ ପରି, ସେ ତାଙ୍କର ପାପ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
5.39.28
पश्चादपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति ।
तान्वा हतान्सुतान्वापि श्रुत्वा तदनुचिन्तय ॥ ५.३९.२८ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଛରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସନ୍ତାପ ହେବ। ସେମାନେ ହତ ହେଲେ ବା ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ହତ ହେଲେ ତାହା ଶୁଣି ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର।
5.39.29
येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा ।
आदावेन न तत्कुर्यादध्रुवे जीविते सति ॥ ५.३९.२९ ॥
ଯେଉଁ କର୍ମ ଯୋଗୁଁ ମଣିଷ ଖଟରେ ଚଢ଼ି (ମୃତ୍ୟୁ ଶଯ୍ୟାରେ) ସନ୍ତାପ ଭୋଗେ, ତାହା ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର।
5.39.30
न कश्चिन्नापनयते पुमानन्यत्र भार्गवात् ।
शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति ॥ ५.३९.३० ॥
ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ମଣିଷ (କର୍ମଫଳରୁ) ଏଡ଼ି ପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କର୍ମଫଳର ଅବଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାପ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ରହେ।
5.39.31
दुर्योधनेन यद्येतत्पापं तेषु पुरा कृतम् ।
त्वया तत्कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर ॥ ५.३९.३१ ॥
ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ପାପ କରିଥିଲେ, କୁଳବୃଦ୍ଧ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ତାହାର ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ହେବ।
5.39.32
तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः ।
भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम् ॥ ५.३९.३२ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ ଆପଣ ଜଗତରେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହୋଇ ବିଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନୀୟ ହେବେ।
5.39.33
सुव्याहृतानि धीराणां फलतः परिचिन्त्य यः ।
अध्यवस्यति कार्येषु चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.३९.३३ ॥
ଧୀରମାନଙ୍କର ସୁବାକ୍ୟକୁ ତାହାର ଫଳ ବିଚାରି ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯଶରେ ରହେ।
5.39.34
असम्यगुपयुक्तं हि ज्ञानं सुकुशलैरपि ।
उपलभ्यं चाविदितं विदितं चाननुष्ठितम् ॥ ५.३९.३४ ॥
ଅତି ନିପୁଣଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରୟୋଗ ନ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ ରହେ; ଜଣାଥିବା ଜ୍ଞାନ ଆଚରଣ ନ ହେଲେ ତାହା ନିଷ୍ଫଳ।
5.39.35
पापोदयफलं विद्वान्यो नारभति वर्धते ॥ ५.३९.३५ ॥
ପାପୋଦୟର ଫଳ ଜାଣିଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ଯିଏ ତାହାର ଆରମ୍ଭ କରେ ନାହିଁ, ସେ ବଢ଼େ।
5.39.36
यस्तु पूर्वकृतं पापमविमृश्यानुवर्तते ।
अगाधपङ्के दुर्मेधा विषमे विनिपात्यते ॥ ५.३९.३६ ॥
ଯିଏ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକୃତ ପାପକୁ ବିଚାର ନ କରି ତାହାରି ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଅଗାଧ କାଦୁଅରେ ଓ ବିଷମ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ାଯାଏ।
5.39.37
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् ।
अर्थसन्ततिकामश्च रक्षेदेतानि नित्यशः ॥ ५.३९.३७ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଭେଦର ଛଅଟି ଦ୍ୱାର ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ; ଧନର ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାହ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
5.39.38
मदं स्वप्नपविज्ञानमाकारं चात्मसंभवम् ।
दुष्टामात्येषु विश्रम्भं दूताच्चाकुशलादपि ॥ ५.३९.३८ ॥
ମଦ, ନିଦ୍ରା, ଅସାବଧାନତା, ଭିତରୁ ଉଠୁଥିବା ଭାବଭଙ୍ଗୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ, ଏବଂ ଅକୁଶଳ ଦୂତ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ — ଏସବୁ (ମନ୍ତ୍ରଭେଦର ଦ୍ୱାର)।
5.39.39
द्वाराण्येतानि यो ज्ञात्वा संवृणोति सदा नृप ।
त्रिवर्गाचरणे युक्तः स शत्रूनधितिष्ठति ॥ ५.३९.३९ ॥
ହେ ନୃପ, ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଜାଣି ଯିଏ ସର୍ବଦା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ ରଖେ ଏବଂ ତ୍ରିବର୍ଗ ଆଚରଣରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅଧିକାର କରେ।
5.39.40
नवै श्रुतमविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य वा ।
धर्मार्थौ वेदुतुं शक्यौ बृहस्पतिसमैरपि ॥ ५.३९.४० ॥
ଶାସ୍ତ୍ର ନ ଜାଣି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା ନ କରି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ — ବୃହସ୍ପତି ସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
5.39.41
नष्टं समुद्रे पतितं नष्टं वाक्यमशृण्वति ।
अनात्मनि श्रुतं नष्टं नष्टं हुतमनग्निकम् ॥ ५.३९.४१ ॥
ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ନ ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକକୁ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଆତ୍ମସଂଯମହୀନ ଲୋକର ଶୁଣାଯାଇଥିବା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଅଗ୍ନିବିହୀନ ହୋମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
5.39.42
मत्या परीक्ष्य मेधावी बुद्ध्या संपाद्य चासकृत् ।
श्रुत्वा दृष्ट्वाथ विज्ञाय प्राज्ञैर्मैत्रीं समाचरेत् ॥ ५.३९.४२ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ବିବେକରେ ପରୀକ୍ଷା କରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶୁଣି, ଦେଖି, ଜାଣି ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହିତ ମୈତ୍ରୀ କରିବା ଉଚିତ।
5.39.43
अकीर्ति विनयो हन्ति हन्त्यनर्थं पराक्रमः ।
हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधमाचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ ५.३९.४३ ॥
ବିନୟ ଅକୀର୍ତ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ପରାକ୍ରମ ଅନର୍ଥକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। କ୍ଷମା ସର୍ବଦା କ୍ରୋଧକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ସଦାଚାର ଅଲକ୍ଷଣକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
5.39.44
परिच्छदेन क्षेत्रेण वेश्मना परिचर्यया ।
परीक्षेत कुलं राजन्भोजनाच्छादनेन च ॥ ५.३९.४४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପରିଜନ, ଭୂମି, ଗୃହ, ସେବା, ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁଳର ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
5.39.45
उपस्थितसय कामस्य प्रतिवादो न विद्यते ।
अपि निर्मुक्तदेहस्य कामरक्तस्य किं पुनः ॥ ५.३९.४५ ॥
ଉପସ୍ଥିତ କାମର କୌଣସି ପ୍ରତିବାଦ ନଥାଏ; ଦେହ ତ୍ୟାଗିଥିବା ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନଥାଏ — କାମାସକ୍ତ ଲୋକ ବିଷୟରେ କଣ କହିବା!
5.39.46
प्राज्ञोपसेविनं वैद्यं धार्मिकं प्रियदर्शनम् ।
मित्रवन्तं सुवाक्यं च सुहृदं परिपालयेत् ॥ ५.३९.४६ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା, ବିଦ୍ବାନ, ଧାର୍ମିକ, ସୁନ୍ଦର ଦର୍ଶନ, ମିତ୍ରଯୁକ୍ତ, ମଧୁର ବାକ୍ୟ ବୋଲୁଥିବା ଓ ହିତୈଷୀ ଲୋକଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
5.39.47
दुष्कुलीनः कुलीनो वा मर्यादां यो न लङ्घयेत् ।
धर्मापेक्षी मृदुर्ह्रीमान्स कुलीनशताद्वरः ॥ ५.३९.४७ ॥
ନୀଚ କୁଳର ହେଉ କିମ୍ବା କୁଳୀନ, ଯିଏ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନ କରେ ନାହିଁ, ଧର୍ମକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, କୋମଳ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ — ସେ ଶହେ କୁଳୀନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
5.39.48
ययोश्चित्तेन वा चित्तं निभृतं निभृतेन वा ।
समेति प्रज्ञया प्रज्ञा तयोर्मैत्री न जीर्यति ॥ ५.३९.४८ ॥
ଯେଉଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମନ ମନ ସହିତ, କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଗୁପ୍ତ ସହିତ, ବୁଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ମିଶେ — ସେମାନଙ୍କ ମୈତ୍ରୀ କେବେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.39.49
दुर्बुद्धिमकृतप्रज्ञं छन्नं कूपं तृणैरिव ।
विवर्जयीत मेधावी तस्मिन्मैत्री प्रणश्यति ॥ ५.३९.४९ ॥
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅବିକଶିତ ପ୍ରଜ୍ଞାଥିବା ଲୋକକୁ, ତୃଣରେ ଢାଙ୍କିଥିବା କୂଅ ପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ; ତା ସହିତ ମୈତ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
5.39.50
अवलिप्तेषु मूर्खेषु रौद्रसाहसिकेषु च ।
तथैवापेतधर्मेषु न मैत्रीमाचरेद्बुधः ॥ ५.३९.५० ॥
ଅହଂକାରୀ, ମୂର୍ଖ, କ୍ରୂର ଓ ଦୁଃସାହସୀ ଲୋକ ସହିତ, ସେହିପରି ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗକାରୀଙ୍କ ସହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ମୈତ୍ରୀ କରିବେ ନାହିଁ।
5.39.51
कृतज्ञं धार्मिकं सत्यमक्षुद्रं दृढभक्तिकम् ।
जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रमित्यभिवाञ्छति ॥ ५.३९.५१ ॥
କୃତଜ୍ଞ, ଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଉଦାର, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଓ ଆଚରଣରେ ସ୍ଥିର — ଏପରି ଲୋକକୁ ହିଁ ମିତ୍ର ରୂପେ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।
5.39.52
इन्द्रियाणामनुत्सर्गो मृत्युनापि विशिष्यते ।
अत्यर्थं पुनरुत्सर्गः सादयेद्दैवतानपि ॥ ५.३९.५२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଅନିଷ୍ଟକାରୀ; ପୁଣି ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ।
5.39.53
मार्दवं सर्वभूतानामनसूया क्षमा धृतिः ।
आयुष्याणि बुधाः प्राहुर्मित्राणां चाविमानना ॥ ५.३९.५३ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କୋମଳତା, ଈର୍ଷାହୀନତା, କ୍ଷମା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ ନ କରିବା — ଏସବୁ ଆୟୁ ବଢ଼ାଉଥିବା ଗୁଣ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
5.39.54
अपनीतं सुनीतेन योऽर्थं प्रत्यानिनीपते ।
मतिमास्थाय सुदृढां तदकापुरुषव्रतम् ॥ ५.३९.५४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସୁନୀତି ଦ୍ୱାରା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଯିଏ ହରାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଫେରାଇ ଆଣେ — ତାହା ହିଁ କାପୁରୁଷ ନ ହେବା ଲୋକର ବ୍ରତ।
5.39.55
आयत्यां प्रतिकारज्ञस्तदात्वे दृढनिश्चयः ।
अतीते कार्यशेषज्ञो नरोऽर्थैर्न प्रहीयते ॥ ५.३९.५५ ॥
ଭବିଷ୍ୟତର ପ୍ରତିକାର ଜାଣିଥିବା, ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ଏବଂ ଅତୀତର ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.39.56
कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते ।
तदेवापहरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत् ॥ ५.३९.५६ ॥
କର୍ମ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯାହାକୁ ନିରନ୍ତର ସେବେ, ସେଇ ତାହାକୁ ନେଇଯାଏ; ଅତଏବ କଲ୍ୟାଣର ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
5.39.57
मङ्गलालम्भनं योगः श्रुतमुत्थानमार्जवम् ।
भूतिमेतानि कुर्वन्ति सतां चाभीक्ष्णदर्शनम् ॥ ५.३९.५७ ॥
ମଙ୍ଗଳ ସ୍ପର୍ଶ, ଯୋଗ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ, ଉଦ୍ୟମ, ସରଳତା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଦର୍ଶନ — ଏସବ ସମୃଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
5.39.58
अनिर्वेदः श्रियो मूलं लाभस्य च शुभस्य च ।
महान्भवत्यनिर्विष्णः सुखं चानन्त्यमश्नुते ॥ ५.३९.५८ ॥
ନିରାଶ ନ ହେବା ଶ୍ରୀର ମୂଳ, ଲାଭ ଓ ଶୁଭର ମଧ୍ୟ ମୂଳ; ଯେ ଖିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ମହାନ ହୁଏ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ପାଏ।
5.39.59
नातः श्रीमत्तरं किंचिदन्यत्पथ्यतमं मतम् ।
प्रभविष्णोर्यथा तात क्षमा सर्वत्र सर्वदा ॥ ५.३९.५९ ॥
ହେ ପୁତ୍ର! ଏଥିରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଧିକ ହିତକର ଆଉ କିଛି ମନାଯାଏ ନାହିଁ — ସମର୍ଥ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ସର୍ବତ୍ର ଓ ସଦା କ୍ଷମା।
5.39.60
क्षमेदशक्तः सर्वस्य शक्तिमान्धर्मकारणात् ।
अर्थानर्थौ समौ यस्य तस्य नित्यं क्षमा हिता ॥ ५.३९.६० ॥
ଅଶକ୍ତ କ୍ଷମା କରୁ; ଶକ୍ତିମାନ ଧର୍ମ ପାଇଁ କ୍ଷମା କରୁ। ଯାହାର ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି ସମାନ, ତା ପାଇଁ କ୍ଷମା ସଦା ହିତକର।
5.39.61
यत्सुखं सेवमानोऽपि धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कामं तदुपसेवेत न मूढव्रतमाचरेत् ॥ ५.३९.६१ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ନହୋଇ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତାହା ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ମୂଢ଼ମାନଙ୍କ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.39.62
दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च ।
न श्रीर्वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिताः ॥ ५.३९.६२ ॥
ଦୁଃଖପୀଡ଼ିତ, ପ୍ରମତ୍ତ, ନାସ୍ତିକ, ଆଳସୁଆ, ଅସଂଯମୀ ଓ ଉତ୍ସାହହୀନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ ବାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.39.63
आर्जवेन नरं युक्तमार्जवात्सव्यपत्रपम् ।
अशक्तं मन्यमानास्तु धर्षयन्ति कुबुद्धयः ॥ ५.३९.६३ ॥
ସରଳତାଯୁକ୍ତ ମଣିଷକୁ, ତାଙ୍କ ସରଳତା ହେତୁ, ଅସମର୍ଥ ଭାବି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
5.39.64
अत्यार्यमतिदातारमतिशूरमतिव्रतम् ।
प्रज्ञाभिमानिनं चैव श्रीर्भयान्नोपसर्पति ॥ ५.३९.६४ ॥
ଅତି ଉଦାର, ଅତି ଦାତା, ଅତି ଶୂର, ଅତି ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାଭିମାନୀ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଭୟରେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
5.39.65
न चातिगुणवत्स्वेषा नात्यन्तं निर्गुणेषु च ।
नेषा गुणान्कामयते नैर्गुण्यान्नानुरज्यते।
उन्मत्ता गौरिवान्धा श्रीः क्वचिदेवावतिष्ठते ॥ ५.३९.६५ ॥
ଏହି ଶ୍ରୀ ଅତି ଗୁଣବାନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣହୀନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ; ସେ ଗୁଣ କାମନା କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଗୁଣହୀନତାରେ ଅନୁରକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପାଗଳ, ଅନ୍ଧ ଗାଈ ପରି ଶ୍ରୀ କେଉଁଠି କେବଳ କେଉଁ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି।
5.39.66
अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ।
रतिपुत्रफला नारी दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ ५.३९.६६ ॥
ବେଦର ଫଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର; ଶ୍ରୁତର ଫଳ ଶୀଳ ଓ ସଦାଚାର; ନାରୀର ଫଳ ରତି ଓ ପୁତ୍ର; ଧନର ଫଳ ଦାନ ଓ ଉପଭୋଗ।
5.39.67
अधर्मोपार्जितैरर्थैर्यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम् ।
न स तस्य फलं प्रेत्य भुङ्क्तेऽर्थस्य दुरागमात् ॥ ५.३९.६७ ॥
ଅଧର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଧନର ଆଗମନ ଦୁଷ୍ଟ।
5.39.68
कान्तारे वनदुर्गेषु कृच्छ्रास्वापत्सु संभ्रमे ।
उद्यतेषु च शस्त्रेषु नास्ति सत्ववतां भयम् ॥ ५.३९.६८ ॥
ମରୁଭୂମି, ବନଦୁର୍ଗ, କଠିନ ବିପଦ, ଆପଦ ଓ ସଂଭ୍ରମରେ, ଶସ୍ତ୍ର ଉଠିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱବାନଙ୍କର ଭୟ ନାହିଁ।
5.39.69
उत्थानं संयमो दाक्ष्यमप्रमादो धृतिः स्मृतिः ।
समीक्ष्य च समारम्भो विद्धि मूलं भवस्य तु ॥ ५.३९.६९ ॥
ଉଦ୍ୟମ, ସଂଯମ, ଦକ୍ଷତା, ଅପ୍ରମାଦ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ମୃତି ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାରି ଆରମ୍ଭ — ଏସବୁକୁ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ ଜାଣ।
5.39.70
तपो बलं तापमानां ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
हिंसा बलमसाधूनां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३९.७० ॥
ତପସ୍ୟା ତପସ୍ୱୀଙ୍କର ବଳ; ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ବଳ; ହିଂସା ଅସାଧୁଙ୍କର ବଳ; କ୍ଷମା ଗୁଣବାନଙ୍କର ବଳ।
5.39.71
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ ५.३९.७१ ॥
ବ୍ରତଭଙ୍ଗର ଦୋଷ ନାଶକାରୀ ଆଠଟି: ଜଳ, ମୂଳ, ଫଳ, ଦୁଧ, ହବିଃ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନ ଔଷଧ।
5.39.72
न तत्परस्य सन्दध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
सङ्ग्रहेणैव धर्मः स्यात्कामादन्यः प्रवर्तते ॥ ५.३९.७२ ॥
ନିଜ ପ୍ରତି ଯାହା ପ୍ରତିକୂଳ, ତାହା ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ହିଁ ଧର୍ମ; ଏଥିରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହା, ତାହା କାମରୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ।
5.39.73
अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं नाधुना जयेत् ।
जयेत्कदर्यं दानेन जयेन्मत्येन चानृतम् ॥ ५.३९.७३ ॥
କ୍ରୋଧକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଜିଣିବା ଉଚିତ; ଦୁଷ୍ଟକୁ ଭଲପଣ ଦ୍ୱାରା ଜିଣିବା ଉଚିତ; କୃପଣକୁ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଜିଣିବା ଉଚିତ; ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜିଣିବା ଉଚିତ।
5.39.74
स्त्रीधूर्तकेऽलसे भीरौ चण्डे पुरुषमानिनि ।
चोरे कृतघ्ने विश्वासो न कार्यो न च नास्तिके ॥ ५.३९.७४ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଅଳସୁଆ, ଭୀରୁ, କ୍ରୋଧୀ, ପୁରୁଷାଭିମାନୀ, ଚୋର, କୃତଘ୍ନ ଓ ନାସ୍ତିକଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.39.75
अभिवादनशीलप्य नित्यं वृद्धोपसेविनः ।
चत्वारि संप्रवर्धन्ते कीर्तिरापुर्यशो बलम् ॥ ५.३९.७५ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଦା ପ୍ରଣାମ କରିବାର ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ତା'ର ଚାରିଟି ଜିନିଷ ବଢ଼େ: କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁ, ଯଶ ଓ ବଳ।
5.39.76
अतिक्लेशेन येऽथोः स्वधर्मस्यानिक्रमेण वा ।
अरेर्वा प्रणिपातेन मा तेषु मनः कृथाः ॥ ५.३९.७६ ॥
ଅତି କ୍ଳେଶ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ସ୍ୱଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନ ନ କରି, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଯେଉଁମାନେ (ତାହା ପାଆନ୍ତି), ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ଦିଅ ନାହିଁ।
5.39.77
अविद्यः पुरुषः शोच्यः शोच्यं मैथुनमप्रजम् ।
निराहाराः प्रजाः शोच्याः शोच्यं राष्ट्रमराजकं ॥ ५.३९.७७ ॥
ଅଶିକ୍ଷିତ ମନୁଷ୍ୟ ଶୋଚନୀୟ; ସନ୍ତାନହୀନ ମୈଥୁନ ଶୋଚନୀୟ; ଆହାରହୀନ ପ୍ରଜା ଶୋଚନୀୟ; ରାଜାହୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଶୋଚନୀୟ।
5.39.78
अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
असंभोगो जरा स्त्रीणां वाक्छल्यं मनसो जरा ॥ ५.३९.७८ ॥
ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପଥଯାତ୍ରା ଜରା; ପର୍ବତ ପାଇଁ ଜଳ ଜରା; ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସମ୍ଭୋଗହୀନତା ଜରା; ମନ ପାଇଁ ବାକ୍ୟର କଣ୍ଟା ଜରା।
5.39.79
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या वाह्लीकाः पुरुषस्यानृतं मलम् ॥ ५.३९.७९ ॥
ଅନାମ୍ନାୟ ବେଦର ମଳ; ଅବ୍ରତ ବ୍ରାହ୍ମଣର ମଳ। ବାହ୍ଲୀକମାନେ ପୃଥିବୀର ମଳ; ଅସତ୍ୟ ପୁରୁଷର ମଳ।
5.39.80
कौतूहलमला साध्वी विप्रवासमलाः स्त्रियः ॥ ५.३९.८० ॥
କୌତୂହଳ ସାଧ୍ବୀର ମଳ; ବିପ୍ରବାସ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ମଳ।
5.39.81
सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।
ज्ञेयं त्रपुमलं सीमं सीसस्यापि मलं मलम् ॥ ५.३९.८१ ॥
ସୁନାର ମଳ ରୂପା; ରୂପାର ମଳ ତ୍ରପୁ। ତ୍ରପୁର ମଳ ସୀମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସୀସାର ମଳ ମଧ୍ୟ ମଳ।
5.39.82
न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन जयेत्स्त्रियः ।
नेन्धनेन जयेदग्निं न पानेन सुरां जयेत् ॥ ५.३९.८२ ॥
ସ୍ୱପ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରାକୁ ଜିତିବ ନାହିଁ; କାମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଜିତିବ ନାହିଁ। ଇନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଜିତିବ ନାହିଁ; ପାନ ଦ୍ୱାରା ସୁରାକୁ ଜିତିବ ନାହିଁ।
5.39.83
यस्य दानजितं मित्रं शत्रवो युधि निर्जिताः ।
अन्नपानजिता दाराः सफलं तस्य जीवितम् ॥ ५.३९.८३ ॥
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେ ମିତ୍ରକୁ ଜିତିଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହାର ଶତ୍ରୁ ପରାଜିତ, ଅନ୍ନପାନ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜିତିଛି — ତାହାର ଜୀବନ ସଫଳ।
5.39.84
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
धृतराष्ट्र विमुञ्चेच्छां न कथञ्चिन्न जीव्यते ॥ ५.३९.८४ ॥
ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଶହେ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ହେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କର; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ (ଜୀବନ) ବଞ୍ଚାଯାଏ ନାହିଁ।
5.39.85
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ ५.३९.८५ ॥
ପୃଥିବୀର ଧାନ, ଯବ, ସୁନା, ପଶୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ—ଏସବୁ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏହା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଯେ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ (ସେ ଜ୍ଞାନୀ)।
5.39.86
राजन्भूयो ब्रवीमि त्वां पुत्रेषु सममाचर ।
समता यदि ते राजन्स्वेषु पाण्डुसुतेषु वा ॥ ५.३९.८६ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ମୁଁ ପୁଣି କହୁଛି—ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ହେ ରାଜନ୍! ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ପୁତ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ଅଛି (ତେବେ ତାହା ଉତ୍ତମ)।