మహాభారతం · అధ్యాయం 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
अनीश्वरोऽयं पुरुषो भवाभवे ।
सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा।
धात्रा तु दिष्टस्य वशे कृतोऽयं ।
तस्माद्वद त्वं श्रवणे धृतोऽहम् ॥ ५.३९.१ ॥
మనిషి ఉన్నతికీ పతనానికీ తానే ప్రభువు కాడు; దారంతో కట్టిన చెక్క బొమ్మలా బ్రహ్మ నిర్ణయించిన విధికి లోబడి ఉంటాడు. కాబట్టి నీవు చెప్పు; నేను శ్రద్ధగా వింటున్నాను.
5.39.2
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ।
लभते बुध्द्यवज्ञानमवमानं च भारत ॥ ५.३९.२ ॥
సరైన సమయం కాని మాట, బృహస్పతి చెప్పినా సరే, బుద్ధికి అవమానాన్నే పొందుతుంది, భారతా.
5.39.3
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रमूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ ५.३९.३ ॥
కొందరు దానంతో ప్రియులవుతారు, మరికొందరు మధుర వచనంతో, ఇంకొందరు మంత్రాంగ బలంతో; ప్రియుడు ప్రియుడే.
5.39.4
द्वेष्यो न साधुर्भवति न मेधावी न पण्डितः ।
प्रिये शुभानि कार्याणि द्वेष्ये पापानि चैव ह ॥ ५.३९.४ ॥
ద్వేషింపబడినవాడు సాధువు కాడు, మేధావి కాడు, పండితుడు కూడా కాడు; ప్రియుడికి శుభకార్యాలు, ద్వేష్యుడికి పాపకార్యాలే జరుగుతాయి.
5.39.5
उक्तं मया जातमात्रेऽपि राजन् ।
दुर्योधनं त्यज पुत्रं त्वमेकम्।
तस्य त्यागात्पुत्रशतस्य वृद्धि-
रस्यात्यागात्पुत्रशतस्य नाशः ॥ ५.३९.५ ॥
రాజా, పుట్టిన వెంటనే నేను చెప్పాను — నీ ఒక్క కుమారుడైన దుర్యోధనుని విడిచిపెట్టు. అతని త్యాగంతో నూరుమంది కుమారుల అభివృద్ధి; అతని త్యాగం చేయకపోతే నూరుమంది కుమారుల వినాశనం.
5.39.6
न वृद्धिर्बहुमन्तव्या या वृद्धिः क्षयमावहेत् ।
क्षयोऽपि बहुमन्तव्यो यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ॥ ५.३९.६ ॥
క్షయాన్ని తెచ్చే వృద్ధిని గొప్పగా భావించరాదు; వృద్ధిని తెచ్చే క్షయమే గొప్పగా భావించాలి.
5.39.7
न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ।
क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत् ॥ ५.३९.७ ॥
మహారాజా, వృద్ధిని తెచ్చే నష్టం నిజమైన నష్టం కాదు. ఇక్కడ నష్టంగా భావించవలసినది ఏదంటే, దానిని పొంది మనిషి ఎంతో నాశనం చేసుకుంటాడో అదే.
5.39.8
समृद्धा गुणतः केचिद्भवन्ति धनतोऽपरे ।
धनवृद्धान्गुणैर्हीनान्धृतराष्ट्र विवर्जय ॥ ५.३९.८ ॥
కొందరు గుణాలతో సమృద్ధులు, మరికొందరు ధనంతో. ధృతరాష్ట్రా, గుణాలు లేక కేవలం ధనంతో పెరిగినవారిని విడిచిపెట్టు.
5.39.9
सर्वं त्वमायतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम् ।
न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.३९.९ ॥
నీవు చెప్పినదంతా భవిష్యత్తుకు తగినది, విజ్ఞులు అంగీకరించినది. కానీ నేను కొడుకును విడిచిపెట్టలేను. ఎక్కడ ధర్మం ఉంటుందో అక్కడ జయం.
5.39.10
अतीव गुणसंपन्नो न जातुः विनयान्वितः ।
सुसूक्ष्ममपि भूतानामुपमर्दमुपेक्षते ॥ ५.३९.१० ॥
అత్యంత గుణసంపన్నుడు, వినయంతో కూడినవాడు ఎప్పుడూ ప్రాణులకు సూక్ష్మమైన హానిని కూడా ఉపేక్షించడు.
5.39.11
परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च ।
परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः ॥ ५.३९.११ ॥
ఇతరులను నిందించడంలో ఆనందించేవారు, ఇతరులకు దుఃఖం కలిగించడంలో నిమగ్నమైనవారు, పరస్పర విరోధంలో ఎల్లప్పుడూ లేచి ప్రయత్నించేవారు.
5.39.12
सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद्भयम् ।
अर्थादाने महान्दोषः प्रदाने च महद्भयम् ॥ ५.३९.१२ ॥
ఎవరి దర్శనమే దోషభరితమో, వారితో కలిసి జీవించడంలో అత్యంత గొప్ప భయం ఉంది. ధనాన్ని స్వీకరించడంలో గొప్ప దోషం, ఇవ్వడంలో కూడా గొప్ప భయం.
5.39.13
ये वै भेदनशीलास्तु सकामा निस्त्रपाः शठाः ।
ये पापा इति विख्याताः संवासे पिरिगर्हिताः ॥ ५.३९.१३ ॥
విభేదాలు సృష్టించే స్వభావం గలవారు, కోరికలతో నిండినవారు, సిగ్గులేనివారు, మోసగాళ్లు, పాపులుగా పేరుపొందినవారు—వారితో కలిసి జీవించడం నిందార్హం.
5.39.14
युक्ताश्चान्यैर्महादोषैर्ये नरास्तान्विवर्जयेत् ।
निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर्नीचे प्रणश्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
ఇతర గొప్ప దోషాలతో కూడిన మనుషులను దూరం పెట్టాలి; స్నేహం వెనక్కి తగ్గినప్పుడు, నీచుడిలో ప్రేమ నశిస్తుంది.
5.39.15
या चैव फलनिर्वृतिः सौहृदे चैव यत्सुखम् ।
यतते चापवादाय यत्नमारभते क्षये ॥ ५.३९.१५ ॥
స్నేహంలో ఉండే ఫలతృప్తి, అందులోని సుఖం కూడా ఉన్నాయి; అపవాదం కోసం ప్రయత్నించేవాడు, నాశనం కోసం ప్రయత్నం ఆరంభించేవాడు...
5.39.16
अल्पेऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिमधिगच्छति ।
तादृशैः सङ्गतं नीचैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ।
निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान्दूराद्विवर्जयेत् ॥ ५.३९.१६ ॥
చిన్న అపకారం జరిగినా మోహంతో అతడు శాంతి పొందడు; ఇలాంటి నీచులు, క్రూరులు, అపరిశుద్ధ మనస్కులతో సహవాసాన్ని బుద్ధితో బాగా పరిశీలించి, విద్వాంసుడు దూరం నుండే వదిలివేయాలి.
5.39.17
यो ज्ञातिमनुगृह्णाति दरिद्रं दीनमातुरम् ।
स पुत्रपशुभिर्वृद्धिं श्रेयश्चानन्त्यमश्रुते ॥ ५.३९.१७ ॥
తన బంధువులను, పేదలను, దీనులను, బాధితులను దయతో ఆదుకునేవాడు, పుత్రులతో పశువులతో వృద్ధిని పొంది, శ్రేయస్సును అంతులేనిదిగా పొందుతాడు.
5.39.18
ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर्य इच्छन्त्यात्मनः शुभम् ॥ ५.३९.१८ ॥
తనకు శుభం కోరేవారు తమ బంధువులను పెంచి పోషించాలి.
5.39.19
कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात्साधु समाचरं ।
श्रेयसा योक्ष्यते राजन्कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियां ॥ ५.३९.१९ ॥
రాజేంద్రా, కులాభివృద్ధిని కోరి మంచిగా ప్రవర్తించు. రాజా, బంధువులను గౌరవించేవాడు శ్రేయస్సుతో కూడి ఉంటాడు.
5.39.20
विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ ।
किंपुनर्गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः ॥ ५.३९.२० ॥
భరతర్షభా, గుణహీనులైన బంధువులను కూడా రక్షించాలి; గుణవంతులు, నీ అనుగ్రహాన్ని కోరేవారిని రక్షించడం ఇంకెంత అవసరం!
5.39.21
प्रसादं कुरु वीराणां पाण्डवानां विशांपते ।
दीयतां ग्रामकाः केचित्तेषां वृत्त्यर्थमीश्वर ॥ ५.३९.२१ ॥
విశాంపతీ, వీరులైన పాండవులపై దయ చూపు. ఈశ్వరా, వారి జీవనోపాధి కోసం కొన్ని గ్రామాలు ఇవ్వు.
5.39.22
एवं लोके यशः प्राप्तं भविष्यति नराधिप ।
वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात शासनम् ॥ ५.३९.२२ ॥
నరాధిపా, ఈ విధంగా లోకంలో కీర్తి లభిస్తుంది. తాతా, పెద్దవాడివైన నీవు కుమారులను నియంత్రించాలి.
5.39.23
मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम् ।
ज्ञातिभिर्विग्रहस्तात न कर्तव्यः शुभार्थिना।
सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर्भरतर्षभ ॥ ५.३९.२३ ॥
నా హితకరమైన మాటలను కూడా వినాలి; నన్ను నీ హితైషిగా తెలుసుకో. తాతా, శుభాన్ని కోరేవాడు బంధువులతో విరోధం చేయకూడదు. భరతర్షభా, బంధువులతో కలిసి సుఖాలను అనుభవించాలి.
5.39.24
संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम् ।
ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ ५.३९.२४ ॥
బంధువులతో కలిసి భోజనం చేయాలి, మాట్లాడాలి, పరస్పర ప్రేమ చూపాలి; ఎప్పుడూ విరోధం ఉండకూడదు.
5.39.25
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मञ्जयन्ति च ।
सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मञ्जयन्ति च ॥ ५.३९.२५ ॥
ఇక్కడ బంధువులే రక్షిస్తారు, బంధువులే ముంచుతారు. సద్వర్తనులు ఇక్కడ రక్షిస్తారు, దుర్వర్తనులు ముంచుతారు.
5.39.26
सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्जवान्प्रति मानद ।
अधर्षणीयः शत्रूणां तैर्वृतस्त्वं भविष्यति ॥ ५.३९.२६ ॥
రాజేంద్రా, మానదా, పాండవుల పట్ల సద్వర్తనుడవుగా ఉండు. అప్పుడు శత్రువులకు అజేయుడవై, వారితోనే చుట్టబడి ఉంటావు.
5.39.27
श्रीमन्तं ज्ञातिमासाद्य यो ज्ञातिरवसीदति ।
दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति ॥ ५.३९.२७ ॥
ధనవంతుడైన బంధువు వద్దకు చేరి కూడా కష్టాల్లో కుంగిపోయే బంధువు, విషం పూసిన చేతితో ఉన్న లేడిలా, ఆ వ్యక్తి పాపాన్ని పొందుతాడు.
5.39.28
पश्चादपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति ।
तान्वा हतान्सुतान्वापि श्रुत्वा तदनुचिन्तय ॥ ५.३९.२८ ॥
నరశ్రేష్ఠా, తరువాత కూడా నీకు సంతాపం కలుగుతుంది. వారు హతమైనారని లేదా నీ కుమారులు హతమైనారని విని, దాని గురించి ఆలోచించు.
5.39.29
येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा ।
आदावेन न तत्कुर्यादध्रुवे जीविते सति ॥ ५.३९.२९ ॥
ఏ కర్మ వల్ల మనిషి మంచమెక్కి (మరణశయ్యపై) పరితపించునో, దానిని ఆరంభంలోనే చేయకూడదు; జీవితం అస్థిరమైనప్పుడు.
5.39.30
न कश्चिन्नापनयते पुमानन्यत्र भार्गवात् ।
शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति ॥ ५.३९.३० ॥
భార్గవుడు (శుక్రాచార్యుడు) తప్ప మరెవరూ (కర్మఫలం నుండి) తప్పించుకోలేరు. అయితే కర్మఫలంలోని మిగిలిన భాగం జ్ఞానులలోనే నిలుస్తుంది.
5.39.31
दुर्योधनेन यद्येतत्पापं तेषु पुरा कृतम् ।
त्वया तत्कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर ॥ ५.३९.३१ ॥
ఓ నరేశ్వరా, దుర్యోధనుడు ముందు వారిపట్ల ఈ పాపం చేసి ఉంటే, కులవృద్ధుడిగా నీవు దానిని సరిదిద్దాలి.
5.39.32
तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः ।
भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम् ॥ ५.३९.३२ ॥
నరశ్రేష్ఠా, వారిని వారి స్థానంలో నిలబెట్టి నీవు లోకంలో నిర్మలుడవై విద్వాంసులచే పూజింపబడతావు.
5.39.33
सुव्याहृतानि धीराणां फलतः परिचिन्त्य यः ।
अध्यवस्यति कार्येषु चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.३९.३३ ॥
ధీరుల మంచి మాటలను వాటి ఫలితాన్ని విచారించి, కార్యాలలో నిశ్చయించేవాడు దీర్ఘకాలం కీర్తిలో నిలుస్తాడు.
5.39.34
असम्यगुपयुक्तं हि ज्ञानं सुकुशलैरपि ।
उपलभ्यं चाविदितं विदितं चाननुष्ठितम् ॥ ५.३९.३४ ॥
అత్యంత నైపుణ్యం గలవారికి కూడా జ్ఞానం సరిగా ఉపయోగింపబడకపోతే అది లభించినా తెలియనిదిగానే ఉంటుంది; తెలిసినదీ ఆచరింపబడకపోతే అది వ్యర్థమవుతుంది.
5.39.35
पापोदयफलं विद्वान्यो नारभति वर्धते ॥ ५.३९.३५ ॥
పాపోదయ ఫలాన్ని తెలిసిన విద్వాంసుడు దానిని ఆరంభించకుంటే అతడు వృద్ధిచెందుతాడు.
5.39.36
यस्तु पूर्वकृतं पापमविमृश्यानुवर्तते ।
अगाधपङ्के दुर्मेधा विषमे विनिपात्यते ॥ ५.३९.३६ ॥
పూర్వం చేసిన పాపాన్ని విచారించకుండా దానినే అనుసరించే దుర్బుద్ధి అగాధమైన బురదలో, విషమ స్థానంలో పడద్రోయబడతాడు.
5.39.37
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् ।
अर्थसन्ततिकामश्च रक्षेदेतानि नित्यशः ॥ ५.३९.३७ ॥
ప్రాజ్ఞుడు మంత్రభేదానికి దారితీసే ఆరు ద్వారాలను గుర్తించాలి; సంపద నిరంతరం పెరగాలని కోరువాడు వాటిని ఎల్లప్పుడూ కాపాడాలి.
5.39.38
मदं स्वप्नपविज्ञानमाकारं चात्मसंभवम् ।
दुष्टामात्येषु विश्रम्भं दूताच्चाकुशलादपि ॥ ५.३९.३८ ॥
మదం, నిద్ర, అశ్రద్ధ, లోపలి నుండి పుట్టే హావభావం, దుష్ట మంత్రులపై నమ్మకం, అకుశలుడైన దూతపై కూడా నమ్మకం — ఇవీ (మంత్రభేదపు ద్వారాలే).
5.39.39
द्वाराण्येतानि यो ज्ञात्वा संवृणोति सदा नृप ।
त्रिवर्गाचरणे युक्तः स शत्रूनधितिष्ठति ॥ ५.३९.३९ ॥
ఓ రాజా, ఈ ద్వారాలను తెలుసుకొని ఎల్లప్పుడూ వాటిని మూసి ఉంచేవాడు, త్రివర్గ ఆచరణలో నిమగ్నుడైనవాడు, శత్రువులను అధిగమిస్తాడు.
5.39.40
नवै श्रुतमविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य वा ।
धर्मार्थौ वेदुतुं शक्यौ बृहस्पतिसमैरपि ॥ ५.३९.४० ॥
శాస్త్రాన్ని గ్రహించకుండా, పెద్దలను సేవించకుండా ధర్మార్థాలను తెలుసుకోవడం సాధ్యం కాదు — బృహస్పతికి సమానులైనవారికైనా కూడా.
5.39.41
नष्टं समुद्रे पतितं नष्टं वाक्यमशृण्वति ।
अनात्मनि श्रुतं नष्टं नष्टं हुतमनग्निकम् ॥ ५.३९.४१ ॥
సముద్రంలో పడినది నశిస్తుంది; వినని వానికి చెప్పిన మాట నశిస్తుంది; ఆత్మసంయమం లేనివాని శ్రవణం నశిస్తుంది; అగ్ని లేని హోమం నశిస్తుంది.
5.39.42
मत्या परीक्ष्य मेधावी बुद्ध्या संपाद्य चासकृत् ।
श्रुत्वा दृष्ट्वाथ विज्ञाय प्राज्ञैर्मैत्रीं समाचरेत् ॥ ५.३९.४२ ॥
మేధావి బుద్ధితో పరీక్షించి, పదేపదే నిశ్చయించి, విని, చూసి, తెలుసుకున్న తర్వాత, ప్రాజ్ఞులతో స్నేహం చేయాలి.
5.39.43
अकीर्ति विनयो हन्ति हन्त्यनर्थं पराक्रमः ।
हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधमाचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ ५.३९.४३ ॥
వినయం అపకీర్తిని నాశనం చేస్తుంది; పరాక్రమం అనర్థాన్ని నాశనం చేస్తుంది. క్షమ ఎల్లప్పుడూ క్రోధాన్ని నాశనం చేస్తుంది; సదాచారం అలక్షణాన్ని (దుశ్శకునాన్ని) నాశనం చేస్తుంది.
5.39.44
परिच्छदेन क्षेत्रेण वेश्मना परिचर्यया ।
परीक्षेत कुलं राजन्भोजनाच्छादनेन च ॥ ५.३९.४४ ॥
ఓ రాజా, పరివారం, భూమి, ఇల్లు, సేవ, భోజనం, వస్త్రం ద్వారా కులాన్ని పరీక్షించాలి.
5.39.45
उपस्थितसय कामस्य प्रतिवादो न विद्यते ।
अपि निर्मुक्तदेहस्य कामरक्तस्य किं पुनः ॥ ५.३९.४५ ॥
ఎదురైన కామానికి ప్రతిఘటన ఉండదు; దేహాన్ని విడిచినవానికీ కూడా ఉండదు — కామంలో మునిగిన వానికి మరి చెప్పేదేముంది?
5.39.46
प्राज्ञोपसेविनं वैद्यं धार्मिकं प्रियदर्शनम् ।
मित्रवन्तं सुवाक्यं च सुहृदं परिपालयेत् ॥ ५.३९.४६ ॥
జ్ఞానులను సేవించేవాడు, విద్వాంసుడు, ధర్మపరుడు, ప్రియమైన రూపమున్నవాడు, మిత్రులున్నవాడు, మధుర వాక్కు కలవాడు, హితైషి — వీరిని పాలించి కాపాడాలి.
5.39.47
दुष्कुलीनः कुलीनो वा मर्यादां यो न लङ्घयेत् ।
धर्मापेक्षी मृदुर्ह्रीमान्स कुलीनशताद्वरः ॥ ५.३९.४७ ॥
నీచకులంలో పుట్టినా, కులీనుడైనా, మర్యాదను అతిక్రమించనివాడు, ధర్మాన్ని ఆదరించేవాడు, మృదువైనవాడు, సిగ్గుగలవాడు — అతడు వందమంది కులీనుల కంటే శ్రేష్ఠుడు.
5.39.48
ययोश्चित्तेन वा चित्तं निभृतं निभृतेन वा ।
समेति प्रज्ञया प्रज्ञा तयोर्मैत्री न जीर्यति ॥ ५.३९.४८ ॥
ఎవరిద్దరి మనసు మనసుతో, లేక అంతరంగం అంతరంగంతో కలుస్తుందో, బుద్ధి బుద్ధితో కలుస్తుందో — వారి మైత్రి ఎన్నటికీ క్షీణించదు.
5.39.49
दुर्बुद्धिमकृतप्रज्ञं छन्नं कूपं तृणैरिव ।
विवर्जयीत मेधावी तस्मिन्मैत्री प्रणश्यति ॥ ५.३९.४९ ॥
దుర్బుద్ధిని, అభివృద్ధి చెందని వివేకం గలవానిని, గడ్డితో కప్పబడిన బావిలా, జ్ఞాని విడిచిపెట్టాలి; అతనితో స్నేహం నశిస్తుంది.
5.39.50
अवलिप्तेषु मूर्खेषु रौद्रसाहसिकेषु च ।
तथैवापेतधर्मेषु न मैत्रीमाचरेद्बुधः ॥ ५.३९.५० ॥
గర్వితులు, మూర్ఖులు, క్రూరులు, సాహసికులు, అలాగే ధర్మాన్ని విడిచినవారితో జ్ఞాని స్నేహం చేయకూడదు.
5.39.51
कृतज्ञं धार्मिकं सत्यमक्षुद्रं दृढभक्तिकम् ।
जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रमित्यभिवाञ्छति ॥ ५.३९.५१ ॥
కృతజ్ఞుడు, ధార్మికుడు, సత్యవంతుడు, ఉదారుడు, దృఢ భక్తి గలవాడు, ఇంద్రియ జయం గలవాడు, తన ప్రవర్తనలో స్థిరుడు — అలాంటివానినే మిత్రునిగా కోరాలి.
5.39.52
इन्द्रियाणामनुत्सर्गो मृत्युनापि विशिष्यते ।
अत्यर्थं पुनरुत्सर्गः सादयेद्दैवतानपि ॥ ५.३९.५२ ॥
ఇంద్రియాలను నిగ్రహించకపోవడం మరణం కంటే కూడా ఘోరమైనది; మళ్ళీ, అతిగా వాటిని వదిలేయడం దేవతలను కూడా నాశనం చేయగలదు.
5.39.53
मार्दवं सर्वभूतानामनसूया क्षमा धृतिः ।
आयुष्याणि बुधाः प्राहुर्मित्राणां चाविमानना ॥ ५.३९.५३ ॥
సమస్త ప్రాణులపట్ల మృదుత్వం, అసూయ లేకపోవడం, క్షమ, ధైర్యం, మిత్రులను అవమానించకపోవడం — ఇవే ఆయుష్షును పెంచే గుణాలని జ్ఞానులు చెబుతారు.
5.39.54
अपनीतं सुनीतेन योऽर्थं प्रत्यानिनीपते ।
मतिमास्थाय सुदृढां तदकापुरुषव्रतम् ॥ ५.३९.५४ ॥
ఓ రాజా! సుందర నీతితో, అత్యంత దృఢమైన బుద్ధిని ఆశ్రయించి, కోల్పోయినదాన్ని తిరిగి పొందేవాడు — అదే పిరికివాడు కాని వాని వ్రతం.
5.39.55
आयत्यां प्रतिकारज्ञस्तदात्वे दृढनिश्चयः ।
अतीते कार्यशेषज्ञो नरोऽर्थैर्न प्रहीयते ॥ ५.३९.५५ ॥
భవిష్యత్తులో పరిష్కారం తెలిసినవాడు, వర్తమానంలో దృఢ నిశ్చయం కలిగినవాడు, గతంలో మిగిలిన పనిని తెలిసినవాడు అయిన మనిషి తన ప్రయోజనాలను కోల్పోడు.
5.39.56
कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते ।
तदेवापहरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत् ॥ ५.३९.५६ ॥
కర్మ, మనస్సు, వాక్కులతో మనిషి దేనిని నిరంతరం సేవిస్తాడో, అదే అతన్ని తనవైపు లాక్కుపోతుంది; కాబట్టి మంచిని ఆచరించాలి.
5.39.57
मङ्गलालम्भनं योगः श्रुतमुत्थानमार्जवम् ।
भूतिमेतानि कुर्वन्ति सतां चाभीक्ष्णदर्शनम् ॥ ५.३९.५७ ॥
మంగళాన్ని తాకడం, యోగం, శ్రుతజ్ఞానం, ఉత్సాహం, ఋజుత్వం, సజ్జనుల దర్శనం నిరంతరం — ఇవే శ్రేయస్సును కలిగిస్తాయి.
5.39.58
अनिर्वेदः श्रियो मूलं लाभस्य च शुभस्य च ।
महान्भवत्यनिर्विष्णः सुखं चानन्त्यमश्नुते ॥ ५.३९.५८ ॥
నిరాశ చెందకపోవడమే సంపదకు మూలం, లాభానికీ శుభానికీ కూడా మూలం; నిరుత్సాహపడనివాడు గొప్పవాడై అనంత సుఖాన్ని పొందుతాడు.
5.39.59
नातः श्रीमत्तरं किंचिदन्यत्पथ्यतमं मतम् ।
प्रभविष्णोर्यथा तात क्षमा सर्वत्र सर्वदा ॥ ५.३९.५९ ॥
తాతా! దీనికంటే గొప్పదీ, మరింత హితకరమైనదీ మరొకటి లేదు — శక్తిమంతునికి ఎల్లప్పుడూ ఎక్కడైనా క్షమయే.
5.39.60
क्षमेदशक्तः सर्वस्य शक्तिमान्धर्मकारणात् ।
अर्थानर्थौ समौ यस्य तस्य नित्यं क्षमा हिता ॥ ५.३९.६० ॥
అశక్తుడు క్షమించాలి; శక్తిమంతుడు ధర్మం కొరకు క్షమించాలి. లాభనష్టాలు సమానమని భావించేవానికి క్షమ ఎల్లప్పుడూ హితం.
5.39.61
यत्सुखं सेवमानोऽपि धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कामं तदुपसेवेत न मूढव्रतमाचरेत् ॥ ५.३९.६१ ॥
ధర్మార్థాలను కోల్పోకుండా సుఖాన్ని అనుభవించినప్పటికీ, ఇష్టానుసారం దానిని సేవించవచ్చు; మూఢుల వ్రతాన్ని ఆచరించకూడదు.
5.39.62
दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च ।
न श्रीर्वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिताः ॥ ५.३९.६२ ॥
దుఃఖంతో బాధపడేవారిలో, అజాగ్రత్తగలవారిలో, నాస్తికులలో, సోమరులలో, అదుపు లేనివారిలో, ఉత్సాహం లేనివారిలో శ్రీ నివసించదు.
5.39.63
आर्जवेन नरं युक्तमार्जवात्सव्यपत्रपम् ।
अशक्तं मन्यमानास्तु धर्षयन्ति कुबुद्धयः ॥ ५.३९.६३ ॥
ఋజుత్వంతో కూడిన మనిషిని, అతని ఋజుత్వం వల్ల, అసమర్థుడని భావించి దుర్బుద్ధులు అవమానిస్తారు.
5.39.64
अत्यार्यमतिदातारमतिशूरमतिव्रतम् ।
प्रज्ञाभिमानिनं चैव श्रीर्भयान्नोपसर्पति ॥ ५.३९.६४ ॥
మితిమీరిన ఉదారుడిని, మితిమీరిన దాతను, మితిమీరిన శూరుడిని, మితిమీరిన వ్రతనిష్ఠుడిని, ప్రజ్ఞాభిమానిని కూడా శ్రీ భయంతో సమీపించదు.
5.39.65
न चातिगुणवत्स्वेषा नात्यन्तं निर्गुणेषु च ।
नेषा गुणान्कामयते नैर्गुण्यान्नानुरज्यते।
उन्मत्ता गौरिवान्धा श्रीः क्वचिदेवावतिष्ठते ॥ ५.३९.६५ ॥
ఈ శ్రీ అత్యంత గుణవంతులలో నిలవదు, పూర్తిగా గుణహీనులలోనూ నిలవదు; ఇది గుణాలను కోరదు, గుణహీనతకు అనురక్తమూ కాదు. ఉన్మత్తమైన, గుడ్డి ఆవులా శ్రీ ఎక్కడో కొందరిలోనే నిలుస్తుంది.
5.39.66
अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ।
रतिपुत्रफला नारी दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ ५.३९.६६ ॥
వేదాల ఫలం అగ్నిహోత్రం; శ్రుతం యొక్క ఫలం శీలం మరియు సదాచారం; స్త్రీ ఫలం రతి మరియు పుత్రులు; ధనం ఫలం దానమూ అనుభవమూ.
5.39.67
अधर्मोपार्जितैरर्थैर्यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम् ।
न स तस्य फलं प्रेत्य भुङ्क्तेऽर्थस्य दुरागमात् ॥ ५.३९.६७ ॥
అధర్మంతో సంపాదించిన ధనంతో ఎవరు ఔర్ధ్వదైహిక కర్మలు చేస్తారో, వారు మరణం తర్వాత దాని ఫలాన్ని అనుభవించరు; ధనం చెడు మార్గంలో వచ్చినందువల్ల.
5.39.68
कान्तारे वनदुर्गेषु कृच्छ्रास्वापत्सु संभ्रमे ।
उद्यतेषु च शस्त्रेषु नास्ति सत्ववतां भयम् ॥ ५.३९.६८ ॥
అరణ్యాల్లో, అడవి కోటల్లో, కష్టాల్లో, ఆపదల్లో, భ్రాంతిలో, ఆయుధాలు ఎత్తిన సమయంలోనూ, సత్త్వవంతులకు భయం లేదు.
5.39.69
उत्थानं संयमो दाक्ष्यमप्रमादो धृतिः स्मृतिः ।
समीक्ष्य च समारम्भो विद्धि मूलं भवस्य तु ॥ ५.३९.६९ ॥
ప్రయత్నం, సంయమం, నైపుణ్యం, అప్రమత్తత, ధైర్యం, స్మృతి, బాగా ఆలోచించి చేసే ఆరంభం — ఇవే సమృద్ధికి మూలమని తెలుసుకో.
5.39.70
तपो बलं तापमानां ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
हिंसा बलमसाधूनां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३९.७० ॥
తపస్సు తపించేవారి బలం; బ్రహ్మం బ్రహ్మజ్ఞానుల బలం; హింస దుష్టుల బలం; క్షమ గుణవంతుల బలం.
5.39.71
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ ५.३९.७१ ॥
వ్రత భంగ దోషాన్ని నాశనం చేసే ఎనిమిది: నీరు, వేరు, ఫలం, పాలు, హవిస్సు, బ్రాహ్మణుల కోరిక, మరియు గురువు మాట అనే ఔషధం.
5.39.72
न तत्परस्य सन्दध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
सङ्ग्रहेणैव धर्मः स्यात्कामादन्यः प्रवर्तते ॥ ५.३९.७२ ॥
తనకు ప్రతికూలమైనదాన్ని ఇతరులకు చేయకూడదు. క్లుప్తంగా ఇదే ధర్మం; దీనికి భిన్నమైనది కామంతో ప్రవర్తిస్తుంది.
5.39.73
अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं नाधुना जयेत् ।
जयेत्कदर्यं दानेन जयेन्मत्येन चानृतम् ॥ ५.३९.७३ ॥
కోపాన్ని అక్రోధంతో జయించాలి; దుష్టుడిని మంచితనంతో జయించాలి; లోభిని దానంతో జయించాలి; అసత్యాన్ని సత్యంతో జయించాలి.
5.39.74
स्त्रीधूर्तकेऽलसे भीरौ चण्डे पुरुषमानिनि ।
चोरे कृतघ्ने विश्वासो न कार्यो न च नास्तिके ॥ ५.३९.७४ ॥
స్త్రీ, మోసగాడు, సోమరి, భీరువు, కోపిష్ఠి, పురుషాభిమానంతో ఉన్నవాడు, దొంగ, కృతఘ్నుడు, నాస్తికుడు — వీరిపై నమ్మకం ఉంచరాదు.
5.39.75
अभिवादनशीलप्य नित्यं वृद्धोपसेविनः ।
चत्वारि संप्रवर्धन्ते कीर्तिरापुर्यशो बलम् ॥ ५.३९.७५ ॥
ఎల్లప్పుడూ నమస్కరించే స్వభావం గలవాడికి, పెద్దలను సేవించేవాడికి నాలుగు విషయాలు వృద్ధి చెందుతాయి: కీర్తి, ఆయుష్షు, యశస్సు, బలం.
5.39.76
अतिक्लेशेन येऽथोः स्वधर्मस्यानिक्रमेण वा ।
अरेर्वा प्रणिपातेन मा तेषु मनः कृथाः ॥ ५.३९.७६ ॥
అధిక కష్టం ద్వారా, లేదా స్వధర్మాన్ని అతిక్రమించకుండా, లేదా శత్రువుకు నమస్కరించడం ద్వారా (వాటిని పొందేవారిపై) మనసు పెట్టకు.
5.39.77
अविद्यः पुरुषः शोच्यः शोच्यं मैथुनमप्रजम् ।
निराहाराः प्रजाः शोच्याः शोच्यं राष्ट्रमराजकं ॥ ५.३९.७७ ॥
విద్య లేని మనిషి జాలిపడదగినవాడు; సంతానం లేని సంభోగం జాలిపడదగినది; ఆహారం లేని ప్రజలు జాలిపడదగినవారు; రాజు లేని రాజ్యం జాలిపడదగినది.
5.39.78
अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
असंभोगो जरा स्त्रीणां वाक्छल्यं मनसो जरा ॥ ५.३९.७८ ॥
దేహధారులకు మార్గమే వృద్ధాప్యం; పర్వతాలకు నీరే వృద్ధాప్యం; స్త్రీలకు సంభోగం లేకపోవడమే వృద్ధాప్యం; మనసుకు మాటల ముల్లే వృద్ధాప్యం.
5.39.79
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या वाह्लीकाः पुरुषस्यानृतं मलम् ॥ ५.३९.७९ ॥
అనామ్నాయమే వేదాల మలినం; అవ్రతమే బ్రాహ్మణుని మలినం. వాహ్లీకులే భూమికి మలినం; అసత్యమే పురుషునికి మలినం.
5.39.80
कौतूहलमला साध्वी विप्रवासमलाः स्त्रियः ॥ ५.३९.८० ॥
కుతూహలమే సాధ్వి మలినం; విప్రవాసమే స్త్రీల మలినం.
5.39.81
सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।
ज्ञेयं त्रपुमलं सीमं सीसस्यापि मलं मलम् ॥ ५.३९.८१ ॥
బంగారానికి మలినం వెండి; వెండికి మలినం త్రపు. త్రపుకు మలినం సీమ అని తెలుసుకోవాలి; సీసానికీ మలినమే మలము.
5.39.82
न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन जयेत्स्त्रियः ।
नेन्धनेन जयेदग्निं न पानेन सुरां जयेत् ॥ ५.३९.८२ ॥
నిద్రతో నిద్రను జయించకూడదు; కామంతో స్త్రీని జయించకూడదు. ఇంధనంతో అగ్నిని జయించకూడదు; తాగడంతో సురను జయించకూడదు.
5.39.83
यस्य दानजितं मित्रं शत्रवो युधि निर्जिताः ।
अन्नपानजिता दाराः सफलं तस्य जीवितम् ॥ ५.३९.८३ ॥
దానంతో మిత్రుడిని గెలిచినవాడు, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించినవాడు, అన్నపానాలతో భార్యలను గెలిచినవాడు — అతని జీవితం ఫలవంతం.
5.39.84
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
धृतराष्ट्र विमुञ्चेच्छां न कथञ्चिन्न जीव्यते ॥ ५.३९.८४ ॥
వేలమంది కలవారూ జీవిస్తారు, వందమంది కలవారూ జీవిస్తారు. ధృతరాష్ట్రా, కోరికను విడిచిపెట్టు; ఏ విధంగానూ (జీవనం) సాధ్యం కాదు.
5.39.85
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ ५.३९.८५ ॥
భూమిలోని వరి, యవలు, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు—ఇవన్నీ ఒక్కడికీ చాలవని చూసీ మోహంలో పడనివాడు (జ్ఞాని).
5.39.86
राजन्भूयो ब्रवीमि त्वां पुत्रेषु सममाचर ।
समता यदि ते राजन्स्वेषु पाण्डुसुतेषु वा ॥ ५.३९.८६ ॥
ఓ రాజా! మళ్లీ చెబుతున్నాను—నీ కుమారుల పట్ల సమానంగా ప్రవర్తించు. ఓ రాజా! నీకు నీ స్వంత పుత్రులపట్ల, పాండుపుత్రుల పట్ల సమభావం ఉంటే (అదే మేలు).