ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
अनीश्वरोऽयं पुरुषो भवाभवे ।
सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा।
धात्रा तु दिष्टस्य वशे कृतोऽयं ।
तस्माद्वद त्वं श्रवणे धृतोऽहम् ॥ ५.३९.१ ॥
ਮਨੁੱਖ ਉੱਨਤੀ ਤੇ ਪਤਨ ਦਾ ਆਪ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ; ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬੋਲ; ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
5.39.2
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ।
लभते बुध्द्यवज्ञानमवमानं च भारत ॥ ५.३९.२ ॥
ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਕਹੀ ਗੱਲ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਕਹੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਹੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
5.39.3
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः ।
मन्त्रमूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ ५.३९.३ ॥
ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਲਾਹ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ; ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਹੀ ਹੈ।
5.39.4
द्वेष्यो न साधुर्भवति न मेधावी न पण्डितः ।
प्रिये शुभानि कार्याणि द्वेष्ये पापानि चैव ह ॥ ५.३९.४ ॥
ਜੋ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਉਹ ਨਾ ਸਾਧੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਨਾ ਪੰਡਤ; ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਾਪ ਕਰਮ।
5.39.5
उक्तं मया जातमात्रेऽपि राजन् ।
दुर्योधनं त्यज पुत्रं त्वमेकम्।
तस्य त्यागात्पुत्रशतस्य वृद्धि-
रस्यात्यागात्पुत्रशतस्य नाशः ॥ ५.३९.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ — ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਉਸਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼।
5.39.6
न वृद्धिर्बहुमन्तव्या या वृद्धिः क्षयमावहेत् ।
क्षयोऽपि बहुमन्तव्यो यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ॥ ५.३९.६ ॥
ਜੋ ਵਾਧਾ ਨਾਸ਼ ਲਿਆਵੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਸ਼ ਵਾਧਾ ਲਿਆਵੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.39.7
न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिमावहेत् ।
क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत् ॥ ५.३९.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਕਸ਼ੈ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਸ਼ੈ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਕਸ਼ੈ ਉਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ।
5.39.8
समृद्धा गुणतः केचिद्भवन्ति धनतोऽपरे ।
धनवृद्धान्गुणैर्हीनान्धृतराष्ट्र विवर्जय ॥ ५.३९.८ ॥
ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਧਨ ਨਾਲ। ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀਣ ਪਰ ਧਨ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।
5.39.9
सर्वं त्वमायतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम् ।
न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ५.३९.९ ॥
ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਸਭ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੈ।
5.39.10
अतीव गुणसंपन्नो न जातुः विनयान्वितः ।
सुसूक्ष्ममपि भूतानामुपमर्दमुपेक्षते ॥ ५.३९.१० ॥
ਬਹੁਤ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
5.39.11
परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च ।
परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः ॥ ५.३९.११ ॥
ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5.39.12
सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद्भयम् ।
अर्थादाने महान्दोषः प्रदाने च महद्भयम् ॥ ५.३९.१२ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਭੈ ਹੈ। ਧਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਭੈ ਹੈ।
5.39.13
ये वै भेदनशीलास्तु सकामा निस्त्रपाः शठाः ।
ये पापा इति विख्याताः संवासे पिरिगर्हिताः ॥ ५.३९.१३ ॥
ਜੋ ਭੇਦ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਬੇਸ਼ਰਮ, ਠੱਗ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
5.39.14
युक्ताश्चान्यैर्महादोषैर्ये नरास्तान्विवर्जयेत् ।
निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर्नीचे प्रणश्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੋਸਤੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੇ ਨੀਚ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.39.15
या चैव फलनिर्वृतिः सौहृदे चैव यत्सुखम् ।
यतते चापवादाय यत्नमारभते क्षये ॥ ५.३९.१५ ॥
ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਖ ਹੈ; ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਸ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ...
5.39.16
अल्पेऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिमधिगच्छति ।
तादृशैः सङ्गतं नीचैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ।
निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान्दूराद्विवर्जयेत् ॥ ५.३९.१६ ॥
ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਅਜਿਹੇ ਨੀਚ, ਬੇਰਹਿਮ ਅਤੇ ਅਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।
5.39.17
यो ज्ञातिमनुगृह्णाति दरिद्रं दीनमातुरम् ।
स पुत्रपशुभिर्वृद्धिं श्रेयश्चानन्त्यमश्रुते ॥ ५.३९.१७ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ, ਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਭਲਾਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.39.18
ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर्य इच्छन्त्यात्मनः शुभम् ॥ ५.३९.१८ ॥
ਜੋ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.39.19
कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात्साधु समाचरं ।
श्रेयसा योक्ष्यते राजन्कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियां ॥ ५.३९.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਕੁਲ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ ਚੰਗਾ ਆਚਰਣ ਕਰ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇਗਾ।
5.39.20
विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ ।
किंपुनर्गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः ॥ ५.३९.२० ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਗੁਣਹੀਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।
5.39.21
प्रसादं कुरु वीराणां पाण्डवानां विशांपते ।
दीयतां ग्रामकाः केचित्तेषां वृत्त्यर्थमीश्वर ॥ ५.३९.२१ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਬਹਾਦਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ। ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।
5.39.22
एवं लोके यशः प्राप्तं भविष्यति नराधिप ।
वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात शासनम् ॥ ५.३९.२२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ। ਹੇ ਤਾਤ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.39.23
मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम् ।
ज्ञातिभिर्विग्रहस्तात न कर्तव्यः शुभार्थिना।
सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर्भरतर्षभ ॥ ५.३९.२३ ॥
ਮੇਰੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਮਝ। ਹੇ ਤਾਤ, ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
5.39.24
संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम् ।
ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ ५.३९.२४ ॥
ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.39.25
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मञ्जयन्ति च ।
सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मञ्जयन्ति च ॥ ५.३९.२५ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਤਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਡੁਬੋਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਵਿਰਤ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਤਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਰਤ ਲੋਕ ਡੁਬੋਂਦੇ ਹਨ।
5.39.26
सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्जवान्प्रति मानद ।
अधर्षणीयः शत्रूणां तैर्वृतस्त्वं भविष्यति ॥ ५.३९.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਵਿਰਤ ਬਣੋ। ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਹੋਵੋਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਘਿਰੇ ਰਹੋਗੇ।
5.39.27
श्रीमन्तं ज्ञातिमासाद्य यो ज्ञातिरवसीदति ।
दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति ॥ ५.३९.२७ ॥
ਧਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਲੱਗੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.39.28
पश्चादपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति ।
तान्वा हतान्सुतान्वापि श्रुत्वा तदनुचिन्तय ॥ ५.३९.२८ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਤਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।
5.39.29
येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा ।
आदावेन न तत्कुर्यादध्रुवे जीविते सति ॥ ५.३९.२९ ॥
ਜਿਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ (ਮੌਤ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ) ਸੰਤਾਪ ਭੋਗੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
5.39.30
न कश्चिन्नापनयते पुमानन्यत्र भार्गवात् ।
शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति ॥ ५.३९.३० ॥
ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ (ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ) ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ।
5.39.31
दुर्योधनेन यद्येतत्पापं तेषु पुरा कृतम् ।
त्वया तत्कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर ॥ ५.३९.३१ ॥
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.39.32
तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः ।
भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम् ॥ ५.३९.३२ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਹੋਕੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਨੀਯ ਹੋਵੋਗੇ।
5.39.33
सुव्याहृतानि धीराणां फलतः परिचिन्त्य यः ।
अध्यवस्यति कार्येषु चिरं यशसि तिष्ठति ॥ ५.३९.३३ ॥
ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਜੋ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.39.34
असम्यगुपयुक्तं हि ज्ञानं सुकुशलैरपि ।
उपलभ्यं चाविदितं विदितं चाननुष्ठितम् ॥ ५.३९.३४ ॥
ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਜੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
5.39.35
पापोदयफलं विद्वान्यो नारभति वर्धते ॥ ५.३९.३५ ॥
ਪਾਪ ਦੇ ਉਦੈ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਜੋ ਉਸਦਾ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ।
5.39.36
यस्तु पूर्वकृतं पापमविमृश्यानुवर्तते ।
अगाधपङ्के दुर्मेधा विषमे विनिपात्यते ॥ ५.३९.३६ ॥
ਜੋ ਦੁਰਮਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਥਾਹ ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਮ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.39.37
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् ।
अर्थसन्ततिकामश्च रक्षेदेतानि नित्यशः ॥ ५.३९.३७ ॥
ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਭੇਦ ਦੇ ਛੇ ਦੁਆਰ ਪਛਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਧਨ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਾਅ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
5.39.38
मदं स्वप्नपविज्ञानमाकारं चात्मसंभवम् ।
दुष्टामात्येषु विश्रम्भं दूताच्चाकुशलादपि ॥ ५.३९.३८ ॥
ਨਸ਼ਾ, ਨੀਂਦ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਦੁਸ਼ਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ, ਅਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲ ਦੂਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ — ਇਹ ਵੀ (ਮੰਤਰ-ਭੇਦ ਦੇ ਦੁਆਰ ਹਨ)।
5.39.39
द्वाराण्येतानि यो ज्ञात्वा संवृणोति सदा नृप ।
त्रिवर्गाचरणे युक्तः स शत्रूनधितिष्ठति ॥ ५.३९.३९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.39.40
नवै श्रुतमविज्ञाय वृद्धाननुपसेव्य वा ।
धर्मार्थौ वेदुतुं शक्यौ बृहस्पतिसमैरपि ॥ ५.३९.४० ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।
5.39.41
नष्टं समुद्रे पतितं नष्टं वाक्यमशृण्वति ।
अनात्मनि श्रुतं नष्टं नष्टं हुतमनग्निकम् ॥ ५.३९.४१ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਰਹਿਤ ਦਾ ਸੁਣਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਬਿਨਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5.39.42
मत्या परीक्ष्य मेधावी बुद्ध्या संपाद्य चासकृत् ।
श्रुत्वा दृष्ट्वाथ विज्ञाय प्राज्ञैर्मैत्रीं समाचरेत् ॥ ५.३९.४२ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਪਰਖ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੁਣ ਕੇ, ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਜਾਣ ਕੇ ਫਿਰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਕਰੇ।
5.39.43
अकीर्ति विनयो हन्ति हन्त्यनर्थं पराक्रमः ।
हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधमाचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ ५.३९.४३ ॥
ਨਿਮਰਤਾ ਬਦਨਾਮੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਨਰਥ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਿਮਾ ਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਅਲੱਖਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.39.44
परिच्छदेन क्षेत्रेण वेश्मना परिचर्यया ।
परीक्षेत कुलं राजन्भोजनाच्छादनेन च ॥ ५.३९.४४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਜ਼ਮੀਨ, ਘਰ, ਸੇਵਾ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਸਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕੁਲ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
5.39.45
उपस्थितसय कामस्य प्रतिवादो न विद्यते ।
अपि निर्मुक्तदेहस्य कामरक्तस्य किं पुनः ॥ ५.३९.४५ ॥
ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦੇਹ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ — ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਬਾਰੇ ਕੀ ਆਖਣਾ!
5.39.46
प्राज्ञोपसेविनं वैद्यं धार्मिकं प्रियदर्शनम् ।
मित्रवन्तं सुवाक्यं च सुहृदं परिपालयेत् ॥ ५.३९.४६ ॥
ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
5.39.47
दुष्कुलीनः कुलीनो वा मर्यादां यो न लङ्घयेत् ।
धर्मापेक्षी मृदुर्ह्रीमान्स कुलीनशताद्वरः ॥ ५.३९.४७ ॥
ਨੀਵੇਂ ਕੁਲ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਦਾ, ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾਲੂ ਹੈ — ਉਹ ਸੌ ਕੁਲੀਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
5.39.48
ययोश्चित्तेन वा चित्तं निभृतं निभृतेन वा ।
समेति प्रज्ञया प्रज्ञा तयोर्मैत्री न जीर्यति ॥ ५.३९.४८ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਗੁਪਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
5.39.49
दुर्बुद्धिमकृतप्रज्ञं छन्नं कूपं तृणैरिव ।
विवर्जयीत मेधावी तस्मिन्मैत्री प्रणश्यति ॥ ५.३९.४९ ॥
ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਣਵਿਕਸਿਤ ਪ੍ਰਗਿਆ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਖੂਹ ਵਾਂਗ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5.39.50
अवलिप्तेषु मूर्खेषु रौद्रसाहसिकेषु च ।
तथैवापेतधर्मेषु न मैत्रीमाचरेद्बुधः ॥ ५.३९.५० ॥
ਹੰਕਾਰੀ, ਮੂਰਖ, ਕਰੂਰ ਤੇ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਕਰੇ।
5.39.51
कृतज्ञं धार्मिकं सत्यमक्षुद्रं दृढभक्तिकम् ।
जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रमित्यभिवाञ्छति ॥ ५.३९.५१ ॥
ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਚਾ, ਉਦਾਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ — ਐਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਚਾਹੁਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.39.52
इन्द्रियाणामनुत्सर्गो मृत्युनापि विशिष्यते ।
अत्यर्थं पुनरुत्सर्गः सादयेद्दैवतानपि ॥ ५.३९.५२ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਕਾਬੂ ਛੱਡਣਾ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਲਿਪਤਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5.39.53
मार्दवं सर्वभूतानामनसूया क्षमा धृतिः ।
आयुष्याणि बुधाः प्राहुर्मित्राणां चाविमानना ॥ ५.३९.५३ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਮਲਤਾ, ਈਰਖਾ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ — ਇਹੀ ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਐਸਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।
5.39.54
अपनीतं सुनीतेन योऽर्थं प्रत्यानिनीपते ।
मतिमास्थाय सुदृढां तदकापुरुषव्रतम् ॥ ५.३९.५४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਸੁਨੀਤੀ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਆਚੀ ਚੀਜ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਕਾਇਰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ।
5.39.55
आयत्यां प्रतिकारज्ञस्तदात्वे दृढनिश्चयः ।
अतीते कार्यशेषज्ञो नरोऽर्थैर्न प्रहीयते ॥ ५.३९.५५ ॥
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਇਲਾਜ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.39.56
कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते ।
तदेवापहरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत् ॥ ५.३९.५६ ॥
ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.39.57
मङ्गलालम्भनं योगः श्रुतमुत्थानमार्जवम् ।
भूतिमेतानि कुर्वन्ति सतां चाभीक्ष्णदर्शनम् ॥ ५.३९.५७ ॥
ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ, ਯੋਗ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ, ਉੱਦਮ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਜਣਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਸ਼ਨ — ਇਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
5.39.58
अनिर्वेदः श्रियो मूलं लाभस्य च शुभस्य च ।
महान्भवत्यनिर्विष्णः सुखं चानन्त्यमश्नुते ॥ ५.३९.५८ ॥
ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਲਾਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦੀ ਵੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ; ਜੋ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.39.59
नातः श्रीमत्तरं किंचिदन्यत्पथ्यतमं मतम् ।
प्रभविष्णोर्यथा तात क्षमा सर्वत्र सर्वदा ॥ ५.३९.५९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵੱਧ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ — ਸਮਰੱਥ ਪੁਰਖ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿਮਾ ਹੀ।
5.39.60
क्षमेदशक्तः सर्वस्य शक्तिमान्धर्मकारणात् ।
अर्थानर्थौ समौ यस्य तस्य नित्यं क्षमा हिता ॥ ५.३९.६० ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ ਖਿਮਾ ਕਰੇ; ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਿਮਾ ਕਰੇ। ਜਿਸ ਲਈ ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਖਿਮਾ ਸਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।
5.39.61
यत्सुखं सेवमानोऽपि धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कामं तदुपसेवेत न मूढव्रतमाचरेत् ॥ ५.३९.६१ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.39.62
दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च ।
न श्रीर्वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिताः ॥ ५.३९.६२ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਲਾਪਰਵਾਹ, ਨਾਸਤਿਕ, ਆਲਸੀ, ਬੇਕਾਬੂ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ।
5.39.63
आर्जवेन नरं युक्तमार्जवात्सव्यपत्रपम् ।
अशक्तं मन्यमानास्तु धर्षयन्ति कुबुद्धयः ॥ ५.३९.६३ ॥
ਸਿੱਧੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਉਸਦੀ ਸਰਲਤਾ ਕਾਰਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.39.64
अत्यार्यमतिदातारमतिशूरमतिव्रतम् ।
प्रज्ञाभिमानिनं चैव श्रीर्भयान्नोपसर्पति ॥ ५.३९.६४ ॥
ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਦਾਨੀ, ਬਹੁਤ ਸੂਰਮੇ, ਬਹੁਤ ਵਰਤਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਕੋਲ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਡਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
5.39.65
न चातिगुणवत्स्वेषा नात्यन्तं निर्गुणेषु च ।
नेषा गुणान्कामयते नैर्गुण्यान्नानुरज्यते।
उन्मत्ता गौरिवान्धा श्रीः क्वचिदेवावतिष्ठते ॥ ५.३९.६५ ॥
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਬਹੁਤ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਪੂਰਨ ਗੁਣਹੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ; ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਣਹੀਨਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਪਾਗਲ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਤੇ ਹੀ ਟਿਕਦੀ ਹੈ।
5.39.66
अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ।
रतिपुत्रफला नारी दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ ५.३९.६६ ॥
ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਹੈ; ਸ਼ਰੁਤ (ਵਿਦਿਆ) ਦਾ ਫਲ ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਹੈ; ਨਾਰੀ ਦਾ ਫਲ ਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਧਨ ਦਾ ਫਲ ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗ ਹੈ।
5.39.67
अधर्मोपार्जितैरर्थैर्यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम् ।
न स तस्य फलं प्रेत्य भुङ्क्तेऽर्थस्य दुरागमात् ॥ ५.३९.६७ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਏ ਧਨ ਨਾਲ ਜੋ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਨ ਦਾ ਆਗਮਨ ਬੁਰਾ ਹੈ।
5.39.68
कान्तारे वनदुर्गेषु कृच्छ्रास्वापत्सु संभ्रमे ।
उद्यतेषु च शस्त्रेषु नास्ति सत्ववतां भयम् ॥ ५.३९.६८ ॥
ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ, ਬੀਹੜ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਠਿਨ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਉੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਸਤ੍ਵਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.39.69
उत्थानं संयमो दाक्ष्यमप्रमादो धृतिः स्मृतिः ।
समीक्ष्य च समारम्भो विद्धि मूलं भवस्य तु ॥ ५.३९.६९ ॥
ਉੱਦਮ, ਸੰਜਮ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਅਪ੍ਰਮਾਦ, ਧੀਰਜ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਆਰੰਭ ਕਰਨਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਾਣੋ।
5.39.70
तपो बलं तापमानां ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
हिंसा बलमसाधूनां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ ५.३९.७० ॥
ਤਪ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ (ਵੇਦ) ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਹੈ, ਹਿੰਸਾ ਅਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਬਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦਾ ਬਲ ਹੈ।
5.39.71
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ ५.३९.७१ ॥
ਵਰਤ ਭੰਗ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ: ਪਾਣੀ, ਮੂਲ, ਫਲ, ਦੁੱਧ, ਹਵਿਸ਼, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਔਸ਼ਧ ਹਨ।
5.39.72
न तत्परस्य सन्दध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
सङ्ग्रहेणैव धर्मः स्यात्कामादन्यः प्रवर्तते ॥ ५.३९.७२ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
5.39.73
अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं नाधुना जयेत् ।
जयेत्कदर्यं दानेन जयेन्मत्येन चानृतम् ॥ ५.३९.७३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਅਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ; ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ; ਕੰਜੂਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ; ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜਿੱਤੋ।
5.39.74
स्त्रीधूर्तकेऽलसे भीरौ चण्डे पुरुषमानिनि ।
चोरे कृतघ्ने विश्वासो न कार्यो न च नास्तिके ॥ ५.३९.७४ ॥
ਔਰਤ, ਧੂਰਤ, ਆਲਸੀ, ਡਰਪੋਕ, ਗੁੱਸੇਖੋਰ, ਮਰਦ-ਹੰਕਾਰੀ, ਚੋਰ, ਅਹਿਸਾਨਫ਼ਰਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.39.75
अभिवादनशीलप्य नित्यं वृद्धोपसेविनः ।
चत्वारि संप्रवर्धन्ते कीर्तिरापुर्यशो बलम् ॥ ५.३९.७५ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ: ਕੀਰਤੀ, ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਬਲ।
5.39.76
अतिक्लेशेन येऽथोः स्वधर्मस्यानिक्रमेण वा ।
अरेर्वा प्रणिपातेन मा तेषु मनः कृथाः ॥ ५.३९.७६ ॥
ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਜੋ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ), ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ।
5.39.77
अविद्यः पुरुषः शोच्यः शोच्यं मैथुनमप्रजम् ।
निराहाराः प्रजाः शोच्याः शोच्यं राष्ट्रमराजकं ॥ ५.३९.७७ ॥
ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਤਰਸ ਯੋਗ ਹੈ; ਔਲਾਦ ਰਹਿਤ ਸੰਭੋਗ ਤਰਸ ਯੋਗ ਹੈ; ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰਜਾ ਤਰਸ ਯੋਗ ਹੈ; ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤਰਸ ਯੋਗ ਹੈ।
5.39.78
अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
असंभोगो जरा स्त्रीणां वाक्छल्यं मनसो जरा ॥ ५.३९.७८ ॥
ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਹੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ; ਪਰਬਤਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਹੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੰਭੋਗ ਦੀ ਘਾਟ ਹੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ; ਮਨ ਲਈ ਬੋਲ ਦਾ ਕੰਡਾ ਹੀ ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ।
5.39.79
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या वाह्लीकाः पुरुषस्यानृतं मलम् ॥ ५.३९.७९ ॥
ਅਨਾਮਨਾਯ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੈਲ ਹੈ; ਅਵ੍ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮੈਲ ਹੈ। ਵਾਹਲੀਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੈਲ ਹਨ; ਝੂਠ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਮੈਲ ਹੈ।
5.39.80
कौतूहलमला साध्वी विप्रवासमलाः स्त्रियः ॥ ५.३९.८० ॥
ਉਤਸੁਕਤਾ ਸਾਧਵੀ ਦਾ ਮੈਲ ਹੈ; ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੈਲ ਹੈ।
5.39.81
सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।
ज्ञेयं त्रपुमलं सीमं सीसस्यापि मलं मलम् ॥ ५.३९.८१ ॥
ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਲ ਚਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮੈਲ ਤ੍ਰਪੁ ਹੈ। ਤ੍ਰਪੁ ਦਾ ਮੈਲ ਸੀਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੀਸੇ ਦਾ ਮੈਲ ਵੀ ਮੈਲ ਹੀ ਹੈ।
5.39.82
न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन जयेत्स्त्रियः ।
नेन्धनेन जयेदग्निं न पानेन सुरां जयेत् ॥ ५.३९.८२ ॥
ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤੇ; ਕਾਮ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤੇ। ਬਾਲਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤੇ; ਪੀਣ ਨਾਲ ਸੁਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤੇ।
5.39.83
यस्य दानजितं मित्रं शत्रवो युधि निर्जिताः ।
अन्नपानजिता दाराः सफलं तस्य जीवितम् ॥ ५.३९.८३ ॥
ਦਾਨ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਾਰੇ, ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੇ ਪਤਨੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ — ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੈ।
5.39.84
सहस्रिणोऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा ।
धृतराष्ट्र विमुञ्चेच्छां न कथञ्चिन्न जीव्यते ॥ ५.३९.८४ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜੀਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਜੀਵਨ) ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.39.85
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ ५.३९.८५ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੌਲ, ਜੌਂ, ਸੋਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ (ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੈ)।
5.39.86
राजन्भूयो ब्रवीमि त्वां पुत्रेषु सममाचर ।
समता यदि ते राजन्स्वेषु पाण्डुसुतेषु वा ॥ ५.३९.८६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਵਰਤਾਓ ਕਰੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ ਹੈ (ਤਾਂ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ)।