ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.41

5.41.1

अनुक्तं यदि ते किञ्चिद्वाचा विदुर विद्यते ।
तन्मे शुश्रूषतो ब्रूहि विचित्राणि हि भाषसे ॥ ५.४१.१ ॥

ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਜੇ ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

धृतराष्ट्र कुमारो वै यः पुराणः सनातनः ।
तनत्सुजातः प्रोवाच मृत्युर्नास्तीति भारत ॥ ५.४१.२ ॥

ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਕੁਮਾਰ — ਸਨਤਸੁਜਾਤ — ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।

स ते गुह्यान्प्रकाशांश्च सर्वान्हृदयसंश्रयान् ।
प्रवक्ष्यति महाराज सर्वबुद्धिमतां वरः ॥ ५.४१.३ ॥

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸਾਰੇ ਭੇਤ ਸਮਝਾਏਗਾ; ਉਹ ਸਭ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

किं त्वं न वेद तद्भूयो यन्मे ब्रूयात्सनातनः ।
त्वमेव विदुर ब्रूहि प्रज्ञाशेषोऽस्ति चेत्तव ॥ ५.४१.४ ॥

ਸਨਾਤਨ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਜੇ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ।

शूद्रयोनावहं जातो नातोऽन्यद्वक्तुमुत्सहे ।
कुमारस्य तु याबुद्धिर्वेद तां शाश्वतीमहम् ॥ ५.४१.५ ॥

ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਪਰ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

ब्राह्मीं हि योनिमापन्नः सगुह्यमपि यो वदेत् ।
न तेन गर्ह्यो देवानां तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.४१.६ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।

ब्रवीहि विदुर त्वं मे पुराणं तं सनातनम् ।
कथमेतेन देहेन स्यादिहैव समागमः ॥ ५.४१.७ ॥

ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ, ਸਨਾਤਨ (ਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ (ਉਸ ਨਾਲ) ਮਿਲਾਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

चिन्तयामास विदुरस्तभृषिं शंसितव्रतम् ।
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास भारत ॥ ५.४१.८ ॥

ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਸ ਵ੍ਰਤਨਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ) ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

स चैनं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सुखोपविष्टं विश्रान्तमथैनं विदुरोऽब्रवीत् ॥ ५.४१.९ ॥

ਉਸ (ਵਿਦੁਰ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ-ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

भगवन्संशयः कश्चिद्धृतराष्ट्रस्य मानसः ।
यो न शक्यो मया वक्तुं त्वमस्मै वक्तुमर्हसि ॥ ५.४१.१० ॥

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸ਼ਯ ਹੈ; ਜੋ ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।

यं श्रत्वाऽयं मनुष्येन्द्रः सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ ५.४१.११ ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ) ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

लाभालाभौ प्रियद्वेष्यौ यथैनं न जरान्तकौ ।
विषहेरन्भयामर्षौ श्रुत्पिपासे मदोद्भवौ ।
अरतिश्चैव तन्द्री च कामक्रोधौ क्षयोदयौ ॥ ५.४१.१२ ॥

ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਪਿਆਰ-ਨਫ਼ਰਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ — ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਨਾ; ਭੈ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ, ਮਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ (ਵਿਕਾਰ), ਅਰਤਿ ਤੇ ਤੰਦ੍ਰਾ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਖੈ ਤੇ ਉਦੈ।