Mahābhārata · Adhyāya 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
Entonces el rey Dhṛtarāṣṭra, sabio, habiendo honrado las palabras dichas por Vidura, preguntó en privado al magnánimo Sanatsujāta, deseoso de la sabiduría suprema.
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
Oh Sanatsujāta, oigo que según tu enseñanza no existe la muerte. Dioses y demonios practicaron la disciplina de castidad por la inmortalidad. ¿Cuál de estas cosas es entonces la verdad?
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
Algunos alcanzan la inmortalidad mediante la acción, mientras otros dicen que no hay muerte. Escúchame, oh rey, mientras hablo; no dudes de ello tal como es.
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
Oh kṣatriya, ambas verdades han surgido. La ilusión es considerada muerte por los sabios. Declaro que la negligencia es muerte, y que la vigilancia es inmortalidad.
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
Por la negligencia fueron derrotados los asuras, mientras que los dioses, convertidos en brahman por la vigilancia, prevalecieron. La muerte devora a las criaturas como un tigre, pero su forma no se percibe.
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
Algunos llaman a Yama algo distinto de la Muerte: la morada del yo, lo inmortal, la disciplina de la castidad. En el mundo de los padres reina el dios; entre los auspiciosos es Śiva, entre los inauspiciosos el inauspicioso.
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
Por su mandato surgen de los hombres la ira, la negligencia y la muerte en forma de codicia. Vagando por senderos equivocados, como si yo mismo hubiera ido, nadie alcanza la unión con su propio yo.
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
Engañados, permanecen bajo su poder. Partiendo de aquí como espíritus, caen de nuevo allí. Entonces los dioses los atormentan. Por eso la muerte llega por el morir.
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
Cuando surgen las acciones, quienes están apegados a sus frutos van tras ellas allí y no superan la muerte. Por no comprender la unión con el verdadero fin, el ser encarnado es arrastrado por todas partes por el disfrute de los placeres.
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
Ese es el gran engaño de los sentidos, pues el curso de la unión con objetos falsos es constante. El yo interior, herido por la unión con objetos falsos, recordando los objetos de los sentidos por todas partes, sigue morando en ellos.
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
La codicia primero destruye los mundos. Tomando consigo el deseo y la ira, pronto la sigue. Estos llevan a los necios hacia la muerte, pero los firmes cruzan la muerte por la constancia.
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
Quien, meditando en los deseos y levantándose, es abatido por el descuido sin despertar, la muerte no lo devora como muerte. Así, el sabio que destruye por completo los deseos.
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
El hombre que sigue el deseo perece tras los deseos. Habiendo desechado los deseos, el hombre sacude cualquier polvo de pasión que haya.
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
Este infierno, la oscuridad manifiesta entre los seres, se ve. Como aturdidos, corren, yendo ansiosos hacia el abismo.
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
Para un hombre de conducta no engañada, ¿qué podría hacer aquí la muerte? Para él es como la hierba, como la hierba es para el tigre. Oh kṣatriya, sin pensar en otra cosa, la considera hierba, como la hierba es para la serpiente.
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
Como el mortal que, habiendo llegado al dominio de la muerte (…)
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
Los mundos eternos y de máximo mérito de los justos, que se dice que los dvijas alcanzan mediante el sacrificio, los Vedas describen aquí su fin supremo. ¿Cómo no alcanzaría la acción quien esto sabe?
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
Así el ignorante va allá, y los Vedas hablan del conjunto de fines que hay allí. Él viene aquí; el Ser supremo avanza por un solo camino, habiendo destruido los caminos.
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
¿Quién es el que impulsa a aquel no nacido y antiguo? Si él ordena todo esto en orden, ¿cuál es su deber, o cuál su felicidad? Oh sabio, dime todo tal como es.
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
Aquí, en la unión de la separación, hay una gran falta; por la unión sin principio se hacen eternos. Asimismo, nada en él se excede ni se aparta; por la unión sin principio surgen en el ser humano.
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
Este Señor bienaventurado, que es eterno, crea el universo mediante la unión de la modificación. Y esto se considera su poder; asimismo, mediante la unión del propósito, nacen los Vedas.
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
Porque aquí algunos no practican el dharma, y otros sí lo practican. ¿Es el dharma derrotado por el pecado, o derrota el dharma al pecado?
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
En ese estado ambos están siempre presentes. Por el conocimiento el sabio vence al perfecto. Asimismo, de otro modo, el ser encarnado alcanza el mérito; y del mismo modo el pecado llegado alcanza al perfecto.
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
Habiendo alcanzado ambos por la acción, uno queda firmemente unido al bien y al pecado; y eso también por la acción. Aquí el sabio aleja el pecado mediante el dharma. Sabe que el dharma es más fuerte en este asunto.
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
Dime el orden de aquellos mundos eternos que aquí llaman mundos del propio dharma, de los dos veces nacidos y de los que han hecho obras meritorias; y luego habla también de los demás. Oh sabio, deseo conocer esta acción.
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
Aquellos brahmanes en cuyo voto hay una rivalidad como la fuerza de los fuertes, al partir de aquí tras la muerte, van al cielo para resplandecer.
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
Para quienes compiten en el dharma, ese es el medio del conocimiento. Esos brahmanes, liberados de aquí, van al cielo, el reino de los tres mundos.
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
Los conocedores de los Vedas llaman excelente su conducta recta. No se debe tener en gran estima a ninguna persona, externa o interna.
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
Donde se considera abundante el alimento y la bebida para el brahmán, como la hierba y el agua en la estación de lluvias, por eso el ser vivo se vuelve a encender.
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
Donde se inflige temor y mal presagio a quien no habla, y se le hace parecer superfluo, ese es el mejor, no el otro.
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
Quien no se atormenta a sí mismo a causa del que habla no debe disfrutar de la propiedad de un brahmán; ese alimento es aprobado por los buenos. Los yoguis saben que la hierba kuśa, la corteza, la tela y lo semejante son propiedad de un brahmán.
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
Así como el perro siempre come su propio vómito, que no le trae ningún bien, así ellos comen lo vomitado por servir a su propio poder.
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
Un brāhmaṇa debe pensar siempre que su conducta es desconocida; pero, viviendo entre sus parientes, no obtiene nada de esa manera.
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
¿Qué brāhmaṇa podría, en efecto, dañar así al ser interior, que carece de signos, es inmóvil, puro y libre de todos los pares de opuestos?
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
¿Qué pecado no ha cometido aquel que muestra de otro modo el yo que es tal como es, ese ladrón que se roba a sí mismo?
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
Debe ser infatigable, no aceptar dones, ser respetado y estar libre de molestias; aunque sea de buena conducta, no debe pretender ser como los de buena conducta. Tal brāhmaṇa es un conocedor del brahman, un sabio poeta.
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
Pobres en riquezas humanas, pero ricos en lo divino y en el sacrificio — son difíciles de atacar, difíciles de conmover; hay que reconocerlos como el cuerpo del brahman.
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
Quien aquí considera culpables a todos los dioses no tiene respeto por el brāhmaṇa; él mismo se esfuerza en ese mismo (brāhmaṇa).
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
Los hombres sosegados honran a quien no se esfuerza por el honor. Aun siendo honrado, no debe pensar que lo es, y ante la deshonra no debe agitarse en exceso.
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
El mundo siempre cambia por su naturaleza, como el parpadeo de un ojo. Pensando que aquí los sabios honran, quien es honrado debe quedar satisfecho.
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
En el mundo, los diestros en la injusticia, los necios y los versados en el engaño no honrarán al digno de honra. Pensando así, quien es honrado debe quedar satisfecho.
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
Honor y silencio no habitan juntos siempre. Este mundo pertenece al honor, aquél al silencio; así lo saben los sabios.
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
La fortuna (śrī) convive con el honor y la riqueza, y ella misma es obstáculo. La fortuna brahmánica es muy difícil de alcanzar; oh kṣatriya, para quien carece de sabiduría lo es aún más.
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
Los buenos hablan aquí de sus puertas, de muchas clases y difíciles de cerrar: veracidad y rectitud, pudor, dominio de sí, pureza y saber. Estas seis son los lazos que retienen el honor y la ilusión.