ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
ଏଥର ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବିଦୁରଙ୍କ କଥିତ ସେ ବାକ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନିର୍ଜନରେ ମହାତ୍ମା ସନତ୍ସୁଜାତଙ୍କୁ ପରମ ବୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପଚାରିଲେ।
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
ହେ ସନତ୍ସୁଜାତ, ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣୁଛି। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ତେବେ ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ?
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
କେହି କେହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି କହନ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଏହା ଯେମିତି ଅଛି ସେମିତି ସନ୍ଦେହ କର ନାହିଁ।
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଦୁଇଟି ସତ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ମୋହକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ମାନନ୍ତି। ମୁଁ ପ୍ରମାଦକୁ ମୃତ୍ୟୁ କହେ, ଏବଂ ଅପ୍ରମାଦକୁ ଅମରତ୍ୱ କହେ।
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
ପ୍ରମାଦ ଯୋଗୁଁ ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଅପ୍ରମାଦରୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଦେବତାମାନେ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ବାଘ ପରି ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ରୂପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
କେହି କେହି ଯମଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଭିନ୍ନ କହନ୍ତି; ସେ ଆତ୍ମାର ବାସସ୍ଥାନ, ଅମର ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ। ପିତୃଲୋକରେ ଦେବତା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଶୁଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଏବଂ ଅଶୁଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶିବ।
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
ତାଙ୍କ ଆଦେଶରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରୋଧ, ପ୍ରମାଦ ଓ ଲୋଭରୂପେ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ। କୁପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ଯେପରି ମୁଁ ହିଁ ଯାଇଛି, କେହି ନିଜ ଆତ୍ମା ସହ ଯୋଗ ପାଏ ନାହିଁ।
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
ମୋହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବଶରେ ରହନ୍ତି। ଏଠାରୁ ପ୍ରେତ ହୋଇ ସେଠାରେ ପୁଣି ପଡ଼ନ୍ତି। ତା'ପରେ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି। ଅତଏବ ମୃତ୍ୟୁ ମରଣରୁ ହିଁ ଆସେ।
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
କର୍ମୋଦୟରେ କର୍ମଫଳରେ ଅନୁରାଗୀ ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯାଆନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସଦର୍ଥଯୋଗ ନ ବୁଝିବାରୁ ଦେହୀ ସବୁଦିଗରେ ଭୋଗର ଭୋଗରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
ତାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ମହାମୋହନ; ମିଥ୍ୟାର୍ଥଯୋଗର ଗତି ନିତ୍ୟ। ମିଥ୍ୟାର୍ଥଯୋଗରେ ଆହତ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସବୁଦିଗରେ ବିଷୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପାସନା କରେ।
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
ଲୋଭ ପ୍ରଥମେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ। କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ସାଥୀ କରି ତାହା ଶୀଘ୍ର ପଛରେ ଆସେ। ଏମାନେ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଧୀରମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାର ହୁଅନ୍ତି।
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
ଯିଏ ଇଚ୍ଛାମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଉଠେ, ଅନାଦରରେ, ସଚେତନ ନ ହୋଇ, ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି କାମନାମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରେ, ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୃତ୍ୟୁରୂପେ ଗ୍ରାସ କରିପାରେ ନାହିଁ।
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
କାମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷ କାମନାମାନଙ୍କ ପଛରେ ହିଁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କାମନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମଣିଷ ଯାହା କିଛି ରଜ ଅଛି ତାହା ଝାଡ଼ି ଦିଏ।
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାରର ପ୍ରକଟ ରୂପ ଏହି ନରକ ଦେଖାଯାଏ। ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ପରି ସେମାନେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ଗର୍ତ୍ତ ଆଡ଼କୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି।
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
ଅମୂଢ଼ ଆଚରଣ ଥିବା ମଣିଷ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ କଣ କରିପାରିବ? ତା ପାଇଁ ତାହା ତୃଣ ପରି; ବାଘ ପାଇଁ ତୃଣ ପରି। ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଭାବି ସେ ତାକୁ ତୃଣ ପରି ଗଣେ; ସାପ ପାଇଁ ତୃଣ ପରି।
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
ମୃତ୍ୟୁର ପରିସରରେ ପହଞ୍ଚି ମର୍ତ୍ତ୍ୟ (…)
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସନାତନ, ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ସାଧୁଲୋକମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ, ବେଦମାନେ ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ପରମାର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଏହା ଜାଣିଥିବା ଲୋକ କିପରି କର୍ମ ପାଇବ ନାହିଁ?
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ସେଠାକୁ ଯାଏ; ସେଠାକାର ଅର୍ଥସମୂହକୁ ବେଦମାନେ କହନ୍ତି। ସେ ଏଠାକୁ ଆସେ; ପରମାତ୍ମା ପଥସମୂହକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଏକ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି।
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
ସେହି ଅଜ, ପୁରାଣକୁ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ କରେ? ସେ ଯଦି ଏ ସବୁ କ୍ରମରେ କରେ, ତେବେ ତା'ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ'ଣ, କିମ୍ବା ସୁଖ କ'ଣ? ହେ ବିଦ୍ବାନ, ସବୁ ମୋତେ ଯଥାବତ୍ କୁହ।
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
ଏଠାରେ ବିଭେଦ ଯୋଗରେ ବଡ଼ ଦୋଷ ଅଛି; ଅନାଦି ଯୋଗରେ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସେହିପରି ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ; ଅନାଦି ଯୋଗରେ ପୁରୁଷଙ୍କର ସେସବୁ ହୁଏ।
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
ଏହି ଭଗବାନ ନିତ୍ୟ; ସେ ବିକାର ଯୋଗରେ ବିଶ୍ୱ ରଚନା କରନ୍ତି। ତାହା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ସେହିପରି ଅର୍ଥ ଯୋଗରେ ବେଦମାନେ ହୁଅନ୍ତି।
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
କାରଣ ଏଠାରେ କେହି କେହି ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ କେହି କେହି କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ପାପ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଏ କି, ନା ଧର୍ମ ପାପକୁ ପରାଜିତ କରେ?
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
ସେହି ସ୍ଥିତିରେ ଦୁଇଟି ସର୍ବଦା ରହନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୱାନ ସିଦ୍ଧକୁ ପରାଜିତ କରେ। ସେହିପରି, ଅନ୍ୟଥା ଦେହୀ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ସେହିପରି ଆସିଥିବା ପାପ ସିଦ୍ଧକୁ ପହଞ୍ଚେ।
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ପାଇ, ଶୁଭ ଏବଂ ପାପ ଉଭୟ ସହିତ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା। ଏଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଧର୍ମ ଅଧିକ ବଳବାନ, ଏହା ଜାଣ।
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
ଏଠାରେ ନିଜ ଧର୍ମର, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର, ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କର ସନାତନ ଲୋକ ବୋଲି ଲୋକେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କ୍ରମ କୁହ; ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ। ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଏହି କର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
ଯାହାଙ୍କ ବ୍ରତରେ ବଳବାନମାନଙ୍କ ବଳ ପରି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଥାଏ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
ଯାହାଙ୍କର ଧର୍ମରେ ସ୍ପର୍ଧା ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଜ୍ଞାନର ସାଧନ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାʼନ୍ତି।
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
ବେଦଜ୍ଞମାନେ ତାହାର ସମ୍ୟକ୍ ଆଚାରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହନ୍ତି। ବାହ୍ୟ ବା ଆଭ୍ୟନ୍ତର କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମାନିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
ବର୍ଷା ଋତୁରେ ତୃଣ ଓ ଜଳ ପରି ଅଧିକ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ ଯେଉଁଠି, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନ୍ନ ପାନ ସେହିପରି; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ପୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
ଯେଉଁଠି କହୁନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅଶୁଭ ଭୟ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ତାହାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ପରି କରାଯାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
କହୁଥିବା ଲୋକ ଯୋଗୁଁ ନିଜକୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ ନାହିଁ ଯେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୋଗ କରିବ ନାହିଁ; ସେହି ଅନ୍ନ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ। କୁଶ, ବଲ୍କଳ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ଯୋଗୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
କୁକୁର ଯେପରି ସର୍ବଦା ନିଜ ବାନ୍ତି ଖାଏ, ଯାହା ତାହାର ଅମଙ୍ଗଳ; ସେହିପରି ସେମାନେ ନିଜ ବୀର୍ଯ୍ୟ ସେବାରେ ବାନ୍ତି ଖାଆନ୍ତି।
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଦା ଭାବିବା ଉଚିତ ଯେ ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ଅଜ୍ଞାତ; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ସେ ଏପରି କିଛି ପାଏ ନାହିଁ।
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
ଏପରି ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ, ଯିଏ ଲକ୍ଷଣରହିତ, ଅଚଳ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱବିବର୍ଜିତ, କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଘାତ କରିପାରିବ?
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
ଯିଏ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ରୂପକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଏ, ସେହି ଆତ୍ମାପହାରୀ ଚୋର କେଉଁ ପାପ କରି ନାହିଁ?
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
ସେ ଅଶ୍ରାନ୍ତ, ଦାନ ଗ୍ରହଣ ନକରୁଥିବା, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଉପଦ୍ରବରହିତ ହେବା ଉଚିତ; ସଜ୍ଜନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜନର ଭାନ ନ କରୁ — ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନୀ କବି।
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
ମାନବୀୟ ଧନରେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୈବ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଧନୀ ଯେଉଁମାନେ — ସେମାନେ ଅଜେୟ, ଅଚଳ; ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମର ଶରୀର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
ଏଠାରେ ଯେ କେହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପରାଧୀ ବୋଲି ଜାଣେ — ତାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କରେ ପ୍ରଯତ୍ନ କରେ।
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
ମାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ନକରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମାହିତ ଲୋକେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନିତ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପମାନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଚଳିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ସର୍ବଦା ଆଖି ବନ୍ଦ ଓ ଖୋଲିବା ପରି ବଦଳି ଚାଲେ। ଏଠାରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି (ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ)।
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
ଜଗତରେ ଅଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ମୂର୍ଖ ଓ ମାୟାରେ କୁଶଳ ଲୋକେ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି (ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ)।
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
ମାନ ଓ ମୌନ ଦୁଇଟି ଏକାସାଙ୍ଗରେ ସର୍ବଦା ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକ ମାନର ଏବଂ ସେହି ଲୋକ ମୌନର ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
ଶ୍ରୀ (ସମ୍ପଦ) ମାନ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ରହେ; ସେହି ଜ୍ଞାନରେ ବାଧାଦାୟିନୀ ମଧ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶ୍ରୀ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ — ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପ୍ରଜ୍ଞାହୀନ ପାଇଁ ତାହା ଆହୁରି ଦୁର୍ଲଭ।
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
ସଜ୍ଜନମାନେ ଏଠାରେ ତାହାର (ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶ୍ରୀର) ଦ୍ୱାର କହନ୍ତି — ଅନେକ ପ୍ରକାର, ଅଟକାଇବା କଷ୍ଟକର: ସତ୍ୟ ଓ ସରଳତା, ଲଜ୍ଜା, ଦମ, ଶୌଚ, ବିଦ୍ୟା। ଏହି ଛଅଟି ମାନ ଓ ମୋହର ବନ୍ଧନ।