マハーバーラタ · 章 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
そこで賢明な王ドリタラーシュトラは、ヴィドゥラの言葉を尊び、人のいないところで偉大なるサナットスジャータに、至高の智慧を求めて問うた。
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
サナットスジャータよ、あなたの教えによれば死は存在しないと私は聞いています。神々と阿修羅は不死のために梵行を修しました。ではどちらが真実なのですか。
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
ある者は行為によって不死に至り、他の者は死は存在しないと言う。王よ、私の言うことを聞きなさい。これがそのとおりであることを疑ってはならない。
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
クシャトリヤよ、二つの真理がともに現れた。賢者たちは迷いこそが死だとみなす。私は放逸を死と言い、不放逸を不死と言う。
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
放逸のゆえに阿修羅は敗れ、不放逸によってブラフマンとなった神々は勝利した。死は虎のように生き物を呑み込むが、その姿は見えない。
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
ヤマは死とは別のものだと言う者もいる。それは自己の住処、不死、梵行である。祖霊の世界では神が統治し、吉なる者の中ではシヴァ、不吉なる者の中では非シヴァである。
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
彼の命により、人々から怒り、放逸、貪欲の姿をとった死が生じる。誤った道をさまよい、まるで私自身が行ったかのように、誰一人として自己との結合に至らない。
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
迷わされた者たちは彼の支配下に留まる。ここから亡霊となって去り、またあそこに堕ちる。そこで神々が彼らを苦しめる。それゆえ死は死ぬことによって近づく。
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
業が生じると、業果に執着する者はそこへ従い、死を超えることがない。真実の目的との結合を理解しないため、身を持つ者は四方から快楽の享受に流される。
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
それは感官の大いなる迷いである。虚偽の対象との結合の道は恒常だからだ。虚偽の対象との結合に打たれた内なる自己は、四方の感覚対象を想い起こしながら、それらに居続ける。
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
渇望はまず世界を滅ぼす。欲望と怒りを伴って、それはすぐ後に続く。これらは愚者を死へ導くが、堅固な者は忍耐によって死を越えてゆく。
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
欲望を思い巡らせ立ち上がりながら、無関心によって打たれ目覚めない者は、死が死として彼を喰らうことはない。このように、欲望を完全に滅ぼす賢者は。
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
欲望に従う人は、欲望の後について滅びる。欲望を投げ捨てた人は、いかなる情念の塵をも振り払う。
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
衆生の中に現れた闇、この地獄が見える。惑わされたかのように彼らは走り、深い穴へ熱心に向かってゆく。
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
迷いのない行いの人にとって、ここで死は何をなしうるだろうか。彼にとって死は草のようなもの、虎にとっての草のように。クシャトリヤよ、他のことを思わず、彼はそれを草と見なす、蛇にとっての草のように。
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
死の領域に達した死すべき者は（…）
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
祭祀によって再生者（二生族）が得るとされる、永遠で最も功徳ある善人の世界について、ヴェーダはここでその最高の目的を説いている。これを知る者がどうして行為に至らないことがあろうか。
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
このように無知な者はかしこへ行き、ヴェーダはそこにある目的の総体を語る。彼はここへ来る。至上の自己は、諸々の道を滅ぼし、一つの道を進む。
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
その不生の、古き者を駆り立てるのは誰か。もし彼がこの一切を順序立てて定めるなら、その務めは何か、あるいは幸福は何か。博学な方よ、すべてをありのままに私に語ってください。
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
ここで、分離の結合にこそ大きな過ちがある。始まりなき結合によって、それらは永遠となる。同様に、彼から何一つ余分になることも離れることもない。始まりなき結合によって、それらは人に生じる。
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
この尊き主は永遠であり、変化の結合によって宇宙を造る。それが彼の力だと考えられている。同様に、目的の結合によってヴェーダが成立する。
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
ここには法を行わない者もいれば、行う者もいる。法は罪によって打ち倒されるのか、それとも法が罪を打ち倒すのか。
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
その状態では両者が常に存在する。智者は知識によって成就者を打ち破る。同様に、別の仕方では有身者は功徳を得る。同様に、来た罪は成就者に至る。
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
行為によって両者を得て、人は善と罪の両方に固く結びつけられる；それもまた行為による。ここで智者は法によって罪を追い払う。この件では法がより強いと知れ。
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
ここで人々が自らの法の、再生族の、功徳を積んだ者たちの永遠の世界と呼ぶもの、その順序を語れ。それから他の世界も。賢者よ、私はこの行為を知りたい。
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
誓いにおいて強者の力のような競い合いがある婆羅門たちは、死後ここから去って、天で輝くために行く。
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
法において競い合う者にとって、それが知の手段である。そのバラモンたちはここから解き放たれ、三界の天へ赴く。
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
ヴェーダに通じた人々は彼の正しい振る舞いを優れたものと呼ぶ。外の者であれ内の者であれ、人を過度に重んじてはならない。
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
雨季の草と水のように、バラモンへの食物と飲み物が豊かだと見なされるところでは、生きものは再び燃え上がる。
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
黙している者に不吉な恐れを与え、余計者のように扱うところでは、そのような者こそ優れている。他の者ではない。
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
語る者によって自らが苦しめられない者は、バラモンの財産を享受してはならない。その食物は善人に認められている。クシャ草、樹皮、衣などはバラモンの財産であると、ヨーギンは知っている。
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
犬がいつも自分の吐いたものを食べ、それが益をもたらさないように、彼らは自らの力に仕えることによって吐いたものを食べる。
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
バラモンは常に自分の振る舞いは知られていないと考えるべきである。しかし親族の中に住めば、そのようにして何も得られない。
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
無相で不動、清浄で、すべての対立を離れた内なる我を、いったいどのバラモンがこのように害しうるだろうか。
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
ありのままの自己を別様に見せかける者、自分自身を盗むあの盗人は、どんな罪を犯していないというのか。
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
彼は倦むことなく、施しを受けず、敬われ、煩いのない者であるべきである。品行正しくとも、正しい人のふりをしてはならない。そのようなバラモンこそ梵を知る者、賢き詩人である。
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
人間の富においては貧しく、神々と祭祀において富む者たち——彼らは打ち破りがたく、揺るがしがたい。彼らは梵の身体と知るべきである。
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
ここで諸神をことごとく罪ありと見る者は、バラモンへの敬意がない。彼自身がまさにそのバラモンの中で努めているのだ。
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
心を統一した人々は、名誉を求めて努めない者を敬う。尊ばれても自らを尊ばれた者と思ってはならず、侮辱に際して激しく動揺してはならない。
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
世界は本性のままに、まばたきのように常に移ろう。ここでは賢者たちが敬うのだと考えて、尊ばれた者は満足すべきである。
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
世の中では、不正に長け、愚かで、欺瞞に熟達した者たちは、尊ぶべき人を敬わないだろう。そう考えて、尊ばれた者は満足すべきである。
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
名誉と沈黙は常に共にあるわけではない。この世は名誉のもの、あの世は沈黙のものだと賢者たちは知っている。
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
吉祥（śrī）は名誉と富とともに住まうが、それ自体が障害でもある。ブラーフマーの吉祥は得がたい。おおクシャトリヤよ、知恵を欠く者にはなおさら得がたい。
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
善人たちは、その（ブラーフマーの吉祥の）門は多様で抑えがたいと語る。真実と素直さ、慎み、自制、清浄、学識である。この六つは名誉と迷妄を縛る絆である。