മഹാഭാരതം · അധ്യായം 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
അപ്പോൾ ജ്ഞാനിയായ രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ വിദുരൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കിനെ ആദരിച്ച്, രഹസ്യമായി മഹാത്മാവായ സനത്സുജാതനോട് പരമമായ ബുദ്ധി നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ചോദിച്ചു.
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
സനത്സുജാതാ, നിങ്ങളുടെ ഉപദേശപ്രകാരം മരണമില്ല എന്ന് ഞാൻ കേൾക്കുന്നു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും അമരത്വത്തിനായി ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിച്ചു. ഇവയിൽ ഏതാണ് സത്യം?
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
ചിലർ കർമ്മത്താൽ അമരത്വം നേടുന്നു; മറ്റുചിലർ മരണമില്ല എന്ന് പറയുന്നു. രാജാവേ, ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ; ഇത് എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെ സംശയിക്കരുത്.
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
ക്ഷത്രിയാ, രണ്ടു സത്യങ്ങളും പ്രകടമായി. മോഹമാണ് മരണമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ കരുതുന്നു. പ്രമാദമാണ് മരണമെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു; അപ്രമാദമാണ് അമരത്വമെന്നും പറയുന്നു.
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
പ്രമാദം കൊണ്ടാണ് അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടത്; അപ്രമാദം കൊണ്ട് ബ്രഹ്മഭൂതരായ ദേവന്മാർ വിജയിച്ചു. കടുവ എന്നപോലെ മരണം ജീവികളെ വിഴുങ്ങുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ രൂപം കാണാനാവുന്നില്ല.
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
ചിലർ യമനെ മൃത്യുവിൽനിന്ന് വേറിട്ടവനായി പറയുന്നു; അവൻ ആത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥാനവും അമൃതനും ബ്രഹ്മചര്യവുമാണ്. പിതൃലോകത്തിൽ ദേവൻ ഭരിക്കുന്നു; ശുഭരിൽ ശിവനും അശുഭരിൽ അശിവനും.
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
അവന്റെ കല്പനയാൽ മനുഷ്യരിൽനിന്ന് കോപം, പ്രമാദം, ലോഭരൂപത്തിലുള്ള മൃത്യു പുറപ്പെടുന്നു. തെറ്റായ വഴികളിൽ അലഞ്ഞ്, ഞാൻ തന്നെ പോയതുപോലെ, ആരും തന്റെ ആത്മാവുമായി യോഗം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
മോഹിതരായി അവർ അവന്റെ വശത്തിൽ വർത്തിക്കുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് പ്രേതരായി അവിടെ വീണ്ടും വീഴുന്നു. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ മൃത്യു മരണത്തിൽനിന്നുതന്നെ വരുന്നു.
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
കർമ്മോദയത്തിൽ കർമ്മഫലാനുരാഗികൾ അവിടെ പിന്തുടർന്നുപോകുന്നു; മൃത്യുവിനെ കടക്കുന്നില്ല. സത്യാർത്ഥയോഗം അറിയാത്തതിനാൽ, ദേഹി എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭോഗങ്ങളുടെ അനുഭവത്താൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
അത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ മഹാമോഹനമാണ്; മിഥ്യാർത്ഥയോഗത്തിന്റെ ഗതി നിത്യമാണ്. മിഥ്യാർത്ഥയോഗത്താൽ ഹതമായ അന്തരാത്മാവ് എല്ലായിടത്തും വിഷയങ്ങളെ സ്മരിച്ച് അവയെ ഉപാസിക്കുന്നു.
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
ആഗ്രഹം ആദ്യം ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. കാമവും ക്രോധവും കൂട്ടുചേർന്ന് പിന്നാലെ വേഗം വരുന്നു. ഇവ മൂഢരെ മൃത്യുവിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; ധീരരോ ധൈര്യത്താൽ മൃത്യുവിനെ കടക്കുന്നു.
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
ആഗ്രഹങ്ങളെ ധ്യാനിച്ച് ഉയർന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നവൻ, അവഗണനയാൽ ബോധമില്ലാതെ നശിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇങ്ങനെ അറിവുള്ളവനായി കാമങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനെ മൃത്യു മൃത്യുവായി ഭക്ഷിക്കുകയില്ല.
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
കാമത്തെ പിന്തുടരുന്ന മനുഷ്യൻ കാമങ്ങളുടെ പിന്നാലെ നശിക്കുന്നു. കാമങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് മനുഷ്യൻ എന്തുതന്നെയായാലും രജസ്സിനെ കുടഞ്ഞുകളയുന്നു.
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
ജീവജാലങ്ങളിൽ ഇരുട്ട് വെളിപ്പെടുന്ന ഈ നരകം കാണപ്പെടുന്നു. മോഹിതരെപ്പോലെ അവർ ഓടുന്നു, കുഴിയിലേക്ക് ആകാംക്ഷയോടെ പോകുന്നു.
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
മോഹമില്ലാത്ത നടത്തയുള്ള മനുഷ്യന് ഇവിടെ മൃത്യു എന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? അത് അവന് പുല്ലുപോലെ; പുലിക്ക് പുല്ലുപോലെ. ക്ഷത്രിയാ, മറ്റൊന്നും കരുതാതെ അവൻ അതിനെ പുല്ലുപോലെ കാണുന്നു; പാമ്പിന് പുല്ലുപോലെ.
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
മൃത്യുവിന്റെ പരിധിയിൽ എത്തി മർത്യൻ (…)
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
യജ്ഞത്താൽ ദ്വിജാതികൾക്ക് ശാശ്വതവും അതിപുണ്യവുമായ സാധുലോകങ്ങൾ എന്ന് ആരെ പറയുന്നുവോ, അവയുടെ പരമാർത്ഥം വേദങ്ങൾ ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു. ഇത് അറിയുന്നവൻ കർമ്മത്തെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കാതിരിക്കും?
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
ഇങ്ങനെ അജ്ഞൻ അവിടേക്ക് പോകുന്നു; അവിടത്തെ അർത്ഥസമൂഹത്തെ വേദങ്ങൾ പറയുന്നു. അവൻ ഇവിടെ വരുന്നു; പരമാത്മാവ് മാർഗങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച് ഒരു മാർഗത്തിലൂടെ പോകുന്നു.
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
ആ അജനും പുരാതനനുമായവനെ ആര് നിയോഗിക്കുന്നു? അവൻ ഇതെല്ലാം ക്രമത്തിൽ ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, അവന്റെ കർമ്മം എന്ത്, അല്ലെങ്കിൽ സുഖം എന്ത്? വിദ്വാനേ, എല്ലാം എനിക്ക് യഥാവിധി പറയൂ.
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
ഇവിടെ വിഭേദയോഗത്തിൽ വലിയ ദോഷമുണ്ട്; ആദിയില്ലാത്ത യോഗത്താൽ അവ നിത്യമാകുന്നു. അതുപോലെ അവനിൽ നിന്ന് ഒന്നും അധികമായി നീങ്ങുന്നില്ല; ആദിയില്ലാത്ത യോഗത്താൽ പുരുഷന് അവ ഉണ്ടാകുന്നു.
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
ഈ ഭഗവാൻ നിത്യനാണ്; വികാരയോഗത്താൽ അവൻ വിശ്വത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അത് അവന്റെ ശക്തിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെതന്നെ അർത്ഥയോഗത്താൽ വേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
കാരണം ഇവിടെ ചിലർ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നില്ല, ചിലർ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ധർമ്മം പാപത്താൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതോ ധർമ്മം പാപത്തെ തോൽപ്പിക്കുന്നുവോ?
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
ആ നിലയിൽ രണ്ടും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും. ജ്ഞാനത്താൽ വിദ്വാൻ സിദ്ധനെ ജയിക്കുന്നു. അതുപോലെ, മറ്റൊരു വിധത്തിൽ ദേഹി പുണ്യം നേടുന്നു; അതുപോലെ വന്ന പാപം സിദ്ധനിൽ എത്തുന്നു.
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
കർമ്മത്താൽ ഇരുവയും നേടി, ശുഭത്തോടും പാപത്തോടും ഉറച്ചു ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; അവനും കർമ്മത്താൽ തന്നെ. ഇവിടെ വിദ്വാൻ ധർമ്മത്താൽ പാപത്തെ അകറ്റുന്നു. ധർമ്മം ബലവത്തരമാണെന്ന് അറിയുക.
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
ഇവിടെ സ്വധർമ്മത്തിന്റെയും ദ്വിജന്മാരുടെയും പുണ്യം ചെയ്തവരുടെയും ശാശ്വത ലോകങ്ങൾ എന്ന് ആരെയാണ് പറയുന്നതെന്ന്, അവയുടെ ക്രമം പറയൂ. പിന്നെ മറ്റു ലോകങ്ങളും. വിദ്വാനേ, ഈ കർമ്മം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
ആരുടെ വ്രതത്തിൽ ശക്തരുടെ ബലംപോലെ മത്സരമുണ്ടോ, ആ ബ്രാഹ്മണർ ഇവിടെനിന്ന് മരിച്ചശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രകാശിക്കാൻ പോകുന്നു.
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
ആരിൽ ധർമ്മത്തിൽ മത്സരബുദ്ധിയുണ്ടോ, അവർക്ക് അതുതന്നെയാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ മാർഗം. ആ ബ്രാഹ്മണർ ഇവിടെനിന്ന് മുക്തരായി ത്രിവിഷ്ടപസ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
വേദജ്ഞർ അവന്റെ സമ്യക് ആചാരത്തെ ഉത്തമമെന്ന് പറയുന്നു. പുറത്തുള്ളവനെയോ അകത്തുള്ളവനെയോ അധികമായി കരുതരുത്.
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
മഴക്കാലത്ത് പുല്ലും വെള്ളവും പോലെ അധികമായി കരുതുന്നിടത്ത്, ബ്രാഹ്മണന്റെ അന്നവും പാനീയവും അങ്ങനെതന്നെ; അതിനാൽ ജീവൻ വീണ്ടും ജ്വലിക്കും.
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
സംസാരിക്കാത്തവന് അശുഭഭയം എവിടെ നൽകുന്നുവോ, അവിടെ അവനെ അധികനായി കാണുന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; മറ്റൊരാളല്ല.
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
സംസാരിക്കുന്നവനാൽ തന്നെത്തന്നെ വേദനിപ്പിക്കാത്തവൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വത്ത് ഉപയോഗിക്കരുത്; ആ അന്നം സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചതാണ്. കുശം, തൊലി, വസ്ത്രം മുതലായവ ബ്രാഹ്മണസ്വത്താണെന്ന് യോഗികൾ അറിയുന്നു.
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
നായ എപ്പോഴും ഛർദ്ദിച്ചതുതന്നെ തിന്നുന്നതുപോലെ, അത് അതിന് അനർത്ഥമാണ്; അതുപോലെ അവർ തങ്ങളുടെ സ്വവീര്യം സേവിക്കുന്നതിനാൽ ഛർദ്ദിച്ചതു തിന്നുന്നു.
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ പെരുമാറ്റം ആരും അറിയാത്തതാണെന്ന് എപ്പോഴും കരുതണം; എന്നാൽ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ വസിച്ചാൽ അങ്ങനെ ഒന്നും നേടാനാവില്ല.
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
ഇങ്ങനെ അന്തരാത്മാവിനെ, ലക്ഷണരഹിതവും ചലനരഹിതവും ശുദ്ധവും എല്ലാ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽനിന്നും വിമുക്തവുമായതിനെ, ഏത് ബ്രാഹ്മണനാണ് ഹിംസിക്കാൻ കഴിയുക?
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
ഉള്ളതിനെ മറ്റൊന്നായി കാണിക്കുന്നവൻ, സ്വന്തം ആത്മാവിനെത്തന്നെ അപഹരിക്കുന്ന ആ കള്ളൻ ഏത് പാപമാണ് ചെയ്യാത്തത്?
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
അവൻ ക്ഷീണമില്ലാത്തവനും ദാനം സ്വീകരിക്കാത്തവനും മാനിക്കപ്പെടുന്നവനും ഉപദ്രവമില്ലാത്തവനും ആകണം; സജ്ജനനായിരുന്നാലും സജ്ജനനെപ്പോലെ നടിക്കരുത് — അങ്ങനെയുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മജ്ഞനും ജ്ഞാനിയായ കവിയുമാണ്.
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
മാനുഷിക സമ്പത്തിൽ ദരിദ്രരായാലും, ദൈവത്തിലും യജ്ഞത്തിലും സമ്പന്നരായവർ — അവർ തോൽപ്പിക്കാനാവാത്തവരും ഇളക്കാനാവാത്തവരുമാണ്; അവരെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ശരീരമായി അറിയണം.
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
ഇവിടെ ആരെങ്കിലും എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കുറ്റവാളികളായി കരുതുന്നുവോ — അവന് ബ്രാഹ്മണനോട് ബഹുമാനമില്ല; അവൻ തന്നെ അവനിൽ പരിശ്രമിക്കുന്നു.
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
മാനത്തിനായി ശ്രമിക്കാത്തവനെ സമാഹിതന്മാർ ആദരിക്കുന്നു. ആദരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ താൻ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനെന്ന് കരുതരുത്; അപമാനത്തിൽ അതിയായി ക്ഷോഭിക്കരുത്.
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
ലോകം സ്വഭാവാനുസൃതമായ പെരുമാറ്റത്തോടെ എപ്പോഴും കണ്ണ് അടച്ചു തുറക്കുന്നതുപോലെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ വിദ്വാന്മാർ ആദരിക്കുന്നു എന്നു കരുതി, ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ (സംതൃപ്തനാകണം).
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
ലോകത്തിൽ അധർമ്മത്തിൽ നിപുണരും മൂഢരും മായയിൽ വിദഗ്ധരുമായവർ അർഹനായവനെ ആദരിക്കുകയില്ലെന്ന് കരുതി, ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ (സംതൃപ്തനാകണം).
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
മാനവും മൗനവും ഒരുമിച്ച് എപ്പോഴും വസിക്കുന്നില്ല. ഈ ലോകം മാനത്തിന്റേതാണ്; ആ ലോകം മൗനത്തിന്റേതാണെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
ശ്രീ (സമ്പത്ത്) മാനത്തോടും അർത്ഥത്തോടും ഒന്നിച്ചു വസിക്കുന്നു; അതുതന്നെ (ജ്ഞാനത്തിന്) തടസ്സവുമാണ്. ബ്രാഹ്മീ ശ്രീ അത്യന്തം ദുർല്ലഭം — ഹേ ക്ഷത്രിയാ, പ്രജ്ഞയില്ലാത്തവന് അത് ഇനിയും ദുർല്ലഭം.
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
സജ്ജനങ്ങൾ ഇവിടെ അതിന്റെ (ബ്രാഹ്മീ ശ്രീയുടെ) വാതിലുകൾ പറയുന്നു — പല തരം, തടയാൻ പ്രയാസമുള്ളവ: സത്യവും ഋജുത്വവും, ലജ്ജ, ദമം, ശൗചം, വിദ്യ. ഈ ആറും മാനത്തിന്റെയും മോഹത്തിന്റെയും ബന്ധനങ്ങൾ.