มหาภารตะ · อัธยายะ 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
จากนั้น พระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้มีปัญญา เมื่อได้บูชาถ้อยคำที่วิทุรกล่าวไว้แล้ว ก็ทรงถามพระสนัตสุชาตผู้มีจิตใหญ่ในที่ลับ ปรารถนาจะได้ปัญญาอันสูงสุด
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
ข้าแต่พระสนัตสุชาต ข้าพเจ้าได้ยินว่า ตามคำสอนของท่านไม่มีความตาย เทวดาและอสูรต่างประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความไม่ตาย ข้อนั้นข้อใดเป็นความจริงเล่า
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
บางพวกบรรลุความไม่ตายด้วยการกระทำ ส่วนบางพวกกล่าวว่าไม่มีความตาย ข้าแต่พระราชา จงฟังข้าพเจ้ากล่าว อย่าได้สงสัยในสิ่งนี้เลย ดังที่มันเป็นจริงนั้นเถิด
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ สัจจะทั้งสองได้ปรากฏขึ้นแล้ว ความหลงนั้นปราชญ์ถือว่าเป็นความตาย ข้าพเจ้ากล่าวว่าความประมาทคือความตาย และในทำนองเดียวกันข้าพเจ้ากล่าวว่าความไม่ประมาทคือความไม่ตาย
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
เพราะความประมาท อสูรทั้งหลายจึงพ่ายแพ้ ส่วนเทวดาเพราะความไม่ประมาทจึงกลายเป็นพรหมันและมีชัย ความตายกัดกินสัตว์ทั้งหลายดุจเสือ แต่รูปของมันไม่ปรากฏให้เห็นเลย
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
บางพวกเรียกพระยมว่าเป็นอย่างอื่นนอกจากความตาย คือเป็นที่อยู่ของอาตมัน เป็นความไม่ตาย เป็นการประพฤติพรหมจรรย์ ในโลกของบรรพบุรุษ เทพองค์นั้นปกครอง ในหมู่ผู้เป็นมงคลท่านเป็นพระศิวะ ในหมู่ผู้ไม่เป็นมงคลท่านเป็นผู้ไม่เป็นมงคล
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
ด้วยบัญชาของท่าน ความโกรธ ความประมาท และความตายในรูปของความโลภ ย่อมเกิดขึ้นจากมนุษย์ ราวกับว่าตัวข้าพเจ้าเองได้เดินไปในทางผิด ไม่มีผู้ใดบรรลุการเชื่อมโยงกับอาตมันของตนได้
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
ผู้ถูกความหลงครอบงำย่อมดำรงอยู่ภายใต้อำนาจของท่าน จากที่นี่ไปเป็นเปรต ก็ตกลงไปที่นั่นอีก แล้วเทวดาย่อมรบกวนพวกเขาเหล่านั้น เพราะเหตุนี้ความตายจึงเข้ามาใกล้ด้วยการตาย
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
เมื่อกรรมเกิดขึ้น ผู้ยึดติดในผลของกรรมย่อมตามกรรมนั้นไปที่โน่น และไม่ข้ามพ้นความตาย เพราะไม่เข้าใจการเชื่อมโยงกับจุดหมายอันแท้จริง ผู้มีร่างย่อมถูกพัดพาไปทุกทิศด้วยการเสวยความสุข
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
นั่นคือความหลงใหลอันยิ่งใหญ่ของอินทรีย์ทั้งหลาย เพราะวิถีแห่งการเชื่อมโยงกับสิ่งที่ผิดนั้นเป็นของเที่ยง อาตมันภายใน ถูกการเชื่อมโยงกับสิ่งที่ผิดกระทบ ระลึกถึงอารมณ์ทั้งหลายโดยรอบ ก็ยังคงคิดถึงอารมณ์เหล่านั้นอยู่เสมอ
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
ความละโมบย่อมทำลายโลกก่อนสิ่งอื่นทั้งหมด แล้วรับเอาความปรารถนาและความโกรธมาไว้ เพียงชั่วครู่ก็ตามมาภายหลัง สิ่งเหล่านี้นำคนโง่ไปสู่ความตาย แต่ผู้มีปัญญามั่นคงย่อมข้ามพ้นความตายด้วยความมั่นคง
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
ผู้ที่มัวคิดถึงความปรารถนาและลุกขึ้นพุ่งไป ย่อมถูกประหารด้วยความไม่ใส่ใจ โดยไม่รู้ตัว ความตายไม่กัดกินเขาในฐานะความตายเอง ฉันใด ผู้มีปัญญาที่ทำลายความปรารถนาให้สิ้นเชิงก็เป็นเช่นนั้น
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
บุรุษผู้ตามความปรารถนาย่อมพินาศไปตามความปรารถนา เมื่อสลัดความปรารถนาทิ้งแล้ว บุรุษย่อมสะบัดฝุ่นแห่งราคะไม่ว่าจะมีมากน้อยเพียงใดออกไป
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
นรกนี้ คือความมืดที่ปรากฏขึ้นในหมู่สัตว์ ย่อมถูกเห็นได้ พวกเขาวิ่งไปราวกับหลงงง มุ่งหน้าสู่หลุมลึกด้วยความกระตือรือร้น
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
สำหรับบุรุษผู้มีความประพฤติไม่หลง ความตายจะทำอะไรได้ที่นี่เล่า สำหรับเขา ความตายเป็นเพียงหญ้า ดุจหญ้าที่มีต่อเสือ ข้าแต่กษัตริย์ ผู้ไม่คิดถึงสิ่งอื่นใด ย่อมเห็นความตายเป็นเพียงหญ้า ดุจหญ้าที่มีต่องู
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
ดังมนุษย์ผู้ไปถึงขอบเขตแห่งความตาย (…)
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
โลกอันประเสริฐและนิรันดร์ของผู้ชอบธรรม ที่ผู้เกิดสองครั้งกล่าวกันว่าได้มาด้วยการบูชายัญ พระเวทย่อมกล่าวถึงจุดหมายสูงสุดของโลกเหล่านั้นไว้ที่นี่ ผู้ที่รู้เช่นนี้จะไม่บรรลุการกระทำได้อย่างไรเล่า
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
ผู้ไม่รู้ย่อมไปถึงที่นั่นได้อย่างนี้ และพระเวทกล่าวถึงผลทั้งหมดที่มีอยู่ที่นั่น ผู้นั้นมาที่นี่ พรหมันสูงสุดคือปรมาตมัน ย่อมไปตามทางเดียว หลังจากทำลายทางทั้งหลายเสียแล้ว
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
ใครเล่าที่ทำให้สิ่งอชาตินิรันดร์นั้นเคลื่อนไหว หากพระองค์บัญชาสิ่งทั้งปวงนี้ตามลำดับ หน้าที่ของพระองค์คืออะไร หรือความสุขของพระองค์คืออะไร ข้าแต่ผู้รู้ จงบอกข้าพเจ้าทั้งหมดนั้นตามที่มันเป็นจริงเถิด
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
ในการเชื่อมโยงแห่งการแยกนี้มีโทษอันใหญ่หลวง โดยการเชื่อมโยงที่ไม่มีจุดเริ่มต้น สิ่งเหล่านั้นจึงกลายเป็นของเที่ยง ในทำนองเดียวกัน ในพระองค์ไม่มีสิ่งใดเกินหรือหายไป โดยการเชื่อมโยงที่ไม่มีจุดเริ่มต้น สิ่งเหล่านั้นย่อมเกิดขึ้นในบุรุษ
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐนั้นเป็นนิตย์ ทรงสร้างจักรวาลด้วยการประกอบกันของการเปลี่ยนแปลง และสิ่งนี้ถือกันว่าเป็นอำนาจของพระองค์ ในทำนองเดียวกัน ด้วยการประกอบกันของจุดประสงค์ พระเวทจึงเกิดขึ้น
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
เพราะในโลกนี้บางคนไม่ปฏิบัติธรรม และบางคนปฏิบัติธรรม ธรรมถูกบาปทำลายลงหรือ หรือธรรมเป็นผู้ทำลายบาปกันแน่
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
ในสภาวะนั้น ทั้งสองสิ่งย่อมดำรงอยู่เสมอ ผู้มีปัญญาย่อมทำลายผู้ที่สำเร็จแล้วด้วยความรู้ ในทำนองเดียวกันและในทางตรงกันข้าม ผู้มีร่างย่อมได้บุญ และในทำนองเดียวกัน บาปที่มาถึงแล้วย่อมไปถึงผู้ที่สำเร็จแล้ว
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
เมื่อได้รับทั้งสองอย่างด้วยการกระทำ ผู้นั้นย่อมผูกพันมั่นคงทั้งกับความดีและบาป และสิ่งนั้นก็เป็นไปด้วยการกระทำเช่นกัน ที่นี่ ผู้มีปัญญาย่อมขับไล่บาปด้วยธรรม จงรู้ว่าในเรื่องนี้ธรรมมีกำลังมากกว่า
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
โปรดบอกข้าพเจ้าถึงลำดับของโลกนิรันดร์เหล่านั้น ซึ่งผู้คนในที่นี้เรียกว่าโลกแห่งธรรมของตน ของทวิชาติ และของผู้ที่ทำบุญกุศล และโปรดบอกถึงโลกอื่นด้วย โอ้ผู้มีปัญญา ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้กรรมนี้
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
พราหมณ์เหล่าใดที่มีการแข่งขันกันในวัตรของตน ดุจกำลังของผู้แข็งแกร่ง พราหมณ์เหล่านั้นเมื่อละจากที่นี่และสิ้นชีวิตไปแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์เพื่อรุ่งเรือง
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
พราหมณ์เหล่าใดที่มีการแข่งขันกันในธรรม การแข่งขันนั้นเป็นวิธีแห่งความรู้ พราหมณ์เหล่านั้นเมื่อหลุดพ้นจากที่นี่แล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์ อันเป็นที่สามชั้น
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
ผู้รู้พระเวททั้งหลายกล่าวว่าความประพฤติที่ถูกต้องของผู้นั้นประเสริฐ ไม่ควรยกย่องบุคคลใดเกินควร ทั้งผู้ภายนอกและผู้ภายใน
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
เมื่อใดที่อาหารและเครื่องดื่มสำหรับพราหมณ์ถูกมองว่ามีอยู่มากมาย ดุจหญ้าและน้ำในฤดูฝน ด้วยเหตุนั้นสัตว์ผู้มีชีวิตย่อมได้รับการปลุกเร้าขึ้นอีกครั้ง
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
เมื่อใดที่ผู้ไม่พูดถูกทำให้เกิดความกลัวและเคราะห์ร้าย และเขาถูกทำให้ดูเหมือนเป็นส่วนเกิน บุรุษนั้นเป็นผู้ประเสริฐกว่า ไม่ใช่อีกคนหนึ่ง
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
ผู้ใดที่ไม่ถูกผู้พูดรบกวนใจ ไม่ควรเสวยทรัพย์สมบัติของพราหมณ์ อาหารนั้นเป็นที่ยอมรับของผู้ดี ผู้เป็นโยคีรู้ว่าหญ้าคา เปลือกไม้ ผ้า และสิ่งเช่นนั้นเป็นทรัพย์สมบัติของพราหมณ์
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
ดุจสุนัขที่กินของที่อาเจียนออกมาเป็นนิตย์ ซึ่งไม่เป็นประโยชน์แก่มันเลย ฉันใดก็ฉันนั้น พวกเขากินสิ่งที่อาเจียนออกมาเพราะการรับใช้กำลังของตนเอง
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
พราหมณ์พึงคิดเสมอว่าความประพฤติของตนไม่มีใครรู้ แต่เมื่ออาศัยอยู่ท่ามกลางญาติ เขาย่อมไม่ได้อะไรเช่นนั้นเลย
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
พราหมณ์ผู้ใดเล่าจะสามารถทำร้ายอันตราตมันภายในในลักษณะนี้ได้ ซึ่งปราศจากเครื่องหมาย ไม่หวั่นไหว บริสุทธิ์ และปราศจากคู่ตรงข้ามทั้งปวง
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
ผู้ใดแสดงอาตมันที่เป็นอยู่อย่างหนึ่งให้เป็นอีกอย่างหนึ่ง โจรผู้ลักขโมยตนเองนั้นได้ก่อบาปใดบ้างที่ยังไม่ได้กระทำ
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
ผู้นั้นพึงไม่ย่อท้อ ไม่รับของบริจาค ได้รับความนับถือ ปราศจากความวุ่นวาย แม้เป็นผู้ประพฤติดีแล้ว ก็ไม่ควรแสร้งทำเหมือนผู้ประพฤติดี พราหมณ์เช่นนั้นคือผู้รู้พรหมัน เป็นกวีผู้รอบรู้
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
ยากจนในทรัพย์สมบัติของมนุษย์ แต่มั่งคั่งในทรัพย์ของเทพและในยัญ พวกเขาเป็นผู้ที่ใครจะรุกรานได้ยาก และสั่นคลอนได้ยาก พึงรู้จักพวกเขาว่าเป็นกายของพรหมัน
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
ผู้ใดในที่นี้ที่มองเทพทั้งปวงว่าเป็นผู้ทำให้ขุ่นเคือง ผู้นั้นไม่มีความเคารพต่อพราหมณ์ ตัวเขาเองพยายามในสิ่งนั้นเอง
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
ผู้ที่สงบจิตย่อมให้เกียรติแก่ผู้ซึ่งไม่ขวนขวายหาเกียรติ เมื่อได้รับเกียรติแล้ว ไม่ควรคิดว่าตนได้รับเกียรติ และเมื่อถูกดูหมิ่นก็ไม่ควรกระวนกระวายนัก
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
โลกย่อมเปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาติของตนเองเสมอ ดุจการกระพริบตา ผู้มีปัญญาย่อมให้เกียรติในที่นี้ เมื่อได้รับเกียรติแล้ว ก็พึงสันโดษด้วยความคิดเช่นนั้น
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
ในโลกนี้ ผู้ชำนาญในอธรรม ผู้หลงงมงาย และผู้เชี่ยวชาญในการหลอกลวง จะไม่ให้เกียรติแก่ผู้ที่ควรได้รับเกียรติ เมื่อคิดเช่นนั้นแล้ว ผู้ที่ได้รับเกียรติพึงสันโดษเถิด
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
เกียรติยศและความสงบเงียบไม่อยู่ร่วมกันเสมอไป โลกนี้เป็นของเกียรติยศ ส่วนโลกนั้นเป็นของความสงบเงียบ ผู้รู้ย่อมรู้เช่นนี้
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
ศรีมาอยู่ร่วมกับเกียรติยศและทรัพย์สมบัติ และศรีนั้นก็เป็นอุปสรรคต่อปัญญาเช่นกัน ศรีอันศักดิ์สิทธิ์ของพราหมณ์นั้นได้มายากยิ่ง ดูก่อนกษัตริย์ สำหรับผู้ที่ขาดปัญญา ศรีนั้นยิ่งได้มายากกว่านั้นอีก
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
ท่านผู้ดีกล่าวว่า ศรีนั้นมีประตูหลายทาง ซึ่งยากจะกั้นไว้ได้ คือความจริงและความซื่อตรง ความละอาย การข่มใจ ความบริสุทธิ์ และความรู้ ทั้งหกประการนี้เป็นพันธนาการที่กั้นเกียรติยศและความหลงไว้