మహాభారతం · అధ్యాయం 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
అప్పుడు జ్ఞానవంతుడైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు విదురుడు చెప్పిన ఆ మాటను గౌరవించి, ఏకాంతంలో మహాత్ముడైన సనత్సుజాతుని పరమ జ్ఞానాన్ని కోరుతూ ప్రశ్నించాడు.
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
సనత్సుజాతా, మీ ఉపదేశం ప్రకారం మరణం లేదని నేను వింటున్నాను. దేవతలు, అసురులు అమరత్వం కోసం బ్రహ్మచర్యం ఆచరించారు. అయితే ఏది నిజం?
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
కొందరు కర్మ ద్వారా అమరత్వాన్ని పొందుతారు, మరికొందరు మరణం లేదని అంటారు. ఓ రాజా, నేను చెప్పేది వినండి; ఇది ఎలా ఉందో అలాగే సందేహించకండి.
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
క్షత్రియా, రెండు సత్యాలూ వెల్లడయ్యాయి. మోహమే మరణమని జ్ఞానులు భావిస్తారు. ప్రమాదమే మరణమని నేను చెబుతాను; అప్రమాదమే అమరత్వమని చెబుతాను.
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
ప్రమాదం వల్లనే అసురులు ఓడిపోయారు; అప్రమాదం వల్ల బ్రహ్మస్వరూపులైన దేవతలు గెలిచారు. పులి వలె మరణం ప్రాణులను మ్రింగుతుంది, కానీ దాని రూపం కనబడదు.
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
కొందరు యముడిని మృత్యువు నుండి వేరైనవాడని అంటారు; అతడు ఆత్మకు నివాసం, అమరుడు, బ్రహ్మచర్యం. పితృలోకంలో దేవుడు పాలిస్తాడు; శుభవంతులలో శివుడు, అశుభవంతులలో అశివుడు.
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
అతని ఆజ్ఞతో మనుషులలో క్రోధం, ప్రమాదం, లోభరూపంలో మృత్యువు బయలుదేరుతుంది. చెడ్డ మార్గాలలో తిరుగుతూ, నేనే వెళ్లినట్లు, ఎవరూ తన ఆత్మతో యోగాన్ని పొందరు.
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
మోహితులై వారు అతని వశంలో ఉంటారు. ఇక్కడి నుండి ప్రేతలై అక్కడ మళ్లీ పడతారు. అప్పుడు దేవతలు వారిని బాధిస్తారు. అందుచేత మృత్యువు మరణం వల్లనే వస్తుంది.
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
కర్మలు ఉదయించినప్పుడు కర్మఫలాలపై అనురాగం కలవారు అక్కడ వెంట వెళతారు; మృత్యువును దాటలేరు. సత్యార్థయోగాన్ని తెలియక, దేహి అన్నివైపులా భోగాల అనుభవంలో ప్రవర్తిస్తాడు.
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
అది ఇంద్రియాల మహామోహనం; మిథ్యార్థ యోగానికి గతి శాశ్వతం. మిథ్యార్థయోగంతో హతమైన అంతరాత్మ, అన్నివైపులా విషయాలను స్మరిస్తూ వాటిని ఉపాసిస్తుంది.
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
కోరిక మొదట లోకాలను నాశనం చేస్తుంది. కామం, క్రోధం తోడై త్వరలోనే వెనుక వస్తాయి. ఇవి మూర్ఖులను మృత్యువు వద్దకు చేరుస్తాయి; ధీరులు ధైర్యంతో మృత్యువును దాటుతారు.
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
కోరికలను ధ్యానిస్తూ లేచినవాడు, అనాదరంతో మేల్కొనకుండా, నశిస్తాడు. కానీ ఈ విధంగా జ్ఞానియై కామాలను నశింపజేసేవాడిని మృత్యువు మృత్యువుగా భక్షించలేదు.
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
కామాన్ని అనుసరించే మనిషి కామాల వెంటే నశిస్తాడు. కామాలను విసర్జించి మనిషి తనలోని ఏ రజస్సునైనా దులిపివేస్తాడు.
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
ప్రాణులలో చీకటి స్పష్టమైన ఈ నరకం కనిపిస్తోంది. మోహించినవారిలా పరుగెత్తుతారు, గుంట వైపు ఆసక్తితో వెళ్తారు.
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
మోహంలేని ప్రవర్తన ఉన్న మనిషికి ఇక్కడ మృత్యువు ఏమి చేయగలదు? అది అతనికి గడ్డిలా ఉంటుంది, పులికి గడ్డిలా. క్షత్రియా, మరేదీ భావించక, అతడు దానిని గడ్డిగా భావిస్తాడు; పామునికి గడ్డిలా.
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
మృత్యువు పరిధిని చేరుకుని మర్త్యుడు (…)
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
యజ్ఞం ద్వారా ద్విజులకు శాశ్వతమైన, అత్యంత పుణ్యమైన సాధులోకాలు అని ఎవరిని చెబుతారో, వాటి పరమార్థాన్ని వేదాలు ఇక్కడ వివరిస్తాయి. ఇది తెలిసినవాడు కర్మను ఎలా పొందకుండా ఉంటాడు?
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
ఈ విధంగా అజ్ఞాని అక్కడికి వెళ్తాడు; అక్కడి అర్థసమూహాన్ని వేదాలు చెబుతాయి. అతడు ఇక్కడికి వస్తాడు; శ్రేష్ఠమైన పరమాత్మ, మార్గాలను నాశనం చేసి ఒక మార్గంలో వెళ్తాడు.
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
ఆ అజుడు, పురాతనుడిని ఎవరు నియమిస్తాడు? అతడు ఇవన్నీ క్రమంగా చేస్తే, అతని కర్తవ్యం ఏమిటి, లేదా సుఖం ఏమిటి? ఓ విద్వాంసుడా, అంతా నాకు యథావిధిగా చెప్పు.
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
ఇక్కడ విభేద యోగంలో పెద్ద దోషం ఉంది; అనాది యోగం వల్ల అవి నిత్యమవుతాయి. అలాగే అతనిలో నుండి ఏదీ అధికంగా తొలగిపోదు; అనాది యోగం వల్ల పురుషునికి అవి కలుగుతాయి.
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
ఈ భగవానుడు నిత్యుడు; వికార యోగం ద్వారా విశ్వాన్ని సృష్టిస్తాడు. అదే అతని శక్తి అని భావిస్తారు; ఈ విధంగానే అర్థయోగం ద్వారా వేదాలు కలుగుతాయి.
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
ఇక్కడ కొందరు ధర్మాన్ని ఆచరించరు, కొందరు ఆచరిస్తారు. ధర్మం పాపంచేత ఓడింపబడుతుందా, లేక ధర్మం పాపాన్ని ఓడిస్తుందా?
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
ఆ స్థితిలో రెండూ ఎల్లప్పుడూ ఉంటాయి. జ్ఞానంతో విద్వాంసుడు సిద్ధుణ్ణి ఓడిస్తాడు. అలాగే, భిన్నంగా దేహి పుణ్యాన్ని పొందుతాడు; అలాగే వచ్చిన పాపం సిద్ధుణ్ణి చేరుతుంది.
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
కర్మ ద్వారా రెండింటినీ పొంది, శుభానికి, పాపానికి, స్థిరంగా బంధింపబడతాడు; అతడు కూడా కర్మ ద్వారానే. ఇక్కడ విద్వాంసుడు ధర్మంతో పాపాన్ని తరిమివేస్తాడు. ధర్మం బలీయమైనది అని తెలుసుకో.
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
ఇక్కడ తమ ధర్మానికి, ద్విజులకు, పుణ్యం చేసినవారికి చెందిన శాశ్వత లోకాలని ఎవరిని చెబుతారో, వాటి క్రమాన్ని చెప్పు. తరువాత ఇతర లోకాలను కూడా చెప్పు. విద్వాంసుడా, ఈ కర్మను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
ఎవరి వ్రతంలో బలవంతుల బలం వంటి పోటీ ఉంటుందో, ఆ బ్రాహ్మణులు ఇక్కడ నుండి మరణించి స్వర్గంలో ప్రకాశించడానికి వెళ్తారు.
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
ఎవరికి ధర్మంలో పోటీ ఉంటుందో, వారికి అదే జ్ఞానసాధనం. ఆ బ్రాహ్మణులు ఇక్కడినుంచి విముక్తులై త్రివిష్టప స్వర్గానికి వెళ్తారు.
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
వేదజ్ఞులు అతని సమ్యక్ ఆచారాన్ని గొప్పదని చెబుతారు. బాహ్యులైనా అంతర్గతులైనా ఏ మనిషినీ అధికంగా గౌరవించకూడదు.
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
వర్షాకాలంలో గడ్డి నీరులా అధికంగా భావించే చోట, బ్రాహ్మణునికి అన్నపానాలు ఇవ్వబడతాయి; దాని వల్ల జీవుడు మళ్లీ ప్రకాశిస్తాడు.
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
మాట్లాడని వానికి అశుభ భయాన్ని ఎక్కడ కలిగిస్తారో, అక్కడ అతనిని అధికుడిగా చేసేవాడు శ్రేష్ఠుడు; మరొకడు కాదు.
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
మాట్లాడేవాని వల్ల తనను తాను బాధించుకోనివాడు బ్రాహ్మణుని ధనాన్ని అనుభవించకూడదు; ఆ అన్నం సత్పురుషులచే అంగీకరించబడినది. దర్భ, బెరడు, వస్త్రం మొదలైనవి బ్రాహ్మణ ధనమని యోగులు తెలుసుకుంటారు.
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
కుక్క ఎప్పుడూ తాను వాంతి చేసినదాన్నే తింటుంది, అది దానికి అశుభం; అలాగే వారు తమ స్వవీర్యాన్ని సేవించడం వల్ల వాంతి చేసినదాన్ని తింటారు.
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
బ్రాహ్మణుడు తన ఆచరణ ఎవరికీ తెలియనిదిగా ఎల్లప్పుడూ భావించాలి; కానీ బంధువుల మధ్య నివసిస్తే అలా ఏదీ పొందలేడు.
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
ఇలా అంతరాత్మను, లక్షణరహితమైన, చలనరహితమైన, శుద్ధమైన, సర్వద్వంద్వవర్జితమైన దానిని, ఏ బ్రాహ్మణుడు హింసించగలడు?
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
ఉన్నదానిని వేరుగా ప్రదర్శించే వాడు, తనను తానే దొంగిలించే ఆ దొంగ ఏ పాపం చేయలేదు?
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
అతడు అలసిపోనివాడు, దానం స్వీకరించనివాడు, గౌరవనీయుడు, బాధలు లేనివాడు; సజ్జనుడై ఉన్నా సజ్జనునిలా నటించనివాడు — అటువంటి బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మజ్ఞాని, జ్ఞాని కవి అవుతాడు.
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
మానవ సంపదలో దరిద్రులైనా, దైవంలో, యజ్ఞంలో ధనవంతులైన వారు — వారు జయించరానివారు, కదిలించరానివారు; వారిని బ్రహ్మం యొక్క శరీరంగా తెలుసుకోవాలి.
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
ఇక్కడ ఎవరైతే దేవతలందరినీ అపరాధులుగా భావిస్తారో — వారికి బ్రాహ్మణుని పట్ల గౌరవం లేదు; వారు స్వయంగా అతనిలోనే ప్రయత్నిస్తారు.
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
మానాన్ని కోరి ప్రయత్నించనివారిని సమాహితులు గౌరవిస్తారు. గౌరవించబడినప్పుడు తనను గౌరవితుడుగా భావించకూడదు; అవమానంలో అతిగా కలత చెందకూడదు.
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
లోకం తన స్వభావానుసారం ఎప్పుడూ కనురెప్పలు మూసి తెరిచినట్లుగా మారుతూ ఉంటుంది. ఇక్కడ విద్వాంసులు గౌరవిస్తున్నారని భావించి, గౌరవించబడినవాడు (సంతృప్తి చెందాలి).
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
లోకంలో అధర్మంలో నైపుణ్యం కలిగినవారు, మూఢులు, మాయలో ఆరితేరినవారు గౌరవింపదగినవానిని గౌరవించరని భావించి, గౌరవించబడినవాడు (సంతృప్తి చెందాలి).
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
మానం, మౌనం కలిసి ఎప్పుడూ ఉండవు. ఈ లోకం మానానిది; ఆ లోకం మౌనానిది అని వారు తెలుసుకుంటారు.
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
శ్రీ (సంపద) మానంతో, ధనంతో కలిసి వసిస్తుంది; అదే (జ్ఞానానికి) అడ్డంకి కూడా. బ్రాహ్మీ శ్రీ అత్యంత దుర్లభం — ఓ క్షత్రియా, ప్రజ్ఞ లేనివానికి అది మరింత దుర్లభం.
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
సజ్జనులు ఇక్కడ దాని (బ్రాహ్మీ శ్రీ) ద్వారాలను చెబుతారు — అనేక విధాలు, ఆపడానికి కష్టమైనవి: సత్యం, ఋజుత్వం, సిగ్గు, దమం, శౌచం, విద్య. ఈ ఆరు మానం, మోహం అనే బంధాలను అడ్డుకుంటాయి.