ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.42.1
ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी ।
संपूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्।
सनत्सुजातं रहिते महात्मा ।
पप्रच्छ बुद्धिं परमां बुभूषन् ॥ ५.४२.१ ॥
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਕਹੇ ਉਸ ਬਚਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਸਨਤਸੁਜਾਤ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
5.42.2
सनत्सुजात यदिमं शृणोमि ।
न मृत्युरस्तीति तवोपदेशम्।
देवासुरा ह्याचरन्ब्रह्मचर्य-
ममृत्यवे तत्कतरन्नु सत्यम् ॥ ५.४२.२ ॥
ਹੇ ਸਨਤਸੁਜਾਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਪਾਲਿਆ। ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸੱਚ ਹੈ?
5.42.3
अमृत्युं कर्मणा केचिन्मृत्युर्नास्तीति चापरे ।
शृणु मे ब्रुवतो राजन्यथैतन्मा विशङ्किथाः ॥ ५.४२.३ ॥
ਕੁਝ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ।
5.42.4
उभे सत्ये क्षत्रियाद्य प्रवृत्ते ।
मोहो मृत्युः संमतोऽयं कवीनाम्।
प्रमादं वै मृत्युमहं ब्रवीमि ।
तथाऽप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि ॥ ५.४२.४ ॥
ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਸੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੋਹ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੌਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਦ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
5.42.5
प्रमादाद्वै असुराः पराभव-
न्नप्रमादाद्ब्रह्मभूताः सुराश्च।
नैव मृत्युर्व्याघ्र इवात्ति जन्तू-
न्न ह्यस्य रूपमुपलभ्यते हि ॥ ५.४२.५ ॥
ਪ੍ਰਮਾਦ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਸੁਰ ਹਾਰੇ; ਅਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਸਰੂਪ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤੇ। ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
5.42.6
यमं त्वेके मृत्युमतोऽन्यमाहु-
रात्मावासममृतं ब्रह्मचर्यम्।
पितृलोके राज्यमनुशास्ति देवः ।
शिवः शिवानामशिवोऽशिवानाम् ॥ ५.४२.६ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਯਮ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਾਸ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਿਵ।
5.42.7
अस्यादेशान्निःसरते नराणां ।
क्रोधः प्रमादो लोभरूपश्च मृत्युः।
अहं गतेनैव चरन्विमार्गा-
न्न चात्मनो योगमुपैति कश्चित् ॥ ५.४२.७ ॥
ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਪ੍ਰਮਾਦ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹੀ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
5.42.8
ते मोहितास्तद्वशे वर्तमाना ।
इतः प्रेतास्तत्र पुनः पतन्ति।
ततस्तान्देवा अनुविप्लवन्ते ।
अतो मृत्युर्मरणादभ्युपैति ॥ ५.४२.८ ॥
ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੌਤ ਮਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
5.42.9
कर्मोदये कर्मफलानुरागा-
स्तत्रानु ते यान्ति न तरन्ति मृत्युम् ।
सदर्थयोगानवगमात्समन्ता-
त्प्रवर्तते भोगभोगेन देही ॥ ५.४२.९ ॥
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਉਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਉੱਥੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਦਰਥ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ ਦੇਹੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
5.42.10
तद्वै महामोहनमिन्द्रियाणां ।
मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या।
मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा ।
स्मरन्नुपास्ते विषयान्समन्तात् ॥ ५.४२.१० ॥
ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਮੋਹਨ ਹੈ; ਮਿਥਿਆ ਅਰਥ-ਯੋਗ ਦੀ ਗਤੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ। ਮਿਥਿਆ ਅਰਥ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.42.11
अभिध्या वै प्रथमं हन्ति लोकान् ।
कामक्रोधावनुगृह्याशु पश्चात्।
एते बालान्मृत्यवे प्रापयन्ति ।
धीरास्तु धैर्येण तरन्ति मृत्युम् ॥ ५.४२.११ ॥
ਲਾਲਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਛੇਤੀ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧੀਰ ਲੋਕ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.42.12
सोऽभिध्यायन्नुत्पतिष्णन्निहन्या-
दनादरेणाप्रतिबुध्यमानः।
नैनं मृत्युर्मृत्युरिवात्ति भूत्वा ।
एवं विद्वान्यो विनिहन्ति कामान् ॥ ५.४२.१२ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਨਾਲ, ਜਾਗਰੂਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੀ।
5.42.13
कामानुसारी पुरुषः कामाननु विनश्यति ।
कामान्व्युदस्य धुनुते यत्किञ्चित्पुरुषो रजः ॥ ५.४२.१३ ॥
ਕਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਰਜ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5.42.14
तमोप्रकाशो भूतानां नरकोऽयं प्रदृश्यते ।
मुह्यन्त इव धावन्ति गच्छन्तः श्वभ्रमुन्मुखाः ॥ ५.४२.१४ ॥
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਇਹ ਨਰਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਿਤਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਟੋਏ ਵੱਲ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.42.15
अमूढवृत्तेः पुरुषस्येह कुर्या-
त्किं वै मृत्युस्तार्ण इवास्य व्याघ्रः ।
अमन्यमानः क्षत्रिय किञ्चिदन्य-
न्नाधीयते तार्ण इवास्य सर्पः ॥ ५.४२.१५ ॥
ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਉਹਦੇ ਲਈ ਉਹ ਘਾਹ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਬਾਘ ਲਈ ਘਾਹ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਕਸ਼ੱਤ੍ਰੀ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘਾਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਸੱਪ ਲਈ ਘਾਹ ਵਾਂਗ।
5.42.16
र्मृत्योर्यथा विषयं प्राप्य मर्त्यः ॥ ५.४२.१६ ॥
ਮੌਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਰਨਹਾਰ (…)
5.42.17
यानेवाहुरिज्यया साधुलोकान् ।
द्विजातीनां पुण्यतमान्सनातनात्।
तेषां परार्थं कथयन्तीह वेदा ।
एतद्विद्वान्नैति कथं नु कर्म ॥ ५.४२.१७ ॥
ਯੱਗ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਨਾਤਨ, ਅਤਿ ਪੁੰਨਵਾਨ ਸਾਧੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਦ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਅਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗਾ?
5.42.18
एवं ह्यविद्वानुपयाति तत्र ।
तत्रार्थजातं च वदन्ति वेदाः।
सवेह आयाति परं परात्मा ।
प्रयाति मार्गेण निहत्य मार्गान् ॥ ५.४२.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਅਰਥ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
5.42.19
कोऽसौ नियुङ्क्ते तमजं पुराणं ।
स चेदिदं सर्वमनुक्रमेण।
किं वास्य कार्यमथवा सुखं च ।
तन्मे विद्वन्ब्रूहि सर्वं यथावत् ॥ ५.४२.१९ ॥
ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਕੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਖ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸੋ।
5.42.20
दोषो महानत्र विभेदयोगे ।
ह्यनादियोगेन भवन्ति नित्याः।
तथास्य नाधिक्यमपैति किञ्चि-
दनादियोगेन भवन्ति पुंसः ॥ ५.४२.२० ॥
ਇੱਥੇ ਵਿਭੇਦ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਅਨਾਦਿ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ; ਅਨਾਦਿ ਯੋਗ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.42.21
य एतद्वा भगवान्स नित्यो ।
विकारयोगेन करोति विश्वम्।
तथाच तच्छक्तिरिति स्म मन्यते ।
तथार्थयोगेन भवन्ति वेदाः ॥ ५.४२.२१ ॥
ਜੋ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਨਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਥ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਵੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.42.22
यस्माद्धर्मान्नाचरन्तीह केचि-
त्तथा धर्मान्केचिदिहाचरन्ति।
धर्मः पापेन प्रतिहन्यते स्वि-
दुताहो धर्मः प्रतिहन्ति पापम् ॥ ५.४२.२२ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਧਰਮ ਪਾਪ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਧਰਮ ਪਾਪ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ?
5.42.23
तस्मिन्स्थितौ वाप्युभयं हि नित्यं ।
ज्ञानेन विद्वान्प्रतिहन्ति सिद्धम्।
तथान्यथा पुण्यमुपैति देही ।
तथागतं पापमुपैति सिद्धम् ॥ ५.४२.२३ ॥
ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੱਧ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਹੀ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਆ ਪਾਪ ਸਿੱਧ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
5.42.24
गत्वोभयं कर्मणा युज्यते स्थिरं ।
शुभस्य पापस्य स चापि कर्मणा।
धर्मेण पापं प्रणुदतीह विद्वान् ।
धर्मो बलीयानिति तत्र विद्धिः ॥ ५.४२.२४ ॥
ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਕਰਮ ਨਾਲ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
5.42.25
यानिहाहुः स्वस्य धर्मस्य लोका-
न्द्विजातीनां पुण्यकृतां सनातनान्।
तेषां क्रमान्कथय ततोऽपि चान्या-
न्नैतद्विद्वन्वेत्तुमिच्छामि कर्म ॥ ५.४२.२५ ॥
ਇੱਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ, ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਹ ਕਰਮ ਜਾਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
5.42.26
येषां व्रतेऽथ विस्पर्धा बले बलवतामिव ।
ते ब्राह्मणा इतः प्रेत्य स्वर्गे यान्ति प्रकाशताम् ॥ ५.४२.२६ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਵਾਂਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੋਂ ਮਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.42.27
येषां धर्मे च विस्पर्धा तेषां जज्ज्ञानसाधनम् ।
ते ब्राह्मणा इतो मुक्ताः स्वर्गं यान्ति त्रिविष्टपम् ॥ ५.४२.२७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.42.28
तस्य सम्यक्समाचारमाहुर्वेदविदो जनाः ।
नैनं मन्येत भूयिष्ठं बाह्यमाभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.४२.२८ ॥
ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਸਮਿਆਕ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
5.42.29
यत्र मन्येत भूयिष्ठं प्रावृषीव तृणोदकम् ।
अन्नं पानं ब्राह्मणस्य तञ्जीवोन्नानुसंज्वरेत् ॥ ५.४२.२९ ॥
ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿੱਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਫਿਰ ਜਗ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
5.42.30
यत्राकथयमानस्य प्रयच्छत्यशिवं भयम् ।
अतिरिक्तमिवाकुर्वन्स श्रेयान्नेतरो जनः ॥ ५.४२.३० ॥
ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਡਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਧੂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
5.42.31
यो वा कथयमानस्य ह्यात्मानं नानुसंज्वरेत् ।
ब्रह्मस्वं नोपभुञ्जीत तदन्नं संमतं सताम्।
कुशवल्कलचेलाद्यं ब्रह्मस्वं योगिनो विदुः ॥ ५.४२.३१ ॥
ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਭੋਗੇ; ਉਹ ਅੰਨ ਸਜ੍ਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਕੁਸ਼, ਛਾਲ, ਕੱਪੜਾ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਹਨ, ਇਹ ਯੋਗੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.42.32
यथा खं वान्तमश्नाति श्वा वै नित्यमभूतये ।
एवं ते वान्तमश्नन्ति स्ववीर्यस्योपसेवनात् ॥ ५.४२.३२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਾ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਉਲਟੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
5.42.33
नित्यमज्ञातचर्या मे इति मन्येत ब्राह्मणः ।
ज्ञातीनां तु वसन्मध्ये नैवं विन्देत किञ्चन ॥ ५.४२.३३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਆਚਰਣ ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਪਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
5.42.34
कोह्येवमन्तरात्मानं ब्राह्मणो हन्तुमर्हति ।
निर्लिङ्गमचलं शुद्धं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् ॥ ५.४२.३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹਰਹਿਤ, ਅਚਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ ਸਕਦਾ ਹੈ?
5.42.35
योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ ५.४२.३५ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮਾ-ਚੋਰ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
5.42.36
अश्रान्तः स्यादनादाता संमतो निरुपद्रवः ।
शिष्टो न शिष्टवत्स स्याद्ब्राह्मणो ब्रह्मवित्कविः ॥ ५.४२.३६ ॥
ਉਹ ਅਣਥੱਕ, ਦਾਨ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਉਪਦਰਵ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਸਜਣ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਜਣ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਵਾ ਨਾ ਕਰੇ — ਅਜਿਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਵੀ ਹੈ।
5.42.37
अनाढ्या मानुषे वित्ते आढ्या दैवे तथा क्रतौ ।
ते दुर्धर्षा दुष्प्रकम्प्यास्तान्विद्याद्ब्रह्मणस्तनुम् ॥ ५.४२.३७ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਪਰ ਦੈਵ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਜੋ ਹਨ — ਉਹ ਅਜੇਤੂ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.42.38
सर्वान्खिष्टकृतो देवान्विद्याद्य इह कश्चन ।
न स मानो ब्राह्मणस्य तस्मिन्प्रयतते स्वयम् ॥ ५.४२.३८ ॥
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.42.39
यमप्रयतमानं तु मानयन्ति समाहिताः ।
न मान्यमानो मन्येत नावमानेऽतिसंज्वरेत् ॥ ५.४२.३९ ॥
ਜੋ ਮਾਣ ਲਈ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦਾ ਸਮਾਹਿਤ ਲੋਕ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਦਰਯੋਗ ਨਾ ਸਮਝੇ; ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।
5.42.40
लोकः स्वभाववृत्तिर्हि निमेषोन्मषवत्सदा ।
विद्वांसो मानयन्तीह इति मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४० ॥
ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਅਤੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਂਗ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਆਦਰਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ (ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ)।
5.42.41
अधर्मनिपुणा मुढा लोके मायाविशारदाः ।
न मान्यं मानयिष्यन्ति एवं मन्येत मानितः ॥ ५.४२.४१ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਲੋਕ ਮਾਣਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਆਦਰਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ (ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ)।
5.42.42
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसतः सदा ।
अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद्विदुः ॥ ५.४२.४२ ॥
ਮਾਣ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਾਣ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਦਾ — ਇਹ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.42.43
श्रीर्हि मानार्थसंवासा सा चापि परिपन्थिनी ।
ब्राह्मी सुदुर्लभा श्रीर्हि प्रज्ञाहीनेन क्षत्रिय ॥ ५.४२.४३ ॥
ਸ਼੍ਰੀ (ਧਨ-ਸੰਪਦਾ) ਮਾਣ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ (ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ) ਰੁਕਾਵਟ ਵੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ — ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਪ੍ਰਗਿਆਹੀਣ ਲਈ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
5.42.44
द्वाराणि तस्येह वदन्ति सन्तो ।
बहुप्रकाराणि दुराधराणि।
सत्यार्जवे ह्रीर्दमशौचविद्या ।
षण्मानमोहप्रतिबन्धनानि ॥ ५.४२.४४ ॥
ਸਜਣ ਇੱਥੇ ਉਸ (ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸ਼੍ਰੀ) ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ — ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ, ਰੋਕਣੇ ਔਖੇ: ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ, ਲੱਜਾ, ਦਮ, ਸ਼ੌਚ, ਵਿੱਦਿਆ। ਇਹ ਛੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ।