ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.43.1
कस्यैष मौनः कतरन्नु मौनं ।
प्रब्रूहि विद्वन्निह मौनभावम्।
मौनेन विद्वानुत याति मौनं ।
कथं मुने मौनमिहाचरन्ति ॥ ५.४३.१ ॥
ଏହା କାହାର ମୌନ? କେଉଁଟି ପ୍ରକୃତ ମୌନ? ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଏଠାରେ ମୌନଭାବ ବୁଝାନ୍ତୁ। ମୌନ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୱାନ କିପରି ମୌନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ହେ ମୁନି, ଏଠାରେ ଲୋକେ କିପରି ମୌନର ଆଚରଣ କରନ୍ତି?
5.43.2
यतो न वेदा मनसा सहैन-
मनुप्रविशन्ति ततोऽथ मौनम्।
यत्रोत्थितो वेदशब्दस्तथायं ।
स तन्मयत्वेन विभाति राजन् ॥ ५.४३.२ ॥
ବେଦସମୂହ ମନ ସହିତ ତାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାହା ମୌନ। ଯେଉଁଠାରେ ବେଦଶବ୍ଦ ଉଠେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅଛି। ହେ ରାଜନ, ସେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।
5.43.3
ऋचो यजूंषि यो वेद सामवेदं च वेद यः ।
पापानि कुर्वन्पापेन लिप्यते किं न लिप्यते ॥ ५.४३.३ ॥
ଯିଏ ଋକ୍ ଓ ଯଜୁଃ ଜାଣେ, ଏବଂ ଯିଏ ସାମବେଦ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ସେ ପାପ କରି ପାପରେ କାହିଁକି ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ?
5.43.4
नैनं सामान्यृचो वापि न यजूंष्यविचक्षणम् ।
त्रायन्ते कर्मणः पापान्न ते मिथ्या ब्रवीम्यहम् ॥ ५.४३.४ ॥
ସାମ, ଋକ୍ ବା ଯଜୁଃ—ଏମାନେ ଅବିଚକ୍ଷଣକୁ କର୍ମର ପାପରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ।
5.43.5
न च्छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति ।
मायाविनं मायया सर्वमानम्।
नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा-
श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ ५.४३.५ ॥
ବେଦସମୂହ ମାୟାବୀଙ୍କୁ ପାପରୁ ପାର କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଯିଏ ମାୟାରେ ସବୁ ନତ କରେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ପକ୍ଷ ଉଠିଲେ ବସା ଛାଡନ୍ତି, ସେପରି ଅନ୍ତକାଳରେ ବେଦସମୂହ ତାଙ୍କୁ ଛାଡନ୍ତି।
5.43.6
न चेद्वेदा वेदविदं त्रातुं शक्ता विचक्षण ।
अथ कस्मात्प्रलापोऽयं ब्राह्मणानां सनातनः ॥ ५.४३.६ ॥
ହେ ବିଚକ୍ଷଣ, ବେଦସମୂହ ଯଦି ବେଦଜ୍ଞଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏହି ସନାତନ ପ୍ରଲାପ କାହିଁକି?
5.43.7
तस्यैव नामादिविशेषरूपै-
रिदं जगद्भाति महानुभाव ।
निर्दिश्य सम्यक्प्रवदन्ति वेदा-
स्तद्विश्ववैरूप्यमुदाहरन्ति ॥ ५.४३.७ ॥
ତାଙ୍କର ନାମ ଆଦି ବିଶେଷ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ହେ ମହାନୁଭାବ। ବେଦସମୂହ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଯଥାଯଥ ନିର୍ଦେଶ କରି କୁହନ୍ତି; ବିଶ୍ୱର ବୈଚିତ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବୁଝାନ୍ତି।
5.43.8
तदर्थयुक्तं तप एतदिज्या ।
ताभ्यामसौ पुण्यमुपैति विद्वान्।
पुण्येन पापं विनिहत्य पश्चा-
त्संजायते ज्ञानविदीपितात्मा ॥ ५.४३.८ ॥
ତାଙ୍କ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଯଜ୍ଞ। ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ବାନ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଷ୍ଟ କରି ପରେ ଜ୍ଞାନରେ ଉଦ୍ଦୀପିତ ଆତ୍ମା ନେଇ ସେ ଜନ୍ମନ୍ତି।
5.43.9
ज्ञानेन चात्मानमुपैति विद्वा-
नथान्यथा वर्गफलानुकाङ्क्षी।
अस्मिन्कृतं तत्परिगृह्य सर्व-
ममुत्र भुङ्क्ते पुनरेति मार्गम् ॥ ५.४३.९ ॥
ବିଦ୍ବାନ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ପାଆନ୍ତି; ନଚେତ୍ ସେ କର୍ମଫଳ-ସମୂହର ଆକାଂକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ପରଲୋକରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି ପଥକୁ ଫେରନ୍ତି।
5.43.10
अस्मिँल्लोके तपस्तप्तं फलमन्यत्र भुज्यते ।
ब्राह्मणानामिमे लोका वृद्धे तपसि संयताः ॥ ५.४३.१० ॥
ଏହି ଲୋକରେ କରାଯାଇଥିବା ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ପରିପକ୍ୱ ତପସ୍ୟାରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛନ୍ତି।
5.43.11
ब्राह्मणानां तपः स्वृद्धमन्येषां तावदेव तत् ।
एतत्समृद्धमत्यृद्धं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.११ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଲ ଭାବେ ସମୃଦ୍ଧ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ତାହା ସେତିକି। ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ଅତ୍ୟଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ କେବଳ ତପସ୍ୟା ହିଁ ରହେ।
5.43.12
कथं समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ।
सनत्सुजात तद्ब्रूहि यथा विद्याम तद्वयम् ॥ ५.४३.१२ ॥
ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କିପରି କେବଳ ତପସ୍ୟା ହିଁ ରହେ? ହେ ସନତ୍ସୁଜାତ, ତାହା କୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ତାହା ଜାଣିପାରିବା।
5.43.13
निष्कल्मषं तपस्त्वेतत्केवलं परिचक्षते ।
एतत्समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.१३ ॥
ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟାକୁ ହିଁ କେବଳ ତପସ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ସମୃଦ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ କେବଳ ତପସ୍ୟା ହୁଏ।
5.43.14
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि क्षत्रिय ।
तपसा वेदविद्वांसः परं त्वमृतमाप्नुयुः ॥ ५.४३.१४ ॥
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ ତାହା ସବୁ ତପସ୍ୟାର ମୂଳରେ ଅଛି। ତପସ୍ୟାରୁ ହିଁ ବେଦଜ୍ଞ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପରମ ଅମୃତ ପାଆନ୍ତି।
5.43.15
कल्मषं तपसो ब्रूहि श्रुतं निष्कल्मषं तपः ।
सनत्सुजात येनेदं विद्यां गुह्यं सनातनम् ॥ ५.४३.१५ ॥
ତପସ୍ୟାର ଦୋଷ କୁହ; ଶ୍ରୁତ (ଜ୍ଞାନ) ହିଁ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତପସ୍ୟା କୁହ। ହେ ସନତ୍ସୁଜାତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଓ ସନାତନ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣାଯାଏ ତାହା କୁହ।
5.43.16
क्रोधादयो द्वादश यस्य दोषा-
स्तथा नृशंसानि दश त्रि राजन्।
धर्मादयो द्वादशैते पितॄणां ।
शास्त्रे गुणा ये विदिता द्विजानाम् ॥ ५.४३.१६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, କ୍ରୋଧ ଆଦି ବାରଟି ଦୋଷ ଅଛି, ଏବଂ କ୍ରୂର କର୍ମ ତେରଟି। ଧର୍ମ ଆଦି ଏହି ବାରଟି ପିତୃଗଣଙ୍କ ଗୁଣ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଣାଯାଇଛି।
5.43.17
क्रोधः कामो लोभमोहौ विधित्सा-
ऽकृपाऽसूये मानशोकौ स्पृहा च।
ईर्ष्या जुगुप्सा च मनुष्यदोषा ।
वर्ज्याः सदा द्वादशैते नराणाम् ॥ ५.४३.१७ ॥
କ୍ରୋଧ, କାମ, ଲୋଭ, ମୋହ, ବିଧିତ୍ସା (ଅହିତ ଇଚ୍ଛା), ଅକୃପା, ଅସୂୟା, ମାନ, ଶୋକ, ସ୍ପୃହା, ଈର୍ଷ୍ୟା ଓ ଜୁଗୁପ୍ସା — ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଏହି ବାରଟି ଦୋଷ ସର୍ବଦା ବର୍ଜନୀୟ।
5.43.18
एकैकमेते राजेन्द्र मनुष्यान्पर्युपासते ।
लिप्समानोन्तरं तेषां मृगाणामिव लुब्धकः ॥ ५.४३.१८ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏମାନେ ଏକ ଏକ କରି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫାଙ୍କ ଖୋଜୁଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଶିକାରୀ ହରିଣର ଅପେକ୍ଷା କରେ।
5.43.19
विकत्थनः स्पृहयालुर्मनस्वी ।
बिभ्रत्कोषं चपलो रोषणश्च।
एतान्पापाः षण्णराः पापधर्मान् ।
प्रकुर्वते नो त्रसन्तः सुदुर्गे ॥ ५.४३.१९ ॥
ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସାକାରୀ, ଲୋଭୀ, ଅଭିମାନୀ, ଧନ ଧାରଣକାରୀ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ କ୍ରୋଧୀ — ଏହି ଛଅ ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ପାପକର୍ମ କରି, ଭୟ ଦେଖାଇ, ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଦୁର୍ଗରେ ଆମକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି।
5.43.20
संभोगसंविद्विषमोऽतिमानी ।
दत्तानुतापी कृपणो बलीयान्।
वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा ।
एते परे सप्त नृशंसवर्गाः ॥ ५.४३.२० ॥
ଭୋଗ ଓ ଚୁକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା, ଅତି ଅଭିମାନୀ, ଦେଇଥିବା ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରୁଥିବା, କୃପଣ, ବଳବାନ, ନିଜ ଦଳର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷୀ — ଏମାନେ ଅନ୍ୟ ସାତ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ବର୍ଗ।
5.43.21
धर्मश्च सत्यं च दमस्तपश्च ।
आमात्सर्यं ह्रीस्तितिक्षानसूया।
यज्ञश्च दानं च धृतिः श्रुतं च ।
व्रतानि वै द्वादश ब्राह्मणस्य ॥ ५.४३.२१ ॥
ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ, ଦମ ଓ ତପ, ଈର୍ଷାହୀନତା, ଲଜ୍ଜା, କ୍ଷମା, ଦୋଷଦର୍ଶନହୀନତା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ, ଧୃତି ଓ ଶ୍ରୁତି — ଏଇ ବାର ବ୍ରାହ୍ମଣର ବ୍ରତ।
5.43.22
यस्त्वेतेभ्यः प्रभवेद्द्वादशभ्यः ।
सर्वामपीमां पृथिवीं स शिष्यात्।
त्रिभिर्द्वाभ्यामेकतो वार्थितो य-
स्तस्य स्वमस्तीति स वेदितव्यः ॥ ५.४३.२२ ॥
ଏହି ବାରରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଯିଏ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରେ — ସେ (ଯୋଗ୍ୟ)। ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ଦ୍ୱାରା ଯାଚିତ ହେଲେ ଯାହାର ଧନ ଅଛି, ତାହା ତାହାର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
5.43.23
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च एतेष्वमृतमाहितम् ।
तानि सत्यमुखान्याहुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ॥ ५.४३.२३ ॥
ଦମ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଅପ୍ରମାଦ — ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ସ୍ଥାପିତ; ଯେଉଁ ମନୀଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସତ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଥିବା ବୋଲି କହନ୍ତି।
5.43.24
दमोऽष्टादशदोषः स्यात्प्रातिकूल्यं कृते भवेत् ।
अनृतं चाभ्यसूया च कामार्थौ च तथा स्पृहा ॥ ५.४३.२४ ॥
ଦମର ଅଠର ଦୋଷ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ବିପରୀତ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ: ମିଥ୍ୟା, ଈର୍ଷା, କାମ, ଅର୍ଥଲିପ୍ସା ଓ ସ୍ପୃହା।
5.43.25
क्रोधः शोकस्तथा तृष्णा लोभः पैशून्यमेव च ।
मत्सरश्च विहिंसा च परितापस्तथाऽरतिः ॥ ५.४३.२५ ॥
କ୍ରୋଧ, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା, ଲୋଭ, ପୈଶୁନ୍ୟ, ମତ୍ସର, ବିହିଂସା, ପରିତାପ ଓ ଅରତି।
5.43.26
अपस्मारश्चातिवादस्तथा संभावनात्मनि ।
एतैर्विमुक्तो दोषैर्यः स दान्तः सद्भिरुच्यते ॥ ५.४३.२६ ॥
ଅପସ୍ମାର, ଅତିବାଦ ଓ ନିଜ ବିଷୟରେ ଅହଂକାର — ଏହି ଦୋଷରୁ ଯିଏ ମୁକ୍ତ, ତାହାକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦାନ୍ତ (ସଂଯମୀ) କହନ୍ତି।
5.43.27
मदोऽष्टादशदोषः स्यात्त्यागो भवति षड्विधः ।
विपर्ययाः स्मृता एते मददोषा उदाहृताः ।
दोषा दमस्य ये प्रोक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ॥ ५.४३.२७ ॥
ମଦର ଅଠର ଦୋଷ; ତ୍ୟାଗ ଛଅ ପ୍ରକାର। ଏଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ବିପରୀତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ମଦ-ଦୋଷ କଥିତ ହୋଇଛି। ଦମର ଯେଉଁ ଦୋଷ କହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
5.43.28
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागस्तृतीयो दुष्करो भवेत् ।
तेन दुःखं तरत्येव भिन्नं तस्मिञ्जितं कृते ॥ ५.४३.२८ ॥
ଛଅ ପ୍ରକାର ତ୍ୟାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟଟି କରିବା କଷ୍ଟକର। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ପାର ହୁଏ; ତାହାରେ ଭେଦନ ହୁଏ ଏବଂ କୃତରେ (ଆତ୍ମାରେ) ଜୟ ମିଳେ।
5.43.29
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागः श्रियं प्राप्य न हृष्यति ।
इष्टापूर्ते द्वितीयं स्यान्नित्यवैराग्ययोगतः ॥ ५.४३.२९ ॥
ଛଅ ପ୍ରକାର ତ୍ୟାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ: ଶ୍ରୀ (ସମ୍ପଦ) ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତ (ଯଜ୍ଞ ଓ ଲୋକହିତ କର୍ମ) ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହୁଏ; ତାହା ନିତ୍ୟ ବୈରାଗ୍ୟଯୋଗରୁ ହୁଏ।
5.43.30
कामत्यागश्च राजेन्द्र स तृतीय इति स्मृतः ।
अप्यवाच्यं वदन्त्येतं स तृतीयो गुणः स्मृतः ॥ ५.४३.३० ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! କାମତ୍ୟାଗ ତୃତୀୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି। ଏହାକୁ ଅବାଚ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏହା ତୃତୀୟ ଗୁଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
5.43.31
त्यक्तैर्द्रव्यैर्यद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ।
न च द्रव्यैस्तद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ॥ ५.४३.३१ ॥
ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଯାହା ହୁଏ, କାମନାରେ ଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତାହା ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଯାହା ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହା କାମନାରେ ଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.43.32
न च कर्मस्वसिद्धेषु दुःखं ते न च न ग्लपेत् ।
सर्वैरेव गुणैर्युक्तो द्रव्यवानपि यो भवेत् ॥ ५.४३.३२ ॥
କର୍ମ ସିଦ୍ଧ ନ ହେଲେ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ନ ହେଉ, ମନ ମଧ୍ୟ ନ ଭାଙ୍ଗୁ। ଧନବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
5.43.33
अप्रिये च समुत्पन्ने व्यथां जातु न गच्छति ।
इष्टान्पुत्रांश्च दारांश्च न याचेत कदाचन ॥ ५.४३.३३ ॥
ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣା ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ବ୍ୟଥା ପାଏ ନାହିଁ; ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସେ କେବେ ବି ଭିକ୍ଷା ମାଗେ ନାହିଁ।
5.43.34
अर्हते याचमानाय प्रदेयं तच्छुभं भवेत् ।
अप्रमादी भवेदेतैः स चाप्यष्टगुणो भवेत् ॥ ५.४३.३४ ॥
ଯୋଗ୍ୟ ଯାଚକଙ୍କୁ, ସେ ଯାହା ମାଗେ ତାହା ଦେବା ଉଚିତ; ତାହା ଶୁଭ ହୁଏ। ଏଥିରେ ସେ ଅପ୍ରମାଦୀ ହେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେ ଆଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
5.43.35
सत्यं ध्यानं समाधानं चोद्यं वैराग्यमेव च ।
अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च तथाऽसंग्रहमेव च ॥ ५.४३.३५ ॥
ସତ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ, ସମାଧାନ, ଉଦ୍ୟମ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଅସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ।
5.43.36
एवं दोषा मदस्योक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।
तथा त्यागोऽप्रमादश्च स चाप्यष्टगुणो मतः ॥ ५.४३.३६ ॥
ଏହିପରି ମଦର ଦୋଷସବୁ କୁହାଯାଇଛି; ସେହି ଦୋଷସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ତ୍ୟାଗ ଓ ଅପ୍ରମାଦ; ତାହା ମଧ୍ୟ ଆଠଟି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।
5.43.37
अष्टौ दोषाः प्रमादस्य तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।
इन्द्रियेभ्यश्च पञ्चभ्यो मनसश्चैव भारत।
अतीतानागतेभ्यश्च मुक्त्युपेतः सुखी भवेत् ॥ ५.४३.३७ ॥
ପ୍ରମାଦର ଆଠଟି ଦୋଷ ଅଛି; ସେହି ଦୋଷସବୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ—ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନରୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତ—ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ବିଷୟରୁ ମଧ୍ୟ; ମୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ।
5.43.38
सत्यात्मा भव राजेन्द्र सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
तांस्तु सत्यमुखानाहुः सत्ये ह्यमृतमाहितम् ॥ ५.४३.३८ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟାତ୍ମା ହୁଅ; ଲୋକସବୁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟମୁଖ କୁହାଯାଏ; ସତ୍ୟରେ ହିଁ ଅମୃତ ସ୍ଥାପିତ।
5.43.39
निवृत्तेनैव दोषेण तपो व्रतमिहाचरेत् ।
एतद्धातृकृतं वृत्तं सत्यमेव सतां व्रतम् ॥ ५.४३.३९ ॥
ଦୋଷରୁ ନିବୃତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଏଠାରେ ତପ ଓ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଆଚରଣ ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ; ସତ୍ୟ ହିଁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ବ୍ରତ।
5.43.40
दोषैरेतैर्वियुक्तस्तु गुणैरेतैः समन्वितः ।
एतत्समृद्धमत्यर्थं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.४० ॥
ଏହି ଦୋଷସବୁରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଏହି ଗୁଣସବୁରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ତପ ଅତ୍ୟଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ କେବଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
5.43.41
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र संक्षेपात्प्रब्रवीमि ते ।
एतत्पापहरं पुण्यं जन्ममृत्युजरापहम् ॥ ५.४३.४१ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ ତାହା ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ କହୁଛି—ଏହା ପାପହରଣ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା ଦୂର କରେ।
5.43.42
आख्यानप़ञ्चमैर्वेदैर्भूयिष्ठं कथ्यते जनः ।
तथा चान्ये चतुर्वेदास्त्रिधेदाश्च तथा परे ॥ ५.४३.४२ ॥
ଆଖ୍ୟାନକୁ ପଞ୍ଚମ ଧରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ପ୍ରାୟ ଏପରି କହନ୍ତି। ସେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଚାରି ବେଦ ଓ ତିନି ବେଦ (କହନ୍ତି), ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।
5.43.43
द्विवेदाश्चैकवेदाश्चाप्यनृचश्च तथा परे ।
तेषां तु कतरः स स्याद्यमहं वेद वै द्विजम् ॥ ५.४३.४३ ॥
ଦୁଇ ବେଦଧାରୀ, ଏକ ବେଦଧାରୀ, ଏବଂ ଋକ୍ ବିହୀନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ଯାହାକୁ ଜାଣେ, ସେ କେଉଁ ଦ୍ୱିଜ?
5.43.44
एकस्य वेस्याज्ञानाद्वेदास्ते बहवः कृताः ।
सत्यस्यैकस्य राजेन्द्र सत्ये कश्चिदवस्थितः ॥ ५.४३.४४ ॥
ଗୋଟିଏ ବେଦର ଅଜ୍ଞାନ ଯୋଗୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ବେଦ ରୂପେ ରଚିତ ହେଲା। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟରେ କେହି ଜଣେ ସ୍ଥିର ରହେ।
5.43.45
एवं वेदमविज्ञाय प्राज्ञोऽहमिति मन्यते ।
दानमध्ययनं यज्ञो लोभादेतत्प्रवर्तते ॥ ५.४३.४५ ॥
ଏପରି ବେଦକୁ ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ନିଜକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ମନେ କରେ। ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ, ଏସବୁ ଲୋଭରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
5.43.46
सत्यात्प्रच्यवमानानां सङ्कल्पो वितथो भवेत् ।
ततो यज्ञः प्रतायेत सत्यस्यानवधारणात् ॥ ५.४३.४६ ॥
ସତ୍ୟରୁ ଖସିପଡ଼ୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ସଙ୍କଳ୍ପ ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯାଏ। ତା'ପରେ ସତ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନ ଧରିବା ଯୋଗୁଁ ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ।
5.43.47
मनसान्यस्य भवति वाचान्यस्याथ कर्मणा ।
सङ्कल्पसिद्धः पुरुषः सङ्कल्पानधितिष्ठति ॥ ५.४३.४७ ॥
ମନରେ ଆଉ କିଛି, ବାଣୀରେ ଆଉ କିଛି, ଓ ତା'ପରେ କର୍ମରେ ଆଉ କିଛି ହୋଏ। ସଙ୍କଳ୍ପସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ସଙ୍କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ରହେ।
5.43.48
अनैभृत्येन चैतस्य दीक्षितव्रतमाचरेत् ।
नामैतद्धातुनिर्वृत्तं सत्यमेव सतां परम् ॥ ५.४३.४८ ॥
ଛଳକପଟ ରହିତ ହୋଇ ଏଥିପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। 'ନାମ' ଶବ୍ଦ ଧାତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ।
5.43.49
ज्ञानं वै नाम प्रत्यक्षं परोक्षं जायते तपः ।
विद्याद्बहु पठन्तं तु द्विजं वै बहुपाठिनम् ॥ ५.४३.४९ ॥
ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ବହୁ ପାଠ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କେବଳ ବହୁପାଠୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
5.43.50
तस्मात्क्षत्रिय मा मंस्था जल्पितेनैव वै द्विजम् ।
य एव सत्यान्नापैति स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया ॥ ५.४३.५० ॥
ତେଣୁ ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, କେବଳ କଥାରେ କାହାକୁ ଦ୍ୱିଜ ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯିଏ ସତ୍ୟରୁ କେବେ ବି ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାକୁ ହିଁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣିବ।
5.43.51
छन्दांसि नाम क्षत्रिय तान्यथर्वा ।
पुरा जगौ महर्षिसङ्घ एषः
छन्दोविदस्ते य उत नाधीतवेदा ।
न वेदवेद्यस्य विदुर्हि तत्त्वम् ॥ ५.४३.५१ ॥
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଛନ୍ଦ କୁହାଯାଏ; ପୂର୍ବକାଳେ ଅଥର୍ବା ଓ ମହର୍ଷିସମୂହ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ନାହାଁନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଛନ୍ଦଜ୍ଞ; ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ତତ୍ତ୍ୱ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଣନ୍ତି।
5.43.52
छन्दांसि नाम द्विपदां वरिष्ठ ।
स्वच्छन्दयोगेन भवन्ति तत्र।
छन्दोविदस्ते न च तानधीत्य ।
गता न वेदस्य न वेद्यमार्याः ॥ ५.४३.५२ ॥
ହେ ଦ୍ୱିପଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଛନ୍ଦସମୂହ ପ୍ରକୃତରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ଓ ଅଭ୍ୟାସର ଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଛନ୍ଦଜ୍ଞମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ବେଦର ଜ୍ଞେୟ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇ ନାହାଁନ୍ତି।
5.43.53
न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति ।
कश्चित्त्वेतान्बुद्ध्यते वापि राजन्।
यो वेद वेदान्न स वेद वेद्यं ।
सत्ये स्थितो यस्तु स वेद वेद्यम् ॥ ५.४३.५३ ॥
ବେଦକୁ ଜାଣିବା ଲୋକ କେହି ନାହାନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, କେହି ଏମାନଙ୍କୁ ବୁଝନ୍ତି କି? ଯିଏ ବେଦ ଜାଣେ ସେ ବେଦ୍ୟ (ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ) ଜାଣେ ନାହିଁ; ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ସେହି ବେଦ୍ୟ ଜାଣେ।
5.43.54
न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति ।
वेद्येन वेदं न विदुर्न वेद्यम् ।
यो वेद वेदं स च वेद वेद्यं ।
यो वेद वेद्यं न स वेद सत्यम् ॥ ५.४३.५४ ॥
ବେଦକୁ ଜାଣିବା ଲୋକ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ, ଆଉ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ। ଯିଏ ବେଦ ଜାଣେ ସେ ବେଦ୍ୟ ଜାଣେ; ଯିଏ ବେଦ୍ୟ ଜାଣେ ସେ ସତ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ।
5.43.55
यो वेद वेदान्स च वेद वेद्यं ।
न तं विदुर्वेदविदो न वेदाः।
तथापि वेदेन विदन्ति वेदं ।
ये ब्राह्मणा वेदविदो भवन्ति ॥ ५.४३.५५ ॥
ଯିଏ ବେଦ ଜାଣେ ଏବଂ ବେଦ୍ୟ ଜାଣେ, ତାଙ୍କୁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତଥାପି ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦଜ୍ଞ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ବେଦକୁ ଜାଣନ୍ତି।
5.43.56
धामांशभागस्य तथा हि वेदा ।
यथा च शाखा हि महीरुहस्य।
संवेदने चैव यथामनन्ति ।
तस्मिन्हि सत्ये परमात्मनोऽर्थे ॥ ५.४३.५६ ॥
ଅଂଶଭାଗର ଧାମ ହେଉଛନ୍ତି ବେଦମାନେ; ମହାବୃକ୍ଷର ଶାଖା ପରି। ଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ମନେ କରାଯାଏ; ସେହି ସତ୍ୟରେ, ପରମାତ୍ମାର ବିଷୟରେ।
5.43.57
अभिजानामि ब्राह्मणं व्याख्यातारं विचक्षणम् ।
यश्छिन्नविचिकित्सः स व्याचष्टे सर्वसंशयान् ॥ ५.४३.५७ ॥
ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣେ। ଯାହାର ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ହିଁ ସମସ୍ତ ସଂଶୟର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ।
5.43.58
नास्य पर्येषणं गच्छेत्प्रचीनं नोत दक्षिणम् ।
नार्वाचीनं कुतस्तिर्यङ्गादिशन्तु कथञ्चन ॥ ५.४३.५८ ॥
ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତିର୍ଯ୍ୟକ ଦିଗରେ କେମିତି, ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ କେହି ପଥ ଦେଖାଉ।
5.43.59
तस्य पर्येषणं गच्छेत्प्रत्यर्थिषु कथञ्चन ।
अविचिन्वन्निमं वेदे तपः पश्यति तं प्रभुम् ॥ ५.४३.५९ ॥
ତାଙ୍କ ଖୋଜ ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବେଦରେ ଏହାକୁ ନ ଖୋଜି, ତପସ୍ୟା ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖେ।
5.43.60
तूष्णींभूत उपासीत न चेष्टेन्मनसापि च ।
उपावर्तस्व तद्ब्रह्म अन्तरात्मनि विश्रुतम् ॥ ५.४३.६० ॥
ମୌନ ହୋଇ ବସିବା ଉଚିତ, ମନରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନକରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ଆଡ଼କୁ ଫେରିଯାଅ।
5.43.61
मौनान्न स मुनिर्भवति नारण्यवसनान्मुनिः ।
स्वलक्षणं तु यो वेद स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ॥ ५.४३.६१ ॥
ମୌନତାରେ କେହି ମୁନି ହୁଏ ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟବାସରେ ମଧ୍ୟ ମୁନି ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଲକ୍ଷଣ ଜାଣେ, ସେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି କୁହାଯାଏ।
5.43.62
सर्वार्थानां व्याकरणाद्वैयाकरण उच्यते ।
तन्मूलतो व्याकरणं व्याकरोतीति तत्तथा ॥ ५.४३.६२ ॥
ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ବୈୟାକରଣ କୁହାଯାଏ। ତାର ମୂଳରୁ ବ୍ୟାକରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ; ସେପରି ତାହା।
5.43.63
प्रत्यक्षदर्शी लोकानां सर्वदर्शी भवेन्नरः ।
सत्ये वै ब्राह्मणस्तिष्ठंस्तद्विद्वान्सर्वविद्भवेत् ॥ ५.४३.६३ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ହୋଇପାରେ। ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାହା ଜାଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ହୁଏ।
5.43.64
धर्मादिषु स्थितोऽप्येवं क्षत्रिय ब्रह्म पश्यति ।
वेदानां चानुपूर्व्येण एतद्बुद्ध्या ब्रवीमि ते ॥ ५.४३.६४ ॥
ଧର୍ମାଦିରେ ସ୍ଥିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖେ। ବେଦର କ୍ରମାନୁସାରେ, ଏହି ବୁଦ୍ଧିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।