มหาภารตะ · อัธยายะ 5.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.43.1
कस्यैष मौनः कतरन्नु मौनं ।
प्रब्रूहि विद्वन्निह मौनभावम्।
मौनेन विद्वानुत याति मौनं ।
कथं मुने मौनमिहाचरन्ति ॥ ५.४३.१ ॥
ความเงียบนี้เป็นของใคร และความเงียบนั้นคือความเงียบแบบใด ข้าแต่ผู้รอบรู้ จงอธิบายสภาวะแห่งความเงียบในที่นี้ ผู้มีปัญญาบรรลุความเงียบได้อย่างไรด้วยความเงียบ ข้าแต่ฤๅษี ผู้คนในที่นี้ปฏิบัติความเงียบอย่างไร
5.43.2
यतो न वेदा मनसा सहैन-
मनुप्रविशन्ति ततोऽथ मौनम्।
यत्रोत्थितो वेदशब्दस्तथायं ।
स तन्मयत्वेन विभाति राजन् ॥ ५.४३.२ ॥
เพราะพระเวททั้งหลายไม่เข้าไปในตัวเขาพร้อมด้วยใจ ความเงียบจึงเป็นเช่นนั้น ที่ใดเสียงแห่งพระเวทเกิดขึ้น สิ่งเดียวกันนี้ก็อยู่ที่นั่นด้วย ข้าแต่พระราชา ท่านผู้นั้นปรากฏเจิดจ้าเพราะเป็นดั่งสิ่งนั้น
5.43.3
ऋचो यजूंषि यो वेद सामवेदं च वेद यः ।
पापानि कुर्वन्पापेन लिप्यते किं न लिप्यते ॥ ५.४३.३ ॥
ผู้ที่รู้บทสวดฤคเวท ยชุรเวท และรู้สามเวทด้วย แม้จะกระทำบาป ทำไมเขาจึงไม่ถูกบาปเปื้อน
5.43.4
नैनं सामान्यृचो वापि न यजूंष्यविचक्षणम् ।
त्रायन्ते कर्मणः पापान्न ते मिथ्या ब्रवीम्यहम् ॥ ५.४३.४ ॥
ทั้งบทสามเวท บทฤค หรือบทยชุส ไม่อาจคุ้มครองผู้ไม่มีปัญญาให้พ้นจากบาปแห่งการกระทำได้ ข้าพเจ้าไม่ได้กล่าวเท็จ
5.43.5
न च्छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति ।
मायाविनं मायया सर्वमानम्।
नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा-
श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ ५.४३.५ ॥
พระเวททั้งหลายไม่อาจนำผู้หลอกลวงซึ่งด้วยมายาทำให้ทุกสิ่งโค้งงอ ข้ามพ้นความชั่วร้ายได้ เหมือนนกที่ขนปีกงอกแล้วก็ละทิ้งรัง เมื่อถึงคราวความตาย พระเวทก็ละทิ้งเขาไป
5.43.6
न चेद्वेदा वेदविदं त्रातुं शक्ता विचक्षण ।
अथ कस्मात्प्रलापोऽयं ब्राह्मणानां सनातनः ॥ ५.४३.६ ॥
ข้าแต่ผู้รอบรู้ หากพระเวททั้งหลายไม่อาจคุ้มครองผู้รู้พระเวท เหตุใดการคร่ำครวญนี้ของพราหมณ์ทั้งหลายจึงคงอยู่ชั่วนิรันดร์
5.43.7
तस्यैव नामादिविशेषरूपै-
रिदं जगद्भाति महानुभाव ।
निर्दिश्य सम्यक्प्रवदन्ति वेदा-
स्तद्विश्ववैरूप्यमुदाहरन्ति ॥ ५.४३.७ ॥
ข้าแต่ผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่ โลกนี้ปรากฏเจิดจ้าด้วยรูปลักษณ์เฉพาะต่าง ๆ มีพระนามของพระองค์เป็นต้น พระเวททั้งหลายชี้ถึงพระองค์อย่างถูกต้อง และประกาศความหลากหลายแห่งจักรวาลทั้งสิ้น
5.43.8
तदर्थयुक्तं तप एतदिज्या ।
ताभ्यामसौ पुण्यमुपैति विद्वान्।
पुण्येन पापं विनिहत्य पश्चा-
त्संजायते ज्ञानविदीपितात्मा ॥ ५.४३.८ ॥
ตบะนี้และยัญนี้มุ่งไปสู่จุดหมายนั้น ด้วยสองสิ่งนี้ ผู้รอบรู้ย่อมบรรลุบุญ เมื่อทำลายบาปด้วยบุญแล้ว ภายหลังเขาก็เกิดมาพร้อมอาตมันที่ถูกจุดให้สว่างด้วยปัญญา
5.43.9
ज्ञानेन चात्मानमुपैति विद्वा-
नथान्यथा वर्गफलानुकाङ्क्षी।
अस्मिन्कृतं तत्परिगृह्य सर्व-
ममुत्र भुङ्क्ते पुनरेति मार्गम् ॥ ५.४३.९ ॥
ผู้รอบรู้บรรลุอาตมันด้วยปัญญา มิฉะนั้นเขาก็เป็นผู้ปรารถนาผลแห่งกลุ่มพิธีกรรม เขารับเอาทุกสิ่งที่กระทำในโลกนี้ไว้ ได้เสวยมันในโลกหน้า แล้วกลับมาสู่หนทางนั้นอีก
5.43.10
अस्मिँल्लोके तपस्तप्तं फलमन्यत्र भुज्यते ।
ब्राह्मणानामिमे लोका वृद्धे तपसि संयताः ॥ ५.४३.१० ॥
ผลแห่งตบะที่บำเพ็ญในโลกนี้ ย่อมได้รับเสวยในที่อื่น โลกเหล่านี้ของพราหมณ์ผูกพันอยู่กับตบะที่สุกงอมแล้ว
5.43.11
ब्राह्मणानां तपः स्वृद्धमन्येषां तावदेव तत् ।
एतत्समृद्धमत्यृद्धं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.११ ॥
ตบะของพราหมณ์เจริญรุ่งเรืองดียิ่ง ของผู้อื่นก็เป็นเพียงเท่านั้น ตบะนี้เมื่อเจริญรุ่งเรืองเต็มที่ ย่อมกลายเป็นตบะอันรุ่งเรืองยิ่ง แต่ก็ยังคงเป็นเพียงตบะเท่านั้น
5.43.12
कथं समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ।
सनत्सुजात तद्ब्रूहि यथा विद्याम तद्वयम् ॥ ५.४३.१२ ॥
ตบะที่รุ่งเรืองแล้ว เหตุใดจึงยังคงเป็นเพียงตบะอยู่ ข้าแต่สนัตสุชาตะ ขอท่านจงบอกเราเรื่องนั้น เพื่อที่เราทั้งหลายจะได้รู้เข้าใจ
5.43.13
निष्कल्मषं तपस्त्वेतत्केवलं परिचक्षते ।
एतत्समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.१३ ॥
ตบะอันปราศจากมลทินนี้เท่านั้นที่เรียกกันว่าเป็นเพียงตบะ แม้ตบะที่อุดมบริบูรณ์และเจริญรุ่งเรือง ก็กลายเป็นเพียงตบะได้ด้วยสิ่งนี้เท่านั้น
5.43.14
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि क्षत्रिय ।
तपसा वेदविद्वांसः परं त्वमृतमाप्नुयुः ॥ ५.४३.१४ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ สิ่งทั้งปวงที่ท่านถามเรานี้ตั้งอยู่บนรากฐานแห่งตบะทั้งสิ้น ด้วยตบะ ผู้รู้พระเวททั้งหลายจะบรรลุอมฤตอันสูงสุด
5.43.15
कल्मषं तपसो ब्रूहि श्रुतं निष्कल्मषं तपः ।
सनत्सुजात येनेदं विद्यां गुह्यं सनातनम् ॥ ५.४३.१५ ॥
ขอท่านจงบอกเราถึงมลทินของตบะ และบอกเราว่าการศึกษา (ศรุตะ) เป็นตบะที่ปราศจากมลทินหรือไม่ ข้าแต่สนัตสุชาตะ ขอท่านจงบอกเราว่าด้วยสิ่งใดจึงจะรู้จักความจริงอันลี้ลับและนิรันดร์นี้
5.43.16
क्रोधादयो द्वादश यस्य दोषा-
स्तथा नृशंसानि दश त्रि राजन्।
धर्मादयो द्वादशैते पितॄणां ।
शास्त्रे गुणा ये विदिता द्विजानाम् ॥ ५.४३.१६ ॥
ข้าแต่พระราชา ความโกรธเป็นต้นสิบสองประการเป็นโทษของผู้ใด และการกระทำอันโหดร้ายสิบสามประการก็เช่นกัน ธรรมเป็นต้นสิบสองประการนี้เป็นคุณสมบัติของบรรพบุรุษ ซึ่งคัมภีร์ประกาศว่าเป็นที่รู้กันแก่ผู้เกิดสองครั้ง
5.43.17
क्रोधः कामो लोभमोहौ विधित्सा-
ऽकृपाऽसूये मानशोकौ स्पृहा च।
ईर्ष्या जुगुप्सा च मनुष्यदोषा ।
वर्ज्याः सदा द्वादशैते नराणाम् ॥ ५.४३.१७ ॥
ความโกรธ ความใคร่ ความโลภ และความหลง ความมุ่งร้าย (วิธิตสา) การขาดความกรุณา ความอิจฉา ความถือตัว และความโศก ความทะยานอยาก ความริษยา และความดูหมิ่น โทษของมนุษย์สิบสองประการนี้ ควรหลีกเว้นเสมอ
5.43.18
एकैकमेते राजेन्द्र मनुष्यान्पर्युपासते ।
लिप्समानोन्तरं तेषां मृगाणामिव लुब्धकः ॥ ५.४३.१८ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ โทษเหล่านี้ทีละอย่างคอยติดตามมนุษย์ โดยหวังช่องว่างในตัวพวกเขา เหมือนพรานที่คอยดักสัตว์ป่า
5.43.19
विकत्थनः स्पृहयालुर्मनस्वी ।
बिभ्रत्कोषं चपलो रोषणश्च।
एतान्पापाः षण्णराः पापधर्मान् ।
प्रकुर्वते नो त्रसन्तः सुदुर्गे ॥ ५.४३.१९ ॥
ผู้คุยโว ผู้โลภอยากได้ ผู้มีใจทะนง ผู้หอบทรัพย์ ผู้หวั่นไหว และผู้มักโกรธ มนุษย์บาปหกประเภทนี้ ทำการกระทำอันชั่วร้าย และทำให้พวกเราหวาดกลัวในป้อมปราการอันยากจะเข้าถึงนี้
5.43.20
संभोगसंविद्विषमोऽतिमानी ।
दत्तानुतापी कृपणो बलीयान्।
वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा ।
एते परे सप्त नृशंसवर्गाः ॥ ५.४३.२० ॥
ผู้ไม่เที่ยงธรรมในการเสวยสุขและการตกลงกัน ผู้ถือตัวเกินพอดี ผู้เสียใจในสิ่งที่ตนได้ให้ไป ผู้ตระหนี่ ผู้มีกำลัง ผู้สรรเสริญพรรคพวกของตน และผู้เกลียดชังสตรี นี่คือกลุ่มมนุษย์โหดร้ายอีกเจ็ดกลุ่ม
5.43.21
धर्मश्च सत्यं च दमस्तपश्च ।
आमात्सर्यं ह्रीस्तितिक्षानसूया।
यज्ञश्च दानं च धृतिः श्रुतं च ।
व्रतानि वै द्वादश ब्राह्मणस्य ॥ ५.४३.२१ ॥
ธรรมและสัตย์ การข่มใจและการบำเพ็ญตบะ ความไม่อิจฉาริษยา ความละอาย ความอดทน ความไม่จับผิดผู้อื่น การบูชายัญและการให้ทาน ความมั่นคงและการศึกษาพระเวท เหล่านี้คือพรตสิบสองประการของพราหมณ์
5.43.22
यस्त्वेतेभ्यः प्रभवेद्द्वादशभ्यः ।
सर्वामपीमां पृथिवीं स शिष्यात्।
त्रिभिर्द्वाभ्यामेकतो वार्थितो य-
स्तस्य स्वमस्तीति स वेदितव्यः ॥ ५.४३.२२ ॥
ผู้ที่ประกอบด้วยพรตสิบสองประการนี้ แม้จะปกครองแผ่นดินทั้งผืนนี้ได้ ก็คือผู้ควรแก่การนั้น และผู้ที่มีทรัพย์ซึ่งถูกขอจากสามคน สองคน หรือหนึ่งคน พึงทราบว่าเป็นเจ้าของทรัพย์นั้น
5.43.23
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च एतेष्वमृतमाहितम् ।
तानि सत्यमुखान्याहुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ॥ ५.४३.२३ ॥
การข่มใจ การสละ และความไม่ประมาท ในสิ่งเหล่านี้อมฤตตั้งอยู่ พราหมณ์ผู้มีปัญญาเรียกพรตเหล่านั้นว่ามีสัตย์เป็นประธาน
5.43.24
दमोऽष्टादशदोषः स्यात्प्रातिकूल्यं कृते भवेत् ।
अनृतं चाभ्यसूया च कामार्थौ च तथा स्पृहा ॥ ५.४३.२४ ॥
การข่มใจมีโทษสิบแปดประการ ซึ่งเกิดขึ้นภายในเป็นสิ่งตรงข้ามกับมัน ได้แก่ การพูดเท็จ ความอิจฉาริษยา ความปรารถนา ความอยากได้ทรัพย์และความปรารถนาในกาม และความโหยหา
5.43.25
क्रोधः शोकस्तथा तृष्णा लोभः पैशून्यमेव च ।
मत्सरश्च विहिंसा च परितापस्तथाऽरतिः ॥ ५.४३.२५ ॥
ความโกรธ ความโศก ตัณหา ความโลภ การยุยงให้แตกกัน ความริษยา ความโหดร้าย ความเดือดร้อน และความไม่ยินดี
5.43.26
अपस्मारश्चातिवादस्तथा संभावनात्मनि ।
एतैर्विमुक्तो दोषैर्यः स दान्तः सद्भिरुच्यते ॥ ५.४३.२६ ॥
ผู้ที่หลุดพ้นจากโทษเหล่านี้ได้แก่ ความหลงลืมจิตใจ การคุยโอ้อวดเกินควร และการยกตนข่มท่าน ผู้นั้นเรียกว่าผู้ฝึกตนแล้วโดยท่านผู้ดี
5.43.27
मदोऽष्टादशदोषः स्यात्त्यागो भवति षड्विधः ।
विपर्ययाः स्मृता एते मददोषा उदाहृताः ।
दोषा दमस्य ये प्रोक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ॥ ५.४३.२७ ॥
ความถือตัวมีโทษสิบแปดประการ และการสละมีหกประเภท สิ่งเหล่านี้ได้กล่าวไว้ว่าเป็นสิ่งตรงข้าม และโทษของความถือตัวได้ถูกประกาศไว้ โทษของการข่มใจที่กล่าวมาแล้ว พึงละเว้นโทษเหล่านั้นเสีย
5.43.28
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागस्तृतीयो दुष्करो भवेत् ।
तेन दुःखं तरत्येव भिन्नं तस्मिञ्जितं कृते ॥ ५.४३.२८ ॥
การสละหกประเภทเป็นสิ่งประเสริฐกว่า ประเภทที่สามเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก ด้วยการนั้นย่อมข้ามพ้นความทุกข์ ในการนั้นมีการทิ่มแทง และชัยชนะก็ได้มาเหนือตนที่ถูกปรุงแต่งแล้ว
5.43.29
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागः श्रियं प्राप्य न हृष्यति ।
इष्टापूर्ते द्वितीयं स्यान्नित्यवैराग्ययोगतः ॥ ५.४३.२९ ॥
การสละหกประเภทเป็นสิ่งประเสริฐกว่า คือผู้ที่เมื่อได้รับความรุ่งเรืองแล้วก็ไม่ยินดีปรีดา ประเภทที่สองคือการบูชายัญและการสร้างประโยชน์สาธารณะ ด้วยโยคะแห่งความปลีกตนจากกิเลสอย่างต่อเนื่อง
5.43.30
कामत्यागश्च राजेन्द्र स तृतीय इति स्मृतः ।
अप्यवाच्यं वदन्त्येतं स तृतीयो गुणः स्मृतः ॥ ५.४३.३० ॥
ดูกรจอมกษัตริย์ การละกามกล่าวกันว่าเป็นประเภทที่สาม ท่านเรียกสิ่งนี้ว่าแม้ไม่อาจพรรณนาได้ สิ่งนั้นถือว่าเป็นคุณลักษณะประการที่สาม
5.43.31
त्यक्तैर्द्रव्यैर्यद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ।
न च द्रव्यैस्तद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ॥ ५.४३.३१ ॥
สิ่งที่เกิดขึ้นจากทรัพย์ที่สละแล้ว มิใช่จากสิ่งที่บริโภคด้วยความอยาก และสิ่งที่มิได้เกิดจากทรัพย์ ก็มิได้เกิดจากสิ่งที่บริโภคด้วยความอยากเช่นกัน
5.43.32
न च कर्मस्वसिद्धेषु दुःखं ते न च न ग्लपेत् ।
सर्वैरेव गुणैर्युक्तो द्रव्यवानपि यो भवेत् ॥ ५.४३.३२ ॥
เมื่อกรรมยังไม่สำเร็จ อย่าให้ความทุกข์เกิดแก่ท่าน และอย่าให้จิตใจท้อถอย แม้ผู้ที่มีทรัพย์ก็พึงประกอบด้วยคุณลักษณะทั้งปวงเหล่านี้
5.43.33
अप्रिये च समुत्पन्ने व्यथां जातु न गच्छति ।
इष्टान्पुत्रांश्च दारांश्च न याचेत कदाचन ॥ ५.४३.३३ ॥
แม้เมื่อสิ่งไม่น่าปรารถนาเกิดขึ้น เขาก็ไม่ตกอยู่ในความทุกข์ และไม่พึงขอบุตรและภรรยาอันเป็นที่รักในกาลใด ๆ เลย
5.43.34
अर्हते याचमानाय प्रदेयं तच्छुभं भवेत् ।
अप्रमादी भवेदेतैः स चाप्यष्टगुणो भवेत् ॥ ५.४३.३४ ॥
แก่ผู้ที่ควรแก่การรับซึ่งมาขอ สิ่งที่ให้ย่อมเป็นมงคล ผู้นั้นพึงไม่ประมาทในสิ่งเหล่านี้ และเขาก็จะประกอบด้วยคุณแปดประการ
5.43.35
सत्यं ध्यानं समाधानं चोद्यं वैराग्यमेव च ।
अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च तथाऽसंग्रहमेव च ॥ ५.४३.३५ ॥
สัตย์ ฌาน สมาธิ ความเพียร วิราคะ ความไม่ลักขโมย พรหมจรรย์ และความไม่สะสมไว้เช่นกัน
5.43.36
एवं दोषा मदस्योक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।
तथा त्यागोऽप्रमादश्च स चाप्यष्टगुणो मतः ॥ ५.४३.३६ ॥
โทษของความมัวเมาได้กล่าวไว้ฉะนี้ พึงละเว้นโทษเหล่านั้น เช่นเดียวกัน การสละและความไม่ประมาท ก็ถือว่ามีคุณแปดประการเช่นกัน
5.43.37
अष्टौ दोषाः प्रमादस्य तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।
इन्द्रियेभ्यश्च पञ्चभ्यो मनसश्चैव भारत।
अतीतानागतेभ्यश्च मुक्त्युपेतः सुखी भवेत् ॥ ५.४३.३७ ॥
ความประมาทมีโทษแปดประการ พึงละเว้นโทษเหล่านั้น ดูกรภารตะ ทั้งจากอินทรีย์ทั้งห้า และจากใจด้วย และจากสิ่งที่ผ่านไปแล้วและยังมาไม่ถึง ผู้ที่บรรลุความหลุดพ้นย่อมเป็นสุข
5.43.38
सत्यात्मा भव राजेन्द्र सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
तांस्तु सत्यमुखानाहुः सत्ये ह्यमृतमाहितम् ॥ ५.४३.३८ ॥
จงเป็นผู้มีสัตย์เป็นตัวตน ดูกรจอมกษัตริย์ เพราะโลกทั้งหลายตั้งอยู่บนสัตย์ ท่านเรียกโลกเหล่านั้นว่ามีสัตย์เป็นหน้า เพราะอมฤตตั้งอยู่ในสัตย์
5.43.39
निवृत्तेनैव दोषेण तपो व्रतमिहाचरेत् ।
एतद्धातृकृतं वृत्तं सत्यमेव सतां व्रतम् ॥ ५.४३.३९ ॥
ผู้ที่หันหลังให้โทษแล้วเท่านั้นพึงประพฤติตบะและพรตในโลกนี้ ความประพฤตินี้พระผู้สร้างได้ทรงกระทำไว้ สัตย์เท่านั้นคือพรตของคนดี
5.43.40
दोषैरेतैर्वियुक्तस्तु गुणैरेतैः समन्वितः ।
एतत्समृद्धमत्यर्थं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.४० ॥
ผู้ที่หลุดพ้นจากโทษเหล่านี้และประกอบด้วยคุณเหล่านี้ ตบะนี้ย่อมบริบูรณ์ยิ่งนักและสมบูรณ์โดยแท้
5.43.41
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र संक्षेपात्प्रब्रवीमि ते ।
एतत्पापहरं पुण्यं जन्ममृत्युजरापहम् ॥ ५.४३.४१ ॥
ราชาแห่งกษัตริย์ สิ่งที่ท่านถามข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะกล่าวให้ท่านฟังโดยย่อ สิ่งนี้ขจัดบาป เป็นบุญ และขจัดการเกิด ความตาย และความแก่
5.43.42
आख्यानप़ञ्चमैर्वेदैर्भूयिष्ठं कथ्यते जनः ।
तथा चान्ये चतुर्वेदास्त्रिधेदाश्च तथा परे ॥ ५.४३.४२ ॥
ผู้คนส่วนใหญ่กล่าวถึงพระเวททั้งหลาย โดยมีอาขยานเป็นพระเวทที่ห้า เช่นนี้ และบางพวกกล่าวถึงพระเวทสี่ บางพวกกล่าวถึงพระเวทสาม และบางพวกก็เช่นกัน
5.43.43
द्विवेदाश्चैकवेदाश्चाप्यनृचश्च तथा परे ।
तेषां तु कतरः स स्याद्यमहं वेद वै द्विजम् ॥ ५.४३.४३ ॥
ผู้ที่มีพระเวทสอง ผู้ที่มีพระเวทหนึ่ง และบางพวกที่ไม่มีบทสวดก็เช่นกัน ในหมู่พวกเขานั้น ผู้ใดเป็นทวิชาติที่ข้าพเจ้ารู้จักแท้จริง
5.43.44
एकस्य वेस्याज्ञानाद्वेदास्ते बहवः कृताः ।
सत्यस्यैकस्य राजेन्द्र सत्ये कश्चिदवस्थितः ॥ ५.४३.४४ ॥
เพราะความไม่รู้พระเวทหนึ่งเดียว พระเวทจึงถูกทำให้มากมาย ราชาแห่งกษัตริย์ ในสัจธรรมอันเดียว มีเพียงบางคนเท่านั้นที่ตั้งมั่นอยู่
5.43.45
एवं वेदमविज्ञाय प्राज्ञोऽहमिति मन्यते ।
दानमध्ययनं यज्ञो लोभादेतत्प्रवर्तते ॥ ५.४३.४५ ॥
ผู้ที่ไม่รู้พระเวทเช่นนี้ ย่อมคิดว่าตนเป็นผู้มีปัญญา การให้ทาน การศึกษา และการบูชายัญ ล้วนเกิดขึ้นเพราะความโลภเท่านั้น
5.43.46
सत्यात्प्रच्यवमानानां सङ्कल्पो वितथो भवेत् ।
ततो यज्ञः प्रतायेत सत्यस्यानवधारणात् ॥ ५.४३.४६ ॥
สำหรับผู้ที่เสื่อมจากสัจธรรม ความตั้งใจย่อมเป็นเท็จ แล้วการบูชายัญก็แพร่หลายออกไป เพราะไม่ยึดมั่นในสัจธรรม
5.43.47
मनसान्यस्य भवति वाचान्यस्याथ कर्मणा ।
सङ्कल्पसिद्धः पुरुषः सङ्कल्पानधितिष्ठति ॥ ५.४३.४७ ॥
ในใจอย่างหนึ่ง ในวาจาอีกอย่างหนึ่ง แล้วในการกระทำก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง บุรุษผู้บรรลุความตั้งใจย่อมควบคุมความตั้งใจของตนได้
5.43.48
अनैभृत्येन चैतस्य दीक्षितव्रतमाचरेत् ।
नामैतद्धातुनिर्वृत्तं सत्यमेव सतां परम् ॥ ५.४३.४८ ॥
ปราศจากการหลอกลวง ควรรักษาพรตของผู้ได้รับการปฏิญาณตนเพื่อจุดหมายนี้ คำว่า นาม เกิดจากรากศัพท์นั้น สำหรับผู้ทรงธรรม สัจธรรมเท่านั้นเป็นสิ่งสูงสุด
5.43.49
ज्ञानं वै नाम प्रत्यक्षं परोक्षं जायते तपः ।
विद्याद्बहु पठन्तं तु द्विजं वै बहुपाठिनम् ॥ ५.४३.४९ ॥
ความรู้เกิดขึ้นทั้งโดยตรงและโดยอ้อม ตบะก็เกิดขึ้นเช่นนั้น ควรถือว่าทวิชาติที่ท่องบทสวดมากเป็นเพียงผู้ที่ท่องบทสวดมากเท่านั้น
5.43.50
तस्मात्क्षत्रिय मा मंस्था जल्पितेनैव वै द्विजम् ।
य एव सत्यान्नापैति स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया ॥ ५.४३.५० ॥
ดังนั้น ข้าแต่กษัตริย์ อย่าคิดว่าผู้ใดเป็นทวิชาติเพียงเพราะคำพูดของเขา ผู้ที่ไม่เคยคลาดจากสัจธรรม ท่านควรรู้ว่าผู้นั้นเป็นพราหมณ์
5.43.51
छन्दांसि नाम क्षत्रिय तान्यथर्वा ।
पुरा जगौ महर्षिसङ्घ एषः
छन्दोविदस्ते य उत नाधीतवेदा ।
न वेदवेद्यस्य विदुर्हि तत्त्वम् ॥ ५.४३.५१ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ สิ่งเหล่านี้เรียกว่าฉันทส์ อถรรพันได้ขับร้องไว้แต่เดิม พร้อมด้วยหมู่มหาฤๅษี ผู้รู้ฉันทส์ แม้มิได้ศึกษาพระเวท ก็ย่อมรู้สัจธรรมที่พึงรู้ได้ด้วยพระเวท
5.43.52
छन्दांसि नाम द्विपदां वरिष्ठ ।
स्वच्छन्दयोगेन भवन्ति तत्र।
छन्दोविदस्ते न च तानधीत्य ।
गता न वेदस्य न वेद्यमार्याः ॥ ५.४३.५२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดในหมู่สองเท้า ฉันทส์เกิดขึ้นได้ด้วยการผสานกันของเจตจำนงอิสระและการปฏิบัติ ผู้รู้ฉันทส์มิได้รู้ด้วยการศึกษา ผู้ประเสริฐทั้งหลายมิได้บรรลุสิ่งที่พึงรู้ในพระเวท
5.43.53
न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति ।
कश्चित्त्वेतान्बुद्ध्यते वापि राजन्।
यो वेद वेदान्न स वेद वेद्यं ।
सत्ये स्थितो यस्तु स वेद वेद्यम् ॥ ५.४३.५३ ॥
ไม่มีผู้รู้พระเวทที่แท้จริง ข้าแต่ราชา มีใครเข้าใจพระเวทเหล่านี้อย่างแท้จริงบ้างหรือไม่ ผู้ที่รู้พระเวทย่อมไม่รู้สิ่งที่พึงรู้ มีเพียงผู้ที่ดำรงอยู่ในสัจธรรมเท่านั้นที่รู้สิ่งที่พึงรู้
5.43.54
न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति ।
वेद्येन वेदं न विदुर्न वेद्यम् ।
यो वेद वेदं स च वेद वेद्यं ।
यो वेद वेद्यं न स वेद सत्यम् ॥ ५.४३.५४ ॥
ไม่มีผู้รู้พระเวทที่แท้จริง พระเวทไม่ได้ถูกรู้ด้วยสิ่งที่พึงรู้ และสิ่งที่พึงรู้ก็ไม่ได้ถูกรู้ ผู้ที่รู้พระเวทย่อมรู้สิ่งที่พึงรู้ ผู้ที่รู้สิ่งที่พึงรู้ย่อมไม่รู้สัจธรรม
5.43.55
यो वेद वेदान्स च वेद वेद्यं ।
न तं विदुर्वेदविदो न वेदाः।
तथापि वेदेन विदन्ति वेदं ।
ये ब्राह्मणा वेदविदो भवन्ति ॥ ५.४३.५५ ॥
ผู้ที่รู้พระเวททั้งหลายและรู้สิ่งที่พึงรู้ ทั้งผู้รู้พระเวทและพระเวทเองก็ไม่รู้จักผู้นั้น แต่กระนั้น พราหมณ์ทั้งหลายที่กลายเป็นผู้รู้พระเวท ย่อมรู้พระเวทด้วยพระเวท
5.43.56
धामांशभागस्य तथा हि वेदा ।
यथा च शाखा हि महीरुहस्य।
संवेदने चैव यथामनन्ति ।
तस्मिन्हि सत्ये परमात्मनोऽर्थे ॥ ५.४३.५६ ॥
พระเวททั้งหลายเป็นที่อยู่ของส่วนหนึ่งที่เป็นส่วนของแสงสว่างนั้นอย่างแท้จริง เช่นเดียวกับกิ่งก้านที่เป็นของต้นไม้ใหญ่ ในการรู้แจ้งก็เช่นกัน พวกเขาย่อมกล่าวว่าเป็นเช่นนั้น ในสัจธรรมนั้นนั่นเอง ซึ่งเกี่ยวข้องกับปรมาตมัน
5.43.57
अभिजानामि ब्राह्मणं व्याख्यातारं विचक्षणम् ।
यश्छिन्नविचिकित्सः स व्याचष्टे सर्वसंशयान् ॥ ५.४३.५७ ॥
ข้าพเจ้ารู้จักพราหมณ์ผู้หนึ่ง ผู้อธิบายและเป็นผู้ฉลาด ผู้ที่ความสงสัยถูกตัดขาดแล้ว ผู้นั้นเท่านั้นที่อธิบายความสงสัยทั้งปวง
5.43.58
नास्य पर्येषणं गच्छेत्प्रचीनं नोत दक्षिणम् ।
नार्वाचीनं कुतस्तिर्यङ्गादिशन्तु कथञ्चन ॥ ५.४३.५८ ॥
การค้นหาของผู้นั้นไม่ควรไปทางทิศตะวันออก ไม่ไปทางทิศใต้ และไม่ไปทางทิศเหนือ แล้วจะให้ใครชี้การค้นหานั้นไปตามแนวขวางด้วยวิธีใดได้เล่า
5.43.59
तस्य पर्येषणं गच्छेत्प्रत्यर्थिषु कथञ्चन ।
अविचिन्वन्निमं वेदे तपः पश्यति तं प्रभुम् ॥ ५.४३.५९ ॥
การค้นหาของผู้นั้นไม่ควรไปหาคู่แข่งด้วยวิธีใดๆ เมื่อไม่แสวงหาพระองค์ในพระเวท ตบะย่อมเห็นพระผู้เป็นเจ้าองค์นั้น
5.43.60
तूष्णींभूत उपासीत न चेष्टेन्मनसापि च ।
उपावर्तस्व तद्ब्रह्म अन्तरात्मनि विश्रुतम् ॥ ५.४३.६० ॥
ควรนิ่งเงียบ นั่งอยู่ และไม่ขยับ แม้แต่ในใจ จงหันไปหาพรหมันนั้น ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีในอาตมันภายใน
5.43.61
मौनान्न स मुनिर्भवति नारण्यवसनान्मुनिः ।
स्वलक्षणं तु यो वेद स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ॥ ५.४३.६१ ॥
ผู้ที่เพียงเงียบงันหาได้เป็นฤๅษีไม่ อยู่ในป่าหรือแต่งกายอย่างป่าก็หาได้เป็นฤๅษีไม่ แต่ผู้ที่รู้จักสวภาวะของตนนั้นเรียกว่าเป็นฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด
5.43.62
सर्वार्थानां व्याकरणाद्वैयाकरण उच्यते ।
तन्मूलतो व्याकरणं व्याकरोतीति तत्तथा ॥ ५.४३.६२ ॥
เพราะท่านวิเคราะห์ความหมายทั้งปวง จึงเรียกว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญไวยากรณ์ ท่านอธิบายไวยากรณ์จากรากเหง้าของมัน ดังนั้นจึงเป็นเช่นนั้น
5.43.63
प्रत्यक्षदर्शी लोकानां सर्वदर्शी भवेन्नरः ।
सत्ये वै ब्राह्मणस्तिष्ठंस्तद्विद्वान्सर्वविद्भवेत् ॥ ५.४३.६३ ॥
มนุษย์ผู้เห็นโลกทั้งหลายด้วยตาของตนเองอาจกลายเป็นผู้เห็นทุกสิ่ง พราหมณ์ผู้ดำรงอยู่ในสัจจะ เมื่อรู้ความจริงนั้น ย่อมกลายเป็นผู้รู้ทุกสิ่ง
5.43.64
धर्मादिषु स्थितोऽप्येवं क्षत्रिय ब्रह्म पश्यति ।
वेदानां चानुपूर्व्येण एतद्बुद्ध्या ब्रवीमि ते ॥ ५.४३.६४ ॥
แม้กษัตริย์ผู้ตั้งมั่นอยู่ในธรรมและสิ่งอื่นๆ ก็เห็นพรหมันได้เช่นนี้ ข้าพเจ้ากล่าวสิ่งนี้แก่ท่านด้วยปัญญา ตามลำดับของพระเวท