మహాభారతం · అధ్యాయం 5.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.43.1
कस्यैष मौनः कतरन्नु मौनं ।
प्रब्रूहि विद्वन्निह मौनभावम्।
मौनेन विद्वानुत याति मौनं ।
कथं मुने मौनमिहाचरन्ति ॥ ५.४३.१ ॥
ఇది ఎవరి మౌనం? ఏది నిజమైన మౌనం? విద్వాంసుడా, ఇక్కడ మౌనభావాన్ని వివరించు. మౌనం ద్వారా విద్వాంసుడు మౌనాన్ని ఎలా పొందుతాడు? ఓ ముని, ఇక్కడ ప్రజలు మౌనాన్ని ఎలా ఆచరిస్తారు?
5.43.2
यतो न वेदा मनसा सहैन-
मनुप्रविशन्ति ततोऽथ मौनम्।
यत्रोत्थितो वेदशब्दस्तथायं ।
स तन्मयत्वेन विभाति राजन् ॥ ५.४३.२ ॥
వేదాలు మనసుతో అతనిలోకి ప్రవేశించవు; కాబట్టి అది మౌనం. వేద శబ్దం ఎక్కడ లేస్తుందో అక్కడ కూడా ఇదే ఉంటుంది. ఓ రాజా, అతడు దానితో నిండి ప్రకాశిస్తాడు.
5.43.3
ऋचो यजूंषि यो वेद सामवेदं च वेद यः ।
पापानि कुर्वन्पापेन लिप्यते किं न लिप्यते ॥ ५.४३.३ ॥
ఋక్కులను, యజుస్సులను తెలిసినవాడు, సామవేదాన్ని కూడా తెలిసినవాడు పాపాలు చేస్తూ పాపంతో ఎందుకు అంటబడడు?
5.43.4
नैनं सामान्यृचो वापि न यजूंष्यविचक्षणम् ।
त्रायन्ते कर्मणः पापान्न ते मिथ्या ब्रवीम्यहम् ॥ ५.४३.४ ॥
సామాలు, ఋక్కులు, యజుస్సులు—ఇవి అవివేకిని కర్మ పాపాల నుండి రక్షించవు. నేను అబద్ధం చెప్పడం లేదు.
5.43.5
न च्छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति ।
मायाविनं मायया सर्वमानम्।
नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा-
श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ॥ ५.४३.५ ॥
వేదాలు మోసగాడిని పాపం నుండి దాటించవు—మాయతో అన్నిటినీ వంచేవాడిని. పక్షులు రెక్కలు వచ్చాక గూడును విడిచిపెట్టినట్లు, అంత్యకాలంలో వేదాలు అతన్ని విడిచిపెడతాయి.
5.43.6
न चेद्वेदा वेदविदं त्रातुं शक्ता विचक्षण ।
अथ कस्मात्प्रलापोऽयं ब्राह्मणानां सनातनः ॥ ५.४३.६ ॥
ఓ వివేకవంతుడా, వేదాలు వేదజ్ఞుడిని రక్షించలేకపోతే, బ్రాహ్మణుల ఈ శాశ్వత విలాపం ఎందుకు?
5.43.7
तस्यैव नामादिविशेषरूपै-
रिदं जगद्भाति महानुभाव ।
निर्दिश्य सम्यक्प्रवदन्ति वेदा-
स्तद्विश्ववैरूप्यमुदाहरन्ति ॥ ५.४३.७ ॥
ఆయన నామాదిక విశేష రూపాలచేత ఈ జగత్తు ప్రకాశిస్తోంది, మహానుభావా. వేదాలు ఆయననే సరిగ్గా నిర్దేశించి చెబుతాయి; విశ్వ వైవిధ్యాన్ని కూడా వాటి ద్వారానే వివరిస్తాయి.
5.43.8
तदर्थयुक्तं तप एतदिज्या ।
ताभ्यामसौ पुण्यमुपैति विद्वान्।
पुण्येन पापं विनिहत्य पश्चा-
त्संजायते ज्ञानविदीपितात्मा ॥ ५.४३.८ ॥
ఆయన అర్థమే లక్ష్యంగా ఉన్న ఈ తపస్సు, యజ్ఞం ఇవే. ఈ రెండింటి ద్వారా విద్వాంసుడు పుణ్యాన్ని పొందుతాడు. పుణ్యంతో పాపాన్ని నశింపజేసి, తరువాత జ్ఞానంతో ప్రకాశించిన ఆత్మ కలవాడై జన్మిస్తాడు.
5.43.9
ज्ञानेन चात्मानमुपैति विद्वा-
नथान्यथा वर्गफलानुकाङ्क्षी।
अस्मिन्कृतं तत्परिगृह्य सर्व-
ममुत्र भुङ्क्ते पुनरेति मार्गम् ॥ ५.४३.९ ॥
విద్వాంసుడు జ్ఞానం ద్వారా ఆత్మను పొందుతాడు; లేనిచో కర్మఫల సమూహాలను కోరేవాడవుతాడు. ఈ లోకంలో చేసినదంతా స్వీకరించి పరలోకంలో అనుభవిస్తాడు, మళ్ళీ మార్గంలోకి వస్తాడు.
5.43.10
अस्मिँल्लोके तपस्तप्तं फलमन्यत्र भुज्यते ।
ब्राह्मणानामिमे लोका वृद्धे तपसि संयताः ॥ ५.४३.१० ॥
ఈ లోకంలో చేసిన తపస్సు ఫలాన్ని మరో లోకంలో అనుభవిస్తారు. బ్రాహ్మణుల ఈ లోకాలు పరిపక్వమైన తపస్సుతో బంధింపబడి ఉంటాయి.
5.43.11
ब्राह्मणानां तपः स्वृद्धमन्येषां तावदेव तत् ।
एतत्समृद्धमत्यृद्धं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.११ ॥
బ్రాహ్మణుల తపస్సు బాగా సమృద్ధమైనది; ఇతరుల తపస్సు అంతే. ఈ సమృద్ధమైన తపస్సు మరింత సమృద్ధమై కేవలం తపస్సుగానే ఉంటుంది.
5.43.12
कथं समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ।
सनत्सुजात तद्ब्रूहि यथा विद्याम तद्वयम् ॥ ५.४३.१२ ॥
సమృద్ధమైనప్పటికీ తపస్సు ఎలా కేవలం తపస్సుగానే ఉంటుంది? సనత్సుజాతా, దానిని చెప్పుము; మేము దానిని తెలుసుకుంటాము.
5.43.13
निष्कल्मषं तपस्त्वेतत्केवलं परिचक्षते ।
एतत्समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.१३ ॥
నిష్కల్మషమైన ఈ తపస్సే కేవల తపస్సని పిలువబడుతుంది. సమృద్ధమైన, వృద్ధి చెందిన తపస్సు కూడా ఇదే వలన కేవల తపస్సు అవుతుంది.
5.43.14
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि क्षत्रिय ।
तपसा वेदविद्वांसः परं त्वमृतमाप्नुयुः ॥ ५.४३.१४ ॥
క్షత్రియా, నీవు నన్ను అడుగుతున్నదంతా తపస్సు మూలంపైనే ఆధారపడి ఉంది. తపస్సుతోనే వేదజ్ఞులు పరమామృతాన్ని పొందుతారు.
5.43.15
कल्मषं तपसो ब्रूहि श्रुतं निष्कल्मषं तपः ।
सनत्सुजात येनेदं विद्यां गुह्यं सनातनम् ॥ ५.४३.१५ ॥
తపస్సులోని కల్మషమేమిటో చెప్పు; శ్రుతమే నిష్కల్మష తపస్సని చెప్పు. సనత్సుజాతా, ఈ గుహ్యమైన సనాతనమైన తత్త్వాన్ని దేనివలన తెలుసుకోవచ్చో చెప్పు.
5.43.16
क्रोधादयो द्वादश यस्य दोषा-
स्तथा नृशंसानि दश त्रि राजन्।
धर्मादयो द्वादशैते पितॄणां ।
शास्त्रे गुणा ये विदिता द्विजानाम् ॥ ५.४३.१६ ॥
రాజా, క్రోధం మొదలైన పన్నెండు దోషాలు, క్రూర కర్మలు పదమూడు. ధర్మం మొదలైన ఈ పన్నెండు పితృదేవతల గుణాలు; శాస్త్రంలో ద్విజులకు తెలిసినవి.
5.43.17
क्रोधः कामो लोभमोहौ विधित्सा-
ऽकृपाऽसूये मानशोकौ स्पृहा च।
ईर्ष्या जुगुप्सा च मनुष्यदोषा ।
वर्ज्याः सदा द्वादशैते नराणाम् ॥ ५.४३.१७ ॥
క్రోధం, కామం, లోభం, మోహం, విధిత్సా (హాని కోరిక), అకృపా, అసూయ, మానం, శోకం, స్పృహ, ఈర్ష్య, జుగుప్సా — మనుషుల ఈ పన్నెండు దోషాలు ఎల్లప్పుడూ వర్జించదగినవి.
5.43.18
एकैकमेते राजेन्द्र मनुष्यान्पर्युपासते ।
लिप्समानोन्तरं तेषां मृगाणामिव लुब्धकः ॥ ५.४३.१८ ॥
రాజేంద్రా, ఇవి ఒక్కొక్కటిగా మనుషుల దగ్గర వేచి ఉంటాయి; వారిలో ఒక సందు దొరకాలని కోరుతూ, వేటగాడు జింకలను కాచుకున్నట్లు.
5.43.19
विकत्थनः स्पृहयालुर्मनस्वी ।
बिभ्रत्कोषं चपलो रोषणश्च।
एतान्पापाः षण्णराः पापधर्मान् ।
प्रकुर्वते नो त्रसन्तः सुदुर्गे ॥ ५.४३.१९ ॥
గొప్పలు చెప్పేవాడు, ఆశపరుడు, గర్విష్ఠుడు, ధనాన్ని కలిగినవాడు, చపలుడు, కోపిష్ఠుడు — ఈ ఆరుగురు పాపపు మనుషులు పాపకర్మలు చేస్తూ, భయపెడుతూ, ఈ అతి దుర్గమ దుర్గంలో మనల్ని వశం చేసుకుంటారు.
5.43.20
संभोगसंविद्विषमोऽतिमानी ।
दत्तानुतापी कृपणो बलीयान्।
वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा ।
एते परे सप्त नृशंसवर्गाः ॥ ५.४३.२० ॥
భోగంలో, ఒప్పందంలో అన్యాయంగా ప్రవర్తించేవాడు, అతిగర్వి, ఇచ్చినదానికి పశ్చాత్తాపపడేవాడు, లోభి, బలవంతుడు, తన వర్గాన్ని పొగిడేవాడు, స్త్రీలపై ద్వేషం కలవాడు — ఇవి మిగిలిన ఏడు క్రూర వర్గాలు.
5.43.21
धर्मश्च सत्यं च दमस्तपश्च ।
आमात्सर्यं ह्रीस्तितिक्षानसूया।
यज्ञश्च दानं च धृतिः श्रुतं च ।
व्रतानि वै द्वादश ब्राह्मणस्य ॥ ५.४३.२१ ॥
ధర్మం, సత్యం, దమం, తపస్సు, అసూయ లేకపోవడం, సిగ్గు, సహనం, దోషదృష్టి లేకపోవడం, యజ్ఞం, దానం, ధైర్యం, శ్రుతం — ఇవే బ్రాహ్మణుని పన్నెండు వ్రతాలు.
5.43.22
यस्त्वेतेभ्यः प्रभवेद्द्वादशभ्यः ।
सर्वामपीमां पृथिवीं स शिष्यात्।
त्रिभिर्द्वाभ्यामेकतो वार्थितो य-
स्तस्य स्वमस्तीति स वेदितव्यः ॥ ५.४३.२२ ॥
ఈ పన్నెండింటిచే ప్రభావితుడై, ఈ సమస్త భూమినీ పాలించగలవాడే — అతడే (అర్హుడు). ముగ్గురిచే, ఇద్దరిచే, లేక ఒకరిచే కోరబడినవాడికి ఆ సంపద చెందుతుంది అని తెలుసుకోవాలి.
5.43.23
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च एतेष्वमृतमाहितम् ।
तानि सत्यमुखान्याहुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ॥ ५.४३.२३ ॥
దమం, త్యాగం, అప్రమాదం — వీటిలో అమృతం నిలిచి ఉంది; జ్ఞానులైన బ్రాహ్మణులు వాటిని సత్యాన్ని ముఖ్యంగా కలిగినవని చెబుతారు.
5.43.24
दमोऽष्टादशदोषः स्यात्प्रातिकूल्यं कृते भवेत् ।
अनृतं चाभ्यसूया च कामार्थौ च तथा स्पृहा ॥ ५.४३.२४ ॥
దమానికి పద్దెనిమిది దోషాలు ఉంటాయి; అవి లోపల వ్యతిరేకంగా కనిపిస్తాయి: అసత్యం, అసూయ, కామం, అర్థాసక్తి, తృష్ణ.
5.43.25
क्रोधः शोकस्तथा तृष्णा लोभः पैशून्यमेव च ।
मत्सरश्च विहिंसा च परितापस्तथाऽरतिः ॥ ५.४३.२५ ॥
కోపం, శోకం, తృష్ణ, లోభం, చాడీ, మాత్సర్యం, హింస, పరితాపం, అరతి.
5.43.26
अपस्मारश्चातिवादस्तथा संभावनात्मनि ।
एतैर्विमुक्तो दोषैर्यः स दान्तः सद्भिरुच्यते ॥ ५.४३.२६ ॥
మూర్ఛ, అతివాదం, తనను గురించి అహంకారం అనే దోషాలనుండి విముక్తుడైనవాడే సజ్జనులచే దాంతుడు అని చెప్పబడతాడు.
5.43.27
मदोऽष्टादशदोषः स्यात्त्यागो भवति षड्विधः ।
विपर्ययाः स्मृता एते मददोषा उदाहृताः ।
दोषा दमस्य ये प्रोक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ॥ ५.४३.२७ ॥
మదానికి పద్దెనిమిది దోషాలు; త్యాగం ఆరు విధాలు. ఇవి వాటికి విరుద్ధాలుగా స్మరించబడ్డాయి; మద దోషాలు వివరించబడ్డాయి. దమ దోషాలుగా చెప్పినవాటిని విడిచిపెట్టాలి.
5.43.28
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागस्तृतीयो दुष्करो भवेत् ।
तेन दुःखं तरत्येव भिन्नं तस्मिञ्जितं कृते ॥ ५.४३.२८ ॥
ఆరు విధాల త్యాగం శ్రేష్ఠమైనది; వాటిలో మూడవది చేయడం కష్టం. దానివల్ల దుఃఖాన్ని దాటుతాడు; దానిలో భేదనం జరుగుతుంది, కృతంలో (ఆత్మలో) జయం కలుగుతుంది.
5.43.29
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागः श्रियं प्राप्य न हृष्यति ।
इष्टापूर्ते द्वितीयं स्यान्नित्यवैराग्ययोगतः ॥ ५.४३.२९ ॥
ఆరు విధాల త్యాగం శ్రేష్ఠమైనది: శ్రీని పొందినా ఆనందించనివాడు; ఇష్టపూర్తమనే రెండవది ఉంటుంది; ఇది నిత్య వైరాగ్య యోగం వల్ల కలుగుతుంది.
5.43.30
कामत्यागश्च राजेन्द्र स तृतीय इति स्मृतः ।
अप्यवाच्यं वदन्त्येतं स तृतीयो गुणः स्मृतः ॥ ५.४३.३० ॥
ఓ రాజేంద్రా! కామత్యాగం మూడవదిగా చెప్పబడింది. దీనిని వర్ణనాతీతమని కూడా అంటారు; అది మూడవ గుణంగా భావించబడింది.
5.43.31
त्यक्तैर्द्रव्यैर्यद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ।
न च द्रव्यैस्तद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ॥ ५.४३.३१ ॥
త్యజించిన వస్తువుల వల్ల ఏది కలుగుతుందో, కామంతో అనుభవించిన వస్తువుల వల్ల కాదు; వస్తువుల వల్ల ఏది కలుగదో, అది కామంతో అనుభవించిన వస్తువుల వల్ల కూడా కలుగదు.
5.43.32
न च कर्मस्वसिद्धेषु दुःखं ते न च न ग्लपेत् ।
सर्वैरेव गुणैर्युक्तो द्रव्यवानपि यो भवेत् ॥ ५.४३.३२ ॥
కర్మలు సిద్ధించనప్పుడు నీకు దుఃఖం కలగకూడదు, మనసు కుంగిపోకూడదు. ధనవంతుడైనా సరే, అతడు అన్ని గుణాలతో కూడినవాడై ఉండాలి.
5.43.33
अप्रिये च समुत्पन्ने व्यथां जातु न गच्छति ।
इष्टान्पुत्रांश्च दारांश्च न याचेत कदाचन ॥ ५.४३.३३ ॥
అప్రియమైనది సంభవించినప్పుడు అతడు ఎప్పుడూ వ్యథ చెందడు; ప్రియమైన కుమారులను, భార్యలను అతడు ఎప్పుడూ యాచించడు.
5.43.34
अर्हते याचमानाय प्रदेयं तच्छुभं भवेत् ।
अप्रमादी भवेदेतैः स चाप्यष्टगुणो भवेत् ॥ ५.४३.३४ ॥
అర్హుడైన యాచకునికి, అతడు కోరినదాన్ని ఇవ్వాలి; అది శుభకరమవుతుంది. వీటి ద్వారా అప్రమత్తుడై ఉండాలి; అతడు ఎనిమిది గుణాలతో కూడినవాడవుతాడు.
5.43.35
सत्यं ध्यानं समाधानं चोद्यं वैराग्यमेव च ।
अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च तथाऽसंग्रहमेव च ॥ ५.४३.३५ ॥
సత్యం, ధ్యానం, సమాధానం, ఉద్యమం, వైరాగ్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అలాగే అసంగ్రహం కూడా.
5.43.36
एवं दोषा मदस्योक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।
तथा त्यागोऽप्रमादश्च स चाप्यष्टगुणो मतः ॥ ५.४३.३६ ॥
ఈ విధంగా మదం యొక్క దోషాలు చెప్పబడ్డాయి; ఆ దోషాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి. అలాగే త్యాగం మరియు అప్రమాదం కూడా; అది కూడా ఎనిమిది గుణాలు కలిగినదిగా భావించబడుతుంది.
5.43.37
अष्टौ दोषाः प्रमादस्य तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।
इन्द्रियेभ्यश्च पञ्चभ्यो मनसश्चैव भारत।
अतीतानागतेभ्यश्च मुक्त्युपेतः सुखी भवेत् ॥ ५.४३.३७ ॥
అప్రమాదం యొక్క ఎనిమిది దోషాలు ఉన్నాయి; ఆ దోషాలను విడిచిపెట్టాలి—ఐదు ఇంద్రియాల నుండి, మనస్సు నుండి కూడా, ఓ భారతా—గత మరియు భవిష్యత్ విషయాల నుండి కూడా; ముక్తితో కూడినవాడు సుఖంగా ఉంటాడు.
5.43.38
सत्यात्मा भव राजेन्द्र सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
तांस्तु सत्यमुखानाहुः सत्ये ह्यमृतमाहितम् ॥ ५.४३.३८ ॥
ఓ రాజేంద్రా, సత్యాత్ముడవై ఉండు; లోకాలు సత్యంలో స్థిరపడి ఉన్నాయి. వాటిని సత్యముఖాలని అంటారు; సత్యంలోనే అమృతం నిలిచి ఉంది.
5.43.39
निवृत्तेनैव दोषेण तपो व्रतमिहाचरेत् ।
एतद्धातृकृतं वृत्तं सत्यमेव सतां व्रतम् ॥ ५.४३.३९ ॥
దోషం నుండి విరమించినవాడే ఇక్కడ తపస్సు మరియు వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ఈ ఆచరణ బ్రహ్మచేత నిర్మితమైనది; సత్యమే సత్పురుషుల వ్రతం.
5.43.40
दोषैरेतैर्वियुक्तस्तु गुणैरेतैः समन्वितः ।
एतत्समृद्धमत्यर्थं तपो भवति केवलम् ॥ ५.४३.४० ॥
ఈ దోషాల నుండి విముక్తుడై, ఈ గుణాలతో కూడినవాడై, ఈ తపస్సు అత్యంత సమృద్ధమై కేవలం పరిపూర్ణమవుతుంది.
5.43.41
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र संक्षेपात्प्रब्रवीमि ते ।
एतत्पापहरं पुण्यं जन्ममृत्युजरापहम् ॥ ५.४३.४१ ॥
ఓ రాజేంద్రా, నీవు నన్ను అడిగినదాన్ని సంక్షేపంగా నీకు చెబుతాను—ఇది పాపాన్ని హరించేది, పుణ్యమైనది, జన్మ, మరణం, జరాలను తొలగించేది.
5.43.42
आख्यानप़ञ्चमैर्वेदैर्भूयिष्ठं कथ्यते जनः ।
तथा चान्ये चतुर्वेदास्त्रिधेदाश्च तथा परे ॥ ५.४३.४२ ॥
ఆఖ్యానాన్ని ఐదవదిగా కలిగిన వేదాలతో జనులు ఎక్కువగా ఇలా చెబుతారు. అలాగే ఇతరులు నాలుగు వేదాలు, మూడు వేదాలు కలవారుగా, మరికొందరు కూడా.
5.43.43
द्विवेदाश्चैकवेदाश्चाप्यनृचश्च तथा परे ।
तेषां तु कतरः स स्याद्यमहं वेद वै द्विजम् ॥ ५.४३.४३ ॥
రెండు వేదాలు కలవారు, ఒక వేదం కలవారు, ఋక్కులు లేనివారైన ఇతరులు కూడా. వారిలో నేను నిజంగా తెలిసిన ఆ ద్విజుడు ఎవరు?
5.43.44
एकस्य वेस्याज्ञानाद्वेदास्ते बहवः कृताः ।
सत्यस्यैकस्य राजेन्द्र सत्ये कश्चिदवस्थितः ॥ ५.४३.४४ ॥
ఒకే వేదాన్ని తెలియకపోవడం వల్ల అవి అనేక వేదాలుగా చేయబడ్డాయి. ఓ రాజేంద్రా, ఒకే సత్యంలో ఒక్కడే స్థిరంగా నిలుస్తాడు.
5.43.45
एवं वेदमविज्ञाय प्राज्ञोऽहमिति मन्यते ।
दानमध्ययनं यज्ञो लोभादेतत्प्रवर्तते ॥ ५.४३.४५ ॥
ఈ విధంగా వేదాన్ని తెలియకుండానే, 'నేను జ్ఞానిని' అని ఒకరు భావిస్తారు. దానం, అధ్యయనం, యజ్ఞం ఇవి లోభం వల్లనే సాగుతాయి.
5.43.46
सत्यात्प्रच्यवमानानां सङ्कल्पो वितथो भवेत् ।
ततो यज्ञः प्रतायेत सत्यस्यानवधारणात् ॥ ५.४३.४६ ॥
సత్యం నుండి తొలగిపోయేవారి సంకల్పం వ్యర్థమవుతుంది. అప్పుడు సత్యాన్ని దృఢంగా ధరించకపోవడంవల్ల యజ్ఞం వ్యాప్తి చెందుతుంది.
5.43.47
मनसान्यस्य भवति वाचान्यस्याथ कर्मणा ।
सङ्कल्पसिद्धः पुरुषः सङ्कल्पानधितिष्ठति ॥ ५.४३.४७ ॥
మనసులో ఒకటి, వాక్కులో మరొకటి, తరువాత కర్మలో ఇంకొకటి. సంకల్పంలో సిద్ధుడైన పురుషుడు సంకల్పాలపై ఆధిపత్యం వహిస్తాడు.
5.43.48
अनैभृत्येन चैतस्य दीक्षितव्रतमाचरेत् ।
नामैतद्धातुनिर्वृत्तं सत्यमेव सतां परम् ॥ ५.४३.४८ ॥
మోసం లేకుండా దీనికోసమే దీక్షా-వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. 'నామ' అనే పదం ధాతువు నుండి ఏర్పడినది; సజ్జనులకు సత్యమే పరమము.
5.43.49
ज्ञानं वै नाम प्रत्यक्षं परोक्षं जायते तपः ।
विद्याद्बहु पठन्तं तु द्विजं वै बहुपाठिनम् ॥ ५.४३.४९ ॥
జ్ఞానం ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా కలుగుతుంది; తపస్సు కూడా అంతే. ఎక్కువగా పఠించే ద్విజుడిని కేవలం బహుపాఠి అని తెలుసుకోవాలి.
5.43.50
तस्मात्क्षत्रिय मा मंस्था जल्पितेनैव वै द्विजम् ।
य एव सत्यान्नापैति स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया ॥ ५.४३.५० ॥
కాబట్టి క్షత్రియా, కేవలం మాటలతో ద్విజుడని భావించకు. ఏ వ్యక్తి సత్యాన్ని విడిచిపెట్టడో, అతడినే నీవు బ్రాహ్మణుడిగా తెలుసుకోవాలి.
5.43.51
छन्दांसि नाम क्षत्रिय तान्यथर्वा ।
पुरा जगौ महर्षिसङ्घ एषः
छन्दोविदस्ते य उत नाधीतवेदा ।
न वेदवेद्यस्य विदुर्हि तत्त्वम् ॥ ५.४३.५१ ॥
క్షత్రియా, వీటిని ఛందస్సులు అంటారు; పూర్వం అథర్వుడు, మహర్షుల సమూహం వీటిని గానం చేశారు. వేదాలను అధ్యయనం చేయనివారు కూడా ఛందస్సును తెలిసినవారే; వేదంచేత తెలియదగిన తత్త్వాన్ని వారే నిజంగా తెలుసుకుంటారు.
5.43.52
छन्दांसि नाम द्विपदां वरिष्ठ ।
स्वच्छन्दयोगेन भवन्ति तत्र।
छन्दोविदस्ते न च तानधीत्य ।
गता न वेदस्य न वेद्यमार्याः ॥ ५.४३.५२ ॥
ద్విపదులలో శ్రేష్ఠుడా, ఛందస్సులు నిజానికి స్వేచ్ఛా యోగం వలన ఉద్భవిస్తాయి. ఛందస్సు తెలిసినవారు వాటిని చదివి తెలుసుకోలేదు; ఆర్యులు వేదంలో తెలియదగిన తత్త్వాన్ని పొందలేదు.
5.43.53
न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति ।
कश्चित्त्वेतान्बुद्ध्यते वापि राजन्।
यो वेद वेदान्न स वेद वेद्यं ।
सत्ये स्थितो यस्तु स वेद वेद्यम् ॥ ५.४३.५३ ॥
వేదాలను తెలిసినవాడు ఎవరూ లేడు. ఓ రాజా, వీటిని ఎవరైనా గ్రహించగలరా? వేదాలు తెలిసినవాడు తెలియదగినదాన్ని తెలియడు; సత్యంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడే తెలియదగినదాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
5.43.54
न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति ।
वेद्येन वेदं न विदुर्न वेद्यम् ।
यो वेद वेदं स च वेद वेद्यं ।
यो वेद वेद्यं न स वेद सत्यम् ॥ ५.४३.५४ ॥
వేదాలను తెలిసినవాడు ఎవరూ లేడు. తెలియదగినదాని ద్వారా వేదం తెలియబడదు, తెలియదగినదీ తెలియబడదు. వేదాన్ని తెలిసినవాడు తెలియదగినదాన్ని తెలుసుకుంటాడు; తెలియదగినదాన్ని తెలిసినవాడు సత్యాన్ని తెలియడు.
5.43.55
यो वेद वेदान्स च वेद वेद्यं ।
न तं विदुर्वेदविदो न वेदाः।
तथापि वेदेन विदन्ति वेदं ।
ये ब्राह्मणा वेदविदो भवन्ति ॥ ५.४३.५५ ॥
వేదాలను తెలిసినవాడు, తెలియదగినదాన్ని తెలిసినవాడు — అతన్ని వేదజ్ఞులు గానీ, వేదాలు గానీ తెలుసుకోలేవు. అయినా వేదజ్ఞులైన బ్రాహ్మణులు వేదం ద్వారా వేదాన్ని తెలుసుకుంటారు.
5.43.56
धामांशभागस्य तथा हि वेदा ।
यथा च शाखा हि महीरुहस्य।
संवेदने चैव यथामनन्ति ।
तस्मिन्हि सत्ये परमात्मनोऽर्थे ॥ ५.४३.५६ ॥
అంశభాగానికి ఆశ్రయమైనవే వేదాలు; మహావృక్షానికి కొమ్మలు ఉన్నట్టు. జ్ఞానంలోనూ అలాగే భావిస్తారు; ఆ సత్యంలోనే, పరమాత్మ విషయంలోనే.
5.43.57
अभिजानामि ब्राह्मणं व्याख्यातारं विचक्षणम् ।
यश्छिन्नविचिकित्सः स व्याचष्टे सर्वसंशयान् ॥ ५.४३.५७ ॥
వివరించగలిగిన, విచక్షణ గల ఒక బ్రాహ్మణుడిని నేను ఎరుగుదును. ఎవరి సందేహం తొలగిపోయిందో, అతడే అన్ని సందేహాలను వివరిస్తాడు.
5.43.58
नास्य पर्येषणं गच्छेत्प्रचीनं नोत दक्षिणम् ।
नार्वाचीनं कुतस्तिर्यङ्गादिशन्तु कथञ्चन ॥ ५.४३.५८ ॥
ఇతనిని వెతకడం తూర్పు వైపుకు వెళ్ళకూడదు, దక్షిణం వైపుకు కూడా కాదు. ఉత్తరం వైపుకు కాదు; ఏ విధంగానైనా అడ్డదిశకు ఎలా దారి చూపగలరు?
5.43.59
तस्य पर्येषणं गच्छेत्प्रत्यर्थिषु कथञ्चन ।
अविचिन्वन्निमं वेदे तपः पश्यति तं प्रभुम् ॥ ५.४३.५९ ॥
ఇతని అన్వేషణ ఏ విధంగానైనా ప్రత్యర్థుల మధ్యకు వెళ్ళకూడదు. వేదంలో ఇతనిని వెతకకుండా, తపస్సు ఆ ప్రభువును చూస్తుంది.
5.43.60
तूष्णींभूत उपासीत न चेष्टेन्मनसापि च ।
उपावर्तस्व तद्ब्रह्म अन्तरात्मनि विश्रुतम् ॥ ५.४३.६० ॥
మౌనంగా కూర్చోవాలి, మనస్సుతో కూడా ఏ చేష్టా చేయకూడదు. అంతరాత్మలో ప్రసిద్ధమైన ఆ బ్రహ్మం వైపు తిరుగు.
5.43.61
मौनान्न स मुनिर्भवति नारण्यवसनान्मुनिः ।
स्वलक्षणं तु यो वेद स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ॥ ५.४३.६१ ॥
మౌనం వల్ల ఎవడూ ముని కాడు, అరణ్యవాసం వల్ల కూడా ముని కాడు. కానీ తన స్వలక్షణాన్ని తెలుసుకున్నవాడే శ్రేష్ఠ ముని అని చెప్పబడతాడు.
5.43.62
सर्वार्थानां व्याकरणाद्वैयाकरण उच्यते ।
तन्मूलतो व्याकरणं व्याकरोतीति तत्तथा ॥ ५.४३.६२ ॥
అన్ని అర్థాలను విశ్లేషించడం వల్ల అతడు వైయాకరణుడు అని పిలువబడతాడు. దాని మూలం నుండి వ్యాకరణాన్ని విశదీకరిస్తాడు; అది అలాగే ఉంటుంది.
5.43.63
प्रत्यक्षदर्शी लोकानां सर्वदर्शी भवेन्नरः ।
सत्ये वै ब्राह्मणस्तिष्ठंस्तद्विद्वान्सर्वविद्भवेत् ॥ ५.४३.६३ ॥
లోకాలను ప్రత్యక్షంగా చూసే మనిషి సర్వదర్శి కావచ్చు. సత్యంలో నిలిచిన బ్రాహ్మణుడు, దానిని తెలుసుకొని, సర్వజ్ఞుడవుతాడు.
5.43.64
धर्मादिषु स्थितोऽप्येवं क्षत्रिय ब्रह्म पश्यति ।
वेदानां चानुपूर्व्येण एतद्बुद्ध्या ब्रवीमि ते ॥ ५.४३.६४ ॥
ధర్మము మొదలైన వాటిలో స్థిరంగా నిలిచిన క్షత్రియుడు కూడా ఈ విధంగా బ్రహ్మాన్ని చూస్తాడు. వేదాల క్రమంలో, ఈ బుద్ధితో నేను నీకు చెబుతున్నాను.