મહાભારત · અધ્યાય 5.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.49.1
समवेतेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत ।
दुर्योधनमिदं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ॥ ५.४९.१ ॥
હે ભારત, ભેગા થયેલા તે બધા રાજાઓ વચ્ચે શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મે દુર્યોધનને આ વચન કહ્યું.
5.49.2
बृहस्पतिश्चोशना च ब्रह्माणं पर्युपस्थितौ ।
मरुतश्च सहेन्द्रेण वसवश्चाग्रिना सह ॥ ५.४९.२ ॥
બૃહસ્પતિ અને ઉશના બ્રહ્માની પાસે ઉપસ્થિત હતા; ઇન્દ્ર સાથે મરુતો અને અગ્નિ સાથે વસુઓ.
5.49.3
आदित्याश्चैव साध्याश्च ये च सप्तर्पयो दिवि ।
विश्वावसुश्च गन्धर्वः शुभाश्चाप्सरसां गणाः ॥ ५.४९.३ ॥
આદિત્યો, સાધ્યો, સ્વર્ગના સપ્તર્ષિઓ, ગંધર્વ વિશ્વાવસુ અને શુભ અપ્સરાઓના સમૂહો.
5.49.4
नमस्कृत्योपजग्मुस्ते लोकवृद्धं पितामहम् ।
परिवार्य च विश्वेशं पर्यासत दिवौकसः ॥ ५.४९.४ ॥
નમન કરીને તેઓ લોકવૃદ્ધ પિતામહ પાસે આવ્યા; વિશ્વેશને ઘેરીને દેવો બેઠા.
5.49.5
तेषां मनश्च तेजश्चाप्याददानाविवौजसा ।
पूर्वदेवौ व्यतिक्रान्तौ नरनारायणावृषी ॥ ५.४९.५ ॥
તેમનું મન અને તેજ જાણે પોતાના ઓજથી હરી લેતા, પૂર્વદેવ નર-નારાયણ ઋષિઓ આગળ નીકળી ગયા હતા.
5.49.6
बृहस्पतिस्तु पप्रच्छ ब्रह्माणं काविमाविति ।
भवन्तं नोपतिष्ठेते तौ नः शंस पितामह ॥ ५.४९.६ ॥
ત્યારે બૃહસ્પતિએ બ્રહ્માને પૂછ્યું, "આ બે કોણ છે, જે આપની સેવા કરતા નથી? હે પિતામહ, અમને કહો."
5.49.7
यावेतौ पृथिवीं द्यां च भासयन्तौ तपस्विनौ ।
ज्वलन्तौ रोचमानौ च व्याप्यातीतौ महाबलौ ॥ ५.४९.७ ॥
પૃથ્વી અને સ્વર્ગને પ્રકાશિત કરતા આ બે તપસ્વીઓ, જ્વલંત અને તેજસ્વી, સર્વમાં વ્યાપીને તેમનાથી પર, મહાબલશાળી.
5.49.8
नरनारायणावेतौ लोकाल्लोकं समास्थितौ ।
ऊर्जितौ स्वेन तपसा महासत्वपराक्रमौ ॥ ५.४९.८ ॥
નર અને નારાયણ એ બંને એક લોકથી બીજા લોકમાં સ્થિત છે, પોતાના તપથી બળવાન, મહાન સત્ત્વ અને પરાક્રમવાળા.
5.49.9
एतौ हि कर्मणा लोकं नन्दयामासतुर्ध्रुवम् ।
द्विधाभूतौ महाप्राज्ञौ विद्धि ब्रह्मन्परन्तपौ ।
असुराणां विनाशाय देवगन्धर्वपूजितौ ॥ ५.४९.९ ॥
આ બંને પોતાના કર્મથી ચોક્કસ લોકને આનંદિત કરે છે. હે બ્રહ્મન્, જાણો કે આ બે ભાગમાં વિભક્ત થયેલા મહાપ્રાજ્ઞ અને શત્રુઓને તપાવનારા છે, અસુરોના વિનાશ માટે દેવ-ગંધર્વોથી પૂજિત.
5.49.10
जगाम शक्रस्तच्छ्रत्वा यत्र तौ तेपतुस्तपः ।
सार्धं देवगणैः सर्वैर्बृहस्पतिपुरोगमैः ॥ ५.४९.१० ॥
એ સાંભળીને શક્ર ત્યાં ગયો જ્યાં એ બંને તપ કરતા હતા, બૃહસ્પતિને આગળ રાખીને તમામ દેવગણો સાથે.
5.49.11
तदा देवासुरे युद्धे भये जाते दिवौकसाम् ।
अयाचत महात्मानौ नरनारायणौ वरम् ॥ ५.४९.११ ॥
ત્યારે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં સ્વર્ગવાસીઓમાં ભય ઉત્પન્ન થતાં, તેમણે મહાત્મા નર અને નારાયણ પાસે વર માંગ્યો.
5.49.12
तावब्रूतां वृणीष्वेति तदा भरतसत्तम ।
अथैतावब्रवीच्छकः साह्यं नः क्रियतामिति ॥ ५.४९.१२ ॥
ત્યારે એ બંનેએ કહ્યું, 'વર માંગ.' હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યારે શક્રે આ બંનેને કહ્યું, 'અમને સહાય કરવામાં આવે.'
5.49.13
ततस्तौ शक्रमब्रूतां करिष्यावो यदिच्छसि ।
ताभ्यां च सहितः शक्रो विजिग्ये दैत्यदानवान् ॥ ५.४९.१३ ॥
ત્યારે તેઓ બંનેએ ઇન્દ્રને કહ્યું, 'તમે જે ઇચ્છો તે અમે કરીશું.' તેમની સાથે મળીને ઇન્દ્રે દૈત્ય-દાનવોને જીત્યા.
5.49.14
नर इन्द्रस्य संग्रामे हत्वा शत्रून्परन्तपः ।
पौलोमान्कालखञ्जांश्च सहस्राणि शतानि च ॥ ५.४९.१४ ॥
ઇન્દ્રના યુદ્ધમાં શત્રુઓને સંતાપનાર નરે પૌલોમો અને કાલખંજોને, હજારો અને સેંકડોને, હણ્યા.
5.49.15
एष भ्रान्ते रथे तिष्ठन्भल्लेनापाहरच्छिरः ।
जम्भस्य ग्रसमानस्य तदा ह्यर्जुन आहवे ॥ ५.४९.१५ ॥
ફરતા રથ પર ઊભા રહીને આણે ભલ્લથી જંભનું માથું કાપ્યું; તે ગળી રહ્યો હતો ત્યારે અર્જુને યુદ્ધમાં એમ કર્યું.
5.49.16
एष पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरमारुजत् ।
हत्वा षष्टिं सहस्राणि निवातकवचान्रणे ॥ ५.४९.१६ ॥
આ સમુદ્રની પેલે પાર હિરણ્યપુરને ભેદી ગયો; યુદ્ધમાં સાઠ હજાર નિવાતકવચોને હણ્યા.
5.49.17
एष देवान्सहेन्द्रेण जित्वा परपुरञ्जयः ।
अतर्पयन्महाबाहुरर्जुनो जातवेदसम् ॥ ५.४९.१७ ॥
શત્રુનગરો જીતનાર આ મહાબાહુ અર્જુને ઇન્દ્ર સહિત દેવોને જીતીને અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો.
5.49.18
नारायणस्तथैवात्र भूयसोऽन्याञ्जघान ह ।
एवमेतौ महावीर्यौ तौ पश्यत समागतौ ॥ ५.४९.१८ ॥
નારાયણે પણ અહીં એવી જ રીતે બીજા ઘણાને હણ્યા. આ રીતે આ બંને મહાપરાક્રમી છે; અહીં એકઠા થયેલા એ બંનેને જુઓ.
5.49.19
वासुदेवार्जुनौ वीरौ समवेतौ महारथौ ।
नरनारायणौ देवौ पूर्वदेवाविति श्रुतिः ॥ ५.४९.१९ ॥
વાસુદેવ અને અર્જુન, એકસાથે મળેલા બે વીર મહારથીઓ. નર અને નારાયણ, આદિ દેવો એવું શ્રુતિમાં સંભળાય છે.
5.49.20
अजेयौ मानुषे लोके सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
एष नारायणः कृष्णः फाल्गुनश्च नरः स्मृतः।
नारायणो नरश्चैव सत्त्वमेकं द्विधा कृतम् ॥ ५.४९.२० ॥
મનુષ્ય લોકમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરો પણ એ બન્નેને જીતી શકતા નથી. આ નારાયણ કૃષ્ણ છે, અને ફાલ્ગુન અર્જુનને નર કહેવાયા છે. નારાયણ અને નર ખરેખર એક જ સત્ત્વ છે, જે બે રૂપમાં કરાયું છે.
5.49.21
एतौ हि कर्मणा लोकानश्रुवातेऽक्षयान्ध्रुवान् ।
तत्रतत्रैव जायेते युद्धकाले पुनःपुनः ॥ ५.४९.२१ ॥
આ બન્ને પોતાના કર્મથી અક્ષય, સ્થિર લોકો પ્રાપ્ત કરે છે. યુદ્ધકાળમાં તેઓ વારંવાર અહીં-ત્યાં જન્મ લે છે.
5.49.22
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यमिति होवाच नारदः ।
एतद्धि सर्वमाचष्ट वृष्णिचक्रस्य वेदवित् ॥ ५.४९.२२ ॥
તેથી કર્મ જ કરવું જોઈએ એમ નારદે કહ્યું. વેદજ્ઞ એવા તેમણે વૃષ્ણિ કુળને આ બધું કહ્યું.
5.49.23
शङ्खचक्रगदाहस्तं यदा द्रक्ष्यसि केशवम् ।
पर्याददानं चास्त्राणि भीमधन्वानमर्जुनम् ॥ ५.४९.२३ ॥
શંખ, ચક્ર, ગદા હાથમાં ધારણ કરેલા કેશવને અને અસ્ત્રો ઉઠાવતા ભયંકર ધનુર્ધર અર્જુનને જ્યારે તું જોઈશ,
5.49.24
सनातनौ महात्मानौ कृष्णावेकरथे स्थितौ ।
दुर्योधन तदा तात स्मर्तासि वचनं मम ॥ ५.४९.२४ ॥
સનાતન, મહાત્મા એવા બે કૃષ્ણો એક જ રથ પર ઊભા છે. હે દુર્યોધન, ત્યારે તું મારું વચન યાદ કરીશ.
5.49.25
नोचेदयमभावः स्यात्कुरूणां प्रत्युपस्थितः ।
अर्थाच्च तात धर्माच्च तव बुद्धिरुपप्लुता ॥ ५.४९.२५ ॥
નહિતર કુરુઓ પર આ વિનાશ આવી પડશે. હે તાત, અર્થ અને ધર્મ બંનેથી તારી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થઈ ગઈ છે.
5.49.26
न चेद्ग्रहीष्यसे वाक्यं श्रोतामि सुबहून्हतान् ।
तवैव हि मतं सर्वे कुरवः पर्युपासते ॥ ५.४९.२६ ॥
જો તું મારી વાત નહીં માને, તો ઘણા માર્યા ગયેલા સાંભળવા પડશે. સર્વ કુરુઓ તારા જ મતની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
5.49.27
त्रयाणामेव च मतं तत्त्वमेकोऽनुमन्यसे ।
रामेण चैव शप्तस्य कर्णस्य भरतर्षभ ॥ ५.४९.२७ ॥
ત્રણેયનો મત તું એકલો જ માને છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રામે શાપેલા કર્ણનો મત પણ તું જ માને છે.
5.49.28
दुर्जातेः सूतपुत्रस्य शकुनेः सौबलस्य च ।
तथा क्षुद्रस्य पापस्य भ्रातुर्दुःशासनस्य च ॥ ५.४९.२८ ॥
હીન જન્મેલા સૂતપુત્રનો, સૌબલ શકુનિનો, અને એવી જ રીતે ક્ષુદ્ર તથા પાપી ભાઈ દુઃશાસનનો પણ મત.
5.49.29
नैवमायुष्मता वाच्यं यन्मामात्थ पितामह ।
क्षत्रधर्मे स्थितो ह्यस्मि स्वधर्मादनपेयिवान् ॥ ५.४९.२९ ॥
હે પિતામહ, આપ મને જે કહો છો તે દીર્ઘાયુ આપે આ રીતે ન કહેવું જોઈએ. હું ક્ષત્રધર્મમાં સ્થિર છું, સ્વધર્મથી ચ્યુત થયો નથી.
5.49.30
किञ्चान्यन्मयि दुर्वृत्तं येन मां परिगर्हसे ।
न हि मे वृजिनं किञ्चिद्धार्तराष्ट्रा विदुः क्वचित् ॥ ५.४९.३० ॥
મારામાં બીજું કોઈ દુરાચરણ છે કે જેથી આપ મારી નિંદા કરો છો? મારામાં કોઈ દોષ છે એવું ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો ક્યારેય જાણતા નથી.
5.49.31
नाचरं वृजिनं किञ्चिद्धार्तराष्ट्रस्य नित्यशः ।
अहं हि पाण्डवान्सर्वान्हनिष्यामि रणे स्थितान् ॥ ५.४९.३१ ॥
મેં ધાર્તરાષ્ટ્ર પ્રત્યે કદી કોઈ અપરાધ કર્યો નથી. યુદ્ધમાં ઊભેલા સર્વ પાંડવોને હું અવશ્ય મારીશ.
5.49.32
प्राग्विरुद्धैः शमं सद्भिः कथं वा क्रियते पुनः ।
राज्ञो हि धृतराष्ट्रस्य सर्वं कार्यं प्रियं मया।
तथा दुर्योधनस्यापि स हि राज्ये समाहितः ॥ ५.४९.३२ ॥
પહેલાં વિરોધ કરનારાઓ સાથે સજ્જનો ફરી શાંતિ કેવી રીતે કરે? રાજા ધૃતરાષ્ટ્રનું દરેક કાર્ય મને પ્રિય છે; દુર્યોધનનું પણ એમ જ. તે રાજ્યમાં સ્થિર છે.
5.49.33
कर्णस्य तु वचः श्रुत्वा भीष्मः शान्तनवः पुनः ।
धृतराष्ट्रं महाराजमाभाष्येदं वचोऽब्रवीत् ॥ ५.४९.३३ ॥
કર્ણનાં વચન સાંભળીને શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મે ફરી મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રને સંબોધીને આ વચન કહ્યું.
5.49.34
यदयं कत्थते नित्यं हन्ताहं पाण्डवानिति ।
नायं कलापि संपूर्णा पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ५.४९.३४ ॥
'હું પાંડવોને મારીશ' એમ આ સદા બડાઈ કરે છે; આ મહાત્મા પાંડવોની સંપૂર્ણ એક કલા જેટલો પણ નથી.
5.49.35
अनयो योयमागन्ता पुत्राणां ते दुरात्मनाम् ।
तदस्य कर्म जानीहि सूतपुत्रस्य दुर्मतेः ॥ ५.४९.३५ ॥
તારા દુરાત્મા પુત્રો પર આવનારી આ આપત્તિ એ જ છે; તેથી દુર્બુદ્ધિ સૂતપુત્રનું આ કર્મ જાણ.
5.49.36
एतमाश्रित्य पुत्रस्ते मन्दबुद्धिः सुयोधनः ।
अवामन्यत तान्वीरान्देवपुत्रानरिन्दमान् ॥ ५.४९.३६ ॥
એના પર ભરોસો રાખીને તારા મંદબુદ્ધિ પુત્ર સુયોધને દેવપુત્રો, શત્રુઓને દમનારા એ વીરોનું અપમાન કર્યું.
5.49.37
किञ्चाप्येतेन तत्कर्म कृतपूर्वं सुदुष्करम् ।
तैर्यथा पाण्डवैः सर्वैरेकैकेन कृतं पुरा ॥ ५.४९.३७ ॥
આણે તે દુષ્કર કર્મ કર્યું હોય તોપણ, પૂર્વે તે સર્વ પાંડવોમાંના દરેકે તે કર્યું હતું.
5.49.38
दृष्ट्वा विराटनगरे भ्रातरं निहतं प्रियम् ।
धनञ्जयेन विक्रम्य किमनेन तदा कृतम् ॥ ५.४९.३८ ॥
વિરાટનગરમાં ધનંજયે પરાક્રમથી પોતાના પ્રિય ભાઈને હણાયેલો જોયો, ત્યારે આણે શું કર્યું?
5.49.39
सर्वे ह्यस्त्रिविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः ।
अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर्न पुनर्जयम् ॥ ५.४९.३९ ॥
તેઓ સર્વે અસ્ત્રવિદ્યાના જાણકાર શૂરવીરો છે, સર્વે મહાન યશ પામ્યા છે; સર્વ દેવોનું ઐશ્વર્ય પણ ત્યજી દે, પણ ફરી જયને ત્યજે નહીં.
5.49.40
सहितान्हि कुरून्सर्वानभियातो धनञ्जयः ।
प्रमथ्य चाच्छिनद्वासः किमयं प्रोषितस्तदा ॥ ५.४९.४० ॥
ધનંજયે એકઠા થયેલા સર્વ કુરુઓ પર હુમલો કરીને, તેમને હરાવીને તેમનાં વસ્ત્રો પણ છીનવી લીધાં; ત્યારે આ ક્યાં દૂર ગયો હતો?
5.49.41
गन्धर्वैर्घोषयात्रायां ह्रियते यत्सुतस्तव ।
क्व तदा सूतपुत्रोऽभूद्य इदानीं वृषायते ॥ ५.४९.४१ ॥
ગંધર્વો ઘોષયાત્રામાં તારા પુત્રને હરી જતા હતા, ત્યારે હવે બળદની જેમ ગર્જતો તે સૂતપુત્ર ક્યાં હતો?
5.49.42
ननु तत्रापि भीमेन पार्थेन च महात्मना ।
यमाभ्यामेव संगम्य गन्धर्वास्ते पराजिताः ॥ ५.४९.४२ ॥
ત્યાં પણ ભીમ અને મહાત્મા પાર્થે, બે યમો સાથે મળીને તે ગંધર્વોને પરાજિત નહોતા કર્યા શું?
5.49.43
एतान्यस्य मृषोक्तानि बहूनि भरतर्षभ ।
विकत्थनस्य भद्रं ते सदा धर्मार्थलोपिनः ॥ ५.४९.४३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેના આ ઘણા વચનો અસત્ય છે. આત્મપ્રશંસા કરનારનું કલ્યાણ થાઓ; તે સદા ધર્મ અને અર્થનો લોપ કરનાર છે.
5.49.44
भीष्मस्य तु वचः श्रुत्वा भारद्वाजो महामताः ।
धृतराष्ट्रमुवाचेदं राजमध्येऽभिपूजयन् ॥ ५.४९.४४ ॥
ભીષ્મનાં વચન સાંભળીને મહામતિ ભારદ્વાજ (દ્રોણ) રાજાઓની વચ્ચે સન્માન આપતાં ધૃતરાષ્ટ્રને આ બોલ્યા.
5.49.45
यदाह भरतश्रेष्ठो भीष्मस्तत्क्रियतां नृप ।
न काममवलिप्तानां वचनं कर्तुमर्हसि ॥ ५.४९.४५ ॥
ભરતશ્રેષ્ઠ ભીષ્મે જે કહ્યું તે જ, હે રાજા, કરવું જોઈએ. ગર્વિષ્ઠોની ઇચ્છા પ્રમાણે વચન પાળવું તમને યોગ્ય નથી.
5.49.46
पुरा युद्धात्साधु मन्ये पाण्डवैः सह सङ्गतम् ।
यद्वाक्यमर्जुनेनोक्तं सञ्जयेन निवेदितम् ॥ ५.४९.४६ ॥
યુદ્ધ પહેલાં જ પાંડવો સાથે સમાધાન કરવું સારું છે એમ હું માનું છું; અર્જુને કહેલું વચન સંજયે નિવેદન કર્યું હતું.
5.49.47
सर्वं तदभिजानामि करिष्यति च पाण्डवः ।
न ह्यस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्ति धनुर्धरः ॥ ५.४९.४७ ॥
તે બધું હું જાણું છું; પાંડવ તે કરશે. ત્રણેય લોકોમાં તેની સમાન ધનુર્ધર નથી.
5.49.48
अनादृत्य तु तद्वाक्यमर्थवद्द्रोणभीष्मयोः ।
ततः स सञ्जयं राजा पर्यपृच्छत पाण्डवान् ॥ ५.४९.४८ ॥
દ્રોણ અને ભીષ્મનાં તે અર્થપૂર્ણ વચનની અવગણના કરીને રાજાએ સંજયને પાંડવો વિશે પૂછ્યું.
5.49.49
तदैव कुरवः सर्वे निराशा जीवितेऽभवन् ।
भीष्मद्रोणौ यदा राजा न सम्यगनुभाषते ॥ ५.४९.४९ ॥
રાજા ભીષ્મ અને દ્રોણ સાથે યોગ્ય રીતે વાત ન કરતા ત્યારે જ બધા કુરુઓ જીવનથી નિરાશ થયા.