મહાભારત · અધ્યાય 5.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.50.1
किमसौ पाण्डवो राजा धर्मपुत्रोऽभ्यभाषत ।
श्रुत्वेह बहुलाः सेनाः प्रीत्यर्थं नः समागताः ॥ ५.५०.१ ॥
ધર્મપુત્ર એ પાંડવ રાજાએ શું કહ્યું? આપણા આનંદ માટે અહીં ઘણી સેનાઓ એકઠી થઈ છે એ સાંભળીને.
5.50.2
किमसौ चेष्टते सूत योत्स्यमानो युधिष्ठिरः ।
के वास्य भ्रातृपुत्राणां पश्यन्त्याज्ञेप्सवो सुखम् ॥ ५.५०.२ ॥
હે સૂત, યુદ્ધ કરવા તત્પર એ યુધિષ્ઠિર શું કરી રહ્યો છે? તેના ભાઈઓના પુત્રોમાંથી કોણ તેની આજ્ઞા ઇચ્છીને સુખપૂર્વક તેને જોઈ રહ્યા છે?
5.50.3
के स्विदेनं वारयन्ति युद्धाच्छाम्येति वा पुनः ।
निकृत्या कोपितं मन्दैर्धर्मज्ञं धर्मचारिणम् ॥ ५.५०.३ ॥
તેને યુદ્ધથી કોણ રોકી રહ્યું છે, અથવા 'શાંતિ થાઓ' કહીને ફરી કોણ રોકી રહ્યું છે? મૂર્ખોએ છળથી ક્રોધિત કરેલા, ધર્મજ્ઞ અને ધર્મચારી તેને.
5.50.4
राज्ञो मुखमुदीक्षन्ते पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ।
युधिष्ठिरस्य भद्रं ते स सर्वाननुशास्ति च ॥ ५.५०.४ ॥
પાંડવો સાથે પાંચાલો રાજાના મુખ તરફ જુએ છે. યુધિષ્ઠિરનું કલ્યાણ થાઓ; તે સૌને ઉપદેશ આપે છે.
5.50.5
पृथग्भूताः पाण्डवानां पाञ्चालानां रथव्रजाः ।
आयान्तमभिनन्दन्ति कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ५.५०.५ ॥
પાંડવો અને પાંચાલોના અલગ રથસમૂહો આવતા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરનું અભિનંદન કરે છે.
5.50.6
नभः सूर्यमिवोद्यन्तं कौन्तेयं दीप्ततेजसम् ।
पाञ्चालाः प्रतिनन्दन्ति तेजोराशिमिवोदितम् ॥ ५.५०.६ ॥
આકાશમાં ઉદય પામતા સૂર્યની જેમ, દીપ્ત તેજવાળા કૌંતેયનું પાંચાલો પ્રતિઅભિનંદન કરે છે; જાણે તેજનો રાશિ ઉદય પામ્યો હોય.
5.50.7
आगोपालाविपालाश्च नन्दमाना युधिष्ठिरम् ।
पाञ्चालाः केकया मत्स्याः प्रतिनन्दति पाण्डवम् ॥ ५.५०.७ ॥
ગોવાળો અને ઘેટાંપાળકો આનંદથી યુધિષ્ઠિરનું અભિનંદન કરતા હતા; પાંચાલ, કેકય અને મત્સ્યો પાંડવનું સ્વાગત કરતા હતા.
5.50.8
ब्राह्मण्यो राजपुत्र्यश्च विशां दुहितरश्च याः ।
क्रीडन्त्योभिसमायान्ति पार्थं सन्नद्धमीक्षितुम् ॥ ५.५०.८ ॥
બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ, રાજકુમારીઓ અને વૈશ્યોની પુત્રીઓ રમતાં રમતાં કવચધારી પાર્થને જોવા આવી.
5.50.9
सञ्जयाचक्ष्व येनास्मान्पाडवा अभ्ययुञ्जत ।
धृष्टद्युम्नस्य सैन्येन सोमकानां बलेन च ॥ ५.५०.९ ॥
સંજય, પાંડવોએ ધૃષ્ટદ્યુમ્નની સેના અને સોમકોના બળ સાથે અમારા પર કેવી રીતે આક્રમણ કર્યું તે કહે.
5.50.10
गवल्गणिस्तु तत्पुष्टः सभायां कुरुसंसदि ।
निःश्वस्य सुभृशं दीर्घं मुहुः सञ्चिन्तयन्निव ॥ ५.५०.१० ॥
પરંતુ ગવલ્ગણિનો પુત્ર સંજય એ પ્રશ્નથી વ્યાકુળ થઈ કુરુસભામાં વારંવાર લાંબા નિસાસા નાખતો, જાણે ચિંતામાં ડૂબી ગયો.
5.50.11
तत्रानिमित्ततो वैवात्सुतं कश्मलमाविशत् ।
तदाचचक्षे विदुरः सभायां राजसंसदि ॥ ५.५०.११ ॥
ત્યાં કારણ વિના જ વાત્સ્યપુત્ર (વિદુર) મૂર્છિત થયો; તે વિદુરે રાજસભામાં જાહેર કર્યું.
5.50.12
सञ्जयोऽयं महाराज मूर्छितः पतितो भुवि ।
वाचं न सृजते कांचिद्धीनप्रज्ञोऽल्पचेतनः ॥ ५.५०.१२ ॥
હે મહારાજ, આ સંજય મૂર્છિત થઈ ભૂમિ પર પડ્યો છે; બુદ્ધિહીન અને અલ્પચેતન બનીને તે કોઈ શબ્દ બોલી શકતો નથી.
5.50.13
अपश्यत्सञ्जयो नूनं कुन्तीपुत्रान्महारथान् ।
तैरस्य पुरुषव्याघ्रैर्भृशमुद्वेजितं मनः ॥ ५.५०.१३ ॥
સંજયે ચોક્કસ કુંતીના પુત્રો, એ મહારથીઓને જોયા હતા. એ પુરુષવ્યાઘ્રોને કારણે તેનું મન અત્યંત વ્યાકુળ થયું છે.
5.50.14
सञ्जयश्चेतनां लब्ध्वा प्रत्याश्वस्येदभब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रं महाराज सभायां कुरुसंसदि ॥ ५.५०.१४ ॥
સંજયે ચેતના પાછી મેળવીને, આશ્વસ્ત થઈને, કુરુઓની સભામાં મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રને આ કહ્યું.
5.50.15
दृष्टवानस्मि राजेन्द्र कुन्तीपुत्रान्महारथान् ।
मत्स्यराजगृहावासनिरोधेनावकर्शितान् ॥ ५.५०.१५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, કુંતીના પુત્રો, એ મહારથીઓને મેં જોયા છે; મત્સ્યરાજના ઘરમાં રહેવાના નિરોધને કારણે તેઓ ક્ષીણ થઈ ગયા છે.
5.50.16
श्रृणु र्यैर्हि महाराज पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ।
धृष्टद्युम्नेन वीरेण युद्धे वस्तेऽभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.१६ ॥
સાંભળો, હે મહારાજ, જેમની સાથે પાંડવો યુદ્ધમાં જોડાયા — વીર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે. વસ્તે… યુદ્ધમાં તેઓ જોડાયા.
5.50.17
यो नैव रोपान्न भयान्न लोभान्नार्थकारणात् ।
न हेतुवादाद्धर्मात्मा सत्यं जाह्यात्कदाचन ॥ ५.५०.१७ ॥
જે ધર્માત્મા ક્રોધથી, ભયથી, લોભથી, ધનના કારણે કે તર્કવાદથી કદી સત્યનો ત્યાગ કરતા નથી.
5.50.18
यः प्रमाणं महाराज धर्मे धर्मभृतां वरः ।
अजातशत्रुणा तेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.१८ ॥
હે મહારાજ, જે ધર્મમાં પ્રમાણ છે, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે — એ અજાતશત્રુ સાથે પાંડવો જોડાયા.
5.50.19
यस्य बाहुबले तुल्यः पृथिव्यां नास्ति कश्चन ।
यो वै सर्वान्महीपालान्वशे चक्रे धनुर्धरः ।
यः काशीनङ्गमगधान्कलिङ्गांश्च युधाजयत् ॥ ५.५०.१९ ॥
પૃથ્વી પર બાહુબળમાં જેની બરાબરી કોઈ નથી. જે ધનુર્ધરે સર્વ રાજાઓને વશ કર્યા, અને યુદ્ધમાં કાશી, અંગ, મગધ અને કલિંગ જીત્યાં.
5.50.20
तेन वो भीमसेनेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ।
यस्य वीर्येण सहसा चत्वारो भुवि पाण्डवाः ॥ ५.५०.२० ॥
તમારા લોકો એ જ ભીમસેન સામે લડ્યા. જેના પરાક્રમથી પૃથ્વી પર ચારેય પાંડવો અચાનક (બચી ગયા).
5.50.21
निःसृत्य जतुगेहाद्वै हिडिम्बात्पुरुषादकात् ।
यश्चैपामभवद्द्वीपः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः ॥ ५.५०.२१ ॥
લાક્ષાગૃહમાંથી અને નરભક્ષી હિડિંબથી બહાર નીકળીને, જે તેમનો આશ્રયદ્વીપ બન્યો, તે કુંતીપુત્ર વૃકોદર.
5.50.22
याज्ञसेनीमथो यत्र सिन्धुराजोपकृष्टवान् ।
तत्रैषामभवद्द्वीपः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः ॥ ५.५०.२२ ॥
સિંધુરાજાએ યાજ્ઞસેની (દ્રૌપદી) ને ખેંચી લીધી તે સ્થળે પણ તેમનો આશ્રયદ્વીપ કુંતીપુત્ર વૃકોદર જ હતો.
5.50.23
यश्च तान्सङ्गतान्सर्वान्पाण्डवान्वारणावते ।
दह्यतो मोचयामास तेन वस्तेऽभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.२३ ॥
વારણાવતમાં બળી રહેલા, એકત્ર થયેલા સર્વ પાંડવોને જેણે છોડાવ્યા — તેની સામે જ તમારા લોકો લડ્યા.
5.50.24
कृष्णायां चरता प्रीतिं येन क्रोधवशा हताः ।
प्रविश्य विषयं घोरं पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ५.५०.२४ ॥
કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) પ્રત્યેના પ્રેમથી વિચરતાં, ક્રોધવશ થયેલાઓને જેણે માર્યા; ભયંકર ગંધમાદન પર્વતના પ્રદેશમાં પ્રવેશીને (તેણે આ કર્યું).
5.50.25
यस्य नागायुतैर्वीर्यं भुजयोः सारमर्पितम् ।
तेन वो भीमसेनेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.२५ ॥
જેના બાહુઓમાં દસ હજાર હાથીઓનું બળ સમર્પિત છે, તે ભીમસેન સાથે, હે પાંડવો, તમને જોડવામાં આવ્યા.
5.50.26
कृष्णद्वितीयो विक्रम्य तुष्ट्यर्थं जातवेदसः ।
अजयद्यः पुरा वीरो युध्यमानं पुरन्दरम् ॥ ५.५०.२६ ॥
પૂર્વે કૃષ્ણને સાથી રાખીને, અગ્નિદેવને પ્રસન્ન કરવા પરાક્રમ કરીને, યુદ્ધ કરતા પુરંદર (ઇન્દ્ર)ને જીતનાર વીર.
5.50.27
यः स साक्षान्महादेवं गिरिशं शृलपाणिनम् ।
तोपयामास युद्धेन देवदेवमुपामपिम् ॥ ५.५०.२७ ॥
જેણે સાક્ષાત મહાદેવ, ગિરીશ, ત્રિશૂળધારીને યુદ્ધ દ્વારા પ્રસન્ન કર્યા; દેવદેવ, ઉમાપતિ.
5.50.28
यश्च सर्वान्वशे चक्रे लोकपालान्धनुर्धरः ।
तेन वो विजयेनाजौ पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.२८ ॥
જે ધનુર્ધરે સર્વ લોકપાલોને વશ કર્યા, તેના વિજય સાથે, હે પાંડવો, તમને યુદ્ધમાં જોડવામાં આવ્યા.
5.50.29
यः प्रतीचीं दिशं चक्रे वशे म्लेच्छगणायुताम् ।
स तत्र नकुलो योद्धा चित्रयोधी व्यवस्थितः ॥ ५.५०.२९ ॥
જેણે પશ્ચિમ દિશા, મ્લેચ્છ સેનાઓથી ભરેલી, વશ કરી, તે નકુલ યોદ્ધા, વિચિત્ર યોદ્ધા, ત્યાં સ્થિત છે.
5.50.30
तेन वो दर्शनीयेन वीरेणातिधनुर्भृता ।
माद्रीपुत्रेण कौरव्य पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.३० ॥
તે સુંદર વીર, અતિ ધનુર્ધર માદ્રીપુત્ર સાથે, હે કૌરવ્ય, હે પાંડવો, તમને જોડવામાં આવ્યા.
5.50.31
यः काशीनङ्गमगधान्कलिङ्गांश्च युधाजयत् ।
तेन वः सहदेवेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.३१ ॥
કાશી, અંગ, મગધ અને કલિંગને યુદ્ધમાં જીતનાર તે સહદેવે પાંડવોને તમારી સામે ચઢાવ્યા.
5.50.32
यस्य वीर्येण सदृशाश्चत्वारो भुवि मानवाः ।
अश्वत्थामा धृष्टकेतू रुक्मी प्रद्युम्न एव च ॥ ५.५०.३२ ॥
જેના પરાક્રમ સમાન પૃથ્વી પર ચાર જ માણસો છે — અશ્વત્થામા, ધૃષ્ટકેતુ, રુક્મી અને પ્રદ્યુમ્ન.
5.50.33
तेन वः सहदेवेन युद्धं राजन्महात्ययमअ ।
यवीयसा नृवीरेण माद्रीनन्दिकरेण च ॥ ५.५०.३३ ॥
હે રાજન, તે સહદેવ સાથેનું તમારું યુદ્ધ મહા સંકટરૂપ બન્યું — તે નાનો, નરવીર, માદ્રીપુત્રોને આનંદ આપનાર છે.
5.50.34
तपश्चचार या घोरं काशिकन्या पुरा सती ।
भीष्मस्य वधमिच्छन्ती प्रेत्यापि भरतर्षभ ॥ ५.५०.३४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કાશીની કન્યાએ પૂર્વે ભીષ્મના વધની ઇચ્છાથી ઘોર તપ કર્યું — મૃત્યુ પછી પણ.
5.50.35
पाञ्चालस्य सुता जज्ञे दैवाच्च स पुनः पुमान् ।
स्त्रीपुंसीः पुरुषव्याघ्र यः स वेद गुणागुणान् ॥ ५.५०.३५ ॥
પાંચાલ રાજાની પુત્રી જન્મી; દૈવથી તે ફરી પુરુષ બની — હે પુરુષવ્યાઘ્ર, સ્ત્રી-પુરુષના ગુણદોષ જાણનાર તે જાણે છે.
5.50.36
कलिङ्गान्समापेदे पाञ्चाल्यो युद्धदुर्मदः ।
शिखण्डिना वः कुरवः कृतास्त्रेणाभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.३६ ॥
યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત પાંચાલ્ય કલિંગો સુધી પહોંચ્યો; હે કુરુઓ, અસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ શિખંડીએ તમારા પર આક્રમણ કર્યું.
5.50.37
यं यक्षः पुरुषं चक्रे भीष्मस्य निधनेच्छया ।
महेष्वासेन रौद्रेण पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.३७ ॥
ભીષ્મના મૃત્યુની ઇચ્છાથી યક્ષે જે પુરુષ સર્જ્યો, તે મહાન ધનુર્ધર અને ભયંકર સાથે પાંડવોએ (ભીષ્મ સામે) તેને લગાડ્યો.
5.50.38
महेष्वासा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकयाः ।
आमुक्तवचाः शूरास्तैश्च वस्तेऽभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.३८ ॥
મહાન ધનુર્ધરો, રાજકુમારો, પાંચ ભાઈ કેકયો, વચનમાં દૃઢ શૂરવીરો—તેમની સાથે અને વસ્ત દ્વારા પણ તે (ભીષ્મ સામે) લગાડાયો.
5.50.39
यो दीर्घबाहुः क्षिप्रास्त्रो धृतिमान्सत्यविक्रमः ।
तेन वो वृष्णिवीरेण युयुधानेन सङ्गरः ॥ ५.५०.३९ ॥
જે દીર્ઘબાહુ, ઝડપી અસ્ત્ર ચલાવનાર, ધૈર્યવાન, સત્યપરાક્રમી છે, તે વૃષ્ણિવીર યુયુધાન સાથે તમારો સંગ્રામ થશે.
5.50.40
य आसीच्छरणं काले पाण्डवानां महात्मनाम् ।
रणे तेन विराटेन भविता वः समागमः ॥ ५.५०.४० ॥
સમયે મહાત્મા પાંડવોનો જે આશ્રય હતો, તે વિરાટ સાથે રણમાં તમારો સામનો થશે.
5.50.41
यः स काशिपती राजा वाराणस्यां महारथः ।
स तेषामभवद्योद्धा तेन वस्तेऽभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.४१ ॥
કાશીનો રાજા, વારાણસીનો મહારથી તે તેમનો યોદ્ધો થયો; તેના દ્વારા વસ્ત પણ (ભીષ્મ સામે) લગાડાયો.
5.50.42
शिशुभिर्दुर्जयैः सङ्ख्ये द्रौपदेयैर्महात्मभिः ।
आशीविषसमस्पर्शैः पाण्डवा अभ्ययञ्जत ॥ ५.५०.४२ ॥
યુદ્ધમાં અજેય યુવાનો—ઝેરી સાપના સ્પર્શ જેવા દ્રૌપદીના મહાત્મા પુત્રો દ્વારા પાંડવોએ (ભીષ્મ સામે) તેને લગાડ્યો.
5.50.43
यः कृष्णासदृशो वीर्ये युधिष्ठिरसमो दमे ।
तेनाभिमन्युना सङ्ख्ये पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.४३ ॥
વીર્યમાં કૃષ્ણ સમાન અને દમમાં યુધિષ્ઠિર સમાન એવા અભિમન્યુ સાથે પાંડવો યુદ્ધમાં જોડાયા.
5.50.44
यश्चैवाप्रतिमो वीर्ये धृष्टकेतुर्महायशाः ।
दुःसहः समरे क्रुद्धः शैशुपालिर्महारथः ॥ ५.५०.४४ ॥
વીર્યમાં અપ્રતિમ મહાયશસ્વી ધૃષ્ટકેતુ, અને યુદ્ધમાં ક્રુદ્ધ, દુઃસહ શિશુપાલનો પુત્ર મહારથી.
5.50.45
तेन वश्चेदिराजेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ।
अक्षौहिण्या परिवृतः पाण्डवान्योभिसंश्रितः ॥ ५.५०.४५ ॥
એક અક્ષૌહિણી સેનાથી ઘેરાયેલા અને પાંડવોનો આશ્રય લેનાર તે ચેદિરાજ સાથે પાંડવો જોડાયા.
5.50.46
यः संश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः ।
तेन वो वासुदेवेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.४६ ॥
દેવોને ઇન્દ્રની જેમ પાંડવોનો આધાર એવા તે વાસુદેવ સાથે પાંડવો યુદ્ધમાં જોડાયા.
5.50.47
यथा चेदिपतेर्भ्राता शरभो भरतर्षभ ।
करकर्षेण सहितस्ताभ्यां वस्तेऽभ्ययुञ्जत ॥ ५.५०.४७ ॥
હે ભરતર્ષભ, ચેદિપતિનો ભાઈ શરભ જેમ કરકર્ષ સાથે હતો, તેમ તે બંને સાથે યુદ્ધમાં જોડાયો.
5.50.48
तारासन्धिः सहदेवो जयत्सेनश्च तावुभौ ।
युद्धे प्रतिरथे वीरौ पाण्डवार्थे व्यवस्थितौ ॥ ५.५०.४८ ॥
તારાસંધિ, સહદેવ અને જયત્સેન એ બંને વીરો યુદ્ધમાં પ્રતિરથી બનીને પાંડવોના હિત માટે દૃઢ ઊભા હતા.
5.50.49
द्रुपदश्च महातेजा बलेन महता वृतः ।
त्यक्तात्मा पाण्डवार्थाय सोत्स्यमानो व्यवस्थितः ॥ ५.५०.४९ ॥
મહાતેજસ્વી દ્રુપદ પણ વિશાળ સેનાથી ઘેરાયેલા છે, પાંડવો માટે પ્રાણ આપવા તૈયાર થઈ યુદ્ધ માટે ઊભા છે.
5.50.50
एते चान्ये च बहवः प्राच्योदीच्या महीक्षितः ।
शतशो यानुपाश्रिता धर्मराजो व्यवस्थितः ॥ ५.५०.५० ॥
આ અને પૂર્વ તથા ઉત્તર દિશાના અનેક રાજાઓ, જેઓ સેંકડોની સંખ્યામાં તેમના આશ્રિત છે, તેમની સાથે ધર્મરાજ યુદ્ધ માટે વ્યૂહમાં ઊભા છે.