Mahābhārata · Adhyāya 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः ।
एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः ॥ ५.५१.१ ॥
Sañjaya, todos estos hombres de gran ardor que tú has nombrado están reunidos de un lado, mientras Bhīma está del otro.
5.51.2
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत् ।
क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः ॥ ५.५१.२ ॥
Hijo mío, de Bhīmasena, colérico e intolerante, siento un temor aún mayor, como el ciervo ruru ante el tigre.
5.51.3
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।
भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः ॥ ५.५१.३ ॥
Hijo mío, temiendo a Vṛkodara, paso despierto todas las noches, suspirando largo y caliente, como otro animal asustado por el león.
5.51.4
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः ।
सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि ॥ ५.५१.४ ॥
No veo a nadie en este ejército que pueda resistir en batalla a aquel de brazos poderosos, cuyo esplendor es como el de Indra.
5.51.5
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः ।
अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः ॥ ५.५१.५ ॥
El intolerante hijo de Kuntī, el Pāṇḍava de firme enemistad, que no ríe ni en broma, frenético, de mirada oblicua, de voz potente.
5.51.6
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.५१.६ ॥
De gran velocidad, gran ardor, de brazos poderosos y gran fuerza, él pondrá fin a mis insensatos hijos mediante la batalla.
5.51.7
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः ।
कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ५.५१.७ ॥
Para quienes caen en la presa de los muslos, Vṛkodara que porta la maza, en la batalla el toro de los Kurus, como Antaka con el bastón en la mano.
5.51.8
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् ।
मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ५.५१.८ ॥
La terrible maza de hierro de ocho aristas, adornada con oro, la veo con la mente, como el bastón de Brahmā alzado.
5.51.9
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत् ।
मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति ॥ ५.५१.९ ॥
Como el león, creciendo en fuerza, recorre los rebaños de ciervos, así Bhīma recorrerá entre las tropas de los míos.
5.51.10
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः ।
बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा ॥ ५.५१.१० ॥
De todos mis hijos, él solo tiene un valor cruel: gran comedor, hostil, y siempre impetuoso desde la niñez.
5.51.11
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः ।
बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः ॥ ५.५१.११ ॥
Tiembla mi corazón: mis hijos, Duryodhana y los demás, cuando lucharon contra él incluso en la niñez, fueron aplastados como por un elefante.
5.51.12
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम ।
स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः ॥ ५.५१.१२ ॥
Por su valor mis hijos siempre han sufrido. Él es la causa de la ruptura: Bhīma, de terrible prowess.
5.51.13
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् ।
पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे ॥ ५.५१.१३ ॥
Me parece ver ante mí a Bhīma, devorando los ejércitos de hombres, elefantes y caballos, desvanecido de ira en la batalla.
5.51.14
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे ।
महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे ॥ ५.५१.१४ ॥
¿Quién podría matar en batalla a Bhīma, igual a Droṇa y Arjuna en las armas, igual al viento en velocidad y a Maheśvara en la ira?
5.51.15
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् ।
… येऽहं यत्तेन रिपुघातिना ।
… सर्वे पुत्राः मम मनस्विना ॥ ५.५१.१५ ॥
Sañjaya, descríbeme al héroe Bhīmasena, el intolerante… por aquel esforzado matador de enemigos, yo … todos mis hijos … por el de alma elevada.
5.51.16
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः ।
कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति ॥ ५.५१.१६ ॥
Aquel por quien los yakṣas y rākṣasas de terrible fuerza fueron abatidos en el pasado, ¿cómo podrá un mortal resistir su embate en la batalla?
5.51.17
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय ।
किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः ॥ ५.५१.१७ ॥
Sañjaya, él nunca se sometió a mi control, ni siquiera en mi infancia; ¡cuánto menos ahora, el Pāṇḍava atormentado por mis hijos perversos!
5.51.18
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत् ।
तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः ॥ ५.५१.१८ ॥
Es severo y sumamente iracundo; se quebraría antes que doblarse. ¿Cómo se apaciguará Vṛkodara, mirando de reojo con el ceño fruncido?
5.51.19
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः ।
प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात् ॥ ५.५१.१९ ॥
Es valiente, sin igual en fuerza, de tez clara y alto como una palmera. En estatura, Bhīmasena supera a Arjuna en un palmo.
5.51.20
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् ।
अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.५१.२० ॥
En velocidad supera a los caballos, en fuerza vence a los elefantes. Habla de forma confusa, de ojos color miel; el Pāṇḍava del medio es poderoso.
5.51.21
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा ।
रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः ॥ ५.५१.२१ ॥
Así lo oí hace tiempo, siendo niño, de boca de Vyāsa: en apariencia y en valor, el Pāṇḍava es verdaderamente así.
5.51.22
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान् ।
हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः ॥ ५.५१.२२ ॥
Enfurecido en la batalla, con su maza de hierro matará carros, elefantes, hombres y caballos. Es feroz, de cruel valor.
5.51.23
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः ।
मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः ॥ ५.५१.२३ ॥
Bhīma es impaciente, siempre encendido, el mejor de los guerreros. Querido, antes yo mismo, obrando como adversario, lo deshonré.
5.51.24
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् ।
शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२४ ॥
La maza de oro, de hierro, pesada, de hermosos costados y sin asas, y la shataghnī que mata a cien y ruge cien veces: ¿cómo podrán mis hijos resistirlas?
5.51.25
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् ।
भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः ॥ ५.५१.२५ ॥
Querido hijo, aquel océano hecho de Bhīmasena es ilimitado, sin balsa ni fondo, que atraviesa las flechas; los necios que desean cruzarlo.
5.51.26
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः ॥ ५.५१.२६ ॥
Aunque grito, esos necios que se creen sabios no escuchan; no consideran funesto el peligro que se acerca, viendo solo miel.
5.51.27
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना ।
नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः ॥ ५.५१.२७ ॥
Quienes en la batalla vayan hacia la muerte en forma humana, ciertamente impulsados por el Creador, como grandes ciervos perseguidos por un león.
5.51.28
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम् ।
प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२८ ॥
Querido hijo, esa maza de piedra, de cuatro codos, de seis aristas, de poder inmenso, arrojada, dolorosa al tacto: ¿cómo la soportarán mis hijos?
5.51.29
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् ।
सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः ॥ ५.५१.२९ ॥
Su maza, mientras la hace girar, parte cabezas de elefantes, lame sus labios y una y otra vez derrama lágrimas (sangre).
5.51.30
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् ।
प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः ॥ ५.५१.३० ॥
Cayendo sobre los elefantes, rugiendo terriblemente, lanzándose de frente contra los elefantes enloquecidos, rugiendo contra ellos: su maza.
5.51.31
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः ।
अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥ ५.५१.३१ ॥
Lanzándose a los caminos de los carros, abatiendo a los mejores guerreros como un fuego ardiente, ¿podría mi pueblo, incluso mi descendencia, ser perdonado de él?
5.51.32
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् ।
नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥ ५.५१.३२ ॥
El de grandes brazos, abriendo un camino y dispersando mi ejército, mostrará el fin de la era, danzando con la maza en la mano.
5.51.33
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् ।
प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥ ५.५१.३३ ॥
Como un elefante en celo que quiebra los árboles en flor, Vṛkodara entrará en la batalla en el ejército de mis hijos.
5.51.34
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् ।
आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥ ५.५१.३४ ॥
Destrozando carros sin hombres ni aurigas, con caballos y banderas, el tigre entre los hombres quebrará también a los guerreros de carro y a los jinetes.
5.51.35
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् ।
प्रभङ्क्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ५.५१.३५ ॥
Como la corriente del Ganges, arrancando las tierras bajas de las orillas y los diversos árboles que crecen en la ribera, él destrozará, oh Sañjaya, el ejército de mis hijos en la batalla.
5.51.36
वधं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनभयार्दिताः ।
मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव सञ्जय ॥ ५.५१.३६ ॥
Atormentados por el temor a Bhīmasena, mis hijos, sirvientes y reyes ciertamente irán a la muerte, oh Sañjaya.
5.51.37
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा ।
वासुदेवसहायेन जरासन्धो निपातितः ॥ ५.५१.३७ ॥
Aquel que, con Vāsudeva como compañero, habiendo entrado antaño en el palacio interior, derribó al rey Jarāsandha, de gran poder.
5.51.38
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासन्धेन धीमता ।
मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥ ५.५१.३८ ॥
Esta diosa tierra entera, sometida a su control por el sabio y poderoso señor de Magadha, Jarāsandha, fue atormentada.
5.51.39
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः ।
यन्न तस्य वशे जग्मुः केवलं दैवमेव तत् ॥ ५.५१.३९ ॥
Que los kurus y los andhaka-vṛṣṇis no cayeran bajo su dominio se debió al poder y la prudencia de Bhīṣma; fue solo el destino.
5.51.40
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना ।
अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥ ५.५१.४० ॥
Habiendo ido al hijo de Pāṇḍu, fue muerto con violencia, desarmado, por aquel héroe de brazos poderosos; ¿qué más podría haber?
5.51.41
दीर्घकालसमासक्तं विशमाशीविषो यथा ।
स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम सञ्जय ॥ ५.५१.४१ ॥
Como una serpiente suelta el veneno retenido largo tiempo, así él, oh Sañjaya, descargará su furia sobre mis hijos en la batalla.
5.51.42
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः ।
भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥ ५.५१.४२ ॥
Como el mejor de los dioses, el gran Indra, destruye a los dānavas con su rayo, así Bhīmasena, con la maza en la mano, destruirá a mis hijos.
5.51.43
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् ।
पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥ ५.५१.४३ ॥
Veo a Vṛkodara, irresistible e inalcanzable, de fiera velocidad y valor, de ojos muy rojos, que se abalanza sobre nosotros.
5.51.44
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः ।
बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥ ५.५१.४४ ॥
Ante quien lucha solo con sus brazos, sin arco, carro ni armadura, aunque él mismo esté ileso, ¿qué hombre podría mantenerse en pie?
5.51.45
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा ।
जान्त्येते यथैवहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥ ५.५१.४५ ॥
Bhīṣma, Droṇa, este brahmán Kṛpa y Śāradvata también conocen, como yo, el valor de aquel sabio.
5.51.46
आर्यव्रतं तु जानन्तः सङ्गरान्तं विधित्सवः ।
सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥ ५.५१.४६ ॥
Conociendo el voto noble, deseosos de llevar la batalla a su fin, los toros entre los hombres de mi bando se mantendrán en las primeras filas del ejército.
5.51.47
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः ।
पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥ ५.५१.४७ ॥
El destino es más fuerte en todo, especialmente para un hombre; aun viendo su victoria, no contengo a mis hijos.
5.51.48
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः ।
त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥ ५.५१.४८ ॥
Aquellos grandes arqueros, habiendo tomado el antiguo camino de Indra, protegiendo la gloria real, entregarán sus vidas en este tumulto terrible.
5.51.49
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि ।
पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ ५.५१.४९ ॥
Querido hijo, así como ellos tienen a los míos, también tienen a los Pāṇḍavas: los nietos de Bhīṣma y los discípulos de Droṇa y Kṛpa.
5.51.50
ये त्वस्मदाश्रयं किञ्चिद्दत्तमिष्टं च सञ्जय ।
तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥ ५.५१.५० ॥
Sañjaya, quien haya hecho alguna donación u ofrenda bajo nuestro amparo, tres ancianos la retribuirán por nobleza.
5.51.51
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः ।
निधनं क्षत्रियस्याजौ वरमेवाद्दुरुत्तमम् ॥ ५.५१.५१ ॥
Para el guerrero que toma las armas y busca proteger el deber del kṣatriya, morir en batalla es, en verdad, lo más excelente.
5.51.52
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवैः ।
विक्रुष्टं विदुरोणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥ ५.५१.५२ ॥
Me aflijo por todos los que desean luchar contra los Pāṇḍavas. El lamento alzado al principio entre Vidura y Droṇa, ese mismo temor ha llegado.
5.51.53
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य सञ्जय ।
भवत्यतिबलं ह्येतज्ज्ञानस्याप्युपघातकम् ॥ ५.५१.५३ ॥
Sañjaya, no creo que el conocimiento baste para destruir el dolor. Este dolor es muy poderoso y se vuelve destructor incluso del conocimiento.
5.51.54
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसङ्ग्रहान् ।
सुखैर्भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥ ५.५१.५४ ॥
Incluso los sabios, aunque liberados, al contemplar el bienestar del mundo, se alegran con la alegría y se entristecen con la pena.
5.51.55
किं पुनर्मोहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा ।
पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥ ५.५१.५५ ॥
¿Cuánto más, entonces, quien está apegado de mil maneras por el engaño, a los hijos, el reino y las esposas, a los nietos y también a los parientes?
5.51.56
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तरम् ।
विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्ततयन् ॥ ५.५१.५६ ॥
En esta gran duda, ¿qué respuesta me conviene? Solo veo la destrucción de los Kurus al meditar en ello.
5.51.57
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् ।
मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥ ५.५१.५७ ॥
La gran calamidad de los Kurus parece tener al juego de dados a su cabeza. Por codicia, el necio que deseaba el poder cometió este pecado.
5.51.58
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः ।
चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥ ५.५१.५८ ॥
Creo que esta es la ley de turno del tiempo que siempre avanza. Como el aro fijado a una rueda, no es posible huir de ella.
5.51.59
किं नु कुर्यां कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि सञ्जय ।
एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥ ५.५१.५९ ॥
¡Oh Sañjaya! ¿Qué debo hacer ahora, cómo debo actuar, adónde debo ir? Estos necios Kurus perecen, sometidos al poder del tiempo.
5.51.60
अवशोऽहं तदा तात पुत्राणां निहते शते ।
श्रोष्यामि निनदं स्त्रीणां कथं मां मरणं स्पृशेत् ॥ ५.५१.६० ॥
¡Querido! Cuando mis cien hijos sean muertos, quedaré impotente y oiré el llanto de las mujeres. ¿Cómo entonces no me tocaría la muerte?
5.51.61
यथा निदाघे ज्वलनः समद्धो ।
दहेत्कक्षं वायुना चोद्यमानः ।
गदाहस्तः पाण्डवो वै तथैव ।
हन्ता मदीयान्सहितोऽर्जुनेन ॥ ५.५१.६१ ॥
Como un fuego ardiente en el calor del estío, impulsado por el viento, quema la espesura, así el pāṇḍava Bhīma, con la maza en la mano, junto con Arjuna, matará a los míos.