มหาภารตะ · อัธยายะ 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः ।
एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः ॥ ५.५१.१ ॥
สัญชัย ผู้ที่ท่านเอ่ยนามมาทั้งหมดนั้น ล้วนมีความกล้าหาญยิ่งใหญ่ พวกเขาทั้งหมดรวมอยู่ฝ่ายหนึ่ง ส่วนภีมะยืนอยู่อีกฝ่ายหนึ่ง
5.51.2
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत् ।
क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः ॥ ५.५१.२ ॥
ลูกเอ๋ย เพราะภีมเสนะผู้โกรธเกรี้ยวและไม่อดทน พ่อจึงรู้สึกหวาดกลัวยิ่งกว่าเดิม ดั่งกวางรุรุตัวใหญ่หวาดกลัวเสือ
5.51.3
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।
भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः ॥ ५.५१.३ ॥
ลูกเอ๋ย เพราะกลัววฤโกทร พ่อจึงนอนไม่หลับทั้งคืน ถอนใจยาวและร้อนรุ่ม ดั่งสัตว์อีกตัวหนึ่งที่หวาดกลัวสิงโต
5.51.4
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः ।
सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि ॥ ५.५१.४ ॥
พ่อไม่เห็นผู้ใดในกองทัพนี้ที่จะทนต่อผู้มีแขนทรงพลังนั้นได้ ผู้มีรัศมีเทียบเท่าพระอินทร์ ในการรบ
5.51.5
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः ।
अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः ॥ ५.५१.५ ॥
บุตรของกุนตีผู้ไม่อดทน ปาณฑพผู้มั่นคงในความเป็นศัตรู ผู้ไม่แม้แต่หัวเราะในยามเล่น คลุ้มคลั่ง มองเหลือบข้าง มีเสียงดังกึกก้อง
5.51.6
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.५१.६ ॥
ผู้มีความเร็วยิ่ง มีความกล้าหาญยิ่ง มีแขนทรงพลังและมีกำลังมหาศาล เขาจะทำให้บุตรทั้งหลายของข้าผู้โง่เขลาสิ้นสุดลงด้วยการรบ
5.51.7
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः ।
कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ५.५१.७ ॥
ฝ่ายผู้ถูกจับไว้ในพันธนาการของต้นขา วฤโกทรถือตะบองอยู่ ในการรบเขาเป็นวัวกระทิงในหมู่กุรุ ดั่งยมที่ถือตะบองในมือ
5.51.8
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् ।
मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ५.५१.८ ॥
ตะบองเหล็กอันน่าสะพรึงกลัวมีแปดเหลี่ยม ประดับด้วยทอง ข้าเห็นมันในใจ ดั่งทัณฑ์ของพราหมณ์ที่ยกขึ้นเหนือศีรษะ
5.51.9
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत् ।
मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति ॥ ५.५१.९ ॥
ดั่งสิงโตที่เติบโตแข็งแรงย่างไปในฝูงกวาง ภีมะก็จะย่างไปในหมู่กองทัพของเรา
5.51.10
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः ।
बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा ॥ ५.५१.१० ॥
ในบรรดาบุตรทั้งหมดของข้า มีเพียงเขาผู้เดียวที่มีความกล้าหาญอันดุร้าย เป็นผู้กินจุมาก เป็นปรปักษ์ และดุดันอยู่เสมอ แม้ในวัยเด็ก
5.51.11
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः ।
बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः ॥ ५.५१.११ ॥
หัวใจของข้าสั่นสะท้าน บุตรของข้าอย่างทุรโยธน์และคนอื่น ๆ เมื่อต่อสู้กับเขาแม้ในวัยเด็ก ก็ถูกบดขยี้ราวกับถูกช้างเหยียบ
5.51.12
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम ।
स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः ॥ ५.५१.१२ ॥
บุตรของข้าได้รับความทุกข์ทรมานจากพละกำลังของเขาอยู่เสมอ เขาผู้เดียวเป็นต้นเหตุของการแตกแยก คือภีมะ ผู้มีฤทธานุภาพน่าสะพรึงกลัว
5.51.13
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् ।
पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे ॥ ५.५१.१३ ॥
ข้าเหมือนเห็นภีมะอยู่เบื้องหน้า กำลังกลืนกินกองทัพของบุรุษ ช้าง และม้า ล้มลงด้วยความโกรธในการรบ
5.51.14
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे ।
महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे ॥ ५.५१.१४ ॥
เทียบเท่าโทรณะและอรชุนในวิชาอาวุธ เทียบเท่าลมในความเร็ว เทียบเท่ามเหศวรในความโกรธ ใครเล่าจะสังหารภีมะในการรบได้
5.51.15
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् ।
… येऽहं यत्तेन रिपुघातिना ।
… सर्वे पुत्राः मम मनस्विना ॥ ५.५१.१५ ॥
สัญชัย จงบรรยายให้ข้าฟังถึงวีรบุรุษภีมเสนะผู้ไม่อดทน … ข้า … ด้วยผู้มีความพยายามผู้ฆ่าศัตรู … บุตรทั้งหมดของข้า … ด้วยผู้มีใจสูง
5.51.16
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः ।
कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति ॥ ५.५१.१६ ॥
ผู้ใดเคยสังหารยักษ์และรากษสผู้มีกำลังอันน่าสะพรึงกลัวในกาลก่อน มนุษย์ธรรมดาจะทนต่อการโจมตีของเขาในการรบได้อย่างไร
5.51.17
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय ।
किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः ॥ ५.५१.१७ ॥
สัญชัย เขาไม่เคยอยู่ใต้อำนาจของข้า แม้ในวัยเด็กของข้า ยิ่งกว่านั้น ในบัดนี้ ปาณฑพผู้ถูกบุตรชั่วของข้ารบกวน จะยิ่งยากเพียงใด
5.51.18
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत् ।
तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः ॥ ५.५१.१८ ॥
เขาโหดร้ายและโกรธจัดยิ่งนัก เขาจะหักลงเสียมากกว่าจะยอมโค้ง วฤโกทรจะสงบลงได้อย่างไร เมื่อมองเหลือบข้างด้วยคิ้วขมวด
5.51.19
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः ।
प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात् ॥ ५.५१.१९ ॥
เขากล้าหาญ ไม่มีผู้ใดเทียบได้ในพละกำลัง ผิวขาวงาม สูงใหญ่ดั่งต้นตาล ในรูปร่าง ภีมเสนะสูงกว่าอรชุนอยู่หนึ่งคืบ
5.51.20
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् ।
अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.५१.२० ॥
ด้วยความเร็วเขาแซงม้า ด้วยกำลังเขาเอาชนะช้าง ผู้พูดไม่ชัด มีดวงตาดั่งน้ำผึ้ง ปาณฑพคนกลางผู้มีกำลังนั้น
5.51.21
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा ।
रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः ॥ ५.५१.२१ ॥
ข้าพเจ้าได้ฟังมาแต่ก่อน ตั้งแต่ยังเด็ก จากปากของพระวยาส ว่าโดยรูปร่างและโดยกำลัง ปาณฑพผู้นั้นเป็นเช่นนั้นจริงตามนั้น
5.51.22
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान् ।
हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः ॥ ५.५१.२२ ॥
เขาจะสังหารรถ ช้าง คน และม้าในสนามรบด้วยกระบองเหล็ก เขาเป็นผู้โกรธเกรี้ยว น่าสะพรึงกลัว มีความกล้าหาญอันโหดร้าย
5.51.23
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः ।
मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः ॥ ५.५१.२३ ॥
ภีมะไม่อดทนต่อความโกรธ มักลุกโชนอยู่เสมอ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้โจมตี ลูกรัก ข้าพเจ้าเองเคยทำตนเป็นปรปักษ์ต่อเขาในก่อนหน้านี้ จนทำให้เขาต้องอับอาย
5.51.24
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् ।
शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२४ ॥
กระบองเหล็กหนัก ด้ามงาม หุ้มทอง ที่ไม่มีหูจับ และศตฆนีที่มีเสียงคำรามนับร้อย ลูกๆ ของข้าพเจ้าจะสามารถต้านทานอาวุธเหล่านี้ได้อย่างไร
5.51.25
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् ।
भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः ॥ ५.५१.२५ ॥
ลูกรัก ทะเลที่ประกอบด้วยภีมเสนนั้นไร้ขอบเขต ไม่มีแพและไม่มีก้น เป็นทะเลแห่งลูกศรที่แทงทะลุ เหล่าคนโง่ที่ปรารถนาจะข้ามมัน
5.51.26
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः ॥ ५.५१.२६ ॥
แม้ข้าพเจ้าร้องเตือน เหล่าคนโง่ที่คิดว่าตนเองเป็นบัณฑิตก็ไม่ฟัง พวกเขาไม่เห็นว่าภัยที่กำลังมาถึงนั้นร้ายแรง เพราะเห็นแต่รสหวาน
5.51.27
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना ।
नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः ॥ ५.५१.२७ ॥
ผู้ที่ไปสู่ความตายในสงครามในร่างมนุษย์ ย่อมถูกพระผู้สร้างผลักดันไปอย่างแน่นอน เหมือนฝูงกวาใหญ่ที่ถูกสิงโตไล่ต้อน
5.51.28
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम् ।
प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२८ ॥
ลูกรัก กระบองหินนั้นยาวสี่ศอก มีหกเหลี่ยม มีพลังอันหาประมาณมิได้ เมื่อถูกขว้างออกไป แม้เพียงสัมผัสก็ก่อให้เกิดความเจ็บปวด ลูกๆ ของข้าพเจ้าจะทนรับไหวได้อย่างไร
5.51.29
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् ।
सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः ॥ ५.५१.२९ ॥
เมื่อเขาหมุนกระบอง ก็ฟาดศีรษะช้างให้แตก เลียริมฝีปากอยู่เรื่อยๆ และพ่นโลหิตออกมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
5.51.30
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् ।
प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः ॥ ५.५१.३० ॥
เขาพุ่งเข้าใส่ช้าง ส่งเสียงคำรามน่าสะพรึงกลัว และถาโถมตรงเข้าหาช้างที่คลุ้มคลั่ง พร้อมคำรามใส่มัน ด้วยกระบองของเขา
5.51.31
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः ।
अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥ ५.५१.३१ ॥
เขาบุกเข้าไปในเส้นทางของรถศึก ฟาดฟันนักรบผู้ประเสริฐให้ล้มลง ดุจไฟที่ลุกโชน ประชาชนของข้าพเจ้าจะรอดพ้นจากเขาได้แม้แต่บ้างหรือ
5.51.32
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् ।
नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥ ५.५१.३२ ॥
ผู้มีแขนใหญ่นั้นจะถางทางและกระจัดกระจายกองทัพของข้าพเจ้า เขาจะแสดงจุดจบของยุค เต้นรำอยู่พร้อมกระบองในมือ
5.51.33
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् ।
प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥ ५.५१.३३ ॥
ดุจช้างตกมันที่หักต้นไม้ที่กำลังออกดอก วฤโกทรจะเข้าไปในกองทัพของลูกชายข้าพเจ้าในสนามรบ
5.51.34
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् ।
आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥ ५.५१.३४ ॥
เขาจะทำลายรถศึก ทำให้พลขับและพลรบขาดหาย ทำลายม้าและธง เสือในหมู่มนุษย์นั้นจะทำลายนักรบบนรถและทหารม้าเช่นกัน
5.51.35
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् ।
प्रभङ्क्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ५.५१.३५ ॥
ดุจกระแสแรงของแม่น้ำคงคา ที่พัดถอนทั้งพื้นที่ลุ่มริมฝั่งและต้นไม้นานาชนิดที่ขึ้นอยู่บนฝั่ง เขาจะทำลายกองทัพของลูกชายข้าพเจ้าในสนามรบ ดูก่อนสัญชัย
5.51.36
वधं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनभयार्दिताः ।
मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव सञ्जय ॥ ५.५१.३६ ॥
ลูกชายของข้าพเจ้า ผู้รับใช้ และบรรดากษัตริย์ จะต้องไปสู่ความตายอย่างแน่นอน ถูกความกลัวภีมเสนครอบงำ ดูก่อนสัญชัย
5.51.37
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा ।
वासुदेवसहायेन जरासन्धो निपातितः ॥ ५.५१.३७ ॥
ในอดีตกาล พระเจ้าชรสันธะผู้ทรงพลังมหาศาล ถูกโค่นล้มลงโดยผู้ที่เข้าสู่ท้องพระโรงในพระราชวัง มีวาสุเทพเป็นผู้ช่วยเหลือ
5.51.38
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासन्धेन धीमता ।
मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥ ५.५१.३८ ॥
แผ่นดินทั้งผืนนี้ อันเป็นเทวีแห่งแผ่นดิน ถูกชรสันธะผู้มีปัญญา ผู้เป็นจอมกษัตริย์แห่งมคธผู้มีกำลัง นำมาอยู่ใต้อำนาจ และถูกเบียดเบียนให้ทุกข์ทรมาน
5.51.39
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः ।
यन्न तस्य वशे जग्मुः केवलं दैवमेव तत् ॥ ५.५१.३९ ॥
ชาวกุรุและอันธกวฤษณิไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของเขา ก็เพราะพระภีษมะทรงมีอานุภาพและนโยบาย สิ่งนั้นเป็นเพียงโชคชะตาเท่านั้น
5.51.40
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना ।
अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥ ५.५१.४० ॥
เขาเข้าไปหาบุตรของปาณฑุ แล้วถูกนักรบผู้มีแขนแข็งแรงนั้นสังหารโดยไม่มีอาวุธ จะมีอะไรที่เลวร้ายยิ่งกว่านี้อีกเล่า
5.51.41
दीर्घकालसमासक्तं विशमाशीविषो यथा ।
स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम सञ्जय ॥ ५.५१.४१ ॥
ดุจงูพิษที่เก็บพิษไว้นาน เขาจะปล่อยความโกรธของเขาออกมาในสนามรบต่อบุตรของข้า สัญชัย
5.51.42
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः ।
भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥ ५.५१.४२ ॥
ดุจพระอินทร์ผู้เป็นยอดเทพ ที่ทำลายทานพด้วยสายฟ้า ภีมเสนผู้ถือคทาในมือ จะทำลายบุตรของข้า
5.51.43
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् ।
पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥ ५.५१.४३ ॥
ข้าเห็นวฤโกทร ผู้ไม่อาจต้านทานได้และไม่มีใครขัดขวางได้ มีความเร็วและความกล้าอันรุนแรง มีดวงตาแดงก่ำ กำลังพุ่งเข้าใส่พวกเรา
5.51.44
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः ।
बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥ ५.५१.४४ ॥
ผู้ที่ต่อสู้ด้วยแขนเพียงอย่างเดียว ไม่มีคทา ไม่มีธนู ไม่มีรถ ไม่มีเกราะ แม้ตนเองจะไม่ได้รับบาดเจ็บ มนุษย์คนใดเล่าจะยืนหยัดต่อหน้าเขาได้
5.51.45
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा ।
जान्त्येते यथैवहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥ ५.५१.४५ ॥
ภีษมะ โทรณะ พราหมณ์ผู้นี้คือกฤปะ และศารทวตะก็เช่นกัน ต่างรู้ถึงความกล้าหาญของผู้มีปัญญานั้น ดุจที่ข้ารู้
5.51.46
आर्यव्रतं तु जानन्तः सङ्गरान्तं विधित्सवः ।
सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥ ५.५१.४६ ॥
นรสิงห์ทั้งหลายในฝ่ายของข้า รู้จักอารยวรตะ และประสงค์จะยุติการสงคราม จะยืนอยู่แถวหน้าของกองทัพ
5.51.47
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः ।
पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥ ५.५१.४७ ॥
โชคชะตาเข้มแข็งกว่าทุกสิ่ง โดยเฉพาะสำหรับมนุษย์ แม้เห็นชัยชนะของพวกเขา ข้าก็ไม่อาจห้ามบุตรของข้าไว้ได้
5.51.48
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः ।
त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥ ५.५१.४८ ॥
นักธนูผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้น ดำเนินตามทางแห่งพระอินทร์อันเก่าแก่ จะสละชีวิตในการสู้รบอันโกลาหล เพื่อรักษาเกียรติยศของกษัตริย์
5.51.49
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि ।
पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ ५.५१.४९ ॥
พ่อเอ๋ย ดุจที่คนของข้าเป็นของพวกเขา ปาณฑพก็เป็นของพวกเขาเช่นกัน บรรดาหลานของภีษมะ และศิษย์ของโทรณะกับกฤปะ
5.51.50
ये त्वस्मदाश्रयं किञ्चिद्दत्तमिष्टं च सञ्जय ।
तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥ ५.५१.५० ॥
สัญชัย ผู้ใดภายใต้การคุ้มครองของเรา ได้ให้ทานหรือถวายบูชาบางอย่าง ผู้เฒ่าทั้งสามจะตอบแทนสิ่งนั้นด้วยความเป็นผู้สูงศักดิ์
5.51.51
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः ।
निधनं क्षत्रियस्याजौ वरमेवाद्दुरुत्तमम् ॥ ५.५१.५१ ॥
สำหรับนักรบผู้หยิบอาวุธและแสวงหาการรักษาหน้าที่ของกษัตริย์ ความตายในสนามรบนั้นประเสริฐที่สุดอย่างแท้จริง
5.51.52
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवैः ।
विक्रुष्टं विदुरोणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥ ५.५१.५२ ॥
ข้าโศกเศร้าต่อทุกคนที่ประสงค์จะรบกับปาณฑพ เสียงคร่ำครวญที่ดังขึ้นตั้งแต่ต้นท่ามกลางวิทุระและโทรณะ นั่นแหละความกลัวนี้ได้มาถึงแล้ว
5.51.53
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य सञ्जय ।
भवत्यतिबलं ह्येतज्ज्ञानस्याप्युपघातकम् ॥ ५.५१.५३ ॥
สัญชัย ข้าไม่คิดว่าความรู้จะเพียงพอที่จะทำลายความทุกข์ ความทุกข์นี้แข็งแกร่งมาก และกลับกลายเป็นตัวทำลายแม้แต่ความรู้
5.51.54
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसङ्ग्रहान् ।
सुखैर्भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥ ५.५१.५४ ॥
แม้ฤๅษีที่หลุดพ้นแล้ว เมื่อเห็นความผาสุกของโลก ก็ย่อมมีความสุขเมื่อโลกมีความสุข และเศร้าโศกเมื่อโลกเศร้าโศก
5.51.55
किं पुनर्मोहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा ।
पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥ ५.५१.५५ ॥
ผู้ที่ยึดติดในโมหะนานัปการ ทั้งในบุตร ราชอาณาจักร ภรรยา หลาน และญาติพี่น้อง จะยิ่งยึดติดเพียงไรเล่า
5.51.56
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तरम् ।
विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्ततयन् ॥ ५.५१.५६ ॥
ในความสงสัยอันใหญ่หลวงนี้ คำตอบใดจึงเหมาะสมสำหรับข้า เมื่อข้าคิดพิจารณาก็เห็นเพียงความพินาศของเหล่ากุรุ
5.51.57
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् ।
मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥ ५.५१.५७ ॥
ความหายนะใหญ่หลวงที่เกิดขึ้นกับเหล่ากุรุ ดูเหมือนจะมีการเล่นพนันเป็นต้นเหตุ คนโง่ที่ปรารถนาอำนาจ ด้วยความโลภจึงกระทำบาปนี้
5.51.58
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः ।
चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥ ५.५१.५८ ॥
ข้าคิดว่านี่คือกฎแห่งการหมุนเวียนของกาลเวลาที่เคลื่อนไปไม่หยุดยั้ง ดุจขอบล้อที่ยึดติดกับล้อ ไม่อาจหนีพ้นไปได้
5.51.59
किं नु कुर्यां कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि सञ्जय ।
एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥ ५.५१.५९ ॥
สัญชัย บัดนี้ข้าควรทำอย่างไร จะกระทำอย่างไร จะไปที่ใด เหล่ากุรุผู้โง่เขลาเหล่านี้กำลังพินาศ ตกอยู่ใต้อำนาจของกาล
5.51.60
अवशोऽहं तदा तात पुत्राणां निहते शते ।
श्रोष्यामि निनदं स्त्रीणां कथं मां मरणं स्पृशेत् ॥ ५.५१.६० ॥
พ่อเอ๋ย เมื่อบุตรของข้าหนึ่งร้อยคนถูกสังหาร ข้าจะไร้อำนาจและได้ยินเสียงร้องไห้ของบรรดาสตรี ความตายจะไม่มาแตะต้องข้าได้อย่างไรเล่า
5.51.61
यथा निदाघे ज्वलनः समद्धो ।
दहेत्कक्षं वायुना चोद्यमानः ।
गदाहस्तः पाण्डवो वै तथैव ।
हन्ता मदीयान्सहितोऽर्जुनेन ॥ ५.५१.६१ ॥
เหมือนไฟที่ลุกโชนในฤดูร้อน ถูกลมพัดให้ไหม้ป่ารก ภีมะแห่งปาณฑพถือกระบองอยู่ในมือ พร้อมด้วยอรชุน ก็จะสังหารคนของข้าเช่นนั้นเอง