ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः ।
एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः ॥ ५.५१.१ ॥
ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਉਤਸਾਹੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ; ਪਰ ਭੀਮ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।
5.51.2
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत् ।
क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः ॥ ५.५१.२ ॥
ਪੁੱਤਰਾ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਭੀਮਸੇਨ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰੁਰੂ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਬਾਘ ਤੋਂ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.51.3
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।
भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः ॥ ५.५१.३ ॥
ਪੁੱਤਰਾ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ, ਗਰਮ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ।
5.51.4
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः ।
सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि ॥ ५.५१.४ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
5.51.5
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः ।
अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः ॥ ५.५१.५ ॥
ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਪੱਕੇ ਵੈਰ ਵਾਲਾ ਪਾਂਡਵ, ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਹੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਉਨਮਾਦੀ, ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ।
5.51.6
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.५१.६ ॥
ਮਹਾਵੇਗ, ਮਹਾਉਤਸਾਹੀ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਹਾਬਲੀ ਉਹ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
5.51.7
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः ।
कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ५.५१.७ ॥
ਪੱਟਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ, ਦੰਡ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਹੋਏ ਅੰਤਕ ਵਾਂਗ।
5.51.8
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् ।
मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ५.५१.८ ॥
ਅੱਠ ਕੋਨਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ, ਭਿਆਨਕ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਵਾਂਗ।
5.51.9
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत् ।
मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति ॥ ५.५१.९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ੇਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰਿਆਂ ਆਪਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਵਿਚਰੇਗਾ।
5.51.10
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः ।
बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा ॥ ५.५१.१० ॥
ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕਰੂਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਰੋਧੀ, ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਦਾ ਉਗਰ।
5.51.11
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः ।
बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः ॥ ५.५१.११ ॥
ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੰਬਦਾ ਹੈ; ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਮਸਲੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹੋਏ।
5.51.12
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम ।
स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः ॥ ५.५१.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੁੱਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹੀ ਹੈ — ਭੀਮ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ।
5.51.13
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् ।
पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे ॥ ५.५१.१३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਭੀਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
5.51.14
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे ।
महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे ॥ ५.५१.१४ ॥
ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ — ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭੀਮ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਾਰ ਸਕੇਗਾ?
5.51.15
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् ।
… येऽहं यत्तेन रिपुघातिना ।
… सर्वे पुत्राः मम मनस्विना ॥ ५.५१.१५ ॥
ਸੰਜਯ, ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਭੀਮਸੇਨ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ… ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੈਂ… ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ… ਮਨਸਵੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ।
5.51.16
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः ।
कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति ॥ ५.५१.१६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਭਿਆਨਕ ਬਲਵਾਨ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਗੀ ਵੇਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰੇਗਾ?
5.51.17
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय ।
किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः ॥ ५.५१.१७ ॥
ਸੰਜਯ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਖੀ ਪਾਂਡਵ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ?
5.51.18
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत् ।
तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः ॥ ५.५१.१८ ॥
ਉਹ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਝੁਕੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਭੌਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇਗਾ?
5.51.19
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः ।
प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात् ॥ ५.५१.१९ ॥
ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਤਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਥ ਵੱਧ ਹੈ।
5.51.20
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् ।
अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.५१.२० ॥
ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਲ ਨਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਅਸਪਸ਼ਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਰੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਚਲਾ ਪਾਂਡਵ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
5.51.21
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा ।
रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः ॥ ५.५१.२१ ॥
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਰੂਪ ਅਤੇ ਬਲ-ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ।
5.51.22
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान् ।
हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः ॥ ५.५१.२२ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਕਰੂਰ ਪਰਾਕਰਮੀ ਹੈ।
5.51.23
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः ।
मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः ॥ ५.५१.२३ ॥
ਭੀਮ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਸਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਲਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
5.51.24
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् ।
शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२४ ॥
ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੀ, ਭਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਦਾ ਅਤੇ ਸੌ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੌ ਗਰਜਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਤਘਨੀ — ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਣਗੇ?
5.51.25
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् ।
भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः ॥ ५.५१.२५ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਭੀਮਸੇਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਬੇੜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ।
5.51.26
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः ॥ ५.५१.२६ ॥
ਮੈਂ ਰੋਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮੂਰਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ; ਆਉਂਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਹਿਦ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.51.27
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना ।
नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः ॥ ५.५१.२७ ॥
ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਣਗੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਸ਼ੇਰ ਦੁਆਰਾ ਤਾੜੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਵਾਂਗ।
5.51.28
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम् ।
प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२८ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੱਥਰ ਦੀ, ਚਾਰ ਹੱਥ ਲੰਬੀ, ਛੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੀ, ਸੁੱਟੀ ਗਈ, ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਗਦਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਣਗੇ?
5.51.29
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् ।
सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः ॥ ५.५१.२९ ॥
ਗਦਾ ਘੁਮਾਉਂਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢਦੇ, ਬੁੱਲ੍ਹ ਚੱਟਦੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅੱਥਰੂ (ਲਹੂ) ਵਹਾਉਂਦੇ ਉਸਦੀ ਗਦਾ।
5.51.30
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् ।
प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः ॥ ५.५१.३० ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਣਾਂ ਕਰਦੇ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝਪਟਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗਰਜਦੇ ਉਸਦੀ ਗਦਾ।
5.51.31
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः ।
अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥ ५.५१.३१ ॥
ਰਥ-ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਜਾ (ਸੰਤਾਨ) ਵੀ ਬਚ ਸਕੇਗੀ?
5.51.32
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् ।
नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥ ५.५१.३२ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ (ਭੀਮ) ਰਸਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਭਜਾਵੇਗਾ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਯੁਗਾਂਤ ਵਿਖਾਵੇਗਾ।
5.51.33
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् ।
प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥ ५.५१.३३ ॥
ਮਦ-ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜਦਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜੇਗਾ।
5.51.34
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् ।
आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥ ५.५१.३४ ॥
ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੋੜਦਾ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਰਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਦੇਵੇਗਾ।
5.51.35
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् ।
प्रभङ्क्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ५.५१.३५ ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਂਗ, ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਕਈ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜਦਾ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਵੇਗਾ।
5.51.36
वधं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनभयार्दिताः ।
मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव सञ्जय ॥ ५.५१.३६ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਜ਼ਰੂਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ।
5.51.37
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा ।
वासुदेवसहायेन जरासन्धो निपातितः ॥ ५.५१.३७ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਡੇਗਿਆ।
5.51.38
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासन्धेन धीमता ।
मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥ ५.५१.३८ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਮਗਧਰਾਜ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ।
5.51.39
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः ।
यन्न तस्य वशे जग्मुः केवलं दैवमेव तत् ॥ ५.५१.३९ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਧਕ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਏ; ਇਹ ਕੇਵਲ ਦੈਵ ਹੀ ਸੀ।
5.51.40
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना ।
अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥ ५.५१.४० ॥
ਉਹ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਬਾਹੂਬਲੀ ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ?
5.51.41
दीर्घकालसमासक्तं विशमाशीविषो यथा ।
स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम सञ्जय ॥ ५.५१.४१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜ਼ਹਿਰ ਸੱਪ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਛੱਡੇਗਾ।
5.51.42
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः ।
भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥ ५.५१.४२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹੇਂਦਰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਭੀਮਸੇਨ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।
5.51.43
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् ।
पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥ ५.५१.४३ ॥
ਅਜੇਯ, ਨਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਝਪਟਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
5.51.44
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः ।
बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥ ५.५१.४४ ॥
ਧਨੁਸ਼, ਰਥ, ਕਵਚ ਬਿਨਾਂ, ਕੇਵਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ — ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਨਾ ਹੋਇਆ ਵੀ — ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
5.51.45
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा ।
जान्त्येते यथैवहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥ ५.५१.४५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਵੀ — ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ — ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.51.46
आर्यव्रतं तु जानन्तः सङ्गरान्तं विधित्सवः ।
सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥ ५.५१.४६ ॥
ਆਰਿਆਵ੍ਰਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਗੇ।
5.51.47
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः ।
पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥ ५.५१.४७ ॥
ਕਿਸਮਤ ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ।
5.51.48
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः ।
त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥ ५.५१.४८ ॥
ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਰ ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਦ੍ਰ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਹੀ ਯਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣਗੇ।
5.51.49
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि ।
पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ ५.५१.४९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਚੇਲੇ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ।
5.51.50
ये त्वस्मदाश्रयं किञ्चिद्दत्तमिष्टं च सञ्जय ।
तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥ ५.५१.५० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਆਸਰੇ ਹੇਠ ਕੁਝ ਦਾਨ ਜਾਂ ਇਸ਼ਟ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਰਿਆਪਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਰਨਗੇ।
5.51.51
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः ।
निधनं क्षत्रियस्याजौ वरमेवाद्दुरुत्तमम् ॥ ५.५१.५१ ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
5.51.52
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवैः ।
विक्रुष्टं विदुरोणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥ ५.५१.५२ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿ ਕੋਲ ਜੋ ਵਿਰਲਾਪ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਇਹ ਡਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
5.51.53
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य सञ्जय ।
भवत्यतिबलं ह्येतज्ज्ञानस्याप्युपघातकम् ॥ ५.५१.५३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.51.54
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसङ्ग्रहान् ।
सुखैर्भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥ ५.५१.५४ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.51.55
किं पुनर्मोहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा ।
पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥ ५.५१.५५ ॥
ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਸਕਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ?
5.51.56
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तरम् ।
विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्ततयन् ॥ ५.५१.५६ ॥
ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੰਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਉੱਤਰ ਠੀਕ ਹੈ? ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
5.51.57
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् ।
मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥ ५.५१.५७ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਉੱਤੇ ਜੂਏ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਨੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।
5.51.58
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः ।
चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥ ५.५१.५८ ॥
ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਦਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਇਸ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
5.51.59
किं नु कुर्यां कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि सञ्जय ।
एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥ ५.५१.५९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਮੂਰਖ ਕੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
5.51.60
अवशोऽहं तदा तात पुत्राणां निहते शते ।
श्रोष्यामि निनदं स्त्रीणां कथं मां मरणं स्पृशेत् ॥ ५.५१.६० ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਸੁਣਾਂਗਾ। ਉਦੋਂ ਮੌਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਛੂਹੇਗੀ?
5.51.61
यथा निदाघे ज्वलनः समद्धो ।
दहेत्कक्षं वायुना चोद्यमानः ।
गदाहस्तः पाण्डवो वै तथैव ।
हन्ता मदीयान्सहितोऽर्जुनेन ॥ ५.५१.६१ ॥
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲਈ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।