મહાભારત · અધ્યાય 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः ।
एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः ॥ ५.५१.१ ॥
સંજય, તેં વર્ણવેલા મહોત્સાહી વીરો બધા એક બાજુ ભેગા થયા છે; પણ ભીમ બીજી બાજુ છે.
5.51.2
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत् ।
क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः ॥ ५.५१.२ ॥
હે પ્રિય, ક્રોધી અને અસહિષ્ણુ ભીમસેનથી મને ફરી મોટો ભય થાય છે, જેમ મહારુરુ હરણને વાઘથી થાય.
5.51.3
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।
भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः ॥ ५.५१.३ ॥
હે પ્રિય, વૃકોદરથી ભયભીત થઈને હું બધી રાત જાગું છું અને લાંબા ગરમ નિસાસા નાખું છું, જેમ સિંહથી ડરેલું બીજું પશુ.
5.51.4
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः ।
सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि ॥ ५.५१.४ ॥
ઇન્દ્ર સમાન તેજવાળા તે મહાબાહુને યુદ્ધમાં સહન કરી શકે એવો કોઈ આ સેનામાં મને દેખાતો નથી.
5.51.5
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः ।
अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः ॥ ५.५१.५ ॥
અસહિષ્ણુ કૌંતેય, દૃઢ વૈરવાળો પાંડવ, મશ્કરીમાં પણ ન હસનારો, ઉન્મત્ત, તિરછી નજરે જોનારો, મોટા અવાજવાળો.
5.51.6
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.५१.६ ॥
મહાવેગ, મહોત્સાહી, મહાબાહુ, મહાબળવાન એ યુદ્ધથી મારા મૂર્ખ પુત્રોનો અંત લાવશે.
5.51.7
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः ।
कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ५.५१.७ ॥
જાંઘની પકડમાં આવેલાઓ માટે ગદા ધારણ કરનાર વૃકોદર, યુદ્ધમાં કુરુઓમાં વૃષભ, દંડ હાથમાં લીધેલા અંતક સમાન.
5.51.8
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् ।
मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ५.५१.८ ॥
આઠ ખૂણાવાળી, લોખંડની, ભયંકર, સોનાના આભૂષણવાળી ગદાને હું મનથી જોઉં છું, ઉગામેલા બ્રહ્મદંડ સમાન.
5.51.9
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत् ।
मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति ॥ ५.५१.९ ॥
મૃગોના ટોળામાં બળવાન સિંહ વિચરે તેમ, મારા પક્ષની સેનાઓમાં ભીમ વિચરશે.
5.51.10
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः ।
बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा ॥ ५.५१.१० ॥
મારા સર્વ પુત્રોમાં તે એકલો જ ક્રૂર પરાક્રમી છે; ઘણું ખાનાર, વિરોધી, અને બાળપણથી જ સદા ઉગ્ર.
5.51.11
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः ।
बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः ॥ ५.५१.११ ॥
મારું હૃદય કંપે છે; દુર્યોધન વગેરે મારા પુત્રો બાળપણમાં પણ તેની સાથે લડીને હાથીથી કચડાયેલાની જેમ થયા.
5.51.12
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम ।
स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः ॥ ५.५१.१२ ॥
તેના વીર્યથી મારા પુત્રો સદા પીડિત રહ્યા છે. ભેદનું કારણ તે જ છે — ભીમ, ભયંકર પરાક્રમી.
5.51.13
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् ।
पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे ॥ ५.५१.१३ ॥
યુદ્ધમાં મનુષ્યો, હાથીઓ અને ઘોડાઓની સેનાઓને ગળી જતા, ક્રોધથી મૂર્છિત ભીમને હું મારી સામે જોઉં છું.
5.51.14
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे ।
महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे ॥ ५.५१.१४ ॥
શસ્ત્રોમાં દ્રોણ અને અર્જુન સમાન, વેગમાં વાયુ સમાન, ક્રોધમાં મહેશ્વર સમાન એવા ભીમને યુદ્ધમાં કોણ મારી શકે?
5.51.15
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् ।
… येऽहं यत्तेन रिपुघातिना ।
… सर्वे पुत्राः मम मनस्विना ॥ ५.५१.१५ ॥
સંજય, શૂર અને અસહિષ્ણુ ભીમસેનનું વર્ણન મને કહે… શત્રુઘાતક, પ્રયત્નશીલ એવા તેના દ્વારા હું… મારા બધા પુત્રો… મનસ્વી દ્વારા.
5.51.16
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः ।
कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति ॥ ५.५१.१६ ॥
પૂર્વે ભયંકર બળવાન યક્ષો અને રાક્ષસોને જેણે માર્યા, તેના યુદ્ધવેગને એક માણસ કેવી રીતે સહન કરશે?
5.51.17
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय ।
किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः ॥ ५.५१.१७ ॥
સંજય, બાળપણમાં પણ તે મારા વશમાં ક્યારેય રહ્યો નહોતો; હવે મારા દુષ્ટ પુત્રોથી પીડિત પાંડવ શું વશમાં રહેશે?
5.51.18
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत् ।
तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः ॥ ५.५१.१८ ॥
તે કઠોર અને અત્યંત ક્રોધી છે; તૂટી જશે પણ નમશે નહીં. વાંકી નજરે ભ્રમર ચડાવતો વૃકોદર કેવી રીતે શાંત થશે?
5.51.19
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः ।
प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात् ॥ ५.५१.१९ ॥
તે શૂર છે, તેની બરાબરીનો બળવાન કોઈ નથી; ગૌરવર્ણ અને તાડવૃક્ષ જેવો ઊંચો છે. ઊંચાઈમાં ભીમસેન અર્જુન કરતાં એક વેંત વધારે છે.
5.51.20
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् ।
अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.५१.२० ॥
વેગથી તે ઘોડાઓને પાછળ મૂકી દે છે, બળથી હાથીઓને જીતે છે. અસ્પષ્ટ બોલનાર, મધ જેવી આંખોવાળો, મધ્યમ પાંડવ તે બળવાન છે.
5.51.21
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा ।
रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः ॥ ५.५१.२१ ॥
બાળપણમાં પૂર્વે વ્યાસના મુખેથી મેં આ પ્રમાણે સાંભળ્યું હતું. રૂપ અને પરાક્રમમાં પાંડવ ખરેખર એવો જ છે.
5.51.22
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान् ।
हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः ॥ ५.५१.२२ ॥
ક્રોધે ભરાઈને યુદ્ધમાં તે લોખંડના દંડથી રથો, હાથીઓ, માણસો અને ઘોડાઓને હણશે. તે ભયંકર, ક્રૂર પરાક્રમી છે.
5.51.23
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः ।
मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः ॥ ५.५१.२३ ॥
ભીમ અસહિષ્ણુ છે, સદા ક્રોધમાં સળગતો, પ્રહારકોમાં શ્રેષ્ઠ છે. હે વત્સ, પૂર્વે મેં જ વિરોધ કરીને તેનું અપમાન કર્યું હતું.
5.51.24
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् ।
शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२४ ॥
કાન વિનાની, લોખંડની, ભારે, સુંદર બાજુઓવાળી સોનાની ગદા અને સો જણને મારનારી, સો ગર્જના કરનારી શતઘ્ની — મારા પુત્રો તેમની સામે કેવી રીતે ટકશે?
5.51.25
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् ।
भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः ॥ ५.५१.२५ ॥
હે વત્સ, ભીમસેનમય તે સમુદ્ર અપાર છે, હોડી વિનાનો અને અગાધ છે, બાણોને વીંધનારો છે; તેને પાર કરવા ઇચ્છનારા મૂર્ખ.
5.51.26
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः ॥ ५.५१.२६ ॥
હું બૂમો પાડું તો પણ તે મૂર્ખ, પોતાને પંડિત માનનારા સાંભળતા નથી; આવતા સંકટને વિષમ માનતા નથી, મધ જ જુએ છે.
5.51.27
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना ।
नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः ॥ ५.५१.२७ ॥
યુદ્ધમાં મનુષ્યરૂપે મૃત્યુ પાસે જનારા, બ્રહ્માએ નિશ્ચિતપણે પ્રેરેલા, સિંહે પીછો કરેલા મહામૃગોની જેમ.
5.51.28
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम् ।
प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२८ ॥
હે વત્સ, પથ્થરની, ચાર હાથ લાંબી, છ ખૂણાવાળી, અમિત તેજવાળી, ફેંકેલી, સ્પર્શે પણ દુઃખ આપનારી તે ગદાને મારા પુત્રો કેવી રીતે સહન કરશે?
5.51.29
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् ।
सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः ॥ ५.५१.२९ ॥
ગદા ફેરવતા, હાથીઓના મસ્તક ફાડતા, હોઠ ચાટતા, વારંવાર આંસુ (રક્ત) વહાવતા તેની ગદાને.
5.51.30
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् ।
प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः ॥ ५.५१.३० ॥
હાથીઓ પર તૂટી પડતા, ભયંકર ગર્જના કરતા, મદોન્મત્ત હાથીઓ સામે ધસતા, તેમના પર ગર્જતા (તેની ગદા).
5.51.31
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः ।
अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥ ५.५१.३१ ॥
રથમાર્ગોમાં ઘૂસીને, શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને લક્ષ્ય બનાવી પ્રહાર કરતા, બળતા અગ્નિ સમાન તેના હાથમાંથી મારી પ્રજા (સંતાનો) પણ બચશે?
5.51.32
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् ।
नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥ ५.५१.३२ ॥
મહાબાહુ (ભીમ) માર્ગ બનાવીને મારી સેનાને ભગાડશે; હાથમાં ગદા લઈ નાચતા હોય તેમ યુગાંત બતાવશે.
5.51.33
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् ।
प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥ ५.५१.३३ ॥
મદમસ્ત હાથીની જેમ ખીલેલાં વૃક્ષો ભાંગતો વૃકોદર યુદ્ધમાં મારા પુત્રોની સેનામાં પ્રવેશ કરશે.
5.51.34
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् ।
आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥ ५.५१.३४ ॥
રથોને સારથિ અને યોદ્ધાઓ વિનાના, ઘોડા અને ધ્વજો સહિત તોડતો પુરુષવ્યાઘ્ર રથીઓ અને અશ્વારોહીઓને પણ તોડી નાખશે.
5.51.35
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् ।
प्रभङ्क्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ५.५१.३५ ॥
ગંગાના વેગ સમાન, કિનારાની નીચી ભૂમિઓ અને કિનારે ઊગેલાં વિવિધ વૃક્ષોને ઉખેડતો, હે સંજય, તે યુદ્ધમાં મારા પુત્રોની સેનાને ભાંગી નાખશે.
5.51.36
वधं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनभयार्दिताः ।
मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव सञ्जय ॥ ५.५१.३६ ॥
ભીમસેનના ભયથી પીડિત મારા પુત્રો, સેવકો અને રાજાઓ ચોક્કસ મૃત્યુ પામશે, હે સંજય.
5.51.37
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा ।
वासुदेवसहायेन जरासन्धो निपातितः ॥ ५.५१.३७ ॥
પૂર્વે અંતઃપુરમાં પ્રવેશીને, વાસુદેવની સહાયથી, મહાપરાક્રમી રાજા જરાસંધને જેણે પાડી નાખ્યો.
5.51.38
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासन्धेन धीमता ।
मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥ ५.५१.३८ ॥
બુદ્ધિશાળી, બળવાન મગધેન્દ્ર જરાસંધે આ સમગ્ર પૃથ્વીદેવીને વશ કરીને પીડી.
5.51.39
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः ।
यन्न तस्य वशे जग्मुः केवलं दैवमेव तत् ॥ ५.५१.३९ ॥
ભીષ્મના પ્રતાપ અને નીતિથી કુરુઓ અને અંધક-વૃષ્ણિઓ તેના વશમાં ગયા નહોતા; તે કેવળ દૈવ જ હતું.
5.51.40
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना ।
अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥ ५.५१.४० ॥
તે પાંડુપુત્ર પાસે જઈને, બાહુબલી તે વીરથી, શસ્ત્રવિહીન હોવા છતાં બળપૂર્વક માર્યો ગયો; આથી વધારે શું?
5.51.41
दीर्घकालसमासक्तं विशमाशीविषो यथा ।
स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम सञ्जय ॥ ५.५१.४१ ॥
લાંબા સમયથી રોકાયેલું ઝેર સર્પ જેમ છોડે, તેમ હે સંજય, તે યુદ્ધમાં મારા પુત્રો પર પોતાનું તેજ છોડશે.
5.51.42
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः ।
भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥ ५.५१.४२ ॥
દેવશ્રેષ્ઠ મહેન્દ્ર જેમ વજ્રથી દાનવોનો નાશ કરે, તેમ ગદા હાથમાં ધરનાર ભીમસેન મારા પુત્રોનો સંહાર કરશે.
5.51.43
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् ।
पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥ ५.५१.४३ ॥
અજેય, અવરોધી ન શકાય એવો, તીવ્ર વેગ અને પરાક્રમવાળો, અતિ લાલ નેત્રોવાળો વૃકોદર ધસી આવતો હોય એમ હું જોઉં છું.
5.51.44
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः ।
बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥ ५.५१.४४ ॥
ધનુષ, રથ, કવચ વિના, કેવળ ભુજાઓથી યુદ્ધ કરતા તેની સામે — ઘાયલ ન હોવા છતાં — કયો પુરુષ ઊભો રહી શકે?
5.51.45
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा ।
जान्त्येते यथैवहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥ ५.५१.४५ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ, આ બ્રાહ્મણ કૃપ અને શારદ્વત પણ — હું જાણું છું તેમ જ — તે બુદ્ધિમાનનું પરાક્રમ જાણે છે.
5.51.46
आर्यव्रतं तु जानन्तः सङ्गरान्तं विधित्सवः ।
सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥ ५.५१.४६ ॥
આર્યવ્રત જાણતા, યુદ્ધનો અંત લાવવા ઇચ્છતા મારા પક્ષના નરશ્રેષ્ઠો સેનાના મોખરે ઊભા રહેશે.
5.51.47
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः ।
पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥ ५.५१.४७ ॥
ભાગ્ય સર્વ રીતે, ખાસ કરીને માણસ માટે, બળવાન છે; તેમનો વિજય જોવા છતાં હું મારા પુત્રોને રોકતો નથી.
5.51.48
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः ।
त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥ ५.५१.४८ ॥
તે મહાન ધનુર્ધરો જૂના ઇન્દ્રમાર્ગને અપનાવી, રાજસી યશનું રક્ષણ કરતા, આ ભીષણ સંગ્રામમાં પ્રાણ ત્યાગશે.
5.51.49
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि ।
पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ ५.५१.४९ ॥
હે તાત, જેમ આમના મારા લોકો છે, તેમ આમના પાંડવો પણ છે. ભીષ્મના પૌત્રો અને દ્રોણ તથા કૃપના શિષ્યો પણ તેઓ જ છે.
5.51.50
ये त्वस्मदाश्रयं किञ्चिद्दत्तमिष्टं च सञ्जय ।
तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥ ५.५१.५० ॥
હે સંજય, અમારો આશ્રય લઈને જેમણે કંઈ દાન કે ઇષ્ટ કર્મ કર્યું હોય, તેના બદલામાં આર્યત્વને કારણે ત્રણ વૃદ્ધો કાર્ય કરશે.
5.51.51
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः ।
निधनं क्षत्रियस्याजौ वरमेवाद्दुरुत्तमम् ॥ ५.५१.५१ ॥
શસ્ત્ર ઉઠાવીને ક્ષાત્રધર્મનું રક્ષણ કરવા ઇચ્છતા ક્ષત્રિય માટે યુદ્ધમાં મૃત્યુ જ શ્રેષ્ઠ છે.
5.51.52
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवैः ।
विक्रुष्टं विदुरोणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥ ५.५१.५२ ॥
પાંડવો સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છતા સૌ માટે હું શોક કરું છું. વિદુર અને દ્રોણ આદિ પાસે જે આક્રંદ થયું હતું, તે જ આ ભય આવી પહોંચ્યો છે.
5.51.53
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य सञ्जय ।
भवत्यतिबलं ह्येतज्ज्ञानस्याप्युपघातकम् ॥ ५.५१.५३ ॥
હે સંજય, દુઃખનો નાશ કરવા જ્ઞાન પૂરતું છે એવું હું માનતો નથી. આ દુઃખ અતિ બળવાન છે અને જ્ઞાનનો પણ નાશ કરનારું બને છે.
5.51.54
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसङ्ग्रहान् ।
सुखैर्भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥ ५.५१.५४ ॥
ઋષિઓ પણ મુક્ત હોવા છતાં લોકસંગ્રહને જોઈને સુખથી સુખી અને દુઃખથી દુઃખી થાય છે.
5.51.55
किं पुनर्मोहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा ।
पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥ ५.५१.५५ ॥
તો પછી હજારો રીતે મોહમાં આસક્ત માણસ પુત્રો, રાજ્ય અને પત્નીઓમાં, પૌત્રોમાં અને સગાંઓમાં પણ આસક્ત નહીં રહે શું?
5.51.56
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तरम् ।
विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्ततयन् ॥ ५.५१.५६ ॥
આ મોટા સંશયમાં મારા માટે કયો ઉત્તર યોગ્ય છે? કુરુઓના વિનાશનો જ હું વિચાર કરતાં જોઉં છું.
5.51.57
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् ।
मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥ ५.५१.५७ ॥
કુરુઓ પર દ્યૂત મુખ્ય એવી આ મોટી આપત્તિ દેખાય છે. ઐશ્વર્યની કામનાવાળા મૂર્ખે લોભથી આ પાપ કર્યું છે.
5.51.58
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः ।
चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥ ५.५१.५८ ॥
આ સદા ચાલતા કાળનો પર્યાયધર્મ છે એમ હું માનું છું. ચક્રની કિનારીએ જોડાયેલાની જેમ આનાથી ભાગવું શક્ય નથી.
5.51.59
किं नु कुर्यां कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि सञ्जय ।
एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥ ५.५१.५९ ॥
હે સંજય! હવે હું શું કરું, કેવી રીતે કરું, ક્યાં જાઉં? આ મૂર્ખ કુરુઓ કાળને વશ થઈને નાશ પામી રહ્યા છે.
5.51.60
अवशोऽहं तदा तात पुत्राणां निहते शते ।
श्रोष्यामि निनदं स्त्रीणां कथं मां मरणं स्पृशेत् ॥ ५.५१.६० ॥
હે તાત! સો પુત્રો હણાશે ત્યારે હું અસહાય બનીને સ્ત્રીઓનો આક્રંદ સાંભળીશ. ત્યારે મૃત્યુ મને કેવી રીતે સ્પર્શે નહીં?
5.51.61
यथा निदाघे ज्वलनः समद्धो ।
दहेत्कक्षं वायुना चोद्यमानः ।
गदाहस्तः पाण्डवो वै तथैव ।
हन्ता मदीयान्सहितोऽर्जुनेन ॥ ५.५१.६१ ॥
ઉનાળામાં પવનથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેમ ઝાડીને બાળી નાખે, તેમ હાથમાં ગદા ધરનાર પાંડુપુત્ર ભીમ અર્જુન સાથે મળીને મારા લોકોનો સંહાર કરશે.