మహాభారతం · అధ్యాయం 5.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.51.1
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः ।
एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः ॥ ५.५१.१ ॥
సంజయా, నువ్వు వర్ణించిన మహోత్సాహులంతా ఒకవైపు చేరారు; కానీ భీముడు మరోవైపు ఉన్నాడు.
5.51.2
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत् ।
क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः ॥ ५.५१.२ ॥
ప్రియ కుమారా, కోపంతో, అసహనంతో ఉన్న భీమసేనుని వల్ల నాకు మరింత గొప్ప భయం కలుగుతోంది; మహారురు జింకకు పులి వల్ల కలిగినట్లు.
5.51.3
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन् ।
भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः ॥ ५.५१.३ ॥
ప్రియ కుమారా, వృకోదరుని భయంతో నేను రాత్రులన్నీ మేల్కొని, దీర్ఘంగా వేడిగా నిట్టూర్చుతున్నాను; సింహానికి భయపడే మరో పశువులా.
5.51.4
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः ।
सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि ॥ ५.५१.४ ॥
ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సుగల ఆ మహాబాహువును యుద్ధంలో ఎదిరించగల వాడిని ఈ సేనలో నేను చూడటం లేదు.
5.51.5
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः ।
अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः ॥ ५.५१.५ ॥
అసహనుడు, కుంతీ కుమారుడు, దృఢమైన వైరం కలవాడు, పాండవుడు, పరిహాసానికి నవ్వనివాడు, ఉన్మత్తుడు, కోణదృష్టి చూచువాడు, మహా ధ్వనితో మాట్లాడువాడు.
5.51.6
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥ ५.५१.६ ॥
మహావేగుడు, మహోత్సాహుడు, మహాబాహువు, మహాబలుడు అయిన అతడు యుద్ధంతో నా మూర్ఖ కుమారులకు అంతం చేస్తాడు.
5.51.7
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः ।
कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ५.५१.७ ॥
తొడల పట్టులో చిక్కినవారికి గదను ధరించిన వృకోదరుడు, యుద్ధంలో కురువీరులలో వృషభుడు, దండం చేతబట్టిన యముడిలా.
5.51.8
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् ।
मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ५.५१.८ ॥
ఎనిమిది అంచులున్న, ఇనుముతో చేసిన, భయంకరమైన, బంగారు అలంకారాలు గల గదను నేను మనసుతో చూస్తున్నాను, ఎత్తిన బ్రహ్మదండంలా.
5.51.9
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत् ।
मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति ॥ ५.५१.९ ॥
మృగాల గుంపుల్లో బలం పెరిగిన సింహం తిరిగినట్లు, నా వారి సేనల్లో భీముడు సంచరిస్తాడు.
5.51.10
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः ।
बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा ॥ ५.५१.१० ॥
నా కుమారులందరిలో అతడొక్కడే క్రూర పరాక్రమం కలవాడు; ఎక్కువ తినేవాడు, విరోధి, బాల్యం నుండే ఎల్లప్పుడూ ఉగ్రుడు.
5.51.11
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः ।
बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः ॥ ५.५१.११ ॥
నా హృదయం వణుకుతోంది; దుర్యోధనుడు మొదలైన నా కుమారులు బాల్యంలోనే అతనితో పోరాడి, ఏనుగుచేత నలిగినవారిలా అయ్యారు.
5.51.12
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम ।
स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः ॥ ५.५१.१२ ॥
అతని వీర్యంవల్ల నా కుమారులు ఎల్లప్పుడూ బాధపడ్డారు. విభేదానికి కారణం అతడే — భీముడు, భీకర పరాక్రముడు.
5.51.13
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् ।
पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे ॥ ५.५१.१३ ॥
యుద్ధంలో నరులు, ఏనుగులు, గుర్రాల సేనలను మింగుతూ, కోపంతో మూర్ఛితుడైన భీముడిని నా ముందు చూస్తున్నట్లు ఉంది.
5.51.14
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे ।
महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे ॥ ५.५१.१४ ॥
అస్త్రాలలో ద్రోణుడు, అర్జునుడితో సమానుడు, వేగంలో వాయువుతో సమానుడు, కోపంలో మహేశ్వరునితో సమానుడు — యుద్ధంలో భీముడిని ఎవరు చంపగలరు?
5.51.15
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् ।
… येऽहं यत्तेन रिपुघातिना ।
… सर्वे पुत्राः मम मनस्विना ॥ ५.५१.१५ ॥
సంజయా, శూరుడైన, సహించనివాడైన భీమసేనుని గురించి నాకు వర్ణించు… శత్రుఘాతకుడూ, ప్రయత్నశీలుడూ అయిన అతనితో నేను… నా కుమారులందరూ… మనస్వి చేత.
5.51.16
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः ।
कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति ॥ ५.५१.१६ ॥
పూర్వం భయంకర బలవంతులైన యక్షులను, రాక్షసులను చంపినవాని యుద్ధవేగాన్ని ఒక మానవుడు ఎలా తట్టుకోగలడు?
5.51.17
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय ।
किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः ॥ ५.५१.१७ ॥
సంజయా, బాల్యంలో కూడా అతడు ఎప్పుడూ నా వశంలో ఉండలేదు; ఇప్పుడు నా దుష్ట కుమారులచే బాధింపబడిన పాండవుడు ఎలా ఉంటాడు?
5.51.18
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत् ।
तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः ॥ ५.५१.१८ ॥
అతడు కఠినుడు, అత్యంత కోపిష్ఠుడు; విరిగిపోతాడు కాని వంగడు. ఓరచూపు చూస్తూ కనుబొమలు ముడిచిన వృకోదరుడు ఎలా శాంతిస్తాడు?
5.51.19
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः ।
प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात् ॥ ५.५१.१९ ॥
అతడు శూరుడు, అతనికి సమానమైన బలం ఎవరికీ లేదు; తెల్లని వర్ణం, తాటిచెట్టులా ఎత్తైనవాడు. ఎత్తులో భీమసేనుడు అర్జునుని కంటే ఒక జానెడు ఎక్కువ.
5.51.20
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् ।
अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली ॥ ५.५१.२० ॥
వేగంతో గుర్రాలను అధిగమిస్తాడు, బలంతో ఏనుగులను జయిస్తాడు. అస్పష్టంగా మాట్లాడేవాడు, తేనె రంగు కళ్ళవాడు, మధ్యముడైన పాండవుడు బలవంతుడు.
5.51.21
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा ।
रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः ॥ ५.५१.२१ ॥
బాల్యంలో పూర్వం వ్యాసుని ముఖంనుండి నేను ఇలా విన్నాను. రూపంలోనూ పరాక్రమంలోనూ పాండవుడు నిజంగా అలాగే ఉన్నాడు.
5.51.22
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान् ।
हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः ॥ ५.५१.२२ ॥
కోపంతో యుద్ధంలో అతడు ఇనుప దండంతో రథాలను, ఏనుగులను, మనుషులను, గుర్రాలను సంహరిస్తాడు. అతడు భయంకరుడు, క్రూర పరాక్రమం గలవాడు.
5.51.23
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः ।
मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः ॥ ५.५१.२३ ॥
భీముడు అసహనుడు, ఎల్లప్పుడూ కోపంతో మండేవాడు, ప్రహరించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు. తాతా, పూర్వం నేనే విరోధం చేసి అతన్ని అవమానించాను.
5.51.24
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् ।
शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२४ ॥
చెవులు లేని, ఇనుప, బరువైన, అందమైన పక్కలున్న, బంగారు గదను, వందను చంపే శతఘ్నిని, వంద గర్జనలు చేసే దానిని — నా కుమారులు వీటిని ఎలా ఎదుర్కోగలరు?
5.51.25
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् ।
भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः ॥ ५.५१.२५ ॥
ఓ వత్సా, భీమసేనునితో నిర్మితమైన ఆ సముద్రం అపారమైనది, పడవ లేనిది, అగాధమైనది, బాణాలను చీల్చేది; దానిని దాటాలనుకునే మూర్ఖులు.
5.51.26
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः ॥ ५.५१.२६ ॥
నేను అరచినా ఆ బాలురు, తమను పండితులని భావించేవారు వినరు; సమీపిస్తున్న విషమాన్ని విషమంగా భావించరు, తేనెను మాత్రమే చూస్తారు.
5.51.27
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना ।
नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः ॥ ५.५१.२७ ॥
యుద్ధంలో మానవ రూపంలోని మృత్యువు వద్దకు వెళ్లేవారు, బ్రహ్మచే నిశ్చయంగా ప్రేరేపితులై, సింహం చేత తరిమిన మహామృగాల్లా.
5.51.28
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम् ।
प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः ॥ ५.५१.२८ ॥
ఓ వత్సా, రాతితో చేసిన, నాలుగు మూరల పొడవైన, ఆరు అంచుల, అపార తేజస్సు గల, విసిరిన, తాకితే బాధించే ఆ గదను నా కుమారులు ఎలా తట్టుకోగలరు?
5.51.29
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् ।
सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः ॥ ५.५१.२९ ॥
గదను త్రిప్పుతూ, ఏనుగుల తలలను చీలుస్తూ, పెదవులు నాలుక్కుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ కన్నీళ్లను (రక్తాన్ని) విడుస్తున్న అతని గదను.
5.51.30
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् ।
प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः ॥ ५.५१.३० ॥
ఏనుగులను లక్ష్యంగా చేసుకొని పడుతూ, భయంకర ధ్వనులు చేస్తూ, మదపుటేనుగులకు ఎదురుగా పడుతూ, వాటిపై గర్జిస్తున్న (అతని గద).
5.51.31
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः ।
अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥ ५.५१.३१ ॥
రథమార్గాలలో చొచ్చుకొనిపోయి, శ్రేష్ఠ వీరులను లక్ష్యంగా చేసుకుని హతమార్చే, ప్రజ్వలించే అగ్నివలె ఉన్నవాడి నుండి నా ప్రజలు (సంతానం) కూడా తప్పించుకుంటారా?
5.51.32
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् ।
नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥ ५.५१.३२ ॥
మహాబాహువు (భీముడు) దారి చేసుకుంటూ నా సేనను పారద్రోలుతాడు; చేతిలో గదతో నృత్యం చేస్తున్నట్లుగా యుగాంతాన్ని చూపిస్తాడు.
5.51.33
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् ।
प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥ ५.५१.३३ ॥
మదించిన ఏనుగువలె పూసిన చెట్లను విరుస్తూ వృకోదరుడు యుద్ధంలో నా కుమారుల సేనలో ప్రవేశిస్తాడు.
5.51.34
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् ।
आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥ ५.५१.३४ ॥
రథాలను సారథులు, వీరులు లేకుండా, గుర్రాలు, ధ్వజాలతో విరుస్తూ, పురుషవ్యాఘ్రుడు రథికులను, అశ్వికులను కూడా విరుస్తాడు.
5.51.35
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् ।
प्रभङ्क्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ५.५१.३५ ॥
గంగా ప్రవాహవేగంలా తీరభూములను, తీరాన పెరిగే అనేక చెట్లను కూల్చుతూ, ఓ సంజయా, యుద్ధంలో నా కుమారుల సేనను అతడు కూల్చివేస్తాడు.
5.51.36
वधं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनभयार्दिताः ।
मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव सञ्जय ॥ ५.५१.३६ ॥
భీమసేనుని భయంతో పీడితులైన నా కుమారులు, సేవకులు, రాజులు నిశ్చయంగా మరణాన్ని పొందుతారు, ఓ సంజయా.
5.51.37
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा ।
वासुदेवसहायेन जरासन्धो निपातितः ॥ ५.५१.३७ ॥
పూర్వం అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, వాసుదేవుని సహాయంతో, మహాపరాక్రమవంతుడైన రాజు జరాసంధుడిని పడగొట్టినవాడు.
5.51.38
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासन्धेन धीमता ।
मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥ ५.५१.३८ ॥
బుద్ధిమంతుడు, బలవంతుడు అయిన మగధేంద్రుడు జరాసంధుడు ఈ సమస్త భూదేవిని తన వశం చేసుకుని బాధించాడు.
5.51.39
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः ।
यन्न तस्य वशे जग्मुः केवलं दैवमेव तत् ॥ ५.५१.३९ ॥
భీష్ముని ప్రతాపం వల్లా, నీతి వల్లా కురువులూ, అంధక-వృష్ణులూ అతని వశంలోకి వెళ్లలేదు; అది కేవలం దైవమే.
5.51.40
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना ।
अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥ ५.५१.४० ॥
అతడు పాండుపుత్రుని వద్దకు వెళ్లి, బాహుబలుడైన ఆ వీరునిచే, ఆయుధం లేకుండానే బలంగా చంపబడ్డాడు; దీనికంటే ఇంకేమి ఉంది?
5.51.41
दीर्घकालसमासक्तं विशमाशीविषो यथा ।
स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम सञ्जय ॥ ५.५१.४१ ॥
దీర్ఘకాలంగా ఉంచుకున్న విషాన్ని సర్పం విడిచినట్లు, సంజయా, అతడు యుద్ధంలో నా కుమారులపై తన తేజస్సును వదులుతాడు.
5.51.42
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः ।
भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥ ५.५१.४२ ॥
దేవశ్రేష్ఠుడైన మహేంద్రుడు వజ్రాయుధంతో దానవులను నాశనం చేసినట్లు, గదను చేత ధరించిన భీమసేనుడు నా కుమారులను సంహరిస్తాడు.
5.51.43
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् ।
पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥ ५.५१.४३ ॥
అణచరాని వాడిగా, ఆపరాని వాడిగా, తీవ్ర వేగ పరాక్రమాలతో, అతి ఎర్రని కన్నులతో వృకోదరుడు దూకి వస్తున్నట్లు నేను చూస్తున్నాను.
5.51.44
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः ।
बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥ ५.५१.४४ ॥
విల్లు లేక, రథం లేక, కవచం లేక, కేవలం బాహువులతోనే యుద్ధం చేస్తున్న వానికి — గాయపడకపోయినా — ఎదురుగా ఏ మనిషి నిలవగలడు?
5.51.45
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा ।
जान्त्येते यथैवहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥ ५.५१.४५ ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, ఈ బ్రాహ్మణుడు కృపుడు, శారద్వతుడు కూడా — నేను ఎలా తెలుసుకున్నానో అలాగే — ఆ బుద్ధిమంతుని పరాక్రమాన్ని తెలిసినవారే.
5.51.46
आर्यव्रतं तु जानन्तः सङ्गरान्तं विधित्सवः ।
सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥ ५.५१.४६ ॥
ఆర్యవ్రతాన్ని తెలిసినవారై, యుద్ధ ముగింపును సాధించగోరే నా పక్షపు నరశ్రేష్ఠులు సేనా ముఖాల్లో నిలుస్తారు.
5.51.47
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः ।
पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥ ५.५१.४७ ॥
విధి అన్ని విధాలుగా, ముఖ్యంగా మనిషికి, బలీయమైనది; వారి విజయాన్ని చూస్తున్నప్పటికీ నేను నా కుమారులను ఆపడం లేదు.
5.51.48
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः ।
त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥ ५.५१.४८ ॥
ఆ మహా విలుకాండ్రు పూర్వపు ఇంద్రమార్గాన్ని అవలంబించి, రాజ్య కీర్తిని రక్షిస్తూ, ఈ ఘోర సంగ్రామంలో ప్రాణాలను విడిచిపెడతారు.
5.51.49
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि ।
पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥ ५.५१.४९ ॥
తాతా, వీరికి నా వారెంతమందో, వీరికి పాండవులూ అంతే. భీష్ముని మనవలు, ద్రోణుని మరియు కృపుని శిష్యులు కూడా.
5.51.50
ये त्वस्मदाश्रयं किञ्चिद्दत्तमिष्टं च सञ्जय ।
तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥ ५.५१.५० ॥
సంజయా, మమ్మల్ని ఆశ్రయించి ఎవరైనా కొంత దానమూ ఇష్టకార్యమూ చేసి ఉంటే, దానికి ప్రతిఫలంగా ఆర్యత్వం వల్ల ముగ్గురు పెద్దలు చేస్తారు.
5.51.51
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः ।
निधनं क्षत्रियस्याजौ वरमेवाद्दुरुत्तमम् ॥ ५.५१.५१ ॥
ఆయుధం పట్టి క్షాత్రధర్మాన్ని రక్షించాలనుకునే క్షత్రియునికి యుద్ధంలో మరణమే ఉత్తమమైనది.
5.51.52
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवैः ।
विक्रुष्टं विदुरोणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥ ५.५१.५२ ॥
పాండవులతో పోరాడగోరే వారందరి కోసం నేను దుఃఖిస్తున్నాను. విదురుడు, ద్రోణుడు మొదలైనవారి వద్ద వినిపించిన రోదన ఇప్పుడు ఈ భయంగా వచ్చి పడింది.
5.51.53
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य सञ्जय ।
भवत्यतिबलं ह्येतज्ज्ञानस्याप्युपघातकम् ॥ ५.५१.५३ ॥
సంజయా, దుఃఖాన్ని నాశనం చేయడానికి జ్ఞానం సరిపోతుందని నేను అనుకోను. ఈ దుఃఖం అత్యంత బలమైనది, జ్ఞానాన్ని కూడా నాశనం చేస్తుంది.
5.51.54
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसङ्ग्रहान् ।
सुखैर्भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥ ५.५१.५४ ॥
ఋషులు కూడా విముక్తులైనప్పటికీ, లోకసంగ్రహాన్ని చూస్తూ సుఖాలతో సుఖులవుతారు, అలాగే దుఃఖంతో దుఃఖితులవుతారు.
5.51.55
किं पुनर्मोहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा ।
पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥ ५.५१.५५ ॥
అలాంటప్పుడు, వేయి విధాలుగా మోహంలో ఆసక్తుడైనవాడు కుమారులలో, రాజ్యంలో, భార్యలలో, మనవలలో, బంధువులలో కూడా ఆసక్తి చూపడా?
5.51.56
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तरम् ।
विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्ततयन् ॥ ५.५१.५६ ॥
ఈ గొప్ప సందేహంలో నాకు ఏ సమాధానం తగినది? కురువుల వినాశనమే నేను ఆలోచిస్తూ చూస్తున్నాను.
5.51.57
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् ।
मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥ ५.५१.५७ ॥
కురువుల మీద జూదమే ప్రధానంగా ఈ గొప్ప విపత్తు కనిపిస్తోంది. ఐశ్వర్యాన్ని కోరిన మూఢుడు లోభంతో ఈ పాపం చేశాడు.
5.51.58
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः ।
चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥ ५.५१.५८ ॥
ఇది ఎప్పుడూ కదిలే కాలపు పర్యాయ ధర్మమని నేను భావిస్తున్నాను. చక్రపు అంచుకు అతుక్కున్నట్లుగా దీని నుండి తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు.
5.51.59
किं नु कुर्यां कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि सञ्जय ।
एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥ ५.५१.५९ ॥
సంజయా! ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి, ఎలా చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్ళాలి? ఈ మూఢులైన కురువులు కాలవశమై నశిస్తున్నారు.
5.51.60
अवशोऽहं तदा तात पुत्राणां निहते शते ।
श्रोष्यामि निनदं स्त्रीणां कथं मां मरणं स्पृशेत् ॥ ५.५१.६० ॥
ఓ తాత! నా నూరుగురు కుమారులు చంపబడినప్పుడు నేను నిస్సహాయుడనై స్త్రీల ఆక్రందనలు వింటాను. అప్పుడు మరణం నన్ను ఎలా తాకకుండా ఉంటుంది?
5.51.61
यथा निदाघे ज्वलनः समद्धो ।
दहेत्कक्षं वायुना चोद्यमानः ।
गदाहस्तः पाण्डवो वै तथैव ।
हन्ता मदीयान्सहितोऽर्जुनेन ॥ ५.५१.६१ ॥
వేసవిలో గాలికి రేగిన మండుతున్న అగ్ని పొదను కాల్చివేసినట్లు, చేతిలో గదతో ఉన్న పాండుపుత్రుడు భీముడు అర్జునునితో కలిసి నా వారిని సంహరిస్తాడు.